The Economist
Nguyễn Thị Kim Phụng,
biên
dịch - Nghiên
Cứu Quốc Tế
https://nghiencuuquocte.org/2026/11/11/the-gioi-hom-nay-11-11-2026/
.
Các đảng viên Cộng hòa tại Hạ viện Mỹ chặn một nỗ lực nhằm
luận tội Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth. Thomas Massie, một hạ nghị
sĩ Cộng hòa sắp mãn nhiệm, đã tìm cách luận tội Hegseth vì phát động chiến
tranh ở Iran mà không có sự chấp thuận của Quốc hội, cùng với một số cáo buộc
khác. Không có đảng viên Cộng hòa nào khác ủng hộ động thái của Massie. Về phần
mình, Hegseth gọi vụ việc này là “một trò hề.” Nhưng khi Đảng Dân chủ lên nắm
quyền kiểm soát viện này vào tháng 01, ông có thể sẽ lại trở thành mục tiêu.
Volodymyr Zelensky cho biết các cuộc hội đàm ba bên giữa Mỹ,
Nga, và Ukraine là “mang tính xây dựng và khá thực chất,” đồng thời đề cập
đến các vấn đề nhân đạo. Các quan chức từ ba quốc gia đang nhóm họp tại Các Tiểu
vương quốc Ả Rập Thống nhất trong cuộc hội đàm đầu tiên của họ kể từ tháng 2.
Tuy nhiên, các cuộc đàm phán này không mấy hiệu quả trong việc làm chậm lại các
cuộc giao tranh. Ukraine cáo buộc Điện Kremlin đã tấn công cơ sở hạ tầng năng
lượng ngay trong đêm.
Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ tăng vọt sau khi
giá tiêu dùng được báo cáo đã tăng 0,4% giữa tháng 09 và tháng 10, vượt qua mức
kỳ vọng. (Vì chính phủ đóng cửa vào mùa thu năm ngoái nên dữ liệu so với cùng kỳ
năm trước không có sẵn.) Lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn hai năm đã chứng kiến
mức tăng trong một ngày lớn nhất kể từ khi Donald Trump tuyên bố áp thuế diện rộng
vào tháng 04/2025. Các nhà giao dịch dự đoán Cục Dự trữ Liên bang có thể tăng
lãi suất hơn một phần tư điểm phần trăm vào tháng tới.
Cảnh sát ở Bangladesh đụng độ với những người ủng
hộ cựu thủ tướng Sheikh Hasina tại các cuộc biểu tình được châm ngòi do kế hoạch
về nước của bà vào tháng 12. Hasina đã chạy trốn sang Ấn Độ vào năm 2024 sau
khi bị lật đổ bởi một cuộc nổi dậy do sinh viên dẫn đầu. Năm ngoái, một tòa án
đã tuyên án tử hình bà vì tội ác chống lại loài người, nhưng bà phủ nhận các
cáo buộc này. Một công tố viên nhà nước cho biết chính quyền sẽ thi hành án nếu
bà quay lại.
Cảnh sát Anh bắt giữ một quân nhân Mỹ “cấp cao” với
các cáo buộc làm gián điệp cho Nga. Cảnh sát chống khủng bố đã phối hợp
với FBI và lực lượng vũ trang Mỹ để tiến hành cuộc điều tra, mà một quan chức Cảnh
sát Thủ đô (Metropolitan Police) mô tả là “vẫn đang được tiến hành khẩn
trương.” Người đàn ông 41 tuổi này đã bị bắt gần Gloucester, ngay sát trụ sở của
GCHQ – cơ quan tình báo và an ninh mạng của Anh, và cũng gần một chi nhánh của
NATO. Ông ta hiện đang bị giam giữ ở London.
Trong một hồ sơ, Anthropic tiết lộ rằng họ có thể
sẽ tăng giá chào bán trong đợt IPO sắp tới, với hy vọng huy động được tới 64,4
tỷ USD. Họ đang tìm kiếm 26 tỷ USD khác từ việc phân bổ cổ phiếu riêng lẻ cho
các công ty khác. Tờ Financial Times đưa tin rằng các nhân viên ngân hàng của
Anthropic đang xem xét những kế hoạch nhằm tăng mức định giá của công ty trong
đợt IPO lên 1,5 nghìn tỷ USD hoặc cao hơn.
Một tòa phúc thẩm đã lật ngược các đạo luật hình sự hóa
hành vi đồng tính luyến ái ở Trinidad và Tobago. Các thẩm phán ra phán
quyết rằng việc cấm quan hệ tình dục đồng thuận giữa những người đàn ông đã vi
phạm các quyền “cơ bản.” Các đạo luật trước đây là tàn dư từ thời thuộc địa
Anh. Các nhà hoạt động hy vọng phán quyết này sẽ khuyến khích những nỗ lực
thách thức các đạo luật tương tự ở những nơi khác trong Khối Thịnh vượng Chung.
Con số trong ngày: 50, là số năm kể từ khi bộ phim “Rocky” được phát hành.
TIÊU ĐIỂM
Cuộc đình công của người lao động
Tây Ban Nha
Các liên đoàn lao động chính của Tây Ban Nha kêu gọi một
cuộc đình công toàn quốc kéo dài một ngày vào hôm nay – cuộc đình công đầu tiên
của họ trong 14 năm qua. Đây không phải là một vụ tranh chấp lao động thông thường,
mà là một cuộc biểu tình chính trị phản đối tình trạng thiếu nhà ở giá cả phải
chăng. Cuộc đình công này bắt nguồn từ vụ trục xuất một cụ bà 87 tuổi (và cái
chết của bà vài ngày sau đó trong bệnh viện) khỏi căn hộ ở Madrid mà bà đã thuê
suốt bảy thập kỷ. Các tổ chức công đoàn lập luận rằng chi phí nhà ở tăng cao đã
làm giảm mức sống của người lao động. Thủ tướng Pedro Sánchez đã đề xuất các biện
pháp kiểm soát giá thuê nhà. Tuy nhiên, sự thất bại của các đề xuất này tại Quốc
hội khiến ông phải kêu gọi một cuộc tổng tuyển cử vào ngày 29/11/2026.
Phe đối lập cho rằng các đề xuất sẽ làm vấn đề nhà ở trở
nên tồi tệ hơn vì càng làm hạn chế nguồn cung. Chỉ có khoảng một phần năm số
công nhân dự kiến sẽ tham gia đình công. Tuy nhiên, Sánchez – người mà Đảng
Công nhân Xã hội Tây Ban Nha (PSOE) của ông đang bị liên minh cánh hữu gồm Đảng
Nhân dân (PP) và Vox bỏ xa hơn một chục điểm phần trăm trong các cuộc thăm dò –
hy vọng rằng một cuộc nổi dậy về vấn đề nhà ở sẽ thổi bùng ngọn lửa ủng hộ từ
cánh tả.
Những rạn nứt ngày càng sâu sắc trong Ngày Quốc khánh của
Ba Lan
Hôm nay, hàng trăm ngàn người sẽ đổ ra đường để chào mừng
Ngày Quốc khánh của Ba Lan. Nhưng đất nước hiện đang trong tình trạng căng thẳng.
Hôm thứ Bảy, một tay súng đã nổ súng vào những người qua đường ở trung tâm lịch
sử của thành phố Krakow, khiến sáu người thiệt mạng. Động cơ của hắn vẫn chưa
được làm rõ. Trong khi đó, hồi tháng trước, cuộc đấu tranh kéo dài về tòa hiến
pháp Ba Lan đã lên đến đỉnh điểm khi chánh án tòa án này bị đình chỉ chức vụ vì
ngăn cản các thẩm phán mới đắc cử tham gia xét xử các vụ án. Các đảng đối lập cực
hữu của Ba Lan lên án quyết định đình chỉ này – do chính phủ của Thủ tướng
Donald Tusk dàn xếp – và gọi nó là một cuộc đảo chính.
Cuộc diễu hành hôm nay tại Warsaw do các nhóm dân tộc chủ
nghĩa tổ chức, không chỉ là dịp ăn mừng chủ quyền đất nước mà còn là một cuộc
biểu tình chống lại người di cư, Liên minh Châu Âu, và điều mà các nhóm này xem
là một nền văn hóa “thức tỉnh” (woke) độc hại đang len lỏi trong nền chính trị
Ba Lan. Xét đến việc các chính trị gia đối lập cấp cao cũng tham gia vào đám
đông năm nay, sự kiện này có thể biến thành một cuộc biểu tình chống lại chính
phủ trung dung của Tusk. Ngày lễ quốc gia từng có ý nghĩa gắn kết người dân Ba
Lan lại với nhau nay lại có nguy cơ chia rẽ họ sâu sắc hơn.
Các đảng viên Cộng hòa tại Hạ viện Mỹ chặn một nỗ lực nhằm
luận tội Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth. Thomas Massie, một hạ nghị sĩ Cộng
hòa sắp mãn nhiệm, đã tìm cách luận tội Hegseth vì phát động chiến tranh ở Iran
mà không có sự chấp thuận của Quốc hội, cùng với một số cáo buộc khác. Không có
đảng viên Cộng hòa nào khác ủng hộ động thái của Massie. Về phần mình, Hegseth
gọi vụ việc này là “một trò hề.” Nhưng khi Đảng Dân chủ lên nắm quyền kiểm soát
viện này vào tháng 01, ông có thể sẽ lại trở thành mục tiêu.
Volodymyr Zelensky cho biết các cuộc hội đàm ba bên giữa
Mỹ, Nga, và Ukraine là “mang tính xây dựng và khá thực chất,” đồng thời đề cập
đến các vấn đề nhân đạo. Các quan chức từ ba quốc gia đang nhóm họp tại Các Tiểu
vương quốc Ả Rập Thống nhất trong cuộc hội đàm đầu tiên của họ kể từ tháng 2.
Tuy nhiên, các cuộc đàm phán này không mấy hiệu quả trong việc làm chậm lại các
cuộc giao tranh. Ukraine cáo buộc Điện Kremlin đã tấn công cơ sở hạ tầng năng
lượng ngay trong đêm.
Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ tăng vọt sau khi giá tiêu
dùng được báo cáo đã tăng 0,4% giữa tháng 09 và tháng 10, vượt qua mức kỳ vọng.
(Vì chính phủ đóng cửa vào mùa thu năm ngoái nên dữ liệu so với cùng kỳ năm trước
không có sẵn.) Lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn hai năm đã chứng kiến mức
tăng trong một ngày lớn nhất kể từ khi Donald Trump tuyên bố áp thuế diện rộng
vào tháng 04/2025. Các nhà giao dịch dự đoán Cục Dự trữ Liên bang có thể tăng
lãi suất hơn một phần tư điểm phần trăm vào tháng tới.
Cảnh sát ở Bangladesh đụng độ với những người ủng hộ cựu
thủ tướng Sheikh Hasina tại các cuộc biểu tình được châm ngòi do kế hoạch về nước
của bà vào tháng 12. Hasina đã chạy trốn sang Ấn Độ vào năm 2024 sau khi bị lật
đổ bởi một cuộc nổi dậy do sinh viên dẫn đầu. Năm ngoái, một tòa án đã tuyên án
tử hình bà vì tội ác chống lại loài người, nhưng bà phủ nhận các cáo buộc này.
Một công tố viên nhà nước cho biết chính quyền sẽ thi hành án nếu bà quay lại.
Cảnh sát Anh bắt giữ một quân nhân Mỹ “cấp cao” với các
cáo buộc làm gián điệp cho Nga. Cảnh sát chống khủng bố đã phối hợp với FBI và
lực lượng vũ trang Mỹ để tiến hành cuộc điều tra, mà một quan chức Cảnh sát Thủ
đô (Metropolitan Police) mô tả là “vẫn đang được tiến hành khẩn trương.” Người
đàn ông 41 tuổi này đã bị bắt gần Gloucester, ngay sát trụ sở của GCHQ – cơ
quan tình báo và an ninh mạng của Anh, và cũng gần một chi nhánh của NATO. Ông
ta hiện đang bị giam giữ ở London.
Trong một hồ sơ, Anthropic tiết lộ rằng họ có thể sẽ tăng
giá chào bán trong đợt IPO sắp tới, với hy vọng huy động được tới 64,4 tỷ USD.
Họ đang tìm kiếm 26 tỷ USD khác từ việc phân bổ cổ phiếu riêng lẻ cho các công
ty khác. Tờ Financial Times đưa tin rằng các nhân viên ngân hàng của Anthropic
đang xem xét những kế hoạch nhằm tăng mức định giá của công ty trong đợt IPO
lên 1,5 nghìn tỷ USD hoặc cao hơn.
Một tòa phúc thẩm đã lật ngược các đạo luật hình sự hóa
hành vi đồng tính luyến ái ở Trinidad và Tobago. Các thẩm phán ra phán quyết rằng
việc cấm quan hệ tình dục đồng thuận giữa những người đàn ông đã vi phạm các
quyền “cơ bản.” Các đạo luật trước đây là tàn dư từ thời thuộc địa Anh. Các nhà
hoạt động hy vọng phán quyết này sẽ khuyến khích những nỗ lực thách thức các đạo
luật tương tự ở những nơi khác trong Khối Thịnh vượng Chung.
Con số trong ngày: 50, là số năm kể từ khi bộ phim
“Rocky” được phát hành.
TIÊU ĐIỂM
Cuộc đình công của người lao động
Tây Ban Nha
Các liên đoàn lao động chính của Tây Ban Nha kêu gọi một
cuộc đình công toàn quốc kéo dài một ngày vào hôm nay – cuộc đình công đầu tiên
của họ trong 14 năm qua. Đây không phải là một vụ tranh chấp lao động thông thường,
mà là một cuộc biểu tình chính trị phản đối tình trạng thiếu nhà ở giá cả phải
chăng. Cuộc đình công này bắt nguồn từ vụ trục xuất một cụ bà 87 tuổi (và cái
chết của bà vài ngày sau đó trong bệnh viện) khỏi căn hộ ở Madrid mà bà đã thuê
suốt bảy thập kỷ. Các tổ chức công đoàn lập luận rằng chi phí nhà ở tăng cao đã
làm giảm mức sống của người lao động. Thủ tướng Pedro Sánchez đã đề xuất các biện
pháp kiểm soát giá thuê nhà. Tuy nhiên, sự thất bại của các đề xuất này tại Quốc
hội khiến ông phải kêu gọi một cuộc tổng tuyển cử vào ngày 29/11/2026.
Phe đối lập cho rằng các đề xuất sẽ làm vấn đề nhà ở trở
nên tồi tệ hơn vì càng làm hạn chế nguồn cung. Chỉ có khoảng một phần năm số
công nhân dự kiến sẽ tham gia đình công. Tuy nhiên, Sánchez – người mà Đảng
Công nhân Xã hội Tây Ban Nha (PSOE) của ông đang bị liên minh cánh hữu gồm Đảng
Nhân dân (PP) và Vox bỏ xa hơn một chục điểm phần trăm trong các cuộc thăm dò –
hy vọng rằng một cuộc nổi dậy về vấn đề nhà ở sẽ thổi bùng ngọn lửa ủng hộ từ
cánh tả.
Những rạn nứt ngày càng sâu sắc
trong Ngày Quốc khánh của Ba Lan
Hôm nay, hàng trăm ngàn người sẽ đổ ra đường để chào mừng
Ngày Quốc khánh của Ba Lan. Nhưng đất nước hiện đang trong tình trạng căng thẳng.
Hôm thứ Bảy, một tay súng đã nổ súng vào những người qua đường ở trung tâm lịch
sử của thành phố Krakow, khiến sáu người thiệt mạng. Động cơ của hắn vẫn chưa
được làm rõ. Trong khi đó, hồi tháng trước, cuộc đấu tranh kéo dài về tòa hiến
pháp Ba Lan đã lên đến đỉnh điểm khi chánh án tòa án này bị đình chỉ chức vụ vì
ngăn cản các thẩm phán mới đắc cử tham gia xét xử các vụ án. Các đảng đối lập cực
hữu của Ba Lan lên án quyết định đình chỉ này – do chính phủ của Thủ tướng
Donald Tusk dàn xếp – và gọi nó là một cuộc đảo chính.
Cuộc diễu hành hôm nay tại Warsaw do các nhóm dân tộc chủ
nghĩa tổ chức, không chỉ là dịp ăn mừng chủ quyền đất nước mà còn là một cuộc
biểu tình chống lại người di cư, Liên minh Châu Âu, và điều mà các nhóm này xem
là một nền văn hóa “thức tỉnh” (woke) độc hại đang len lỏi trong nền chính trị
Ba Lan. Xét đến việc các chính trị gia đối lập cấp cao cũng tham gia vào đám
đông năm nay, sự kiện này có thể biến thành một cuộc biểu tình chống lại chính
phủ trung dung của Tusk. Ngày lễ quốc gia từng có ý nghĩa gắn kết người dân Ba
Lan lại với nhau nay lại có nguy cơ chia rẽ họ sâu sắc hơn.
Hegseth tạm thời thoát khỏi cảnh bị
luận tội
Trong lịch sử nước Mỹ, mới chỉ có hai bộ trưởng nội các từng
bị luận tội. Và hôm qua, các đảng viên Cộng hòa tại Hạ viện đã đảm bảo rằng
Pete Hegseth không trở thành người thứ ba – chí ít là cho đến lúc này.
Đầu tuần này, hạ nghị sĩ Cộng hòa Thomas Massie đã đệ
trình các điều khoản luận tội, cáo buộc Hegseth tiến hành chiến tranh bất hợp
pháp chống lại Iran, cùng với một số tội danh khác. Dù nhiều đảng viên Cộng hòa
ngấm ngầm chán ghét tính cách khoa trương của Hegseth, và đổ lỗi cho cuộc xung
đột ở Trung Đông là nguyên nhân dẫn đến kết quả bết bát của họ trong cuộc bầu cử
giữa nhiệm kỳ, họ vẫn đoàn kết lại để bảo vệ vị Bộ trưởng Chiến tranh này.
Tuy nhiên, Hegseth có thể vẫn chưa thể an tâm. Vào tháng
1 tới, Đảng Dân chủ sẽ nắm quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện. Họ có thể
sẽ quyết định luận tội ông một lần nữa. Nhưng ngay cả khi họ làm vậy, luận tội
không đồng nghĩa với bị kết án. Với yêu cầu phải có đa số hai phần ba phiếu thuận
tại Thượng viện, cả hai vụ luận tội trước đó – một vụ vào năm 2024 nhắm vào Bộ
trưởng An ninh Nội địa của Joe Biden; và vụ còn lại vào năm 1876 nhắm vào Bộ
trưởng Chiến tranh của Ulysses S. Grant – đều không dẫn đến phán quyết có tội.
Mỹ đứng trước nguy cơ mất trạng thái
sạch bệnh sởi
Mỹ đã chính thức sạch bệnh sởi lây lan trong cộng đồng kể
từ năm 2000, sau khi vaccine sởi giúp chấm dứt các đợt bùng phát trong nước.
Nhưng giờ đây, các chuyên gia từ Tổ chức Y tế Liên Mỹ (PAHO) rất có thể sẽ thu
hồi quy chế đó khi họ nhóm họp tại Washington vào tuần này. Một trong những
tiêu chí cho quyết định của họ là liệu có một chuỗi lây truyền nào kéo dài hơn
12 tháng hay không. Để xác định chuỗi đó, họ cần sử dụng dữ liệu giải trình tự
gen để truy xuất các ca bệnh về một nguồn lây duy nhất. Phân tích của các nhà
khoa học độc lập được công bố trong năm nay trên tạp chí y khoa Lancet cho thấy
điều này nhiều khả năng đã xảy ra.
Nhiều năm tỷ lệ tiêm chủng giảm sút đã gây ra các đợt
bùng phát ngày càng lớn. Chỉ có năm tiểu bang tránh được các đợt bùng phát
trong năm nay. Các ổ dịch – với hàng trăm ca mắc bệnh rất khó kiểm soát – đã
gieo rắc mầm bệnh tạo thành các đợt bùng phát ở nhiều tiểu bang. Đáng báo động
nhất, chỉ tính riêng trong năm 2026, các tiểu bang đã báo cáo tám trường hợp tử
vong liên quan đến bệnh sởi, so với chỉ ba trường hợp trong khoảng thời gian từ
năm 2000 đến năm 2025. Mỹ có vẻ sẽ gia nhập một nhóm các quốc gia đang ngày
càng tăng, bao gồm Anh và Canada, nơi bệnh sởi một lần nữa được tự do lây lan.
Trong lịch sử nước Mỹ, mới chỉ có hai bộ trưởng nội các từng
bị luận tội. Và hôm qua, các đảng viên Cộng hòa tại Hạ viện đã đảm bảo rằng
Pete Hegseth không trở thành người thứ ba – chí ít là cho đến lúc này.
Đầu tuần này, hạ nghị sĩ Cộng hòa Thomas Massie đã đệ
trình các điều khoản luận tội, cáo buộc Hegseth tiến hành chiến tranh bất hợp
pháp chống lại Iran, cùng với một số tội danh khác. Dù nhiều đảng viên Cộng hòa
ngấm ngầm chán ghét tính cách khoa trương của Hegseth, và đổ lỗi cho cuộc xung
đột ở Trung Đông là nguyên nhân dẫn đến kết quả bết bát của họ trong cuộc bầu cử
giữa nhiệm kỳ, họ vẫn đoàn kết lại để bảo vệ vị Bộ trưởng Chiến tranh này.
Tuy nhiên, Hegseth có thể vẫn chưa thể an tâm. Vào tháng
1 tới, Đảng Dân chủ sẽ nắm quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện. Họ có thể
sẽ quyết định luận tội ông một lần nữa. Nhưng ngay cả khi họ làm vậy, luận tội
không đồng nghĩa với bị kết án. Với yêu cầu phải có đa số hai phần ba phiếu thuận
tại Thượng viện, cả hai vụ luận tội trước đó – một vụ vào năm 2024 nhắm vào Bộ
trưởng An ninh Nội địa của Joe Biden; và vụ còn lại vào năm 1876 nhắm vào Bộ
trưởng Chiến tranh của Ulysses S. Grant – đều không dẫn đến phán quyết có tội.
Mỹ đứng trước nguy cơ mất trạng thái
sạch bệnh sởi
Mỹ đã chính thức sạch bệnh sởi lây lan trong cộng đồng kể
từ năm 2000, sau khi vaccine sởi giúp chấm dứt các đợt bùng phát trong nước.
Nhưng giờ đây, các chuyên gia từ Tổ chức Y tế Liên Mỹ (PAHO) rất có thể sẽ thu
hồi quy chế đó khi họ nhóm họp tại Washington vào tuần này. Một trong những
tiêu chí cho quyết định của họ là liệu có một chuỗi lây truyền nào kéo dài hơn
12 tháng hay không. Để xác định chuỗi đó, họ cần sử dụng dữ liệu giải trình tự
gen để truy xuất các ca bệnh về một nguồn lây duy nhất. Phân tích của các nhà
khoa học độc lập được công bố trong năm nay trên tạp chí y khoa Lancet cho thấy
điều này nhiều khả năng đã xảy ra.
Nhiều năm tỷ lệ tiêm chủng giảm sút đã gây ra các đợt
bùng phát ngày càng lớn. Chỉ có năm tiểu bang tránh được các đợt bùng phát
trong năm nay. Các ổ dịch – với hàng trăm ca mắc bệnh rất khó kiểm soát – đã
gieo rắc mầm bệnh tạo thành các đợt bùng phát ở nhiều tiểu bang. Đáng báo động
nhất, chỉ tính riêng trong năm 2026, các tiểu bang đã báo cáo tám trường hợp tử
vong liên quan đến bệnh sởi, so với chỉ ba trường hợp trong khoảng thời gian từ
năm 2000 đến năm 2025. Mỹ có vẻ sẽ gia nhập một nhóm các quốc gia đang ngày
càng tăng, bao gồm Anh và Canada, nơi bệnh sởi một lần nữa được tự do lây lan.
