TẬP HẠ BỆ CỰU THỊ TRƯỞNG TỪNG ĐƯỢC VÍ NHƯ LẬT ĐẬT KHÔNG BAO GIỜ NGÃ (Katsuji Nakazawa / Nikkei Asia)

 

Tập hạ bệ cựu thị trưởng từng được ví như lật đật không bao giờ ngã

Katsuji Nakazawa  -  Nikkei Asia  

Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch

03/11/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/11/03/tap-ha-be-cuu-thi-truong-tung-duoc-vi-nhu-lat-dat-khong-bao-gio-nga/

 

Hy vọng sẽ giành thêm nhiệm kỳ Tổng Bí thư thứ tư, Tập cảnh báo các quan chức kinh tế đã nghỉ hưu phải giữ im lặng.

 

Trùng Khánh, siêu đô thị với hơn 30 triệu dân ở tây nam Trung Quốc – nơi nổi tiếng với những cuộc đấu tranh quyền lực khốc liệt của đất nước – vừa thu hút lại sự chú ý trên chính trường.

 

Cụ thể, vào ngày 13/10, nhà chức trách đã thông báo rằng cựu Thị trưởng Hoàng Kỳ Phàm đang bị điều tra vì “nghi ngờ vi phạm kỷ luật và pháp luật nghiêm trọng.” Đây vốn là cách nói giảm nói tránh phổ biến cho tội tham nhũng.

 

Hoàng (74 tuổi) là nhân vật nổi tiếng trong giới kinh tế và tài chính Trung Quốc; ông đã nghỉ hưu từ lâu.

 

Trước khi về hưu, ông được mệnh danh là bất đảo ông, nghĩa đen là “ông già không bao giờ ngã.”

 

Bất đảo ông cũng là tên gọi con lật đật truyền thống của Trung Quốc, loại đồ chơi có thể lập tức bật dậy ngay sau khi bị xô ngã.

 

Trước thềm Hội nghị Trung ương 5 khóa 20 diễn ra tại Bắc Kinh từ ngày 26 đến 29/10, Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương Đảng Cộng sản đã công bố cuộc điều tra nhắm vào Hoàng. Ủy ban này là lực lượng tiên phong trong chiến dịch chống tham nhũng mang đậm dấu ấn của Chủ tịch Tập Cận Bình.

 

Cho đến trước thông báo hồi đầu tháng 10, vị lão thành có tầm ảnh hưởng vẫn an toàn vượt qua kỷ nguyên khắc nghiệt của Tập – giai đoạn mà rất nhiều quan chức cấp cao, kể cả trong quân đội, đã bị thanh trừng.

 

Vận may của Hoàng bắt đầu cạn dần vào khoảng tháng 4, khi các quan chức cấp cao ở Trùng Khánh do ông đề bạt thời còn làm thị trưởng lần lượt bị “ngã ngựa.”

 

Theo báo cáo, ông đã bị giam giữ cùng với con trai mình là Hoàng Nhiên Phi, một giám đốc đầu tư.

 

Khi Hoàng nhậm chức Thị trưởng Trùng Khánh vào năm 2010, Bạc Hy Lai – cựu đối thủ chính trị của Tập – đang nắm quyền quản lý đô thị này với tư cách Bí thư Thành ủy. Vào thời điểm đó, Bạc là thành viên của Bộ Chính trị chóp bu của Đảng Cộng sản.

 

Nhưng tại sao Hoàng lại bị thanh trừng rất lâu sau khi đã về hưu, và động thái này mang ý nghĩa chính trị như thế nào?

 

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần quay lại giai đoạn trước khi Tập trở thành Tổng Bí thư Đảng Cộng sản vào tháng 11/2012. Đó là lúc một vở kịch chính trị tầm cỡ bắt đầu diễn ra, và Hoàng chính là một nhân chứng sống của vở kịch đó.

 

Vào ngày 06/02/2012, Vương Lập Quân – lúc bấy giờ là Phó Thị trưởng Trùng Khánh – đã tìm cách tị nạn tại tổng lãnh sự quán Mỹ ở Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên, mang theo nhiều thông tin tuyệt mật.

 

Trong quá trình xin tị nạn, Vương – người đồng thời là giám đốc sở công an Trùng Khánh – cũng tiết lộ cho phía Mỹ nhiều chi tiết về vụ Cốc Khai Lai, vợ của Bạc Hy Lai, sát hại doanh nhân người Anh Neil Heywood.

 

Vương vốn là người được Bạc dìu dắt. Sau khi biết tin Vương phản bội, Bạc không còn lựa chọn nào ngoài việc tìm cách đưa kẻ đào tẩu này trở lại Trùng Khánh.

 

Hoàng đã đóng một vai trò quan trọng trong nỗ lực này. Ông được cử đến Thành Đô và gặp Vương bên trong tổng lãnh sự quán Mỹ trong khoảng ba giờ. Trong cuộc gặp, có thông tin cho rằng Hoàng đã thuyết phục Vương tự nguyện rời khỏi cơ quan ngoại giao.

 

Vương rời đi vào ngày hôm sau, nhưng lại bị các quan chức do chính quyền trung ương phái đến áp giải về Bắc Kinh, thay vì Trùng Khánh.

 

Dù các chi tiết về vai trò của Hoàng vẫn chưa rõ ràng, hành động của ông lại phù hợp với ý muốn của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản.

 

Nếu Hoàng đứng về phía một người tham vọng như Bạc, ông hẳn đã bị thanh trừng từ sớm. Nhưng vào thời điểm đó, Tập lại nổi lên như ứng viên chắc chắn cho chức vụ Tổng Bí thư Đảng Cộng sản.

 

Việc Vương bỏ trốn khỏi Bạc để tới tổng lãnh sự quán ở Thành Đô cũng đẩy Washington vào thế khó, bởi sự việc xảy ra ngay trước thềm chuyến thăm Mỹ dự kiến của Phó Chủ tịch Tập khi đó.

 

Chính phủ Mỹ lo ngại rằng việc cấp quy chế tị nạn cho Vương sẽ gây hiệu ứng domino: Trung Quốc sẽ xem đây là sự can thiệp vào công việc nội bộ của họ, quan hệ Mỹ-Trung sẽ rạn nứt và Tập sẽ hủy bỏ chuyến thăm.

 

Cơ hội để Vương được tị nạn tại Mỹ ngay từ đầu đã là con số không. Tuy nhiên, ông ta vẫn liều lĩnh đánh cược khi trốn vào tổng lãnh sự quán.

 

Thất bại trong việc đưa kẻ tố giác trở về Trùng Khánh, Bạc Hy Lai đã bị thanh trừng ngay sau đó. Ông bị cách chức Bí thư Thành ủy Trùng Khánh vào tháng 03/2012 và cuối cùng bị kết án tù chung thân vì tội tham nhũng.

 

Về phần mình, Vương cũng bị thanh trừng nhưng chỉ nhận mức án nhẹ hơn là 15 năm tù, bất chấp việc ông đã kéo “một quốc gia thù địch” vào cuộc chiến chính trị của Trung Quốc và thậm chí phạm tội nghiêm trọng là tiết lộ thông tin mật.

 

“Đó là một chiến thắng đối với Vương,” một nguồn tin hiểu rõ tình hình chính trị ở Bắc Kinh lúc bấy giờ nhận định. Chắc hẳn Vương đã đạt được một thỏa thuận nào đó với các đối thủ của Bạc.

 

Nếu mọi việc suôn sẻ, Vương sẽ được ra tù vào năm sau. Trớ trêu thay, Hoàng – người đã bình yên vô sự qua biến cố năm 2012 bất chấp quan hệ mật thiết với Bạc – lại bị thanh trừng chỉ một năm trước khi Vương mãn hạn tù theo lịch trình.

 

Và điều đó đưa chúng ta quay lại câu hỏi tại sao Hoàng lại bị hạ bệ vào lúc này.

 

Hoàng không thuộc về phe phái của Tập trong Đảng Cộng sản. Nhưng phe này cũng chưa bao giờ xem ông là kẻ thù, chủ yếu vì ông giữ thái độ thụ động về mặt chính trị. Giờ thì tình thế đã khác, và Tập bắt đầu xem Hoàng như một chướng ngại vật.

 

Câu trả lời cho câu hỏi tại sao lại là lúc này có liên quan đến Hội nghị Trung ương 5 bắt đầu vào thứ Hai ngày 26/10.

 

Hội nghị tập trung vào việc “quản lý Đảng nghiêm minh và toàn diện” này chính là màn dạo đầu cho Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 21 vào mùa thu năm sau – thời điểm Tập dự kiến sẽ tiếp tục tìm kiếm nhiệm kỳ thứ tư trên cương vị lãnh đạo Đảng.

 

Tập quyết tâm giành thêm một nhiệm kỳ bằng cách thể hiện những nỗ lực củng cố kỷ luật Đảng. Nhưng việc đảm bảo lòng trung thành của các quan chức cấp cao đã nghỉ hưu – những người ngày càng bất mãn với các chính sách kinh tế của chính quyền Tập – đang chứng tỏ là một thách thức lớn.

 

Những vị lão thành này liên tục được tạo cơ hội để bày tỏ ý kiến với Đảng Cộng sản.

Vì vậy, không có gì lạ khi chính quyền Tập lại nhắm vào Hoàng. Vị cựu thị trưởng đã rời xa chính trường và không nắm giữ quyền lực chính thức nào. Nhưng mạng lưới quan hệ cá nhân sâu rộng của ông vẫn còn nguyên vẹn.

 

Tuy không bàn luận về chính trị, Hoàng lại thoải mái bày tỏ quan điểm về các chính sách kinh tế và tài chính. Ông cũng thường xuyên đi thỉnh giảng trên khắp Trung Quốc và có tầm ảnh hưởng nhất định.

 

Thêm vào đó, Hoàng có một bề dày thành tích về khả năng điều hành khéo léo.

 

Sau khi Bạc Hy Lai ngã ngựa, Phó Thủ tướng Trương Đức Giang đã kiêm nhiệm chức vụ Bí thư Trùng Khánh trong một thời gian ngắn.

 

Với tư cách là Thị trưởng Trùng Khánh, Hoàng đã hỗ trợ Trương và được đánh giá cao nhờ công sức tái thiết một thành phố đang rơi vào hỗn loạn. Đây là lý do Hoàng vẫn tại vị sau khi Tôn Chính Tài trở thành quan chức cao nhất của Trùng Khánh vào tháng 11/2012, chỉ 9 tháng sau khi Vương chạy trốn vào tổng lãnh sự quán Mỹ.

 

Tôn là một thành viên trẻ tuổi, đầy triển vọng của Bộ Chính trị, nhưng vào mùa hè năm 2017, ngay trước thềm Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 19, ông cũng bị thanh trừng.

 

Tôn từng được đồn đoán khắp nơi là ứng viên hàng đầu kế nhiệm Tập trở thành nhà lãnh đạo cao nhất của Trung Quốc trước khi vướng vào vòng lao lý – với lý do bề ngoài là tham nhũng – và cuối cùng phải nhận án tù chung thân.

 

Đối với Hoàng, đây lại là một cơn bão chính trị khác ở Trùng Khánh mà bất đảo ông này vẫn bình an vô sự bước qua, bởi ông đã rời ghế thị trưởng một năm trước đó.

 

Khi còn là một quan chức kinh tế trẻ, Hoàng đã tham gia vào việc phát triển khu Phố Đông của Thượng Hải. Vì thế, ông có quan hệ rất tốt với các thành viên còn lại của Phe Thượng Hải do cố lãnh đạo tối cao Giang Trạch Dân đứng đầu.

 

Hoàng cũng có mối liên hệ sâu sắc với các lão thành của Đảng Cộng sản – những người có tiếng nói trong các vấn đề kinh tế. Tuy nhiên, chính quyền Tập muốn tránh các áp lực hậu trường nhắm vào cách họ điều hành kinh tế cho đến khi đại hội toàn quốc diễn ra vào mùa thu năm sau. Điều này giải thích lý do tại sao Hoàng bị thanh trừng. Động thái này đã được lên kế hoạch một cách tỉ mỉ nhắm tới sự kiện lớn của Đảng, hứa hẹn sẽ là thời khắc định đoạt đối với nhà lãnh đạo cấp cao nhất.

 

Giờ đây, khi bất đảo ông Trùng Khánh đã bị hạ bệ, các lão thành có thế lực khác trong Đảng nhiều khả năng sẽ phải thu mình giữ im lặng.

 

----------------------

Katsuji Nakazawa là nhà báo và biên tập viên cấp cao của Nikkei, hiện sinh sống tại Tokyo. Ông đã dành bảy năm làm phóng viên thường trú ở Trung Quốc và sau đó trở thành trưởng văn phòng Trung Quốc. Ông nhận Giải Nhà báo Quốc tế Vaughn-Ueda năm 2014.

 

Nguồn: Katsuji Nakazawa, “Xi topples old mayor often likened to a toy that won’t fall down,” Nikkei Asia, 29/10/2026

 

 

 

 

VÁN CƯỢC LỚN CỦA SEOUL VÀO HOẠT ĐỘNG VẬN TẢI BIỂN TẠI BẮC CỰC (Edward Rhys Jones / East Asia Forum)

 

 

  

Ván cược lớn của Seoul vào hoạt động vận tải biển tại Bắc Cực

Edward Rhys Jones  -  East Asia Forum

Phạm Ánh Minh, biên dịch   -   Nghiên Cứu Quốc Tế  

02/11/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/11/02/van-cuoc-lon-cua-seoul-vao-hoat-dong-van-tai-bien-tai-bac-cuc/

 

Mặc dù có nhiều ý kiến bàn luận về Tuyến đường biển phương Bắc (NSR), đây vẫn là một lộ trình nguy hiểm và thiếu tin cậy để vận chuyển hàng hóa từ châu Á sang châu Âu. Dù tình trạng nóng lên toàn cầu đã khiến diện tích băng biển giảm nhanh chóng, các khối băng trôi vẫn có thể gây hư hại nghiêm trọng cho những con tàu có vỏ bằng thép. Ngành vận tải biển Đông Á còn một chặng đường dài phía trước mới có thể hiện thực hóa tham vọng tại Bắc Cực.

 

Thời tiết ở vùng cực bắc vô cùng thất thường, trong khi sự hình thành các lớp băng dày từ cuối mùa thu đến tận mùa xuân khiến khoảng thời gian có thể sử dụng tuyến đường này một cách an toàn trở nên rất ngắn. Hệ quả là các hoạt động tìm kiếm và cứu nạn tại Bắc Cực đặt ra những thách thức đặc thù. Đây cũng là một phần lý do khiến phí bảo hiểm đối với các đơn vị vận tải chọn sử dụng NSR luôn ở mức rất cao.

 

Các chi phí chính trị cũng cần được tính đến. Phần lớn NSR nằm dưới sự kiểm soát của Nga, quốc gia coi đây là “tuyến đường giao thông vận tải quốc gia”. Tuyến đường này chạy dọc theo đường bờ biển rộng lớn của Siberia, vì vậy việc sử dụng nó đòi hỏi phải có sự phối hợp và cho phép của Rosatom – tập đoàn năng lượng hạt nhân nhà nước của Nga – đồng thời phải chi trả các khoản phí bắt buộc cho dịch vụ hộ tống bằng tàu phá băng.

 

Mặc dù điều này tạo ra trở ngại đáng kể đối với nhiều cường quốc vận tải biển trên thế giới, nhưng lại ít gây khó khăn hơn cho Trung Quốc – quốc gia đang được Nga tích cực mời gọi đầu tư tư nhân vào khu vực Bắc Cực. Nhiều chuyến hải trình qua NSR kết nối Trung Quốc với Nga. Vào tháng 8/2026, một hãng vận tải Trung Quốc đã trở thành đơn vị đầu tiên thông báo triển khai dịch vụ vận chuyển container định kỳ trên tuyến đường này.

 

Mặc dù phải đối mặt với những thách thức thực tiễn và chính trị liên quan đến việc sử dụng tuyến đường này, Seoul vẫn tiếp tục thúc đẩy các kế hoạch vận tải biển tại Bắc Cực. NSR từng là chủ đề gây tranh luận trong cuộc bầu cử tổng thống Hàn Quốc năm 2025, khi Đảng Dân chủ của ông Lee Jae-myung bày tỏ sự ủng hộ đối với kế hoạch phát triển tuyến đường này của thành phố Busan. Kể từ khi ông Lee nhậm chức, chính phủ đã tích cực ủng hộ nỗ lực của Busan trong việc khai thác các tuyến vận tải biển tại Bắc Cực.

 

Vào tháng 3/2026, một phái đoàn từ Cơ quan Cảng Busan đã đến thăm Tromsø nhằm tăng cường hợp tác trong lĩnh vực vận tải biển tại Bắc Cực. Ngày 11/10/2026, một tàu container của Hàn Quốc đã trở về Busan sau khi hoàn thành chuyến hải trình thử nghiệm thương mại đầu tiên của nước này trên tuyến NSR. Sự kiện này không tránh khỏi những tranh cãi, bởi bất kỳ hoạt động nào trên tuyến NSR cũng đòi hỏi phải hợp tác với nhà nước Nga. Điều này tất yếu gây ra sự bất bình trong một bộ phận giới ngoại giao châu Âu.

 

Hàn Quốc vốn đã là một cường quốc trong lĩnh vực vận tải biển và đóng tàu, chuyên vận chuyển hàng hóa từ châu Á sang châu Âu, chủ yếu thông qua kênh đào Suez. Mặc dù NSR sẽ không sớm thay thế kênh đào Suez, nhưng tuyến đường này có thể đóng vai trò như một giải pháp giảm tải cho ngành vận tải biển vốn đang chịu nhiều áp lực từ các vấn đề địa chính trị. Lợi ích thương mại đặc biệt rõ rệt đối với những loại hàng hóa đòi hỏi thời gian vận chuyển nhanh, khi NSR giúp rút ngắn hành trình đến các cảng lớn ở châu Âu từ 10 đến 20 ngày so với tuyến đường truyền thống qua kênh đào Suez.

 

Ngay cả khi một tàu container của Hàn Quốc không thu được lợi nhuận trực tiếp từ việc khai thác NSR, sự tồn tại của tuyến đường này vẫn tạo ra nhu cầu đối với các thiết bị chuyên dụng cần thiết để vận hành trong điều kiện khắc nghiệt tại đây. Ba tập đoàn đóng tàu lớn của Hàn Quốc là HD Hyundai, Samsung Heavy Industries và Hanwha Ocean sẽ được hưởng lợi từ nhu cầu gia tăng đối với các loại tàu có khả năng hoạt động trên băng, tàu chở khí thiên nhiên hóa lỏng, tàu có thiết kế linh hoạt để vận hành trong cả điều kiện băng giá lẫn vùng nước thoáng, cùng các hệ thống đẩy dành cho thời tiết lạnh. Hàn Quốc hiện đang đẩy mạnh phát triển năng lực đóng tàu phục vụ hoạt động tại Bắc Cực. Vào tháng 9/2026, Đại học Inha đã khởi động một dự án hợp tác với ba tập đoàn đóng tàu lớn nêu trên nhằm phát triển công nghệ phân tích băng cho tàu biển, trong bối cảnh mối quan tâm thương mại đối với hoạt động vận tải tại Bắc Cực ngày càng gia tăng.

 

Tiếp đó là Busan – “quân bài chủ chốt” của Hàn Quốc. Không có cảng biển nào sở hữu vị trí thuận lợi hơn Busan để đóng vai trò là cửa ngõ châu Á dẫn vào NSR. Busan nằm gần tuyến đường này hơn bất kỳ thành phố cảng lớn nào của Trung Quốc; và phần lớn các quốc gia châu Á đều sẽ phải đi ngang qua Busan để tiếp cận NSR. Chính phủ Hàn Quốc đã khuyến khích ngành đóng tàu trong nước tận dụng những lợi thế này thông qua các khoản trợ cấp và ưu đãi thuế.

 

Bắc Cực đang trở thành một đấu trường mới cho cạnh tranh địa chính trị. Từng được xem là một trong số ít khu vực ngoại lệ dành cho hợp tác toàn cầu, giờ đây Bắc Cực không còn giữ được hình ảnh đó do hệ quả của biến đổi khí hậu, những căng thẳng địa chính trị từ các khu vực khác trên thế giới, cùng những tuyên bố gây sốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump về Greenland đã đặt dấu chấm hết cho những ảo tưởng này.

 

Đối với Hàn Quốc, Bắc Cực là một đấu trường khác trong cuộc cạnh tranh với Trung Quốc. Ngay cả khi dự án này không mang lại nhiều lợi ích về kinh tế, Seoul vẫn quyết tâm không để Bắc Kinh chiếm ưu thế trong các lĩnh vực như chuyên môn hàng hải ở vùng cực, tầm ảnh hưởng đối với các quy chuẩn và quy định, hay lợi thế của người tiên phong. Seoul nhận thức rõ những chi phí đi kèm với NSR, nhưng họ đặt cược rằng cái giá phải trả nếu đứng ngoài cuộc đua tại Bắc Cực sẽ còn cao hơn nhiều.

 

--------------------

Edward Rhys Jones là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Oxford.

 

Nguồn: Edward Rhys Jones, “Seoul’s bold bet on Arctic shipping”, East Asia Forum, 29/10/2026

TRUNG TUYÊN BỐ NGỪNG VIỆN TRỢ 4 TỶ USD MỖI NĂM CHO ISRAEL (Calitoday News)

 

Trump tuyên bố ngừng viện trợ 4 tỷ USD mỗi năm cho Israel

Calitoday News

November 3, 2026

https://www.baocalitoday.com/breaking-news/trump-tuyen-bo-ngung-vien-tro-4-ty-usd-moi-nam-cho-israel.html

 

WASHINGTON, (Calitoday News) – Tổng thống Donald Trump bất ngờ tuyên bố Hoa Kỳ sẽ chấm dứt khoản viện trợ quân sự trị giá khoảng 4 tỷ USD mỗi năm dành cho Israel vào cuối năm 2026, sau khi đạt được thỏa thuận với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Thông báo được đưa ra đúng ngày cử tri Mỹ đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, làm dấy lên nhiều câu hỏi về tương lai quan hệ quân sự giữa hai đồng minh lâu năm.

 

Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với chương trình Fox & Friends của Fox News sáng thứ Ba, ông Trump cho biết ông và Thủ tướng Netanyahu đã thảo luận về việc chấm dứt khoản viện trợ này từ nhiều tháng trước và hai bên đã đạt được sự đồng thuận.

 

Theo ông Trump, Israel hiện là một quốc gia phát triển và có đủ khả năng tài chính để tự trang trải các nhu cầu quốc phòng mà không cần tiếp tục nhận hàng tỷ USD từ ngân sách Mỹ.

 

Tổng thống Mỹ khẳng định khoản viện trợ sẽ kết thúc vào cuối năm nay, nhưng Washington vẫn tiếp tục bán vũ khí và duy trì hợp tác quân sự với Israel. Điều này có nghĩa Israel vẫn có thể mua các hệ thống vũ khí của Mỹ, thay vì được Washington cung cấp nguồn tài chính để thực hiện những giao dịch đó.

 

Quyết định liên quan đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ

 

Đáng chú ý, ông Trump thừa nhận một trong những lý do dẫn đến quyết định này là vấn đề viện trợ Israel đang trở thành chủ đề chỉ trích của các ứng cử viên đảng Dân chủ.

 

Ông đặc biệt nhắc đến Abdul El-Sayed, ứng cử viên Thượng viện của đảng Dân chủ tại Michigan, người công khai phản đối việc Mỹ tiếp tục cung cấp viện trợ quân sự vô điều kiện cho Israel.

 

Theo ông Trump, việc Washington chi hàng tỷ USD cho Israel đã trở thành một luận điểm chính trị bất lợi đối với đảng Cộng hòa, nhất là trong bối cảnh nhiều gia đình Mỹ đang phải đối mặt với giá nhiên liệu và chi phí sinh hoạt tăng cao.

 

Ông gọi vấn đề viện trợ Israel là một luận điểm tranh cử bất lợi mà phe đối lập thường sử dụng để chỉ trích chính quyền.

 

Tuyên bố này phản ánh những thay đổi trong dư luận Mỹ về quan hệ với Israel. Trong những năm gần đây, sự ủng hộ đối với việc viện trợ quân sự cho Israel đã suy giảm, đặc biệt trong bộ phận cử tri đảng Dân chủ, sau cuộc chiến tại Gaza và những diễn biến quân sự ở Trung Đông.

 

Ngay trong phong trào ủng hộ ông Trump, một số nhân vật bảo thủ cũng đặt câu hỏi về mức độ hỗ trợ mà Washington dành cho Israel, nhất là sau khi Mỹ và Israel tiến hành các hoạt động quân sự chống Iran.

 

Thỏa thuận viện trợ hiện hành vẫn còn hiệu lực đến năm 2028

 

Theo thỏa thuận được ký dưới thời Tổng thống Barack Obama năm 2016, Hoa Kỳ cam kết cung cấp tổng cộng 38 tỷ USD viện trợ quân sự cho Israel trong vòng 10 năm, bắt đầu từ năm tài chính 2019 và kéo dài đến tháng 9/2028.

 

Khoản hỗ trợ trung bình 3,8 tỷ USD mỗi năm, bao gồm khoảng 3,3 tỷ USD tài trợ quân sự và 500 triệu USD dành cho các chương trình phòng thủ tên lửa.

 

Phần lớn nguồn tài chính này được Israel sử dụng để mua vũ khí và thiết bị quốc phòng do các công ty Mỹ sản xuất.

 

Tuy nhiên, việc ông Trump tuyên bố chấm dứt viện trợ trước thời hạn đang đặt ra nhiều vấn đề pháp lý và ngân sách. Quốc hội Mỹ vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc phê chuẩn ngân sách viện trợ hằng năm, và chính quyền chưa công bố cơ chế cụ thể để thực hiện quyết định.

 

Vì vậy, tuyên bố của Tổng thống Trump chưa đồng nghĩa với việc khoản viện trợ đã chính thức bị hủy bỏ.

 

Israel có thể chuyển sang tự mua vũ khí Mỹ

 

Thủ tướng Netanyahu trước đây từng đề cập đến khả năng Israel giảm dần sự phụ thuộc vào viện trợ quân sự của Hoa Kỳ.

 

Trong một cuộc phỏng vấn với truyền thông Israel hồi tháng 10, ông Netanyahu cảnh báo rằng nước này không thể mặc nhiên kỳ vọng sẽ tiếp tục nhận hàng chục tỷ USD viện trợ quốc phòng từ Washington trong tương lai.

 

Thay vào đó, chính phủ Israel đang hướng đến việc mở rộng năng lực sản xuất quốc phòng trong nước, đồng thời tăng cường hợp tác nghiên cứu, phát triển công nghệ và sản xuất vũ khí với Mỹ.

 

Một số đề xuất trong dự luật quốc phòng Mỹ năm 2027 cũng hướng đến việc mở rộng hợp tác công nghệ quân sự giữa hai quốc gia.

 

Tuy nhiên, việc chấm dứt viện trợ có thể ảnh hưởng đến các nhà thầu quốc phòng Mỹ, bởi một phần đáng kể ngân sách hỗ trợ Israel trước đây được sử dụng để mua vũ khí sản xuất tại Hoa Kỳ.

 

Các chuyên gia cho rằng tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào việc Israel có tiếp tục đặt mua số lượng vũ khí tương đương bằng ngân sách riêng hay không. Những hợp đồng đã được ký trước đó cũng có thể tiếp tục được thực hiện trong nhiều năm. AP News+1

 

Giới chuyên gia đặt câu hỏi về thời điểm công bố

 

Việc ông Trump đưa ra tuyên bố ngay trong ngày bầu cử giữa nhiệm kỳ đã thu hút sự chú ý của giới phân tích chính trị và chính sách đối ngoại.

 

Jon Alterman, chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tại Washington, đặt câu hỏi vì sao Tổng thống Mỹ lựa chọn đúng ngày bầu cử để thông báo một thay đổi lớn trong chính sách viện trợ Israel, đặc biệt giữa lúc xuất hiện những đồn đoán về khả năng Mỹ và Israel tiến hành thêm các cuộc tấn công nhằm vào Iran.

 

Trong khi đó, Natan Sachs, chuyên gia tại Viện Trung Đông ở Washington, nhận định ông Trump dường như muốn loại bỏ vấn đề viện trợ Israel khỏi cuộc tranh luận chính trị trong nước bằng cách tuyên bố rằng khoản hỗ trợ này sẽ không còn tiếp diễn.

 

Dù vậy, các nhà phân tích lưu ý rằng việc ngừng viện trợ tài chính không nhất thiết đồng nghĩa với sự suy yếu của quan hệ chiến lược Mỹ–Israel. Hai nước vẫn duy trì những lợi ích chung về an ninh, tình báo và hợp tác quốc phòng tại Trung Đông.

 

Tính đến ngày 3/11, chính quyền Mỹ chưa công bố văn bản chính thức giải thích cách thức và thời điểm thực hiện việc chấm dứt viện trợ. Phía Thủ tướng Netanyahu cũng chưa đưa ra phản hồi công khai đầy đủ về tuyên bố mới nhất của ông Trump.

 

Nếu được thực hiện, quyết định này sẽ đánh dấu một thay đổi quan trọng trong chính sách hỗ trợ quân sự kéo dài nhiều thập niên của Washington đối với Israel, đồng thời mở ra giai đoạn mới trong quan hệ quốc phòng giữa hai quốc gia.

 

Calitoday tổng hợp

 

 

NGƯỜI GIÀU ƠI, ĐỪNG KHÓC! (Hiếu Chân / Người Việt)

 

 

Người giàu ơi, đừng khóc!

Hiếu Chân/Người Việt

November 3, 2026 : 7:28 PM

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/nguoi-giau-oi-dung-khoc/

 

Phải vài hôm nữa cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ mới có kết quả chính thức. Hầu hết những cuộc thăm dò ý kiến cử tri đều ghi nhận đảng Dân Chủ sẽ giành được đa số Hạ Viện và có thể chiếm đa số ở Thượng Viện. Thế là chẳng biết từ đâu xuất hiện những lời đồn đoán rằng, khi nắm được quyền kiểm soát Quốc Hội, đảng Dân Chủ sẽ “quốc hữu hóa” tài sản của những người Mỹ giàu có, giống như cộng sản Việt Nam làm các chiến dịch “chống tư sản” đầy nước mắt sau khi Bắc Việt chiếm được miền Nam vào Tháng Tư, 1975!

 

https://cdn-ilfamaa.nitrocdn.com/SlXhVGxkUNiliInPBlclYnwXXmqdXvkE/assets/images/optimized/rev-d1a935c/www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/11/BL-Nguoi-Giau-Khoc-1536x1024.jpg

Cử tri đi bỏ phiếu vào ngày 3 Tháng Mười Một. (Hình minh họa: Jeff Swensen/Getty Images)

 

Vẫn biết đây là luận điệu tuyên truyền hù doạ cử tri để họ sợ mà không bỏ phiếu cho các ứng cử viên Dân Chủ, nhưng khi những tin đồn như vậy lan tràn, cùng với thủ đoạn “chụp mũ cối” cộng sản lên các chính trị gia đối lập mà đảng Cộng Hòa và Tổng Thống Donald Trump thường xuyên sử dụng, chúng ta cũng nên bỏ chút thì giờ tìm hiểu hư thực.

 

Tin đồn “quốc hữu hóa tài sản người giàu” không chỉ truyền miệng hoặc bàn tán trên mạng xã hội mà còn đi vào truyền thông dòng chính. Hôm Thứ Hai, một ngày trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, Tổng Thống Trump đã có cuộc trò chuyện với ký giả Miranda Devine của tờ báo cánh hữu The New York Post; trong đó bà Devine đặt vấn đề đảng Dân Chủ muốn bắt ông Elon Musk, tịch biên các nhà máy của ông ta và “quốc hữu hóa” (nationalize) tập đoàn SpaceX. “Đó chỉ là tin đồn, nhưng nếu chuyện đó thực sự xảy ra, chúng tôi sẽ bảo vệ họ,” ông Trump đáp.

 

Ông Trump cho biết thêm, nếu cần ông sẽ ban hành lệnh ân xá trước cho ông Musk và những người khác, như ông đã ân xá hàng ngàn người tham gia vụ bạo loạn ngày 6 Tháng Giêng, 2021.

 

Ông Musk hiện là người giàu nhất thế giới, sở hữu khối tài sản từ $904 tỷ – $1,010 tỷ tính theo giá trị thị trường số cổ phần mà ông nắm giữ ở các tập đoàn Tesla và SpaceX. Ông là đồng minh chính trị thân cận nhất của Tổng Thống Trump và cũng được coi là đại diện tiêu biểu nhất cho giới nhà giàu tại Mỹ.

 

Đảng Dân Chủ sẽ làm gì?

 

Đảng Dân Chủ cho đến nay vẫn chưa đưa ra được một chiến lược hành động rõ ràng và nhất quán nếu họ may mắn giành được đa số Quốc Hội như dự đoán của các cuộc thăm dò dư luận. Ông Trump thì lo ngại, đảng Dân Chủ sẽ dùng vị thế kiểm soát Hạ Viện để luận tội ông một lần nữa.

 

Tuy nhiên, nhiều nhà lập pháp Dân Chủ nói, họ sẽ không vội luận tội ông Trump, cũng không tập trung làm ra những dự luật mới mà họ biết ông Trump sẽ phủ quyết. Thay vì vậy, họ muốn gỡ bỏ những sắc lệnh đang gây thiệt hại cho nền kinh tế và gây khó cho cuộc sống của người dân, chẳng hạn như chính sách thuế quan và cuộc chiến Iran. Thay vì tập trung chú ý vào ông Trump, họ sẽ thực hiện chức năng giám sát các công ty, tập đoàn thân cận với chính quyền và lợi dụng mối quan hệ đó để trục lợi.

 

Tình trạng câu kết giữa giới tài phiệt và chính quyền để trục lợi trên tài nguyên quốc gia không phải là mới mà xuất hiện ở mọi nước, các nhà khoa học chính trị đã đặt tên cho hiện tượng này là cronyism, tạm dịch là “chủ nghĩa tư bản thân hữu” – ưu tiên cho các công ty tập đoàn thân cận với giới lãnh đạo chính trị. Có điều, cronyism phát triển mạnh ở các nước độc tài thành căn bệnh tham nhũng trầm kha, còn trong các xã hội dân chủ có cơ chế kiểm soát quyền lực vững chắc thì nó bị giới hạn rất nhiều.

 

Để loại trừ cronyism phát triển mạnh trong hai năm đầu cầm quyền của ông Trump, chắc chắn các nhà lập pháp Dân Chủ sẽ nhắm tới các nhà tài phiệt, các đại công ty, buộc họ ra điều trần trước Quốc Hội, điều tra các hoạt động kinh doanh và đề nghị truy tố nếu phát hiện những khuất tất trái pháp luật. Chính đây là điều mà các nhà giàu có máu mặt ở Mỹ lo sợ.

 

Ông Musk chẳng hạn, có thể sẽ bị điều tra về các hợp đồng mà chính phủ Trump đã ký kết với SpaceX trị giá tới $38 tỷ, vai trò của cá nhân ông trong Bộ Hiệu Quả Chính Phủ (DOGE), đặc biệt là quyết định mới đây của ông hạn chế Ukraine sử dụng dịch vụ Internet vệ tinh Starlink do SpaceX điều hành.

 

Vì sao giới nhà giàu lo sợ?

 

Giới tài phiệt càng có lý do để sợ hãi khi một bộ phận đảng Dân Chủ đang chuyển sang đường lối dân chủ-xã hội (DSA) với sự xuất hiện của Thị Trưởng New York Zohran Mamdani, ứng cử viên Abdul- El-Sayed ở Michigan bên cạnh các gương mặt nổi bật Bernie Sanders, Alexandria Ocasio-Cortez (AOC) trên chính trường Mỹ. Tuy không chủ trương tịch biên tài sản người giàu nhưng điểm chung của các nhân vật cấp tiến này là muốn thu hẹp khoảng cách giàu nghèo trong xã hội thông qua cải cách hệ thống thuế, tăng mức lương căn bản và mở rộng các chương trình phúc lợi xã hội.

 

Mới nhất, cử tri California – một tiểu bang do đảng Dân Chủ điều hành – đồng ý đưa vào lá phiếu bầu cử giữa kỳ đề luật Proposition 40 để trưng cầu dân ý về đề nghị đánh thuế một lần 5% lên 260 tỷ phú đang sinh sống ở California, lấy tiền để tài trợ cho các chương trình y tế công cộng như Medi-Cal. Chưa có kết quả bỏ phiếu, chưa biết cử tri California lựa chọn Yes hay No cho Prop 40 này nhưng sự xuất hiện của nó – lần đầu tiên có một đề luật như vậy – đủ để giới tỷ phú phải lo ngại. Họ đã bỏ ra $330 triệu để vận động cử tri nói “No” với đề luật! Một số nhà tài phiệt, như Sergey Brin, Larry Page, Travis Kalanick, Peter Thiel… đã nhanh chân chạy ra khỏi California trước khi đề luật Prop 40 được bỏ phiếu.

 

Ác cảm với người giàu, có hay không?

 

Với sự dịch chuyển sang trái của một số chính trị gia Dân Chủ, đề luật Prop 40 của California, một số nhà truyền thông cánh hữu đã vội cảnh báo về cái gọi là “nỗi ác cảm với người giàu” trong nhóm cử tri cấp tiến. Họ cho rằng, đảng Dân Chủ sẽ đưa nước Mỹ đi vào con đường của chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản – lấy của người giàu chia cho người nghèo để ai ai cũng nghèo khó như nhau.

 

Ông Donald Trump và nhiều chính trị gia Cộng Hòa cũng thường xuyên sử dụng chiêu chụp mũ “cộng sản” lên đầu các đối thủ chính trị để cử tri lo sợ dù họ thừa biết chủ nghĩa cộng sản không bao giờ có chỗ đứng trong xã hội Mỹ.

 

Sống trong lòng xã hội tư bản phát triển, chúng ta đều biết làm giàu không phải là xấu và không nên ác cảm với các tỷ phú. Trừ một số trường hợp cụ thể, chẳng hạn như các ông trùm xăng dầu đã thu lời hơn $130 tỷ trong tám tháng chiến tranh Iran trong khi người Mỹ phải trả nhiều hơn từ 40% đến 70% ở các trạm xăng, thì về căn bản, các tỷ phú hoàn toàn có thể trở nên giàu hơn mà không khiến những người còn lại trong xã hội nghèo đi.

 

Nếu nhìn nền kinh tế như một chiếc bánh khổng lồ thì các tỷ phú có phần đóng góp quan trọng làm cho chiếc bánh ngày càng to ra để mỗi người có được phần bánh lớn hơn. Nhờ người giàu, chúng ta có công việc làm, có thu nhập và có những dịch vụ tiện ích mà trước đây vẫn bị coi là xa xỉ. Việc làm giàu ở Mỹ không phải là trò chơi zero-sum game, người này thắng thì người kia buộc phải thua, theo kiểu được ăn cả ngã về không.

 

Tiền bạc thao túng chính trị?

 

Nhưng điều đó không có nghĩa là các tỷ phú được phép làm bất cứ điều gì mà họ muốn trong một hệ thống tài phiệt đầu sỏ (oligarchy), nơi sức mạnh kim tiền chi phối mọi thứ. Các tỷ phú có thể là những người rất tử tế, đóng góp và điều hành nhiều tổ chức từ thiện cứu vớt nhiều triệu người bất hạnh. Nhưng khi các tỷ phú sử dụng tài sản để can thiệp vào chính trị, hối lộ dưới hình thức đóng góp tranh cử để sau này được hưởng lợi một cách bất minh thì nền dân chủ gặp nguy hiểm.

 

Tổng chi phí quảng cáo trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 lên tới $11.3 tỷ, nhiều hơn cuộc tổng tuyển cử 2024, phần lớn do giới nhà giàu chi trả. Tờ The New York Times đưa tin rằng chỉ riêng 20 nhà tài trợ, tương đương khoảng 0.00001% dân số trưởng thành, tức là một phần mười triệu dân số, đã rót khoảng $2 tỷ vào cuộc bầu cử này, chiếm khoảng 15% tổng chi phí vận động tranh cử.

 

Riêng ông Elon Musk đã chi $446 triệu để ủng hộ các ứng cử viên Cộng Hòa, trong đó dành $200 triệu vận động cho ứng cử viên Ken Paxton ở Texas. Khối chi phí khổng lồ đó chắc chắn sẽ tác động mạnh tới lựa chọn của cử tri, đảo lộn trắng đen thật giả, lấn át tiếng nói của cử tri bình thường và đem lại kết quả thuận lợi cho giới tài phiệt. Nói bầu cử Mỹ bị tiền bạc của giới nhà giàu thao túng cũng không phải là nói quá!

 

Có gì mà than vãn!

 

Dù còn nhiều thiếu sót, Mỹ vẫn là đất nước của pháp quyền, không làm điều sai thì không có gì phải sợ. Nếu đảng Dân Chủ sử dụng thế đa số ở Quốc Hội tương lai để buộc các tỷ phú, các tập đoàn phải minh bạch về hoạt động, về mối quan hệ giữa doanh nghiệp và chính quyền, thì đó là điều đúng đắn nên làm để chữa căn bệnh tham nhũng bén rễ trong hai năm vừa qua. Người dân Mỹ cần chứng kiến các thủ đoạn trục lợi của chủ nghĩa tư bản thân hữu bị phơi bày và ngăn chặn, tái lập một xã hội dân chủ, công bằng và lành mạnh. Hệ thống oligarchy dứt khoát phải bị loại bỏ.

 

Người giàu không nên sợ hãi. Không thế lực nào có thể tước đoạt tài sản mà họ gầy dựng được. “Quốc hữu hóa” là chủ trương của các nước độc tài, không thể có ở Mỹ, nơi quyền tư hữu là một chân lý bất biến. Còn nếu nhà giàu phải đóng phần thuế phù hợp với tài sản của mình để giúp người nghèo sống được thì cũng là lẽ công bằng, có gì mà than vãn! [kn]

BẦU CỬ GIỮA KỲ 03/11 SẼ GIÚP HOA KỲ TRÁNH ĐƯỢC CÁC THẢM HỌA DO DONALD TRUMP TẠO RA? (Calitoday)

 

Bầu cử giữa kỳ 03/11 sẽ giúp Hoa Kỳ tránh được các thảm họa do Donald Trump tạo ra?

Calitoday 

November 3, 2026

https://www.baocalitoday.com/breaking-news/bau-cu-giua-ky-03-11-se-giup-hoa-ky-tranh-duoc-cac-tham-hoa-do-donald-trump-tao-ra.html

 

 

Iran tấn công hàng loạt căn cứ Mỹ, gây thiệt hại hàng tỷ USD

Calitoday News

November 3, 2026

https://www.baocalitoday.com/breaking-news/iran-tan-cong-hang-loat-can-cu-my-gay-thiet-hai-hang-ty-usd.html

 

WASHINGTON (Calitoday News) – Một cuộc điều tra mới của hãng tin Associated Press (AP) cho thấy Iran đã thực hiện chiến dịch tấn công có tính toán nhằm vào các hệ thống radar cảnh báo sớm và phòng không của Hoa Kỳ tại Trung Đông, trước khi mở rộng các cuộc tập kích vào máy bay quân sự, nhà chứa máy bay, kho nhiên liệu và cơ sở hạ tầng tại nhiều căn cứ Mỹ. Những cuộc tấn công này đã gây thiệt hại hàng tỷ USD và buộc quân đội Mỹ phải điều chỉnh đáng kể hoạt động triển khai lực lượng trong khu vực.

 

Theo kết quả điều tra được AP công bố ngày 31/10/2026, kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát vào cuối tháng 2, lực lượng Iran cùng các nhóm vũ trang được Tehran hậu thuẫn đã tiến hành hàng loạt cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào những cơ sở quân sự có sự hiện diện của Mỹ.

 

Bằng cách phân tích hình ảnh vệ tinh từ nhiều nhà cung cấp độc lập và phỏng vấn bốn quan chức khu vực có hiểu biết trực tiếp về các vụ tấn công, AP xác định rằng tính đến cuối tháng 8, hơn 115 cuộc tấn công đã gây hư hại hoặc phá hủy các công trình tại 26 căn cứ quân sự và địa điểm có trang thiết bị của Mỹ ở Trung Đông.

 

Iran ưu tiên vô hiệu hóa hệ thống phòng không Mỹ

 

Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất của cuộc điều tra là chiến thuật tấn công theo từng giai đoạn của Iran.

 

Trong những ngày đầu cuộc chiến, Tehran tập trung nhắm vào các hệ thống radar cảnh báo sớm, thiết bị phát hiện tên lửa và cơ sở phòng không. Đây là những thành phần quan trọng giúp quân đội Mỹ phát hiện, theo dõi và đánh chặn các cuộc tấn công từ trên không.

 

Chỉ trong hai ngày đầu tiên, các cuộc tấn công đã phá hủy những cấu trúc bảo vệ radar tại căn cứ Camp Arifjan ở Kuwait và cơ sở Hải quân Mỹ tại Bahrain. Các hệ thống radar di động tại căn cứ không quân Prince Sultan ở Saudi Arabia và Muwaffaq Salti tại Jordan cũng bị đánh trúng.

 

Đặc biệt, một hệ thống radar tại Jordan được cho là đã bị phá hủy. Theo nhà sản xuất Raytheon, Lục quân Mỹ chỉ sở hữu 13 hệ thống radar loại này trên toàn thế giới, với giá trị khoảng 500 triệu USD mỗi hệ thống.

 

Một radar khác tại Qatar cũng bị hư hại nghiêm trọng, mặc dù chưa thể xác định liệu thiết bị đã bị phá hủy hoàn toàn hay chưa.

 

Theo N.R. Jenzen-Jones, giám đốc công ty nghiên cứu tình báo kỹ thuật Armament Research Services, việc tấn công các hệ thống radar có thể nhằm làm suy giảm khả năng phát hiện và ứng phó của Mỹ trước những đợt tập kích tiếp theo.

 

Hàng loạt máy bay và cơ sở quân sự bị đánh trúng

 

Sau khi gây thiệt hại cho hệ thống cảnh báo sớm, Iran tiếp tục mở rộng các cuộc tấn công vào cơ sở vật chất và trang thiết bị quân sự.

 

Trong tháng đầu tiên của cuộc chiến, AP ghi nhận hơn 50 cuộc tấn công đánh trúng 18 địa điểm có thiết bị quân sự Mỹ.

 

Các mục tiêu bao gồm nhà chứa máy bay, kho nhiên liệu, hệ thống liên lạc, doanh trại binh sĩ và những công trình phục vụ hoạt động hằng ngày của các căn cứ.

 

Tại căn cứ không quân Prince Sultan ở Saudi Arabia, một cuộc tấn công hồi tháng 3 đã làm hư hại phần đuôi của máy bay cảnh báo sớm Boeing E-3 Sentry, loại phi cơ đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát không phận và điều phối hoạt động quân sự.

 

Một quan chức quân sự khu vực cho biết cuộc tấn công này còn gây hư hại cho một số máy bay khác, trong đó có hai máy bay tiếp nhiên liệu trên không.

 

Tại căn cứ Al Dhafra, cách Abu Dhabi thuộc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất khoảng 32 km về phía nam, nhiều nhà chứa máy bay, thiết bị radar cảnh báo sớm và máy bay không người lái trinh sát cũng bị đánh trúng.

 

Theo báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ được cập nhật trong tháng 10, ít nhất 15 máy bay Mỹ đã bị hư hại tại các căn cứ trong khu vực, theo phạm vi thống kê được AP dẫn lại.

 

Kuwait chịu thiệt hại nặng nề nhất

 

Trong số những quốc gia có căn cứ Mỹ bị tấn công, Kuwait là nơi chịu thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng.

 

Căn cứ không quân Ali Al Salem đã bị tấn công ít nhất 30 lần, khiến ít nhất 15 nhà chứa máy bay, nhiều kho hàng và 10 tòa nhà gần khu vực cư trú bị hư hại hoặc phá hủy.

 

Tại căn cứ Camp Buehring, các cuộc tập kích khiến phần lớn nhà chứa máy bay không còn khả năng hoạt động bình thường. Một phòng tập thể dục bị phá hủy trong tháng 3, trong khi một cửa hàng phục vụ binh sĩ bị đánh trúng vào cuối tháng 7.

 

Những cuộc tấn công khác còn gây hư hại nghiêm trọng cho nhà ăn, nhà để xe và các công trình sinh hoạt của quân nhân.

 

Đáng chú ý, cuộc tấn công gây thương vong lớn nhất được ghi nhận đối với quân nhân Mỹ tại Kuwait xảy ra ngày 1/3, khi một máy bay không người lái tấn công cơ sở Port Shuaiba, khiến sáu binh sĩ Mỹ thiệt mạng.

 

Ngoài Kuwait, các căn cứ và cơ sở quân sự có trang thiết bị Mỹ tại Bahrain, Iraq, Jordan, Oman, Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cũng trở thành mục tiêu tấn công.

 

Mỹ phải di chuyển nhiều khí tài khỏi vùng Vịnh

 

Theo hai quan chức khu vực được AP phỏng vấn, mức độ thiệt hại đã khiến Hoa Kỳ phải điều chỉnh đáng kể sự hiện diện quân sự tại Trung Đông.

 

Nhiều máy bay, hệ thống phòng không, thiết bị liên lạc và những khí tài quan trọng khác đã được di chuyển khỏi khu vực Vịnh Ba Tư để giảm nguy cơ tiếp tục bị tấn công.

 

Các chuyên gia quân sự nhận định chiến dịch của Iran cho thấy những căn cứ cố định, dù được trang bị hệ thống phòng thủ hiện đại, vẫn có thể bị tổn thương trước các cuộc tập kích liên tục bằng tên lửa và máy bay không người lái.

 

Raphael Cohen, giám đốc Chương trình An ninh Quốc gia thuộc RAND School of Public Policy, cho rằng cuộc chiến đang chứng minh khả năng gây thiệt hại lớn của các máy bay không người lái có chi phí tương đối thấp.

 

Trong khi đó, những hệ thống radar và phòng không hiện đại của Mỹ có thể tiêu tốn hàng trăm triệu USD để sửa chữa hoặc thay thế.

 

Theo giới phân tích, điều này đặt ra thách thức đáng kể cho chiến lược phòng thủ của Washington, đặc biệt khi các lực lượng đối phương có thể sử dụng số lượng lớn vũ khí giá rẻ để tấn công những mục tiêu quân sự đắt tiền.

 

Ngũ Giác Đài khẳng định lực lượng Mỹ vẫn được bảo vệ

 

Mặc dù cuộc điều tra của AP cho thấy thiệt hại đáng kể, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), cơ quan phụ trách các hoạt động quân sự tại Trung Đông, không cung cấp thông tin chi tiết về tổn thất đối với các căn cứ và trang thiết bị.

 

CENTCOM thường viện dẫn lý do bảo đảm an ninh hoạt động quân sự khi từ chối công bố những dữ liệu này.

 

Phát ngôn viên Ngũ Giác Đài Sean Parnell khẳng định lực lượng và căn cứ Mỹ vẫn được bảo vệ tốt, đồng thời nhấn mạnh quân đội Hoa Kỳ có đầy đủ nguồn lực cần thiết để tiếp tục thực hiện nhiệm vụ.

 

Tuy nhiên, việc đánh giá thiệt hại độc lập gặp nhiều khó khăn vì một số nhà cung cấp hình ảnh vệ tinh thương mại đã hạn chế hoặc trì hoãn công bố hình ảnh theo yêu cầu của giới chức Mỹ.

 

AP cho biết phải sử dụng dữ liệu từ nhiều nguồn, bao gồm hệ thống vệ tinh OneAtlas thuộc Airbus, để xác minh tình trạng các căn cứ.

 

Tại Camp Buehring, hình ảnh có độ phân giải cao chỉ được cung cấp trở lại vào cuối tháng 8. Việc so sánh hình ảnh cho thấy hơn 30 công trình đã bị hư hại hoặc phá hủy trong khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 8.

 

Nguy cơ chiến sự tái bùng phát sau bầu cử Mỹ

 

Những phát hiện mới xuất hiện trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc khả năng tiến hành thêm các cuộc tấn công nhằm vào Iran sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11.

 

Trong khi đó, Tehran cảnh báo sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu Mỹ hoặc Israel mở thêm chiến dịch quân sự.

 

Các chuyên gia lo ngại một đợt giao tranh mới có thể khiến những căn cứ Mỹ vốn đã chịu thiệt hại tiếp tục trở thành mục tiêu, đồng thời làm tăng chi phí tái thiết và gây thêm tổn thất về nhân mạng, trang thiết bị.

 

Cuộc chiến cũng đặt ra câu hỏi liệu Washington có tiếp tục duy trì mạng lưới căn cứ quân sự cố định quy mô lớn tại Trung Đông như trước đây, hay chuyển sang mô hình triển khai lực lượng phân tán và linh hoạt hơn.

 

Theo chuyên gia Raphael Cohen, chiến tranh hiện đại đang thay đổi cách quân đội bảo vệ cơ sở hạ tầng, bởi các căn cứ cố định ngày càng dễ bị phát hiện và tấn công bằng những loại vũ khí chính xác.

 

Cuộc điều tra của AP cho thấy, mặc dù Mỹ sở hữu ưu thế quân sự vượt trội, Iran vẫn có khả năng gây thiệt hại đáng kể cho những hệ thống phòng thủ và cơ sở quân sự quan trọng của Washington. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng lâu dài đến khả năng tác chiến của Mỹ vẫn chưa thể xác định đầy đủ từ những thông tin được công bố.

 

Calitoday tổng hợp

 

TRẠM XĂNG và SIÊU THỊ, NHỮNG “PHÒNG PHIẾU” THỰC THỤ TRONG CUỘC BẦU CỬ GIỮA KỲ TẠI MỸ (Thanh Hà / RFI)

 

Trạm xăng và siêu thị, những « phòng phiếu » thực thụ trong cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ

Thanh Hà  -  RFI

Đăng ngày: 03/11/2026 - 15:23

https://www.rfi.fr/vi/t%E1%BA%A1p-ch%C3%AD/t%E1%BA%A1p-ch%C3%AD-kinh-t%E1%BA%BF/20261103-tr%E1%BA%A1m-x%C4%83ng-v%C3%A0-si%C3%AAu-th%E1%BB%8B-nh%E1%BB%AFng-ph%C3%B2ng-phi%E1%BA%BFu-th%E1%BB%B1c-th%E1%BB%A5-trong-cu%E1%BB%99c-b%E1%BA%A7u-c%E1%BB%AD-gi%E1%BB%AFa-k%E1%BB%B3-t%E1%BA%A1i-m%E1%BB%B9

 

Đời sống đắt đỏ là mối bận tâm hàng đầu của các cử tri Mỹ trong cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 03/11/2026. Nửa đầu nhiệm kỳ 2 dưới chính quyền Donald Trump, chính sách kinh tế, thương mại và kể cả chính sách nhập cư đều gây thất vọng. Về phía đối lập, mỗi ứng viên đảng Dân Chủ đều ý thức được rằng, nỗi bất mãn của cử tri khi phải đổ xăng hay đi chợ là phương tiện hiệu quả nhất để giành lại đa số ở Quốc Hội lưỡng viện.

 

Tăng trưởng và lạm phát cùng gia tăng

 

Cử tri Hoa Kỳ được kêu gọi bầu lại toàn bộ 435 đại biểu ở Hạ Viện, 1/3 Thượng Viện và các thống đốc tại khoảng 40 bang trên toàn quốc. Các thăm dò trên những trang mạng chuyên theo dõi các cuộc bầu cử (Decision Desk HQ - thực hiện hôm 02/11/2026, hay Cook Political Report…) đều dự báo « một làn sóng xanh », tức là đảng Dân Chủ có nhiều triển vọng giành thắng lợi. Thành công này có được do một phần lớn cử tri Mỹ « mệt mỏi » với chính sách bảo hộ thương mại, vì cuộc « xung đột không hồi kết tại Trung Đông » đẩy chỉ số giá cả tăng thêm 3,7 % so với cùng thời kỳ năm ngoái.

 

Theo thăm dò gần đây nhất do trường đại học Michigan thực hiện, chỉ số tin tưởng của người tiêu dùng ở Mỹ rơi xuống mức tệ nhất từ 5 tháng trở lại đây. Thực tế này che khuất những thành tựu kinh tế vĩ mô của siêu cường số 1 thế giới. GDP của Mỹ trong quý 3/2026 tăng mạnh hơn các dự báo, đạt 3,4 %.

 

Một nền kinh tế, hai tốc độ

 

Bốn ngày trước bầu cử giữa kỳ, trả lời RFI Tiếng Việt, chuyên gia kinh tế Pháp, Jean -François Boittin, thuộc cơ quan tư vấn chuyên về thương mại quốc tế, La Fabrique de l’Exportation, từ Washington phân tích về toàn cảnh kinh tế Mỹ hiện nay.

 

Jean-François Boittin : « Tôi cho rằng vấn đề mà chính quyền Trump đang phải đối mặt là các số liệu tăng trưởng kinh tế của Mỹ rất thú vị. GDP trong quý III tăng mạnh hơn mong đợi, đạt 3,4%. Tuy nhiên, người Mỹ trung bình lại hoàn toàn không cảm nhận được điều đó. Trái lại, đại đa số đang phải đối mặt với cuộc sống ngày càng khó khăn vì lạm phát và sức mua bị sụt giảm khi mà lương tăng chậm hơn so với vật giá trên thị trường. Người dân có ít tiền hơn để chi tiêu. Nhưng nhìn chung, chỉ số tiêu thụ trên toàn quốc vấn vững chắc nhờ tầng lớp giàu có. Đó là những người có thu nhập cao vì có cổ phần chứng khoán. Tài sản của số này gia tăng cùng với đà tăng trưởng kinh tế ở Mỹ. Cùng lúc, tăng trưởng kinh tế tại Hoa Kỳ 2 năm nay phụ thuộc rất lớn vào một lĩnh vực duy nhất, đó là trí tuệ nhân tạo (AI) ».

 

RFI : Làm thế nào giải thích tăng trưởng của Mỹ rất ngoạn mục, đạt 3,4% nhưng người dân bình thường thì lại có cảm tưởng là cuộc sống chật vật hơn trước. Liệu điều này có ảnh hưởng hay không, và ảnh hưởng như thế nào đến kết quả bầu cử giữa kỳ lần này ?

Jean-François Boittin : « Đầu tư của doanh nghiệp đang tăng ở mức 13%. Đây là mức tăng mạnh nhất từ khi đại dịch COVID-19 kết thúc. Tuy nhiên, trong khi đầu tư công nghiệp tăng 13%, thì ở lĩnh vực xây dựng đầu tư lại giảm 3%.

Người Mỹ đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm và đầu tư vào bất động sản, đặc biệt là mua nhà. Cách đây vài năm, trung bình 29 tuổi là người Mỹ đủ sức để mua nhà. Giờ đây, phải đợi đến 40 tuổi mới thực hiện được giấc mơ này. Nguyên nhân là giá bất động sản ngày càng đắt đỏ, khiến người dân phải tiết kiệm trong thời gian dài hơn nhiều trước khi có thể mua được một căn nhà cho riêng mình.

Hai năm trước, một trong những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn lớn của Donald Trump đối với cử tri (ngoài các vấn đề liên quan đến nhập cư...) là việc ông từng gây dựng được khối tài sản lớn trong lĩnh vực bất động sản. Vì vậy, nhiều cử tri cho rằng ông là người đáng tin cậy để điều hành nền kinh tế Mỹ một cách hiệu quả. Thế nhưng, trên thực tế, tình hình hiện nay lại hoàn toàn không diễn ra như vậy.

Cử tri Mỹ ngoài ra đặc biệt quan tâm đến giá xăn dầu tăng cao. Đây là một yếu tố hết sức quan trọng vì hệ thống giao thông công cộng chưa phát triển rộng khắp, ngoại trừ các thành phố lớn. Người dân bình thường cần sử dụng ô tô và xăng dầu để đi làm cũng như phục vụ rất nhiều nhu cầu thiết yếu khác trong cuộc sống.

Do đó, khi giá xăng tăng mạnh, như đã xảy ra sau khi cuộc chiến chống Iran bắt đầu, người

dân Mỹ phải chịu áp lực chi phí sinh hoạt ngày càng lớn ».

 

RFI : Nhìn lại nửa đầu nhiệm kỳ 2 của tổng thống Trump, tiêu biểu nhất là chính sách thuế quan, các biện pháp bảo hộ áp nhắm tới « toàn cầu » : Chính sách này ảnh hưởng thế nào đến kinh tế Hoa Kỳ ?

Jean-François Boittin : « Điều rất đáng chú ý : Đây cũng là một trong những quan điểm nhất quán trong chính sách của Donald Trump. Trước khi tham gia chính trường, cách đây khoảng 20 năm, ông từng lên án tình trạng thâm hụt thương mại của Mỹ, coi đó là hành vi ‘trộm cắp’ nước ngoài gây ra, bòn rút Hoa Kỳ. Donald Trump có một cách nhìn hoàn toàn phi kinh tế học về các hoạt động nhập khẩu và xuất khẩu.

Trên thực tế, điều đang diễn ra là mặc dù người Mỹ trung bình không mấy quan tâm đến các số liệu xuất khẩu hay nhập khẩu, nhưng nhiều cuộc thăm dò dư luận cho thấy công luận Mỹ đánh giá chính sách thương mại của ông Trump rất tệ, còn tệ hơn cả chính sách kinh tế của ông. Đây chính là minh chứng rõ ràng trong thực tế cho thấy người dân cũng nhận thức được rằng các mức thuế quan được áp đặt đang khiến giá hàng hóa tăng lên, và xét ở một khía cạnh nào đó, chính họ là những người trực tiếp phải gánh chịu tác động này ».

 

RFI : Ông sống và làm việc lâu năm tại thủ đô Washington, theo ông có những điểm nổi bật nào cần chú ý trong cuộc bầu cử Midterms lần này ?  

Jean-François Boittin : « Thực ra có ba hiện tượng đáng chú ý. Thứ nhất là động lực đi bầu của cử tri. Trong tất cả các cuộc mít-tinh vận động tranh cử, Donald Trump luôn nhấn mạnh lời kêu gọi mọi người hãy bỏ phiếu như thể chính ông cũng có tên trên lá phiếu. Tuy nhiên, nhiều nghị sĩ không dám nói thẳng với tổng thống Hoa Kỳ rằng ông không nên nói như vây.

Các thăm dò dư luận cũng cho thấy rất rõ rằng phát biểu này càng làm gia tăng thái độ phản đối của cử tri đảng Dân Chủ và những cử tri độc lập, và bất lợi cho các ửng cử viên của đảng Cộng Hòa. Hiện tượng thứ hai là có một số lượng không nhỏ cử tri đảng Cộng Hòa từng bỏ phiếu cho ông Trump cách đây 2 năm, nhưng hiện nay lại hối hận, thậm chí cảm thấy xấu hổ vì đã bỏ phiếu cho ông Trump hồi năm 2024. Hiện tượng thứ ba, cũng rất quan trọng, là tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu. Ở đây, có một nghịch lý là đối với một cử tri đảng Cộng Hòa, càng bất mãn vì tình hình hiện nay thì họ lại càng không đi bỏ phiếu.

Dù sao đi nữa, tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử tại Mỹ nhìn chung khá thấp. Nếu tỷ lệ này đạt 60% thì đã được xem là một kết quả rất tốt. Vì vậy, nhiều khả năng sẽ có một bộ phận đáng kể cử tri tự nhận mình thuộc đảng Cộng Hòa không đi bỏ phiếu vào Thứ Ba 3/11/2026 ».

 

RFI : Ngoài yếu tố kinh tế có những lý do nào khác khiến người Mỹ bất mãn với chính sách của lãnh đạo Nhà Trắng từ tháng 1/2025 tới nay ?

Jean-François Boittin : « Về những nguyên nhân khiến cử tri bất mãn, có thể nói là có bốn vấn đề chính. Thứ nhất là kinh tế, như vừa đề cập ở trên, nhưng đồng thời gắn liền với vấn đề kinh tế thì cử tri cũng ngày càng tức giận trước tình trạng tham nhũng.

Đặc biệt, lần này những cáo buộc tham nhũng nhắm trực tiếp vào tổng thống, bởi một số số liệu đã được công bố cho thấy : trong khi phần lớn người dân Mỹ đang phải trải qua tình cảnh kinh tế khó khăn, thì tài sản của Donald Trump và gia đình lại không ngừng lớn lên trong thời gian gần 2 năm qua, nhờ đầu tư vào tiền mã hóa trong lúc Donald Trump giữ chức tổng thống và nhờ vào những thương vụ kinh doanh đang được đàm phán và triển khai hiện nay với Nga … Do đó, vấn đề tham nhũng cũng trở thành một chủ đề quan trọng, có khả năng thúc đẩy và tạo động lực cho cử tri tham gia bầu cử.

Lý do gây bất mãn thứ ba lại chính là vấn đề nhập cư. Thực ra mọi người đều đồng tình với việc trục xuất những người nhập cư có hành vi phạm tội ra khỏi nước Mỹ. Tuy nhiên, phần lớn người dân không hình dung rằng chính quyền lại tiến hành truy quét cả những người hàng xóm của họ - những người cũng đi làm, đóng thuế và sinh sống bình thường như bao người khác.

Vì vậy, chính sách nhập cư này không nhận được sự ủng hộ rộng rãi trong dư luận, ngoại trừ một bộ phận ngày càng thu hẹp những người bị có tư tưởng phân biệt chủng tộc.

Cuối cùng, yếu tố thứ tư là cuộc chiến tại Iran. Đối với một bộ phận cử tri, trong đó có cả những người thuộc phong trào MAGA (Make America Great Again từng ủng hộ dảng Cộng Hòa, việc Trump quyết định cùng Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran đã gây ra sự bất mãn bởi đó là một sự can thiệp quân sự của Mỹ ở nước ngoài và cũng là điều tối kỵ đối với một bộ phận cốt lõi trong lực lượng cử tri ủng hộ ông. Số này từng nghĩ rằng Trump chỉ chăm lo cho nước Mỹ, chấm dứt chính sách đối ngoại mà Washington đã theo đuổi trong nhiều thập kỷ, đặc biệt kể từ sau chiến tranh Việt Nam, chấm dứt can dự vào các cuộc xung đột quân sự ở nước ngoài ».

 

RFI : Xin một câu hỏi chót. Về phía phe đối lập, liệu đảng Dân Chủ có thể khai thác được những bất mãn chồng chất vừa nêu để giành được thắng lợi về chính trị hay không ?

Jean-François Boittin : « Chiến lược mà Đảng Dân chủ lựa chọn và tập trung triển khai rất rõ ràng trong chiến dịch tranh cử trên khắp cả nước là vấn đề chi phí sinh hoạt. Đảng này liên tục đặt câu hỏi với cử tri là tại sao xăng dầu đắt đến như vậy ? Xăng dầu rất quan trọng đối với dân Mỹ, đặc biệt là tại các vùng nông thôn : người ta có thể dễ dàng nhìn thấy những biển quảng cáo rất lớn hiển thị giá xăng và dầu diesel.

Giá dầu diesel còn đáng lo ngại hơn, bởi đây là loại nhiên liệu được sử dụng trong hoạt động vận tải hàng hóa bằng xe tải. Vì vậy, giá diesel tăng sẽ kéo theo sự gia tăng giá của hàng loạt sản phẩm mà người tiêu dùng mua sắm. 46% các mặt hàng cần thiết nhất đối với người tiêu dùng ở Mỹ bị tăng gia và tăng hơn 3 %. Để so sánh, tại Liên Hiệp Châu Âu chỉ có 36% các mặt hàng này bị lạm phát.  

Điều đó có nghĩa là lạm phát ở Mỹ cao hơn so với những nơi khác trên thế giới, ít ra là so với những quốc gia có điều kiện kinh tế tương đương với Hoa Kỳ ».

 

RFI : RFI Việt ngữ thành thật cảm ơn chuyên gia kinh tế Jean-François Boittin, thuộc cơ quan tư vấn chuyên về thương mại quốc tế La Fabrique de l’Exportation, trả lời từ thủ đô Washington.

 

Cách nay hai năm, sau thất bại của ứng cử viên tổng thống Kamala Harris, đảng Dân Chủ từng rút ra bài học là chính quyền Biden-Harris khi đó cũng đã ỉ vào những chỉ số kinh tế tươi sáng mà lơ là quan tâm hàng đầu của người dân là lạm phát.