Quyền tư pháp ở Việt Nam : hiểu sao cũng trúng?
Trần
Lê - Việt Nam Thời Báo
23/12/2020 3:59
https://vietnamthoibao.org/vntb-quyen-tu-phap-o-viet-nam-hieu-sao-cung-trung/
(VNTB) – Trong vụ án tạm gọi là Hội Nhà báo độc lập
Việt Nam sẽ được xét xử phiên hình sự sơ thẩm vào ngày 5-1-2021, thì nhà báo Phạm
Chí Dũng bị cáo buộc về việc đã cổ súy cho ‘tam quyền phân lập’.
VÙNG CẤM CỦA TƯ TƯỞNG
‘Tam quyền phân lập’ lâu
nay vẫn là ‘vùng cấm’ trong phản biện ở Việt Nam. Vì sao lại trái khoáy như vậy,
điều đó không dễ trả lời vì sẽ đối mặt với án chính trị nếu đi ngược lại với ý
chí của Tổng bí thư đương nhiệm (xem thêm *).
Bởi vì khi cổ súy ‘tam
quyền phân lập’ được hiểu đồng nghĩa đang ‘suy thoái tư tưởng’, nên trong bàn
luận lâu nay về vấn đề tư pháp vẫn tiếp tục loay hoay về phương thức quản trị.
Cụ thể, rất nhiều vấn đề cần được tiếp tục giải quyết như: Quyền tư pháp theo quy
định của Hiến pháp năm 2013 có nội hàm thế nào? Quyền xét xử được giới hạn đến
đâu và có mối liên hệ thế nào với quyền điều tra, quyền truy tố, quyền thi hành
án?
Những cơ quan được xác định
là cơ quan tư pháp theo chủ trương, đường lối của Đảng, thể hiện qua các nghị
quyết của Bộ Chính trị hiện nay có còn là cơ quan tư pháp theo quy định của Hiến
pháp năm 2013 hay không?
Hiện đang có các ý kiến,
quan điểm khác nhau, trong đó bao gồm cả cách hiểu điều luật quy định về những
vấn đề này. Có ý kiến cho rằng, Hiến pháp năm 2013 quy định Tòa án nhân dân là
cơ quan thực hiện quyền tư pháp, nhưng điều đó không khẳng định chỉ có Tòa án
nhân dân là cơ quan duy nhất thực hiện quyền tư pháp, hoặc quyền tư pháp ở Việt
Nam có nghĩa rất rộng, không phải chỉ là quyền xét xử mà còn những quyền khác
như quyền điều tra, quyền truy tố, quyền thi hành án như đã được nêu trong các
nghị quyết của Đảng.
Hoặc nếu chỉ có Tòa án
nhân dân là cơ quan tư pháp, thì những cơ quan được xác định là cơ quan tư pháp
trong các nghị quyết của Đảng, và trong nhận thức của cơ quan nhà nước, người
dân, nay sẽ là những cơ quan gì, có vai trò thế nào trong bộ máy nhà nước?
Sự khác biệt giữa nhận thức,
quan niệm về tư pháp của người đứng đầu đảng cộng sản Việt Nam so với nhiều quốc
gia trên thế giới, xuất phát từ sự khác nhau giữa cách thức tổ chức và quản lý
xã hội.
Nhiều nước trên thế giới
tổ chức bộ máy quyền lực để quản lý xã hội theo học thuyết tam quyền phân lập,
trong đó có sự phân chia quyền lập pháp, quyền hành pháp, quyền tư pháp; các
quyền này độc lập, cân bằng, có đối trọng và chế ước lẫn nhau nhằm tránh sự lạm
quyền, sự độc quyền và độc tài; bảo đảm sự dân chủ, công bằng, bảo đảm quyền và
lợi ích của người dân được thực thi theo quy định của hiến pháp và pháp luật.
Người đứng đầu đảng cộng
sản Việt Nam không theo học thuyết này, mà tổ chức bộ máy nhà nước gọi là theo
nguyên tắc tập trung dân chủ, với việc tuyên truyền rằng quyền lực nhà nước là
thống nhất và tập trung trong tay nhân dân; nhân dân trao cho người đại diện là
các cơ quan nhà nước thực hiện quyền lực của mình, có sự phân công và phối hợp
giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện quyền lực ấy là quyền lập pháp,
hành pháp, tư pháp.
Vì không có sự phân chia
quyền lực, nên từ góc độ này thì ở Việt Nam không có quyền tư pháp theo nghĩa
mà nhiều nước trên thế giới hiện nay đang quan niệm. Hơn nữa, khái niệm của
“nhân dân” ở đây khá mơ hồ của cách dùng từ phiếm chỉ trong ngữ pháp tiếng Việt.
Nghị quyết số 08-NQ/TW
ngày 02-01-2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp
trong thời gian tới (Nghị quyết số 08-NQ/TW) lần đầu tiên tiếp cận khái niệm tư
pháp, và cơ quan tư pháp dưới góc độ đường lối chính sách của Đảng về công tác
tư pháp. Theo đó, nội dung của công tác tư pháp và cơ quan tư pháp có phạm vi rất
rộng, từ điều tra, truy tố, xét xử đến thi hành án.
Nghị quyết 49-NQ/TW ngày
02-6-2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 (Nghị
quyết 49-NQ/TW) tiếp tục nói rằng hệ thống các cơ quan tư pháp mà trọng tâm là
Tòa án nhân dân thực hiện quyền xét xử; Viện kiểm sát thực hành quyền công tố
và kiểm sát hoạt động tư pháp; các cơ quan điều tra thực hiện nhiệm vụ điều tra
trong tố tụng hình sự và các cơ quan thi hành án.
Ngoài những cơ quan tư
pháp kể trên, Nghị quyết 08-NQ/TW đề cập đến hoạt động luật sư, cảnh sát tư
pháp, tổ chức giám định, hoạt động công chứng, thống kê tư pháp với tư cách là
các hoạt động bổ trợ tư pháp; Nghị quyết số 49-NQ/TW xác định nhiệm vụ hoàn thiện
các chế định bổ trợ tư pháp này như một hoạt động quan trọng trong công tác tư
pháp, và hoàn thiện các chế định bổ trợ tư pháp là một khâu quan trọng trong
công tác cải cách tư pháp.
Như vậy, theo các nghị
quyết của Bộ Chính trị, các cơ quan tư pháp của Việt Nam gồm cơ quan điều tra,
cơ quan kiểm sát, cơ quan xét xử và cơ quan thi hành án. Theo đó công tác tư
pháp hay hoạt động tư pháp gồm hoạt động điều tra, hoạt động truy tố, hoạt động
xét xử và hoạt động thi hành án.
Nếu ở nhiều nước,
“Tư pháp” là xét xử và cơ quan tư pháp là Tòa án, thì ở Việt Nam, “Tư pháp” được
hiểu theo nghĩa là sự trộn lẫn toàn bộ hoạt động bảo vệ pháp luật, trong đó hoạt
động xét xử của Tòa án là trung tâm. Ngoài ra, còn có các hoạt động bổ trợ tư
pháp như luật sư, công chứng, đấu giá, giám định tư pháp.
Hiện nay, trong nhận thức
của nhiều người dân các cơ quan tư pháp còn bao gồm các cơ quan trong ngành Tư
pháp từ trung ương đến địa phương như Bộ Tư pháp, các Sở Tư pháp và các phòng
tư pháp cấp huyện…
Vấn đề đặt ra cho nhiệm kỳ
mới của Đảng ở lần Đại hội XIII sắp tới, là nếu ông Nguyễn Phú Trọng có tiếp tục
tại vị, thì vẫn phải giải quyết cho bằng được yêu cầu sau đây:
Với đặc điểm tổ chức các
cơ quan nhà nước theo nguyên tắc tập trung thống nhất, thì việc phân định một
cách rõ ràng cơ quan tư pháp với các cơ quan khác liên quan đến hoạt động tư
pháp, dù chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan đã được quy định trong Hiến pháp,
hoặc các văn bản pháp luật khác, thì thời gian cần thiết từ năm 2013 đến nay để
đạt được sự thống nhất trong nhận thức, trong hoạt động của các cơ quan liên
quan đến tư pháp, phù hợp với tinh thần mới của Hiến pháp năm 2013, tiếp cận được
với quan niệm về quyền tư pháp của nhiều quốc gia trên thế giới, cần phải được
sửa đổi tương ứng.
Việc hiểu đúng về quyền
tư pháp và cơ quan tư pháp trong bối cảnh Hiến pháp 2013 đã được ban hành được
8 năm, không phải chỉ là những vấn đề lý luận mà có tác động trực tiếp tới định
hướng cải cách tư pháp và việc thực hiện Chiến lược cải cách tư pháp trong bối
cảnh hội nhập quốc tế ngày nay.
Và trong cách nhìn nhận vấn đề như trên, thiết nghĩ
cần thiết xem lại về cáo buộc nhà báo Phạm Chí Dũng, trong chuyện ông đã phản
biện và cổ súy tinh thần pháp luật theo “tam quyền phân lập”.
_________
Chú thích:
https://www.voatiengviet.com/a/tbt-vietnam-yeu-cau-xu-ly-suy-thoai-tu-tuong-chinh-tri/1610935.html
T.L.
---------------------------
Tin Bài Liên Quan:
VNTB
– Chuyện giám sát quyền lực qua hình thức phản biện từ tổ chức Mặt trận tổ quốc
VNTB – Có ai
biết ngài chủ tịch nước Việt Nam đang ra sao?
VNTB – Vì sao
VN công khai xử vụ ‘gián điệp Trung Quốc?
VNTB – Sẽ “xử
kín” vụ án Hội Nhà báo độc lập Việt Nam?
No comments:
Post a Comment