Người
Việt bị Mỹ trục xuất về nước gia tăng: họ chật vật gây dựng lại cuộc sống ở một
nơi không quen thuộc
DCV Online
DCVOnline (Tin The Straits Times/ANN)
Sep
28, 2026
https://dcvonline.net/2026/09/28/nguoi-viet-bi-my-truc-xuat-ve-nuoc-gia-tang/
HÀ
NỘI —
Ngày 12 tháng 9, nhà chức trách di trú Việt Nam tiếp nhận 110 công dân Việt Nam
được Mỹ đưa trả về nước. Đây là nhóm mới nhất trong một đợt gia tăng mạnh những
vụ trục xuất người Việt về nước kể từ năm 2025.
https://apicms.thestar.com.my/uploads/images/2026/09/27/thumbs/700/4131559.webp
Nhân
viên Công an Thành phố Hồ Chí Minh đón những người Việt bị Mỹ trục xuất về nước
ngày 16 tháng 9 để làm thủ tục ghi danh và ổn định cuộc sống. — CÔNG AN TP.HCM
qua ST/ANN
Hồ
sơ tòa án cho thấy Cơ quan Thi hành Luật Di trú và Quan thuế Mỹ (ICE), tính đến
tháng 6 đã trục xuất 1.851 công dân Việt Nam trong những tài khóa 2024, 2025 và
2026,. Riêng tài khóa 2026 đã có 1.094 người bị trục xuất; từ đó đến nay, con số
này đã tăng thêm gần 200 người.
Đợt
người mới về nước là một phần của làn sóng trục xuất gia tăng mạnh kể từ năm
2025. Trong số này có những người đã sang Mỹ từ mấy chục năm trước và trước đây
hầu như không bị đặt trước nguy cơ trục xuất.
Nhiều
người đã sống phần lớn cuộc đời tại Mỹ. Nay trở về một quê hương mà họ hầu như
không còn quen thuộc, họ phải tự lo đủ thứ chuyện, từ việc xin lại giấy tờ tùy
thân, tìm chỗ ở, kiếm việc làm cho tới việc liên lạc với thân nhân và tập thích
nghi với cuộc sống mới. Trong một bài đăng trên mạng xã hội sau khi đón đợt người
hồi hương mới nhất, công an Thành phố Hồ Chí Minh cho biết:
“Sau
khi trở về, một số người gặp khó khăn trong việc xin lại giấy tờ tùy thân, liên
lạc với thân nhân, tìm chỗ ở và việc làm.”
Công
an cho biết thêm có những trường hợp “không còn thân nhân đủ điều kiện để tiếp
nhận, đã mất liên lạc với gia đình trong một thời gian dài, hoặc đã lớn tuổi và
sức khỏe yếu”.
Bộ
Nội An Mỹ, cơ quan phụ trách hoạt động của ICE, trong một bản tuyên bố hồi
tháng 2 nói rằng những người bị Bộ này tống đạt lệnh hành chánh đều đã được “đầy
đủ thủ tục pháp lý và có lệnh trục xuất chung cuộc của một thẩm phán di trú”.
Nửa
thế kỷ ở Mỹ, trở về không còn gia đình
Andrew
Fenton, 58 tuổi, hầu như không còn nhớ cha mẹ ruột của mình.
Giấy
khai sanh do Việt Nam cấp mà ông nhận được sau khi bị trục xuất về nước hơn một
năm trước ghi tên ông là Nguyễn Bảo Linh, sinh ngày 23 tháng 10 năm 1967. Muốn
được cấp căn cước, công dân Việt Nam từ 14 tuổi trở lên cư ngụ trong nước phải
có giấy khai sanh do nhà chức trách địa phương cấp.
Phần
ghi tên mẹ ông để trống. Cha ông là Nguyễn Bảo Tĩnh. Ngoài cái tên và việc ông
Tĩnh từng phục vụ trong Không quân Việt Nam Cộng Hòa, Fenton không còn nhớ được
bao nhiêu. Fenton kể :
“Mẹ
tôi sống ở Hà Nội để chăm sóc ông bà ngoại đã lớn tuổi, nên tôi được cha nuôi
dưỡng tại một căn cứ không quân ở Đà Nẵng. Ngay trước khi chiến tranh chấm dứt,
cha tôi nói dối rằng tôi là trẻ mồ côi để một cặp vợ chồng Mỹ có thể nhận tôi
làm con nuôi và đưa tôi sang Mỹ năm 1975.”
Dù
đã sống ở Mỹ suốt 50 năm, Fenton vẫn không có quốc tịch Mỹ. Ông cho biết cơ
quan lo việc nhận con nuôi và cha mẹ nuôi ông “không bao giờ được chính phủ cho
biết rằng họ phải nộp mẫu N-600 để xin quốc tịch cho tôi”.
Theo
lời ông, cha mẹ nuôi vẫn tưởng rằng vì cả hai đều là công dân Mỹ nên ông đương
nhiên trở thành công dân Mỹ khi được họ nhận làm con nuôi1.
Fenton
nhận được lệnh trục xuất đầu tiên vào năm 1989, sau khi ông bị bắt vì tàng trữ
ma túy. Nhưng lúc đó Việt Nam và Mỹ chưa có bang giao, nên ông được thả.
Sau
đó, ông còn gặp rắc rối với pháp luật nhiều lần nữa. Ông nói :
“Đều
là những vụ trộm cắp nhỏ nhặt, không có gì bạo lực. Mỗi lần tôi bị bắt, họ đều
giữ tôi lại vì trong hồ sơ bắt giữ, tôi khai Việt Nam là nơi tôi sinh ra. Khi họ
đưa tên tôi vào máy điện toán, có một dấu đỏ cho biết tôi không thể bị trục xuất.
Nhưng lần cuối cùng, vào tháng 8 năm 2025, nhân viên di trú đến bắt tôi. Lúc đó
tôi mới được cho biết là tôi sẽ bị trục xuất. Và bây giờ tôi ở Việt Nam, không
gia đình, không tiền bạc và không nói được tiếng Việt.”
Fenton
chưa lập gia đình và không còn thân nhân ở cả hai nước.
Chính
sách thay đổi
Theo
những thỏa thuận giữa Mỹ và Việt Nam, từ trước đến nay, phần lớn những người Việt
sang Mỹ trước ngày 12 tháng 7 năm 1995 không bị trục xuất về Việt Nam.
Năm
2008, Mỹ và Việt Nam ký một thỏa hiệp về việc đưa người bị trục xuất về Việt
Nam. Tuy nhiên, thỏa hiệp này không áp dụng cho những người đã sang Mỹ trước
ngày 12 tháng 7 năm 1995 — ngày Hà Nội và Washington chính thức lập bang giao.
Theo
luật sư di trú Tin Nguyen, chính phủ Trump sau đó bắt đầu gây áp lực với Việt
Nam để nước này tiếp nhận một số người Việt sang Mỹ trước năm 1995. Ông Tin, hiện
ở Mỹ, giúp người Việt giải quyết những thủ tục pháp lý tại cả hai nước và có một
văn phòng tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Tháng
11 năm 2020, ngay trước khi Tổng thống Donald Trump mãn nhiệm kỳ 1, hai nước ký
thêm một bản ghi nhớ, thiết lập thủ tục để Việt Nam tiếp nhận một số người Việt
sang Mỹ trước năm 1995 trở về nước.
Sau
khi Trump trở lại Tòa Bạch Ốc nhiệm kỳ thứ hai vào tháng 1 năm 2025, ICE bắt đầu
gia tăng việc bắt giữ và trục xuất những người Việt sang Mỹ trước năm 1995.
Đến
tháng 6 năm đó, cơ quan này chính thức hủy bỏ chính sách lâu nay, theo đó những
người này thường được xem là khó có thể bị trục xuất trong một tương lai có thể
tiên liệu. Từ đó, những vụ trục xuất gia tăng nhanh chóng.
Theo
Asian Law Caucus, một tổ chức trợ giúp pháp lý và dân quyền, hiện có hơn 8.600
người Việt tại Mỹ đang có lệnh trục xuất. Tin nói :
“Trong
lúc bị đe dọa tăng thuế nhập cảng và những hàng rào thương mại, những chính phủ
ngoại quốc, không riêng gì Việt Nam, cũng đang tìm cách làm vừa lòng chính phủ
Trump, trong đó có việc chấp nhận cho nhiều người bị trả về hơn,”
Ông
nói thêm: “Nhiều người đã sống ở Mỹ hàng chục năm, có thẻ xanh nhưng chưa
bao giờ thấy cần phải xin quốc tịch, nay đang đứng trước nguy cơ bị trục xuất,
nhất là những người từng có án tích.”
Theo
South-East Asia Resource Action Centre (SEARAC), một tổ chức đặt trụ sở tại
Washington, một nửa số người Việt bị trục xuất trong hai năm 2025 và 2026 từng
có án tích từ ít nhất 20 năm trước.
Lam
T. (tên giả), một người ở tuổi 50, đang mang lệnh trục xuất vì một tội nhẹ: làm
bằng lái xe giả khi ông còn là thiếu niên.
Ông
từng bị bắt giữ hai lần, vào năm 2003 và một lần nữa hồi đầu năm 2026, rồi được
thả. Vụ của ông hiện vẫn đang được tòa cứu xét, sau khi ông được thống đốc tiểu
bang ân xá và nộp đơn xin mở lại thủ tục trục xuất. Ông lập luận rằng nay ông
không còn án tích khiến ông thuộc diện bị trục xuất.
Luật
sư của ông hy vọng thẩm phán di trú sẽ chấp thuận đơn này, nhờ đó ông có thể được
phục hồi thẻ xanh và không còn đứng trước nguy cơ bị trục xuất về Việt Nam.
Vợ
ông, chỉ muốn được gọi là Susan vì đơn của chồng còn đang được cứu xét và bà lo
ngại bị trả đũa, nói cả gia đình “lúc nào cũng sống trong sợ hãi, vì không biết
bao giờ ông ấy sẽ lại bị bắt”.
Gia
đình họ, gồm ba người con nhỏ, sống tại vùng Trung Tây nước Mỹ. Hiện cả nhà phải
sống nhờ tiền lương của Susan vì chồng bà không có việc làm.
Susan
nói, “Tôi lo âu đến mức gần như không chịu nổi. Hãy thử tưởng tượng chồng
mình gọi điện báo rằng anh ấy không về nhà vì đang bị bắt, còn mình thì hoàn
toàn không biết anh ấy đang ở đâu.”
Người
Đông Nam Á bị trục xuất gia tăng
Những
vụ trục xuất người có nguồn gốc Đông Nam Á đã gia tăng mạnh kể từ năm 2025, khi
Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai.
Theo
SEARAC, 42 % tổng số người Đông Nam Á bị trục xuất kể từ năm 1998 đã xảy ra
trong hai tài khóa 2025 và 2026. Riêng số người Việt bị trục xuất trong hai tài
khóa này chiếm 51 %.
Chật
vật làm lại cuộc đời
Đỗ
Phi Long, 60 tuổi, là một người Mỹ lai Việt đã rời Việt Nam năm 1989. Ông sống
tại Orange County, California, nơi vợ và hai con trai vẫn còn ở lại. Long nhớ lại
:
“Năm
1997, tôi cãi nhau rất lớn với vợ. Bà ấy báo cảnh sát và tôi bị bắt 15 ngày.
Sau đó, năm 2007, tôi bị bắt vì DUI (lái xe trong tình trạng say rượu hoặc say
ma túy) và bị thu hồi thẻ xanh. Họ ban hành lệnh trục xuất tôi, nhưng lệnh được
đình lại vì chính phủ Việt Nam không chịu tiếp nhận tôi. Sau 90 ngày, tôi được
thả với điều kiện phải thường xuyên trình diện với cơ quan di trú.”
Hiện
ông điều hành một quán cà phê nhỏ ở Long Thành, tỉnh Đồng Nai, cách Thành phố Hồ
Chí Minh khoảng 55 cây số về phía đông.
Tháng
1 năm 2025, ngay trước Tết Âm lịch, Long bị ICE bắt khi đang đổ xăng tại một trạm
xăng. Nhưng nhà chức trách Việt Nam phải mất khá lâu mới cấp sổ thông hành cho
ông.
Sau
cùng, ngày 13 tháng 8 năm 2025, chiếc máy bay thuê bao chở ông cùng hàng chục
người bị trục xuất khác đáp xuống phi trường Nội Bài, Hà Nội. Long nói :
“Thoạt
đầu tôi rất bối rối trước cảnh vật xa lạ, vì tôi chưa bao giờ đến Hà Nội. Nhưng
trên hết, tôi tràn ngập nỗi buồn và một cảm giác cay đắng vì nước Mỹ đã đối xử
với tôi một cách vô nhân đạo như vậy.”
Ông
lớn lên tại tỉnh Đồng Nai, miền Nam Việt Nam.
Theo
Ba Lo Project, một tổ chức bất vụ lợi tại Mỹ giúp đỡ người Việt bị trục xuất,
những chuyến bay thuê bao thường là những chuyến bay nhiều chặng, trong đó Việt
Nam là điểm đến sau cùng. Có chuyến phải mất từ 30 đến 60 giờ mới tới Việt Nam;
dọc đường có thể dừng lại để tiếp nhiên liệu và đưa những người bị trục xuất ở
những quốc gia khác xuống máy bay.
Tổ
chức này cho biết như vậy trong phần giải đáp về việc trục xuất, được cập nhật
lần chót vào tháng 4 năm 2026.
Ba
Lo Project cung cấp những chỉ dẫn về pháp lý và những vấn đề thiết thực, như
xin căn cước Việt Nam, tìm việc làm và tìm chỗ ở.
Theo
tổ chức này, trên những chuyến bay thuê bao, hành khách thường bị còng tay,
còng chân và xích vào một sợi dây quanh thắt lưng, khiến họ không thể tự do cử
động trong suốt chuyến bay. Hành khách thường chỉ được cho bánh mì ăn và chỉ được
sử dụng phòng vệ sinh trong thời gian rất hạn chế.
Tin
nói cách đối xử như trên đã khiến một số người quyết định tự nguyện rời Mỹ hoặc
xin sổ thống hành Việt Nam để trở về nước bằng đường hợp pháp, trước khi bị ICE
trục xuất.
Luật
sư nói, “nhưng cách đó chỉ có thể thực hiện được nếu bạn có một chỗ dựa vững chắc
ở Việt Nam, có gia đình chờ đợi và giúp bạn ổn định cuộc sống.”
Đối
với những người như Fenton, cuộc sống ở Việt Nam rất khó khăn. Ông không nói được
tiếng Việt và không có gia đình để nương tựa.
Suốt
một năm, ông làm bảo vệ, mỗi ngày 12 giờ, với tiền lương 7 triệu đồng Việt Nam
(266 Mỹ kim) một tháng.
Gần
đây, Fenton tìm được việc làm đầu bếp tại một quán cà phê ở Vũng Tàu, cách
Thành phố Hồ Chí Minh 100 cây số. Tình cảnh của ông đã khá hơn: tiền lương và
điều kiện làm việc tốt hơn, lại có một người ở chung hợp ý.
Ông
nói mình đã cảm thấy ít nhiều yên ổn, nhưng vẫn hy vọng được trở lại Mỹ.
Không
có trợ giúp tài chánh chính thức
Chính
phủ Việt Nam hiện không có chương trình trợ giúp tài chánh chính thức dành cho
những người bị trục xuất. Phần lớn sự giúp đỡ thiết thực đến từ những tổ chức
phi chính phủ và những cá nhân tình nguyện bỏ thời giờ, công sức và chuyên môn
để giúp họ, trong đó có luật sư Tin và YouTuber nổi tiếng Đặng Tuấn Dương.
Dương nói,
Một
số người hồi hương ngần ngại tìm sự giúp đỡ vì “có thể họ cảm thấy xấu hổ trước
bạn bè và thân nhân.”
Ông
giúp những người bị trục xuất như Long tìm chỗ ở, việc làm và giải quyết những
vấn đề khác để bắt đầu lại cuộc sống ở Việt Nam.
“Những
người ra ngoại quốc sinh sống và làm việc thường được người ta nghĩ là có cuộc
sống khá giả. Vì vậy, nếu trở về mà chẳng còn bao nhiêu tiền bạc và địa vị, họ
có thể cảm thấy mình đã ‘mất mặt’ và là một kẻ thất bại.”
Ông
Dương cho biết một số người khác đã nhờ ông đưa câu chuyện của họ lên mạng để
tìm sự giúp đỡ và giúp công chúng hiểu rõ hơn về tình trạng trục xuất.
Long
là một trong những người đã xuất hiện trên kênh YouTube của ông Dương, hiện có
hơn 600.000 người theo dõi. Ông nói.
“Bây
giờ tôi nghèo hơn nhiều so với khi còn ở Mỹ, nhưng tôi sung sướng vì đã trở về
quê mẹ và được tự do hơn nhiều. Đối với tôi, nước Mỹ là một ảo tưởng. Sống
trong nỗi sợ thường trực rằng mình sẽ bị bắt và trục xuất là một cơn ác mộng.
Vì vậy, nếu trở về để đoàn tụ với gia đình, tôi sẽ chỉ trở về khi mọi giấy tờ đều
đầy đủ.”
© 2026 DCVOnline
Nếu
đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể
lệ trích đăng lại bài từ DCVOnline.net”
Nguồn: ‘US deportations to
Vietnam surge: Returnees struggle to rebuild lives in an unfamiliar country |
The Straits Times/ANN | Sept 27, 2026. DCVOnline chú thích
1
Trách nhiệm làm thủ tục nhập quốc tịch Hoa Kỳ cho con nuôi từ nước ngoài thuộc
về cha mẹ nhận nuôi, tuy nhiên, quy định pháp lý đã có sự thay đổi lớn theo thời
gian:
·
Trường hợp trước ngày 27/02/2001 (Áp dụng cho trường hợp
của Fenton):
Việc nhận nuôi con từ nước ngoài không tự động mang lại quốc tịch Mỹ. Cha mẹ nhận
nuôi phải tự hoàn tất thủ tục pháp lý sau khi đưa trẻ đến Mỹ, gồm việc xin thẻ
xanh và nộp đơn xin nhập quốc tịch (mẫu đơn N-600). Chính phủ và những cơ quan
nhận nuôi thời đó không theo dõi hay nhắc nhở, dẫn đến việc nhiều cha mẹ lầm tưởng
rằng việc nhận nuôi đã tự động có quốc tịch, khiến nhiều người con khi trưởng
thành không có giấy tờ hợp lệ.
·
Trường hợp từ ngày 27/02/2001 trở về sau (Đạo luật Quốc tịch
Trẻ em năm 2000):
Trẻ em nước ngoài được công dân Mỹ nhận nuôi sẽ tự động có quốc tịch Mỹ ngay
khi nhập cảnh hợp pháp dưới dạng thường trú nhân. Tuy nhiên, luật này chỉ áp dụng
cho những người dưới 18 tuổi vào ngày 27/02/2001. Vì Fenton sinh năm 1967 (đã
trên 18 tuổi khi luật có hiệu lực), ông không thuộc nhóm người được tự động cấp
quốc tịch.
