CUỘC THÁO CHẠY SANG MỸ CỦA FLAVIO BOLSONARO DẬP TẮT THAM VỌNG CẦM QUYỀN CỦA CÁNH CỰC HỮU BRAZIL? (Thanh Hà / RFI)

 

Cuộc tháo chạy sang Mỹ của Flavio Bolsonaro dập tắt tham vọng cầm quyền của cánh cực hữu Brazil ?

Thanh Hà  -  RFI

Đăng ngày: 29/10/2026 - 13:24  -  Sửa đổi ngày: 29/10/2026 - 16:43

https://www.rfi.fr/vi/ph%C3%A2n-t%C3%ADch/20261029-cu%E1%BB%99c-th%C3%A1o-ch%E1%BA%A1y-sang-m%E1%BB%B9-c%E1%BB%A7a-flavio-bolsonaro-d%E1%BA%ADp-t%E1%BA%AFt-tham-v%E1%BB%8Dng-c%E1%BA%A7m-quy%E1%BB%81n-c%E1%BB%A7a-c%C3%A1nh-c%E1%BB%B1u-h%E1%BB%AFu-brazil

.

Ba ngày sau thất bại trong cuộc bầu cử tổng thống Brazil, ứng viên đảng cực hữu Flavio Bolsonaro tháo chạy sang Mỹ. Sau một hành trình đầy gay cấn, với hai chặng dừng chân ở Achentina và Ecuador, ông đã cùng với vợ và hai con đáp xuống một sân bay gần thành phố Miami, bang Florida, « sân nhà » của tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump vào sáng thứ Tư 28/10/2026.

 

https://s.rfi.fr/media/display/9e320cb0-d392-11f1-a5c6-79db0eb73735/w:1024/p:16x9/2026-10-28T162830Z-1795241932-RC2ECOA4ORF6-RTRMADP-3-BRAZIL-USA.webp

Thượng nghị sĩ Brazil Flavio Bolsonaro xuống máy bay sau khi hạ cánh tại Sân bay Opa-locka Executive? gần Miami, Florida, Mỹ, ngày 28:10:2026. REUTERS - Eva Marie Uzcategui

 

Bên cạnh rất nhiều những câu hỏi như là Flavio Bolsonaro đã lên kế hoạch « chạy trốn » từ khi nào và được những ai giúp đỡ, thì sự hiện diện của ứng viên tổng thống Brazil thất cử trên đất Mỹ đang trở thành một vấn đề đối với những cử tri đã bỏ phiếu với hy vọng « chủ nghĩa Bolsonaro » do thân phụ ông gây dựng trong suốt nhiệm kỳ từ đầu 2019 đến cuối 2022 trở lại cầm quyền. Sau những nước cờ đầu tiên của Nhà Trắng với Venezuela và Cuba, việc Washington mở rộng vòng tay đón nhận một ứng cử viên tổng thống từng được chính quyền Trump công khai ủng hộ, có thể đem lại những thông tin nào về học thuyết Tây Bán Cầu - Monroe của Hoa Kỳ ?

 

Hai ngày trước khi đặt chân đến Mỹ, Flavio Bolsonaro tuyên bố không có ý định rời bỏ quê hương. Nhưng đó là trước khi bị Tư Pháp Brazil chính thức điều tra về tội « tham nhũng và rửa tiền », bị tịch thu hộ chiếu.

 

Flavio Bolsonaro phải chăng không chút tin tưởng vào hệ thống Tư Pháp ngay trên đất nước ông khi mà ra tranh cử tổng thống, cũng có nghĩa là ứng viên này cam kết bảo vệ công bằng, trước pháp luật cho một đất nước với hơn 215 triệu dân như Brazil.  

 

Bỏ trốn sau thất cử cũng có thể coi như việc ứng viên đảng cực hữu chặn đứng tham vọng làm sống lại chủ nghĩa mang tên cha mình, Jair Bolsonarao vốn đang bị quản thúc tại gia, với cáo buộc « âm mưu đảo chính » sau cuộc bầu cử tổng thống Brazil cách nay 4 năm.  

Riêng với hơn 60 triệu cử tri từng bỏ phiếu ủng hộ Flavio Bolsonaro ở vòng 2 bầu cử tổng thống Brazil hôm Chủ Nhật vừa qua, họ nghĩ gì khi thấy lãnh đạo của mình « bỏ trốn » ? Sự ra đi đó liệu có là một sự xúc phạm đối với những người ủng hộ ông khi thấy Flavio Bolsonaro vội vã đặt mình dưới sự « bảo vệ » của nước Mỹ. Uy tín chính trị của gia đình Bolsonaro còn lại gì khi mà bốn năm trước đây, sau cuộc bầu cử, chính tổng thống Jair Bolsonaro cũng đã « bỏ trốn » sang Florida ?

 

Flavio là người con thứ nhì của cựu tổng thống Brazil « sang Mỹ lưu vong ». Năm 2025 em trai của  Flavio, là Eduardo đã xin tị nạn tại Mỹ sau khi bị điều tra vì tội « cầu viện Washington trừng phạt chính quyền của tổng thống Lula » ngược đãi gia đình Bolsonaro, một mối thâm giao với gia đình Donald Trump.

 

Trả lời đài truyền hình Pháp France24 Larissa Peixoto Gomes, đại học Edinburgh, ghi nhận khó có thể tiếp tục bảo vệ « hình ảnh », uy tín của gia đình Bolsonaro khi mà cứ mỗi lần bị Tư Pháp Brazil nhắm tới thì các thành viên dòng họ này đều cầu viện ông Trump. 

 

Về câu hỏi Flavio qua việc chạy trốn qua Mỹ liệu có là dấu chấm hết cho tham vọng trở lại cầm quyền của cánh cựu hữu ở Brazil hay không, thì một số nhà phân tích khác không loại trừ khả năng cánh cựu hữu và bảo thủ ở Brazil sẽ « nhanh chóng » tìm được một lãnh đạo mới và quên đi các thành viên trong gia đình Bolsonaro.

 

Brazil và chính sách Donroe 

 

Về phía Hoa Kỳ, qua việc cấp giấy thị thực cho ứng cử viên Flavio Bolsonaro và cũng là người đang trong tầm ngắm của Tư Pháp Brazil cũng là một sự kiện đáng chú ý. Từ trước đến nay, người ta thường nghĩ, chỉ có Nga mới là điểm đến an toàn cho các nhà độc tài trốn tránh cán cân công lý như Bachar Al Assad của Syria hay cựu tổng thống Ukraina Viktor Ianoukovytch, « người bạn » của Matxcơva.

 

Chuyên gia về quan hệ quốc tế, nhà báo Christain Makarian xem việc tổng thống Donald Trump đón thêm một thành viên của gia đình Bolsonaro vào Mỹ là « một tín hiệu mới » trong chính sách đối ngoại đang tập trung vào Tây Bán Cầu của Nhà Trắng : Năm 1823 tổng thống Hoa Kỳ James Monroe (nhiệm kỳ 1817-1825) đã trình bày tầm nhìn chiến lược quốc gia - được biết đến sau này dưới tên gọi Học Thuyết Monroe, « America for the Americans » là cột sống của chủ thuyết đó. Trong bối cảnh chính trị Mỹ hiện nay, học thuyết Monroe truyền thống với phiên bản được Donald Trump điều chỉnh, thường gọi là học thuyết Donroe, kết hợp tên của tổng thống đương nhiệm Donald với họ của người tiền nhiệm Monroe.

 

---------------------------

Các nội dung liên quan

Tháo chạy sang Mỹ, Flavio Bolsonaro tự xưng là « tổng thống hợp pháp » của Brazil

BRAZIL - FLAVIO BOLSONARO

Quốc tế

 

 

 

 

THANH TRỪNG BẠO LIỆT, ÔNG TẬP CẬN BÌNH NHẤN MẠNH ‘KỶ LUẬT ĐẢNG’ TẠI HỘI NGHỊ TOÀN THỂ (Kelly Ng và Ian Tang / BBC Monitoring)

 

 

Thanh trừng bạo liệt, ông Tập Cận Bình nhấn mạnh 'kỷ luật đảng' tại hội nghị toàn thể

Kelly Ng và

Tác giả,Ian Tang

BBC Monitoring

30 tháng 10 2026, 12:45 +07

https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cm87zq85957xo

 

Tổng cộng 33 uỷ viên Trung ương Đảng đã bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản Trung Quốc khi hội nghị chính trị thường niên quan trọng của nước này kết thúc.

 

Đây là hội nghị có số ghế trống nhiều nhất từ trước đến nay.

 

https://ichef.bbci.co.uk/ace/ws/800/cpsprodpb/032e/live/79ce9950-d424-11f1-93e1-3b657b665bcf.jpg.webp

Đây là lần đầu tiên trong 14 năm cầm quyền của ông Tập, số thành viên tham dự một hội nghị toàn thể giảm xuống dưới 300 người

 

Hội nghị toàn thể lần thứ năm (Hội nghị Trung ương 5) có sự tham dự của 279 thành viên Ban Chấp hành Trung ương, so với 315 người tại Hội nghị Trung ương 4 hồi tháng 10/2025 và 364 người tại Hội nghị Trung ương 3 hồi tháng 7/2024.

 

Trong khi các hội nghị toàn thể gần đây tập trung vào cải cách kinh tế hoặc các vấn đề xã hội và phát triển, kỷ luật đảng trở thành trọng tâm tại cuộc họp diễn ra trong tuần này.

Kể từ khi nắm quyền vào năm 2012, ông Tập Cận Bình đã đặt chống tham nhũng làm trụ cột trong chính sách quản lý của mình, gọi tham nhũng là "mối đe dọa lớn nhất" đối với đảng.

 

Kể từ đó, hơn hai triệu người đã bị xử lý kỷ luật về các hành vi liên quan đến "chủ nghĩa hình thức, bệnh quan liêu, chủ nghĩa hưởng lạc và lối sống xa hoa", ông Trương Phú Hải, thành viên Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương, cho biết tại cuộc họp báo hôm thứ Sáu.

Ông cũng cho biết đảng sẽ đẩy mạnh các biện pháp nhằm bảo đảm rằng các quan chức "không dám tham nhũng, không thể tham nhũng và không muốn tham nhũng".

 

Tiếp tục thanh trừng tham nhũng

 

Theo thông báo được công bố hôm 29/10, đánh dấu kết thúc cuộc họp kín kéo dài bốn ngày tại một khách sạn ở Bắc Kinh, 16 trong số 33 thành viên bị khai trừ là người thuộc quân đội.

 

 Hiện chưa rõ những cáo buộc cụ thể mà những thành viên này phải đối mặt, ngoài cụm từ "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật". Những cáo buộc chung chung như vậy đã trở thành thông lệ trong chiến dịch chống tham nhũng của ông Tập.

 

Ông Chong Ja Ian, học giả không thường trú tại Viện nghiên cứu Carnegie China, nhận định chiến dịch này giờ đây đã trở thành "một nỗ lực nhằm củng cố và duy trì quyền lực".

 

"Trong trường hợp này, chiến dịch sẽ tiếp tục và mở rộng tùy thuộc vào mức độ an tâm về quyền lực của ông Tập, chứ không phải xuất phát từ những vấn đề tham nhũng thực sự."

 

Trong tuyên bố của mình, Đảng Cộng sản Trung Quốc cho biết họ đã "thẳng thắn đối diện với thực tế nghiêm trọng rằng sự lãnh đạo của đảng đôi khi bị suy yếu, bị hình thức hóa hoặc sáo rỗng", đồng thời sẽ tiếp tục "thực hiện quản trị đảng nghiêm minh toàn diện, bao gồm việc mạnh dạn tự chỉnh đốn từ bên trong để chấn chỉnh các hiện tượng lệch lạc, rối loạn".

 

Các vụ khai trừ mới nhất nâng tổng số uỷ viên Trung ương Đảng bị loại khỏi đảng trong nhiệm kỳ thứ ba của ông Tập lên mức kỷ lục 51 người, so với 35 người trong nhiệm kỳ thứ nhất và 5 người trong nhiệm kỳ thứ hai.

 

Ngoài hội nghị toàn thể, cơ quan chống tham nhũng cao nhất của Trung Quốc cho biết đã có 680.000 người trong bộ máy đảng bị xử lý kỷ luật trong chín tháng đầu năm nay.

 

Đây cũng là lần đầu tiên trong 14 năm cầm quyền của ông Tập, số người tham dự một hội nghị toàn thể giảm xuống dưới 300. Ban Chấp hành Trung ương khóa hiện tại bắt đầu nhiệm kỳ vào năm 2022 với hơn 370 thành viên.

 

Các nhà quan sát cho rằng ông Tập không chỉ xem tham nhũng là hành vi trục lợi bất chính, mà còn bao gồm cả sự lệch lạc về tư tưởng và quan trọng hơn cả là thể hiện sự thiếu trung thành.

 

Vào tháng Một, ông cảnh báo về những "cán bộ hai mặt", những người ngoài miệng thể hiện lòng trung thành về chính trị nhưng lại chống đối chỉ thị và hành động vì lợi ích cá nhân.

 

 

Những nhân vật chủ chốt bị thanh trừng

 

Trong số các quan chức cấp cao bị khai trừ có cựu Bí thư Đảng ủy Tân Cương Mã Hưng Thụy, cùng hai cựu tướng lĩnh hàng đầu Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập.

 

Các thông báo chính thức về quyết định cách chức những người này trong năm nay cho biết họ đã "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và quy định của đảng". Cụm từ này thường được hiểu là cách nói giảm nói tránh cho hành vi tham nhũng.

 

Việc thanh lọc hàng ngũ lãnh đạo cấp cao của quân đội có ý nghĩa đặc biệt đáng chú ý.

Neil Thomas, Lobsang Tsering và Shengyu Wang thuộc Viện Chính sách Hội Á châu (Asia Society Policy Institute) mô tả đây là một cuộc thanh trừng "ở một cấp độ hoàn toàn khác biệt".

 

"Điều này làm dấy lên những câu hỏi nghiêm trọng về năng lực lãnh đạo tổ chức và khả năng sẵn sàng chiến đấu, ngay cả khi Trung Quốc tiếp tục giới thiệu những trang thiết bị quân sự mới đầy uy lực," các tác giả viết.

 

Ông Trương Hựu Hiệp từng giữ chức phó chủ tịch Quân ủy Trung ương, cơ quan nắm quyền chỉ huy các lực lượng vũ trang. Quân ủy Trung ương vốn có bảy thành viên, nhưng hiện chỉ còn hai người: ông Tập với tư cách chủ tịch và ông Trương Thăng Dân với tư cách phó chủ tịch.

 

Ông Mã Hưng Thụy và ông Trương Hựu Hiệp từng là thành viên Bộ Chính trị. Việc hai người này bị loại khỏi đảng, cùng với cựu tướng Hà Vệ Đông vào năm 2025, khiến cơ quan quyền lực gồm 24 thành viên này có thời điểm chỉ còn 21 người.

 

Ông Trương Thăng Dân được đôn lên, gia nhập cơ quan hoạch định chính sách cao nhất của đảng tại Hội nghị Trung ương 5, nâng tổng số thành viên Bộ Chính trị lên 22 người.

 

Nhà ngoại giao nổi tiếng một thời Lưu Kiến Siêu, người đã biến mất khỏi các hoạt động của chính quyền kể từ tháng Bảy năm ngoái, cũng được nêu tên trong danh sách những người bị thanh trừng.

 

"Ông Tập không mấy đắn đo khi loại bỏ cả những người do chính mình đề bạt," ông Chong nhận định.

 

"Việc ông có thể tùy ý làm điều đó mà hầu như không gặp phải sự phản đối nào cho thấy vị thế quyền lực của ông hiện gần như không thể bị thách thức."

 

 

Kế hoạch tương lai của ông Tập

 

Các nhà phân tích cho rằng một trong những lý do khiến ông Tập ngày càng nhấn mạnh kỷ luật – điều mà nhiều người diễn giải là yêu cầu về lòng trung thành – là Đại hội Đảng năm tới, nơi Đảng Cộng sản Trung Quốc sẽ tiến hành lựa chọn lãnh đạo tiếp theo.

 

Một đợt sắp xếp lại nhân sự lãnh đạo dự kiến diễn ra vào năm 2027. Nhiều nhà phân tích cho rằng ông Tập sẽ tiếp tục giữ chức vụ cao nhất trong nhiệm kỳ thứ tư và có thể lâu hơn nữa. Ngoài Mao Trạch Đông, người sáng lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, chưa có nhà lãnh đạo nào tại Trung Quốc nắm quyền lâu đến vậy.

 

Ông Thomas cho rằng việc nhiều quan chức thuộc Ban Chấp hành Trung ương hiện tại bị loại bỏ khiến ông Tập có lý do để "rà soát kỹ lưỡng hơn thế hệ lãnh đạo kế cận".

 

"Những ngôi sao đang lên hiện nay thường tương đối trẻ, có nền tảng chuyên môn kỹ thuật và có mối liên hệ với mạng lưới chính trị của ông Tập," ông nói, đồng thời cho rằng "đội ngũ lãnh đạo cấp tỉnh là nơi đáng chú ý để tìm kiếm những nhân vật tiềm năng".

 

Các nhà quan sát cho rằng cuối cùng, ông Tập sẽ chi phối quá trình lựa chọn nhân sự tại Đại hội Đảng lần thứ 21, qua đó tiếp tục củng cố quyền kiểm soát của ông đối với đảng và đất nước.

 

"Trọng tâm của ông Tập là tiếp tục tập trung quyền lực xung quanh bản thân… Nội dung thông báo sau hội nghị toàn thể cho thấy ông có ý định tiếp tục giữ vị trí trung tâm trong đời sống chính trị Trung Quốc và Đảng Cộng sản trong tương lai gần," ông Chong nói.

"Tuy nhiên, về lâu dài, việc tập trung quyền lực như vậy có thể mở đường cho một khoảng trống quyền lực nghiêm trọng hơn khi ông Tập già đi và suy giảm năng lực điều hành."

 

 

TRUNG QUỐC : ÔNG TẬP CẬN BÌNH TIẾP TỤC THANH TRỪNG Ở THƯỢNG TẦNG QUYỀN LỰC, HƯỚNG TỚI NHIỆM KỲ THỨ TƯ (Anh Vũ / RFI)

 

Trung Quốc: ông Tập Cận Bình tiếp tục thanh trừng ở thượng tầng quyền lực, hướng tới nhiệm kỳ thứ tư  

Anh Vũ  -  RFI

Đăng ngày: 30/10/2026 - 11:59

https://www.rfi.fr/vi/ch%C3%A2u-%C3%A1/20261030-trung-qu%E1%BB%91c-%C3%B4ng-t%E1%BA%ADp-c%E1%BA%ADn-b%C3%ACnh-ti%E1%BA%BFp-t%E1%BB%A5c-thanh-tr%E1%BB%ABng-%E1%BB%9F-th%C6%B0%E1%BB%A3ng-t%E1%BA%A7ng-quy%E1%BB%81n-l%E1%BB%B1c-h%C6%B0%E1%BB%9Bng-t%E1%BB%9Bi-nhi%E1%BB%87m-k%E1%BB%B3-th%E1%BB%A9-t%C6%B0

.

Hội nghị Trung ương 5 đảng Cộng Sản Trung Quốc tại Bắc Kinh đã kết thúc hôm qua 29/10/2026, chính thức khai trừ 33 quan chức cấp cao, trong đó gần một nửa là bên quân đội. Hội nghị lần này ghi nhận số người vắng mặt kỷ lục.

 

https://s.rfi.fr/media/display/dc8fc1f6-d43b-11f1-9093-bf1914cabd52/w:1024/p:16x9/AP26302515503522.webp

Phiên họp toàn thể Ban Chấp Hành Trung Ương Đảng Cộng Sản Trung Quốc – Bắc Kinh. Ảnh ngày 29/10/2026. Li Xiang/Xinhua via AP - Li Xiang

 

Theo Tân Hoa Xã, dưới sự chủ trì của tổng bí thư Tập Cận Bình, 73 tuổi, Hội nghị toàn thể Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 5 của đảng Cộng Sản Trung Quốc đã thông qua một quyết định nhằm “đi sâu quản trị Đảng toàn diện và nghiêm ngặt", đặc biệt là đẩy mạnh cuộc chiến chống tham nhũng.

 

Ban Chấp hành Trung ương bao gồm gần 300 ủy viên. Các kỳ Hội nghị Trung ương hàng năm là thời điểm then chốt để ông Tập Cận Bình củng cố quyền lực.

 

Thông tín viên Clea Broadhurst tại Bắc Kinh tường trình :

 

Một phần tư số ghế bị bỏ trống. Đó là hình ảnh gây ấn tượng mạnh của Hội nghị Trung ương lần này của đảng Cộng Sản Trung Quốc. Các cuộc thanh trừng liên tiếp diễn ra và dường như không ai là bất khả xâm phạm. Đã có 33 quan chức cấp cao, trong đó có 16 quân nhân, chính thức bị khai trừ Đảng.

 

Trong số đó có Trương Hựu Hiệp (Zhang Youxia) từng là sĩ quan cấp cao nhất của quân đội Trung Quốc, cũng như Lưu Kiến Siêu (Liu Jianchao), gương mặt của ngành ngoại giao, đã biến khỏi chính trường hơn một năm nay.

 

Trong khi nhiều lãnh đạo bị rụng, có một người lại thăng tiến, đó là Trương Thăng Dân(Zhang Shengmin), vị tướng phụ trách truy quét tham nhũng trong quân đội, được bổ nhiệm vào Bộ Chính Trị. Đây là một vụ thăng tiến hiếm hoi giữa hai kỳ đại hội.

 

Thông điệp rất rõ ràng: kỷ luật và lòng trung thành vẫn là ưu tiên hàng đầu của ông Tập Cận Bình. Tuy nhiên, các cuộc thanh trừng này đã nhắm tới cả những người thân tín của chính ông, khiến Quân ủy Trung ương chỉ còn lại hai trong tổng số bảy thành viên.

 

Điều này làm dấy lên nhiều câu hỏi về cách thức vận hành của hệ thống chỉ huy quân sự. Nhưng, Bắc Kinh tuyên bố Đảng đã được củng cố, loại bỏ được các phần tử tham nhũng.

Còn một năm nữa là đến đại hội tiếp theo,khi đó ông Tập Cận Bình dự kiến sẽ giành nhiệm kỳ thứ tư, vì vậy nhà lãnh đạo Trung Quốc tiếp tục siết chặt quyền kiểm soát. Đằng sau bề ngoài ấy là một bộ máy lãnh đạo đã bị cải tổ sâu rộng.

 

THƯỢNG ĐỈNH NGA – CHÂU PHI : CÒN CÓ THỂ TIN VÀO NHỮNG LỜI HỨA CỦA PUTIN? (Minh Phương / RFI)

 

Thượng đỉnh Nga-châu Phi : Còn có thể tin vào những lời hứa của Putin ?

Minh Phương  -  RFI

Đăng ngày: 29/10/2026 - 11:36  -  Sửa đổi ngày: 29/10/2026 - 16:11

https://www.rfi.fr/vi/qu%E1%BB%91c-t%E1%BA%BF/20261029-th%C6%B0%E1%BB%A3ng-%C4%91%E1%BB%89nh-nga-ch%C3%A2u-phi-c%C3%B2n-c%C3%B3-th%E1%BB%83-tin-v%C3%A0o-nh%E1%BB%AFng-l%E1%BB%9Di-h%E1%BB%A9a-c%E1%BB%A7a-putin

 

Thượng đỉnh Nga-châu Phi khai mạc hôm qua, 28/10/2026, với sự tham dự của 48 quốc gia. Tổng thống Nga lao vào một cuộc chạy đua ngoại giao không ngừng nghỉ, khi tổ chức khoảng 20 cuộc gặp song phương và tìm kiếm các nỗ lực hòa giải giữa các nước đang xung đột. Tất cả đều nhằm thể hiện sự quan tâm của Nga đối với châu Phi và tầm ảnh hưởng của nước này trên lục địa. Tuy nhiên, sức hấp dẫn và sự uy tín của Nga trong khu vực này có còn được như trước ? 

 

https://s.rfi.fr/media/display/da8f648e-d381-11f1-9509-75c7729144f1/w:1024/p:16x9/AP26302346570713.webp

Ảnh bìa: Tổng thống Nga Vladimir Putin phát biểu tại phiên họp toàn thể của Hội nghị thượng đỉnh Nga - châu Phi ở Đại điện Kremlin tại Matxcơva, ngày 29 tháng 10 năm 2026. Russia-Africa Summit, Economic a - Sergei Bobylev

 

VIDEO : https://www.rfi.fr/vi/qu%E1%BB%91c-t%E1%BA%BF/20261029-th%C6%B0%E1%BB%A3ng-%C4%91%E1%BB%89nh-nga-ch%C3%A2u-phi-c%C3%B2n-c%C3%B3-th%E1%BB%83-tin-v%C3%A0o-nh%E1%BB%AFng-l%E1%BB%9Di-h%E1%BB%A9a-c%E1%BB%A7a-putin

 

Phân tích trên tuần báo Pháp Le Point, ông Adrien Poussou, chuyên gia về địa chính trị châu Phi, cựu bộ trưởng Truyền Thông của Trung Phi, nhận định rằng những lời lẽ về giải phóng, các khẩu hiệu đề cao chủ quyền và những hứa hẹn về một mối quan hệ đối tác thoát khỏi mọi sự lệ thuộc, mà Matxcơva đưa ra, dường như đã mất dần sức hấp dẫn, nhất là khi đối chiếu các tuyên bố với những gì đã thực sự diễn ra. 

 

Lời hứa đầu tiên : Chúng tôi khác với các cường quốc thực dân

 

Sự vỡ mộng đầu tiên nằm ở khía cạnh đạo đức. Vào tháng 03/2022, tại miền trung Mali, một chiến dịch do quân đội Mali tiến hành với sự tham gia của các lính đánh thuê Nga thuộc lực lượng Wagner, đã dẫn đến một trong những vụ việc gây chấn động nhất trong cuộc chiến chống lại các phiến quân ly khai ở vùng Sahel. Trong một báo cáo được công bố vào tháng 05/2023, Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc kết luận là hơn 500 người đã bị giết, phần lớn trong số đó bị hành quyết tại chỗ mà không qua xét xử. Báo cáo đề cập đến những dấu hiệu rõ ràng cho thấy các tội ác chiến tranh và cả các tội ác chống nhân loại.

 

Thảm kịch này đã làm suy yếu nghiêm trọng luận điệu cho rằng Nga đến để bảo vệ các dân tộc châu Phi mà không tái diễn những hành vi của các cường quốc phương Tây mà nước này đã lên án. Trên hết, vụ việc nhắc nhở các quốc gia châu Phi rằng, trái với những gì mà bộ máy tuyên truyền của Điện Kremlin khẳng định, thay đổi đối tác quân sự không bảo đảm được việc bảo vệ dân thường.

 

Một vấn đề gây bất bình khác là tuyển mộ công dân châu Phi để chiến đấu tại Ukraina. Trong những năm gần đây, các tổ chức phi chính phủ và các cơ quan đã ghi nhận việc Nga tuyển mộ công dân nước ngoài với những lời hứa hẹn là để làm các công việc dân sự, mức lương cao hoặc quyền công dân, nhưng sau đó lại đưa họ ra chiến trường Ukraina.

 

Hôm 26/10 vừa qua, Ủy ban Điều tra Quốc tế Độc lập của Liên Hiệp Quốc về Ukraina đã đưa ra thêm các bằng chứng quan trọng, cho thấy những lời mời làm việc giả mạo và các hợp đồng quân sự mà những người được tuyển dụng vốn không hiểu rõ. Ủy ban coi những hoạt động tuyển mộ này là vi phạm luật pháp quốc tế và sử dụng cụm từ “buôn bán người”. 

 

Các nhà lãnh đạo châu Phi không còn có thể lờ đi những cảnh báo này. Họ phải đối mặt với sự chỉ trích từ dư luận trong nước và cộng đồng quốc tế, những bên mà họ cần để bảo vệ lợi ích của mình. Một số chính phủ đã buộc phải công khai giải trình về việc công dân nước mình bị tuyển mộ và thiệt mạng. Khi hội nghị thượng đỉnh đang đến gần, cái giá chính trị phải trả cho sự im lặng hoặc phủ nhận ngày càng trở nên nặng nề hơn. 

 

 

Lời hứa thứ hai : Chúng tôi đầu tư mạnh mẽ vào Châu Phi 

 

Sự vỡ mộng thứ hai nằm ở khía cạnh kinh tế. Tại thượng đỉnh Nga-châu Phi tại Sochi vào tháng 10/2019, Vladimir Putin đã hứa hẹn tăng cường mạnh mẽ các quan hệ thương mại với châu Phi, thậm chí đặt ra mục tiêu tăng gấp đôi kim ngạch trao đổi thương mại trong vòng 5 năm, lên mức 40 tỷ đô la Mỹ. Tuy nhiên, khi thời hạn này kết thúc, sự chuyển biến ấy vẫn không diễn ra. 

 

Nga tuyên bố kim ngạch thương mại với châu Phi đạt 27,7 tỷ đô la Mỹ vào năm 2025. Con số đúng là có tăng lên, nhưng vẫn còn cách xa mục tiêu được đặt ra tại Sochi. Hơn nữa, mức này vẫn khá khiêm tốn nếu so với những tham vọng đã được thể hiện và sức nặng kinh tế của các đối thủ cạnh tranh với Nga tại đây.

 

Để so sánh, kim ngạch thương mại hàng hóa giữa Liên Hiệp Châu Âu và châu Phi đạt khoảng khoảng 385 tỷ đô la Mỹ vào năm 2024, chưa kể hơn 110 tỷ euro trao đổi dịch vụ. Kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và châu Phi đạt mức kỷ lục 348 tỷ đô la Mỹ vào năm 2025. Còn đối với Hoa Kỳ, trao đổi thương mại hàng hóa của nước này với riêng khu vực châu Phi hạ Sahara đã đạt khoảng 56,4 tỷ đô la Mỹ trong cùng năm. Theo Ngân hàng Thế giới, đầu tư của Nga chiếm chưa đến 1% tổng lượng vốn đầu tư nước ngoài tại châu Phi. Dấu ấn của Matxcơva vẫn tập trung trong lĩnh vực năng lượng và các ngành công nghiệp khai thác tài nguyên.

 

Nói cách khác, Nga muốn có sức nặng chính trị tại châu Phi mà không đầu tư lượng vốn tương xứng với tham vọng của mình. Nước này tìm kiếm thị trường tiêu thụ, các nguồn tài nguyên chiến lược và sự ủng hộ về ngoại giao tại đây, đặc biệt là trên các diễn đàn đa phương, nhất là khi cuộc chiến chống Ukraina đã khiến quan hệ giữa Nga và các cường quốc phương Tây xấu đi nghiêm trọng. Đương nhiên, các quốc gia châu Phi không hề mù quáng trước sự bất cân xứng này. Theo đài phát thanh Đức Deutsche Welle, Liên Minh Châu Phi ưu tiên phát triển kinh tế, thương mại và đầu tư hơn là đối đầu với phương Tây. Hơn nữa, họ cũng không muốn việc hợp tác với Nga để đa dạng hóa quan hệ bị biến thành một sự lệ thuộc mới.

 

 

Lời hứa thứ ba : Chúng tôi giúp khôi phục chủ quyền  

 

Lý do thứ ba khiến các nước châu Phi vỡ mộng liên quan đến vấn đề an ninh, vốn là luận điểm trọng tâm trong bước đột phá của Nga tại đây. Tại Cộng hòa Trung Phi, Mali, Burkina Faso và Niger, chính quyền các nước đã viện dẫn việc tìm đến Matxcơva là để khôi phục chủ quyền, sau khi cắt đứt quan hệ với một số đối tác phương Tây. Tuy nhiên, những kết quả đạt được trên thực địa vẫn còn rất hạn chế. Các nhóm vũ trang tiếp tục là mối đe dọa lớn, các cuộc nội chiến vẫn diễn ra, bất chấp những nguồn lực đã được huy động và những hy sinh mà người dân phải gánh chịu.

 

Có thể lấy ví dụ về cuộc xung đột ở Mali. Việc các lực lượng Mali tái chiếm Kidal vào tháng 11/2023, với sự hỗ trợ của các lính đánh thuê Nga, đã được mô tả là một chiến thắng lớn. Nhưng vào tháng 4 năm ngoái, thành phố này một lần nữa rơi vào sự kiểm soát của các phiến quân, trước khi lực lượng chính phủ tái chiếm thành phố vào tháng 10. Chuỗi sự kiện liên tiếp gồm những lần chiếm được lãnh thổ rồi lại rút lui này cho thấy việc hợp tác với Nga có thể đem đến những chiến thắng quân sự riêng lẻ, nhưng không dẫn đến việc kiểm soát lãnh thổ một cách lâu dài.

 

Chuyên gia Adrien Poussou kết luận rằng dĩ nhiên, ở thời điểm này, sẽ là quá sớm nếu kết luận rằng dư luận châu Phi đã đồng loạt quay lưng, bởi Nga vẫn duy trì các đồng minh và các đối tác trên lục địa này. Tuy nhiên, nước Nga dưới thời tổng thống Vladimir Putin, từng được những người ủng hộ giới thiệu là vị cứu tinh của một châu Phi đang bị chủ nghĩa đế quốc phương Tây đe dọa, giờ đây đã không còn nhận được sự nhiệt thành cùng niềm tin lớn lao như trước.

 

 

 

VINGROUP NÓI GÌ VỚI BBC VỀ CẢNH BÁO ĐÔ THỊ LẤN BIỂN CẦN GIỜ ĐE DỌA RỪNG NGẬP MẶN (BBC News Tiếng Việt)

 

Vingroup nói gì với BBC về cảnh báo đô thị lấn biển Cần Giờ đe dọa rừng ngập mặn?

BBC News Tiếng Việt

30 tháng 10 năm 2026

https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cwly4dnl4r40o

 

Các nhà khoa học bày tỏ ngại về hệ sinh thái của rừng ngập mặn ở Cần Giờ có thể bị biến đổi vì dòng chảy tự nhiên bị thay đổi trong bối cảnh chính quyền triển khai hàng loạt các dự án ở khu vực này.

 

Theo đó, một khi hệ sinh thái được ví là "lá phổi xanh" của TP HCM này bị biến đổi, đời sống và sinh kế của cư dân ở gần rừng ngập mặn cũng bị ảnh thưởng.

 

Hai dự án của Tập đoàn Vingroup tại ở TP HCM, một là khu đô thị lấn biển, một là tuyến đường vượt biển nối Cần Giờ với Vũng Tàu, nằm trong số các quan ngại đó.

 

Tuy nhiên, Vingroup khẳng định rằng bảo vệ hệ sinh thái Cần Giờ là nguyên tắc xuyên suốt quá trình triển khai dự án của công ty, với trọng tâm là duy trì dòng chảy, chế độ thủy triều, độ mặn và các điều kiện tự nhiên của rừng ngập mặn.

 

"Trong quá trình triển khai, chúng tôi sẽ thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ môi trường áp dụng cho dự án, đối chiếu dự báo với số liệu quan trắc và cập nhật đánh giá theo tiến độ," Vingroup tuyên bố trong một bức thư gửi BBC News Tiếng Việt hôm 27/10.

 

Doanh nghiệp của tỷ phú giàu nhất Việt Nam Phạm Nhật Vượng đồng thời cam kết sẽ công khai các kết quả giám sát trọng yếu, điều chỉnh biện pháp thi công khi phát hiện tác động bất lợi và phối hợp đánh giá tác động cộng dồn với các hạ tầng kết nối theo phạm vi, trách nhiệm của từng bên.

 

"Hiệu quả bảo vệ rừng phải được chứng minh bằng dữ liệu thực tế," tuyên bố viết.

 

Cần Giờ đang là một trong những hướng phát triển của TP HCM trong bối cảnh thành phố này chịu nhiều sức ép trong việc đạt được và duy trì mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026-2030.

 

https://ichef.bbci.co.uk/ace/ws/800/cpsprodpb/bf54/live/7e681860-d294-11f1-a701-fddedf244c16.jpg.webp

Tổng Giám đốc Vingroup Nguyễn Việt Quang phát biểu khởi công Dự án Khu đô thị du lịch lấn biển Cần Giờ hồi 2025

 

Cần Giờ đang được TP HCM kỳ vọng sẽ trở thành cửa ngõ kết nối thành phố với biển, đồng thời phát triển thành trung tâm logistics trọng điểm và điểm đến du lịch quy mô lớn của khu vực.

 

Chính quyền TP HCM cũng đang chuẩn bị xây dựng Dự án Cảng trung chuyển quốc tế tại khu vực này, với tổng vốn đầu tư lên đến 5 tỷ USD.

 

Vingroup, tập đoàn tư nhân đa ngành lớn nhất Việt Nam, đang đổ rất nhiều tiền cho các dự án ở khu vực Cần Giờ.

 

Cụ thể, công ty này đang thực hiện dự án Khu đô thị du lịch lấn biển Cần Giờ (Vinhomes Green Paradise) tổng vốn đầu tư 10 tỷ USD và đường vượt biển Cần Giờ-Vũng Tàu 3,4 tỷ USD.

 

Một dự án đường sắt tốc độ cao kết nối trung tâm TP HCM cũng đã được khởi công, và do VinSpeed, công ty thuộc Vingroup, thực hiện, với tổng vốn lên đến 4 tỷ USD.

 

Các dự án này đều được các nhà khoa học, do hãng thông tấn Associated Press (AP) dẫn lại, cảnh báo có thể ảnh hưởng xấu đến hệ sinh thái nơi đây.

 

Giới khoa học lo ngại gì?

 

Vingroup đã lấn biển Cần Giờ như thế nào?

29/06/2025                                        1/10/2026

                       HÌNH

Nguồn: Planet Labs

 

UNESCO công nhận Cần Giờ là Khu Dự trữ Sinh quyển đầu tiên của Việt Nam vào năm 2000.

 

Trong nhiều thập niên, rừng ngập mặn Cần Giờ đã đóng vai trò như một lá chắn tự nhiên, giúp bảo vệ TP HCM trước các cơn bão và tình trạng ngập lụt ngày càng nghiêm trọng dưới tác động của biến đổi khí hậu.

 

Hệ rễ chằng chịt của cây ngập mặn không chỉ giữ ổn định đường bờ biển mà còn tạo môi trường sinh sống cho nhiều loài thủy sinh và góp phần hấp thụ, lưu trữ carbon.

 

Bà Marie Arnaud, nhà nghiên cứu thuộc Viện Phát triển Bền vững Pháp tại Đại học Sorbonne, nói với AP rằng Cần Giờ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam và chính quy mô rất lớn của các dự án đang được triển khai là điều đáng lo ngại.

 

Theo bà, ngoài nguy cơ làm gián đoạn dòng chảy tự nhiên, quá trình đô thị hóa và phát triển hạ tầng còn có thể làm gia tăng ô nhiễm, tạo thêm áp lực lên một hệ sinh thái vốn rất nhạy cảm.

 

Bà Arnaud cho biết đã có nhiều trường hợp rừng ngập mặn trên thế giới biến mất do các rào cản thủy văn do con người tạo ra như đường sá, cầu cống hoặc đê chắn.

 

Bà dẫn ví dụ vùng đầm phá Ciénaga Grande ở Colombia, nơi các tuyến đường và hệ thống đê được xây dựng từ thập niên 1950 đã làm gián đoạn quá trình trao đổi giữa nước biển và nước ngọt.

 

Hệ quả là khu vực này trải qua một trong những đợt suy thoái rừng ngập mặn nghiêm trọng nhất được ghi nhận.

 

Trong email gửi BBC News Tiếng Việt, Vingroup khẳng định việc bảo vệ hệ sinh thái Cần Giờ là một nội dung xuyên suốt của dự án, bao gồm các yếu tố như dòng chảy, chế độ thủy triều, độ mặn và các điều kiện tự nhiên của rừng ngập mặn.

 

Doanh nghiệp cho biết báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) đã xem xét các tác động liên quan đến dòng chảy, bồi lắng, xói lở và hệ sinh thái, đồng thời tham khảo kết quả thẩm định của cơ quan chức năng và các đơn vị tư vấn trong, ngoài nước.

 

Tại Việt Nam, các chương trình phục hồi và trồng mới rừng ngập mặn đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận.

 

Tuy nhiên, những thành quả này đang đối mặt với nhiều sức ép từ nuôi trồng thủy sản, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và tình trạng xói lở bờ biển, theo AP.

 

Trong khi đó, giới chức Việt Nam nói rằng dự án lấn biển của Vingroup ở Cần Giờ không nằm trong vùng lõi được bảo vệ nghiêm ngặt của Khu dự trữ sinh quyển thế giới.

 

Dù các lo ngại về bảo tồn rừng ngập mặn vẫn còn hiện hữu, tháng 9/2026, TP HCM đã thông qua việc chuyển đổi 4,57ha rừng ngập mặn tại huyện Cần Giờ để triển khai tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ.

 

Diện tích này bao gồm 1,4ha rừng tự nhiên và 3,16ha rừng trồng, thuộc các xã An Thới Đông và Cần Giờ.

 

https://ichef.bbci.co.uk/ace/ws/800/cpsprodpb/9106/live/6f46d720-d403-11f1-b441-2b33b063138f.jpg.webp

Nhiều nhà khoa học đã đưa ra cảnh báo về các nguy cơ đối với rừng ngập mặn Cần Giờ

 

Một trong những chỉ trích thường xuyên được nêu đối với các dự án quy mô lớn là tính độc lập và mức độ minh bạch của các nghiên cứu môi trường.

 

Khi được hỏi về vấn đề này, Vingroup cho biết hồ sơ phục vụ quá trình thẩm định dự án đã sử dụng nhiều nghiên cứu chuyên đề từ các đơn vị thuộc Đại học Quốc gia TP HCM.

 

"Vingroup sẽ tiếp tục phát huy nền tảng khoa học đó trong quản lý môi trường dự án. Chúng tôi sẽ rà soát dữ liệu, kịch bản và giới hạn của từng nghiên cứu, đối chiếu với quan trắc thực tế và cập nhật những thay đổi liên quan," tập đoàn của tỷ phú Phạm Nhật Vượng trả lời BBC News Tiếng Việt.

 

Doanh nghiệp cũng cam kết "xây dựng cơ chế rà soát khoa học độc lập, làm rõ quan hệ lợi ích của bên đánh giá và công bố tóm tắt kỹ thuật cùng các kết luận trọng yếu".

 

Bài viết của AP dẫn lời một số cư dân cho rằng nguồn lợi thủy sản đang thay đổi và việc thi công có thể đã ảnh hưởng tới hoạt động đánh bắt hoặc nuôi trồng.

 

Một người dân địa phương phản ánh tình trạng thoát nước bị cản trở khiến ngập lụt nghiêm trọng hơn, nguồn nước bị ô nhiễm, làm hàu chết hàng loạt và nhiều trang trại nuôi trồng bị thiệt hại.

 

"Với các tác động được xác định thuộc trách nhiệm của dự án, chúng tôi sẽ thực hiện khắc phục, bồi thường hoặc hỗ trợ theo quy định và phương án được phê duyệt; thông tin rõ đầu mối tiếp nhận và tiến độ giải quyết để người dân theo dõi," Vingroup phản hồi.

 

Tập đoàn tuyên bố người dân địa phương phải là "những người đầu tiên được hưởng lợi từ sự phát triển của dự án", đồng thời cho hay cư dân nơi đây sẽ được ưu tiên tạo cơ hội việc làm.

 

Theo kế hoạch, khu đô thị lấn biển Cần Giờ dự kiến phải đến 2030 mới đi vào vận hành toàn bộ.

 

Ảnh vệ tinh Khu đô thị lấn biển Cần Giờ của Vingroup

18/03/2026                                                                       1/10/2026

             https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cwly4dnl4r40o

Nguồn: Planet Labs

 

Những quan ngại về hệ sinh thái Cần Giờ được đưa ra trong bối cảnh TP HCM đang chịu tác động rõ rệt của biến đổi khí hậu.

 

Giữa bối cảnh đó, nhiều chuyên gia lo ngại rằng nếu hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ, vốn được xem là "lá chắn xanh" bảo vệ thành phố trước bão, triều cường và nước biển dâng, bị suy yếu thì khả năng chống chịu của TP HCM trước các rủi ro khí hậu sẽ càng bị thách thức.

 

Theo Công ty Royal HaskoningDHV (Haskoning), doanh nghiệp từng tư vấn cho thành phố Thủ Đức (cũ), nếu không có các giải pháp thích ứng hiệu quả, thiệt hại do ngập lụt tại TP HCM có thể lên tới khoảng 150 triệu USD mỗi năm vào cuối thế kỷ này.

 

Ngược lại, việc kết hợp các công trình chống ngập với các giải pháp dựa vào tự nhiên có thể giảm mức đó xuống còn 50 triệu USD.

 

https://ichef.bbci.co.uk/ace/ws/800/cpsprodpb/fc69/live/7e1ff360-d2b6-11f1-a701-fddedf244c16.jpg.webp

Cảnh ngập nước ở TP HCM hôm 12/10

 

----------------

Tin liên quan

 

·         

Các dự án ở Cần Giờ 'đe dọa lá chắn xanh' của TP HCM

24 tháng 10 năm 2026

·         

Quy hoạch Hồ Hoàn Kiếm: Phép thử về bảo tồn lịch sử và phát triển bất động sản cho Luật Thủ đô

6 tháng 10 năm 2026

·         

Dự án safari Ba Vì: Người dân phản đối, chính quyền cảnh báo 'tin sai sự thật'

1 tháng 10 năm 2026

 

 

NGHỊCH LÝ CỦA HAI CHỮ “ĐỘC TÀI” (Hoàng Quốc Dũng)

 

Nghịch lý của hai chữ “độc tài”

Hoàng Quốc Dũng

28/10/2026

https://baotiengdan.com/2026/10/28/nghich-ly-cua-hai-chu-doc-tai/

.

“Họa vô đơn chí, phúc bất trùng lai” — Câu này có lẽ rất hợp với Kylian Mbappé trong mấy ngày vừa qua.

 

Ngày 26/10, Quả bóng vàng 2026 được trao cho Harry Kane, tiền đạo người Anh đang chơi cho Bayern Munich. Mbappé về nhì. Kết quả này gây không ít tranh luận, bởi nhiều người cho rằng xét về kỹ thuật, tốc độ, khả năng tạo đột biến và hiệu quả ghi bàn, Mbappé xứng đáng được trao danh hiệu cao quý nhất của bóng đá thế giới.

 

Mất Quả bóng vàng đã buồn. Nhưng chưa hết. Ngay sau đó, Mbappé lại gặp họa vì hai chữ “độc tài”. Mà lần này, tai họa chẳng liên quan gì đến bóng đá.

 

Chuyện bắt đầu từ một trò đùa trên mạng. Trong một cuộc phỏng vấn trên chương trình The Bridge, Mbappé được hỏi về những bức ảnh chế lấy anh làm nhân vật chính. Anh kể rằng bức ảnh khiến mình buồn cười nhất là bức ghép khuôn mặt anh vào hình một nhân vật mà anh nghĩ là một nhà độc tài Trung Quốc. Nhân vật ấy chính là Mao Trạch Đông.

 

Mbappé còn vui vẻ nói rằng, anh thường dùng bức ảnh ấy để đùa với bạn bè. Chỉ có thế! Nhưng một đoạn video về câu nói ấy được lan truyền tại Trung Quốc và lập tức gây bão. Người ta nổi giận vì Mbappé đã gọi Mao Trạch Đông là nhà độc tài. Các hãng lớn như Dongpeng, Mengniu và Milkground lần lượt tuyên bố chấm dứt hợp tác quảng cáo với anh.

 

Chưa hết, đài truyền hình nhà nước Trung Quốc còn đình chỉ phát sóng các trận đấu thuộc giải vô địch Tây Ban Nha, La Liga, cùng những chương trình có Mbappé. Như vậy, không chỉ riêng anh mà cả giải bóng đá Tây Ban Nha, trong đó có Real Madrid, cũng bị vạ lây. Chủ tịch La Liga phải lên tiếng xin lỗi và tìm cách dàn xếp.

 

Một câu nói đùa có thể khiến Mbappé mất những hợp đồng quảng cáo béo bở, còn bóng đá Tây Ban Nha thì mất khán giả ở một thị trường khổng lồ.

 

Cuối cùng, ngày 27/10, Mbappé phải công khai xin lỗi. Đại ý lời tuyên bố của anh, dịch sang tiếng Việt, như sau:

 

“Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, tôi đã bình luận về một hình ảnh của chính mình. Lời nói của tôi thiếu cân nhắc và giờ đây tôi hiểu rằng nó đã làm tổn thương nhiều người tại Trung Quốc cũng như các cộng đồng người Hoa trên thế giới. Tôi xin lỗi tất cả những ai đã cảm thấy bị xúc phạm bởi lời nói của tôi. Đó hoàn toàn không phải là chủ ý của tôi”.

 

Mbappé quen dùng chân kiếm tiền. Lần này, cái miệng làm khó cái chân. Nhưng rốt cuộc anh đã nói sai điều gì?

 

Ở Pháp, gọi Mao Trạch Đông là nhà độc tài là một nhận định hoàn toàn bình thường. Trong diễn ngôn chính thống Trung Quốc, Mao lại là lãnh tụ vĩ đại, người giải phóng, cứu tinh dân tộc. Cùng một con người, cùng một lịch sử, nhưng bên này biên giới là điều hiển nhiên, bên kia lại thành lời xúc phạm.

 

Vậy một người được tôn làm cứu tinh thì không thể là độc tài?

 

“Cứu tinh” nói đến công lao mà người ta gán cho một nhân vật. “Độc tài” nói đến cách nhân vật ấy nắm giữ và sử dụng quyền lực. Hai điều ấy đâu có loại trừ nhau.

 

Một người có thể góp phần giành độc lập hay thống nhất đất nước, rồi cai trị bằng đàn áp, bịt miệng báo chí và tiêu diệt đối lập. Công lao không phải là giấy phép cho mọi hành động về sau.

 

Mà trong lịch sử, đâu chỉ có Mao Trạch Đông. Ngay cả những người tự nhận là học trò của Mao cũng có thể vừa được tôn vinh là cứu tinh dân tộc, vừa cai trị đất nước bằng những phương pháp độc đoán

 

Mà cứu tinh của ai? Với những người được hưởng thành quả của cách mạng, Mao có thể là ân nhân. Với những gia đình mất người thân trong các chiến dịch chính trị, nạn đói và những cuộc thanh trừng khiến hàng chục triệu người chết, ký ức hẳn khác. Không thể lấy niềm tự hào của người này bắt người kia quên mất nỗi đau.

 

Vấn đề bắt đầu khi lãnh tụ được đồng nhất với đất nước. Phê phán Mao trở thành xúc phạm Trung Quốc. Người cầm quyền được khoác lên mình cả dân tộc, khiến bất cứ lời chỉ trích nào cũng bị coi là chống lại hàng triệu con người. Nhiều nước khác cũng như vậy.

 

Chuyện Mbappé khiến tôi nhớ đến trang bìa tạp chí Le Point năm 2018, với hình Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan và dòng chữ “Le dictateur” (Nhà độc tài).

 

Tại Pháp, một số người ủng hộ Erdogan đã gây sức ép buộc tháo quảng cáo, thậm chí đập phá, đốt quầy báo.

 

Muốn phản đối việc lãnh tụ bị gọi là độc tài, họ dùng bạo lực để buộc người khác im miệng. Một cách thanh minh rất độc tài, lại còn được mang sang áp dụng ngay tại một nước dân chủ!

 

Họ có quyền nói Le Point sai, viết bài bác bỏ, biểu tình phản đối hay không mua báo. Nhưng người bán báo cũng có quyền bán một tờ báo mà họ thích hoặc không thích. Tự do ngôn luận đâu thể chỉ có giá trị khi người khác nói điều vừa tai mình.

 

Hai câu chuyện khác nhau, nhưng gặp nhau ở một điểm: Thay vì tranh luận xem chữ “độc tài” có đúng hay không, người ta gây sức ép để chữ ấy biến mất. Một bên bằng đe dọa và bạo lực, một bên bằng cái giá thương mại đủ lớn để người nói phải xin lỗi.

 

Có thể hiểu Mbappé cần giữ hợp đồng. Không phải cầu thủ nào cũng muốn nhận thêm nghề đấu tranh chính trị. Nhưng lời xin lỗi của anh không thay đổi được cách Mao đã cai trị. Lịch sử đâu phải là hợp đồng quảng cáo, muốn sửa điều khoản nào thì sửa.

 

Dĩ nhiên, “độc tài” cũng là chữ dễ bị lạm dụng. Muốn biết có đúng hay không, hãy xem người dân có được phản đối, báo chí có được điều tra và người cầm quyền có thể bị thay thế hay không. Những điều ấy đáng xét hơn là sự giận dữ của người hâm mộ.

 

Một người được một số yêu mến vẫn có thể là nhà độc tài. Một người được tôn làm cứu tinh vẫn phải chịu sự phán xét của lịch sử.

 

Nếu tin lãnh tụ của mình không phải độc tài, ít nhất hãy để người khác được nói về ông mà không phải sợ. Bắt tất cả im miệng để chứng minh ông không độc tài thì quả là một nghịch lý.

 

Qua chuyện này mới thấy tác hại của độc tài thật ghê gớm. Chết hơn nửa thế kỷ rồi mà vẫn còn tác quái!