Quản
lý luật sư: Đừng mở thêm các “cửa kiểm tra”
Ngô Anh Tuấn
08/03/2026
https://baotiengdan.com/2026/03/08/quan-ly-luat-su-dung-mo-them-cac-cua-kiem-tra/
Theo
thông tin từ báo Thanh Niên, trong dự thảo sửa đổi liên quan đến quản lý hoạt động
luật sư có một đề xuất đáng chú ý: Giao UBND cấp xã thực hiện việc kiểm tra
hành chính đối với tổ chức và hoạt động của luật sư tại địa phương. Câu nói
mang tính trào phúng của tôi cách đây không lâu – rằng rồi sẽ có ngày luật sư
cũng bị “quản lý tới tận cấp xã” – xem ra đang dần trở thành hiện thực.
Luật
sư là một nghề kinh doanh đặc biệt và không thể, cũng rất không cần thiết phải
phân cấp quản lý theo mô hình hành chính xuống tới tận cơ sở. Hơn thế nữa,
chính quyền cấp xã là nơi dễ “đụng chạm” với luật sư, nhất là trong các khiếu nại,
khiếu kiện mà chính họ là đối tượng bị kiện, trong khi luật sư đại diện cho người
dân đứng ở phía ngược lại. Nếu chính quyền cấp xã đồng thời có quyền kiểm tra
hoạt động của luật sư, thì ranh giới giữa quyền quản lý hành chính và khả năng
tạo ra áp lực đối với hoạt động nghề nghiệp – vốn đã mong manh – giờ sẽ càng trở
nên mong manh hơn.
Ở
thời điểm hiện tại, nhiều luật sư đã cảm nhận những áp lực nhất định từ cấp quản
lý hành chính cấp tỉnh – nơi nắm quyền cấp và quản lý chứng chỉ hành nghề. Áp lực
ấy, dù được thể hiện trực tiếp hay gián tiếp, vẫn luôn là một yếu tố khiến nhiều
người hành nghề phải cân nhắc trong những vụ việc được xem là nhạy cảm, hoặc chọn
im lặng thay vì lên tiếng trong những tình huống cần phải cất lời.
Nếu
tiếp tục mở rộng quyền kiểm tra xuống đến cấp xã, điều đó đồng nghĩa với việc nỗi
lo về áp lực hành chính sẽ không chỉ dừng ở cấp tỉnh, mà có thể lan xuống tận cấp
cơ sở – nơi quan hệ xã hội, quan hệ quản lý và các lợi ích địa phương thường
đan xen phức tạp hơn nhiều. Đó là chưa kể đến việc trình độ, năng lực và kinh
nghiệm chuyên môn của cán bộ cấp cơ sở rõ ràng chưa thể trong ngày một ngày hai
đã được cải thiện, nâng cao để bắt kịp với những người mà họ được giao nhiệm vụ
quản lý. Từ đó, sự khập khiễng trong quan hệ giữa hai bên rất dễ phát sinh và
hiệu quả công việc chưa chắc đạt được như mong muốn.
Kinh
nghiệm quốc tế cho thấy, nghề luật sư thường được quản lý theo mô hình kết hợp
giữa quản lý nhà nước ở cấp chuyên ngành và cơ chế tự quản của tổ chức nghề
nghiệp. Mục tiêu của mô hình này không phải là buông lỏng quản lý, mà là bảo đảm
một khoảng không cần thiết cho tính độc lập của nghề luật sư – yếu tố được xem
như một điều kiện của một nền tư pháp lành mạnh. Bởi nếu mọi tầng nấc của hệ thống
hành chính đều có thể trở thành một “cửa kiểm tra” đối với luật sư, thì câu hỏi
đặt ra không còn chỉ là quản lý có hiệu quả hay không, mà là liệu chúng ta có
đang vô tình thu hẹp dần không gian độc lập vốn rất cần thiết cho hoạt động của
nghề luật sư hay không. Giới hạn của sự tự do trong khuôn khổ pháp luật đối với
luật sư vốn đã chật chội, nay có nguy cơ trở nên chật chội hơn.
Tôi
cho rằng việc quản lý hoạt động luật sư hiện tại về cơ bản là tương đối ổn, đảm
bảo về mặt hình thức; điều cần thiết là cải thiện nội dung quản lý theo hướng
thực chất hơn. Việc mở rộng thẩm quyền kiểm tra hoạt động luật sư đã là điều
không cần thiết, mở rộng xuống tận cấp cơ sở lại càng không cần thiết.
Vì
vậy, theo quan điểm cá nhân tôi, đây là một đề xuất cần được cân nhắc lại một
cách hết sức nghiêm túc và thận trọng. Với tư cách là một người chịu tác động
trực tiếp từ sự thay đổi này, tôi xin giơ tay bỏ một phiếu không thuận. Và tôi
tin rằng nhiều luật sư khác cũng sẽ có cùng lựa chọn, bởi suy cho cùng, điều mà
chúng tôi mong muốn không phải là ít bị kiểm tra hơn, mà là được hành nghề
trong một không gian đủ độc lập để làm đúng công việc của mình, phục vụ tốt nhất
cho quyền, lợi ích hợp pháp của người dân trong khả năng có thể.
