Trung
Quốc hưởng lợi từ một thế giới phân tâm, chia rẽ và suy yếu
Thục Quyên / Báo Tiếng Dân
21/04/2026
https://baotiengdan.com/2026/04/21/trung-quoc-huong-loi-tu-mot-the-gioi-phan-tam-chia-re-va-suy-yeu/
Trong
bối cảnh địa chính trị hiện nay, Trung Quốc đang củng cố vị thế của mình so với
các cường quốc khác—không phải bằng sự mở rộng công khai, mà bằng cách âm thầm
hưởng lợi từ một thế giới bị định hình bởi chiến tranh, bất ổn và sự bất định
chính trị.
Cuộc
chiến ở Ukraine và những căng thẳng ngày một tăng tốc liên quan đến Iran, cùng
với tính cách bất định của chính phủ Hoa Kỳ, không chỉ làm suy yếu các nước
khác, mà chúng còn tạo ra những cơ hội cụ thể để Trung Quốc có thể khai thác về
kinh tế và chiến lược.
Thứ
nhất, Trung Quốc hưởng lợi kinh tế từ những xáo trộn do chiến tranh
gây ra. Xung đột ở Ukraine đã đẩy Nga phụ thuộc sâu hơn vào Trung Quốc, đặc biệt
trong lĩnh vực xuất khẩu năng lượng. Kết quả là Trung Quốc mua được dầu và khí
đốt với giá ưu đãi, đồng thời bảo đảm các thỏa thuận cung cấp dài hạn với điều
kiện thuận lợi.
Tương
tự, căng thẳng xung quanh Iran và sự bất ổn rộng hơn ở Trung Đông có khuynh hướng
làm tăng đòn bẩy của Trung Quốc với tư cách là một khách hàng lớn, cho phép nước
này đàm phán các thỏa thuận năng lượng có lợi với những nhà sản xuất đang bị trừng
phạt hoặc bị cô lập. Có thể nói rằng chiến tranh ở nơi khác chuyển hóa thành
nguồn đầu vào rẻ hơn và sức mạnh thương lượng lớn hơn cho nền kinh tế Trung Quốc.
Thứ
hai, Trung Quốc hưởng lợi từ sự suy yếu về tính gắn kết của các đối thủ cạnh
tranh.
Hoa Kỳ, trong bối cảnh bất định gắn với nhân vật Donald Trump và chính phủ của
ông, trở nên kém dự đoán hơn trong mắt các đồng minh, trong khi Âu châu lại bị
cuốn vào các hệ quả của cuộc chiến ở Ukraine. Sự phân mảnh này làm giảm áp lực
phối hợp lên Trung Quốc và tạo cơ hội cho không gian ngoại giao với nước này.
Những
quốc gia lẽ ra có thể liên kết chặt chẽ hơn với Washington, lại theo đuổi các
chiến lược cân bằng, duy trì quan hệ kinh tế với Trung Quốc. Điều này không có
nghĩa là họ ủng hộ Trung Quốc, mà là họ mở rộng dư địa hoạt động và đàm phán của
Trung Quốc (như Canada, EU, Trung đông…)
Thứ
ba, Trung Quốc đạt được lợi thế chiến lược khi đứng ngoài các xung đột trực tiếp trong khi các
nước khác phải tiêu hao nguồn lực. Chiến tranh rất tốn kém—không chỉ về tài
chính mà còn về lực chính trị và thể chế. Bằng cách tránh bị cuốn vào các ràng
buộc quân sự, Trung Quốc bảo toàn năng lực cho đầu tư dài hạn, phát triển công
nghệ và gắn kết kinh tế toàn cầu. Đồng thời, nước này có thể quan sát chiến
tranh hiện đại, các cơ chế trừng phạt và phản ứng địa chính trị mà không phải
gánh chịu chi phí. Sự kết hợp này—học hỏi mà không phải trả giá—là một dạng lợi
thế tinh vi vô cùng quan trọng.
Cuối
cùng, Trung Quốc hưởng lợi từ việc tiếp tục giữ vị trí trung tâm trong thương mại
toàn cầu vào
thời điểm mà mọi thay đổi tìm đối tác mới rất khó khăn. Ngay cả khi các quốc
gia tìm cách giảm sự phụ thuộc, thực tế là Trung Quốc vẫn giữ vị trí gắn kết bền
vững trong các chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này có nghĩa là trong những giai
đoạn khủng hoảng, khi sự ổn định được đề cao, vai trò của Trung Quốc như một
trung tâm sản xuất và thương mại càng trở nên quan trọng hơn.
Thực
tế, sự bất ổn ở những nơi khác củng cố sự phụ thuộc vào Trung Quốc thay vì làm
suy giảm nó, ít nhất trong ngắn hạn.
Nhìn
tổng thể,
những động lực trên dẫn đến kết luận rõ ràng: Sự trỗi dậy của Trung Quốc trong
giai đoạn hiện nay không đến từ những đột phá của chính nước này, mà từ khả
năng tận dụng lợi thế trong một môi trường toàn cầu đầy biến động. Trung Quốc
có được nguồn tài nguyên rẻ hơn, sự linh hoạt ngoại giao lớn hơn và đòn bẩy
kinh tế gia tăng, trong khi tránh được chi phí trực tiếp của chiến tranh.
Điều
này không có nghĩa là Trung Quốc không có điểm yếu hay đang vượt qua mọi đối thủ.
Tuy nhiên, xét về tương quan, nước này đang hưởng lợi từ một thế giới mà các
bên khác đang bị phân tâm, chia rẽ hoặc suy yếu.
Trong
địa chính trị, khả năng kiếm lợi từ bất ổn—đặc biệt là khi không bị cuốn vào
nó—chính là một dạng sức mạnh đáng kể.
