Bốn Phương

Thursday, 17 September 2026

AI ĐỨNG SAU NHỮNG BUỔI TIỆC CƯỚI CỦA DONALD TRUMP JR. ? (Trần Quốc Sĩ / Báo Tiếng Dân)

Ai đứng sau những buổi tiệc cưới xa hoa của Donald Trump Jr.?

Trần Quốc Sĩ

17/09/2026

https://baotiengdan.com/2026/09/17/ai-dung-sau-nhung-buoi-tiec-cuoi-xa-hoa-cua-donald-trump-jr/

Lời giới thiệu: Vì có nhiều người thắc mắc tại sao “trump cha” dường như chẳng bao giờ dám nói hay làm điều gì khiến Putin phật ý, nên tui dành chút thời gian viết bài này về “trump con”. Chứ thật lòng, tui cũng chẳng muốn tốn thời gian với cái tên này.

Một nhà tài phiệt người Nga có quan hệ gần gũi với Vladimir Putin đã âm thầm bỏ ra hàng trăm ngàn đô la để chi trả cho những buổi tiệc mừng đám cưới của Donald Trump Jr., một người mà Forbes ước tính có tài sản khoảng 300 triệu đô-la. Tên ông ta là Umar Kremlev.

https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/09/2-3.jpg

Nhà tài phiệt Umar Kremlev (trái) bắt tay Trump Jr tại một sự kiện. Nguồn: ProPublica

Theo cuộc điều tra của ProPublica, Kremlin đã bỏ ra hàng trăm ngàn đô la để trả các chi phí cho ba ngày cưới của Trump Jr. và Bettina Anderson tại Bahamas, trong đó có tiền thuê một hòn đảo tư nhân có giá khoảng $100,000 một đêm và chi phí bắn pháo hoa khoảng $70,000.

Tiền trả được chuyển qua một tổ chức có liên hệ với International Boxing Association (IBA) tại Dubai.

Phát ngôn viên của Trump Jr. không phủ nhận tin tức này và chỉ giải thích rằng: “Umar là bạn riêng của Don”.

Sau khi bài báo được đăng, Trump Jr. và vợ còn trực tiếp xác nhận rằng Kremlev đã “rất hào phóng” đứng ra tổ chức hai đêm tiệc cho họ, gọi đó là một món quà cưới đặc biệt từ một người bạn. Họ cho rằng việc gán cho tình bạn ấy một động cơ chính trị chỉ vì Kremlev là người Nga là không chính đáng.

Nhưng người bạn ấy là ai?

Tên thật của Kremlev là Umar Lutfulloyev. Theo nguồn tin của ProPublica, ông ta từng có tiền án liên quan đến các vụ tống tiền và hành hung trước khi đổi họ thành Kremlev vào năm 2010. Văn phòng của Kremlev phủ nhận điều này và cho rằng ông có lý lịch tư pháp hoàn toàn trong sạch.

Sau đó, Kremlev tham gia tổ chức Night Wolves, một câu lạc bộ mô tô được chính quyền Nga hậu thuẫn, rồi dần bước vào giới quyền lực của ngành thể thao tại Nga.

Năm 2017, ông nắm chức lãnh đạo Liên đoàn Quyền Anh Nga; đến năm 2020 thì trở thành chủ tịch IBA.

Dưới thời Kremlev, IBA nhận hàng chục triệu đô-la tài trợ từ Gazprom, tập đoàn năng lượng quốc doanh Nga.

Năm 2023, Ủy ban Olympic Quốc tế tước quyền quản lý Olympic Boxing của IBA, trong số các lý do có vấn đề quản trị và việc tổ chức không giải trình minh bạch về nguồn tài chính cũng như sự phụ thuộc tài chính trước đó với một doanh nghiệp quốc doanh của Nga.

Kremlev có một mối quan hệ rất thân thiết với Putin. Tháng 4 năm nay, Putin đã trao cho Kremlev Huân chương Hữu nghị của Nga. Chỉ vài ngày trước đám cưới của Trump Jr., Kremlev đã có mặt tại Trung Quốc trong chuyến đi cùng thời điểm với phái đoàn của Putin.

https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/09/1-49-1024x658.jpg

Tổng thống Nga Putin (trái) và Umar Kremlev. Nguồn: PBS

Ukraine đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với Kremlev vì mối quan hệ gần gũi của ông với Putin và các cơ quan an ninh Nga.

Đám cưới của Trump Jr. chỉ có khoảng 50 khách. Trong số đó có Jared Kushner, người đang tham gia các cuộc đàm phán của Hoa Kỳ với Nga về chiến tranh Ukraine. Một người khách Nga khác từng giữ các chức vụ cao cấp tại một nhà thầu quốc phòng và một công ty năng lượng được nhà nước Nga hậu thuẫn cũng có đến tham dự.

Theo ProPublica, một số khách dự tiệc để ý thấy nhóm người Nga thường đứng riêng một bên, nói chuyện với nhau bằng tiếng Nga, khiến họ không khỏi thắc mắc là những người này là ai và họ đến đó làm gì?

Sau đám cưới, gia đình Trump công bố hàng loạt hình ảnh và video. Nhóm khách Nga hầu như không xuất hiện trong bất kỳ tấm ảnh nào. Kremlev chỉ thấp thoáng phía sau trong một tấm hình do bạn của cô dâu đăng lên Instagram.

Frank Montoya Jr., một cựu quan chức phản gián FBI, nói với ProPublica:

“Nếu tôi trả tiền cho đám cưới của anh, đến một lúc nào đó anh sẽ mắc nợ tôi điều gì chứ?”

Đó là nhận định của một chuyên gia phản gián, chứ chưa phải bằng chứng rằng Kremlev đã yêu cầu, hay Trump Jr. đã hứa, một sự đền đáp nào.

Cho đến nay, vẫn chưa rõ vì sao Kremlev lại bỏ ra một số tiền lớn như vậy. Văn phòng của ông khẳng định Kremlev chưa bao giờ bàn chuyện chính trị với Trump Jr.

Nhưng còn một chi tiết đáng chú ý.

Tháng 9 năm 2025, IBA mời Trump Jr. tham dự một cuộc thảo luận về boxing tại Istanbul cùng với Kremlev. Sau buổi họp, IBA ra thông cáo cho biết mối quan hệ hợp tác giữa hai bên “sẽ không chỉ dừng lại ở tính biểu tượng”, mà sẽ tiếp tục bằng những dự án chung trong tương lai.

Tám tháng năm sau, Kremlev đã trả một phần đáng kể cho những ngày tiệc cưới của Trump Jr.

BA TUẦN SAU THẢM HỌA NEPAL-TIBET : KHI KHOA HỌC LẦN BƯỚC THEO MỘT CHUỖI THẢM HỌA (Ngô Thế Vinh / Báo Tiếng Dân)

Ba tuần sau thảm họa Nepal–Tibet : Khi khoa học lần bước theo một chuỗi thảm họa

Ngô Thế Vinh

17/09/2026

https://baotiengdan.com/2026/09/17/ba-tuan-sau-tham-hoa-nepal-tibet-khi-khoa-hoc-lan-buoc-theo-mot-chuoi-tham-hoa/

Từ băng đá trên nóc nhà thế giới

Lời giới thiệu của KS Phạm Phan Long: “Ba tuần sau thảm họa Nepal–Tây Tạng ngày 26 tháng 8 năm 2026, bài viết này điểm lại những gì khoa học đã làm rõ và những câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ về chuỗi tai biến khởi đầu từ sườn bắc Langtang Lirung. Đây không phải là bài tường thuật cứu nạn, mà là sự tổng thuật khoa học–môi sinh với ba nhận định chính.

Thứ nhất, đây không phải một trận Lũ do Hồ Băng Vỡ/ GLOF điển hình, mà là chuỗi liên hoàn: Sườn đá – băng sụp đổ → thác lở đá – băng → dòng bùn đá → lũ đậm đặc trầm tích.

Thứ hai, khí hậu nóng lên, băng hà thoái lui và permafrost suy thoái tạo bối cảnh bất ổn lâu dài; nhưng những nghiên cứu mới cũng chỉ tới yếu tố cấu trúc địa chất và sự suy yếu của khối đá. Nguyên nhân trực tiếp của vụ sụp đổ vẫn chưa được xác định dứt khoát.

Thứ ba, điều con người còn có thể chủ động là cảnh báo sớm và hợp tác xuyên biên giới, bởi nước lũ không cần hộ chiếu.

Từ tín hiệu địa chấn lúc 08:37 giờ Nepal đến “ký ức địa hình” (landscape memory) của trận GLOF năm 2025, bài viết của BS Ngô Thế Vinh cho thấy tai biến Himalaya không dừng lại trên Nóc Nhà Thế giới. Tính tương thuộc ấy cũng gợi một cái nhìn xuống Mekong và Đồng bằng Sông Cửu Long – KS Phạm Phan Long, Chair of the Viet Ecology Foundation

***

Lời Dẫn Nhập: Người viết sinh ra và lớn lên ở vùng nhiệt đới, tuy đã quan tâm tới các vấn đề môi sinh từ nhiều năm, nhưng khi theo dõi và tìm hiểu thảm họa từ vùng băng đá Nepal–Tây Tạng, một không gian với địa chất, địa mạo và môi trường băng hà hoàn toàn khác biệt, vẫn không khỏi bỡ ngỡ trước một số hiện tượng và thuật ngữ khoa học còn khá mới mẻ.

Nhưng chính từ vùng đất xa lạ ấy lại hiện ra một mối liên hệ rất gần: Những gì xảy ra trên Nóc Nhà Thế Giới sẽ không bao giờ chỉ dừng lại trên những đỉnh trời Himalaya. Những biến động của băng hà, núi đá, nguồn nước và khí hậu ở thượng nguồn có thể khởi phát những chuỗi tai biến và hệ quả lan truyền rất xa về phía hạ lưu, đôi khi vượt qua cả biên giới quốc gia.

Với ý tưởng đó, người viết xin mời bạn đọc cùng tìm hiểu vùng đất đặc biệt này, đồng thời làm quen với một số khái niệm về băng hà, địa chất, địa mạo và môi sinh núi cao được sử dụng trong bài.

HÌNH :

https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/09/1-45-1068x797.jpg

Dãy Himalaya, “Nóc Nhà của Thế Giới,” nhìn từ không gian. Những đỉnh núi phủ tuyết, các sông băng, thung lũng và cao nguyên tạo thành một trong những hệ thống băng đá đồ sộ nhất hành tinh, thường được gọi là “Cực Thứ Ba” (The Third Pole) của trái đất. Những biến đổi đang diễn ra tại vùng núi cao này không chỉ giới hạn trong Himalaya mà còn có thể tác động tới các hệ thống sông ngòi và sinh cảnh của hàng tỷ cư dân ở hạ lưu châu Á. Nguồn: NASA, ngày 22-4-2026

Ba tuần lễ đã trôi qua kể từ buổi sáng ngày 26 tháng 8 năm 2026, khi một khối lượng khổng lồ băng và đá bất ngờ đổ xuống từ sườn phía bắc núi Langtang Lirung của dãy Himalaya, khởi đầu cho một chuỗi thảm họa xuyên biên giới Nepal–Tibet.

Trong những giờ đầu tiên, trước sức tàn phá của dòng nước lũ, bùn, đá và băng cuốn xuống các thung lũng, người ta đã nghĩ tới một trận Lũ do Hồ Băng Vỡ (Glacial Lake Outburst Flood – GLOF), là một loại tai biến ngày càng được biết đến trên vùng Himalaya đang nóng lên.

Nhưng rồi các nhà khoa học không dừng lại ở lời giải thích đầu tiên. Ảnh vệ tinh, tín hiệu địa chấn, dữ liệu radar và những mô hình thủy động lực học (hydrodynamic model) trong những ngày sau đó dần hé mở một câu chuyện phức tạp hơn nhiều.

Thảm họa ngày 26 tháng 8 có lẽ không bắt đầu bằng một hồ băng vỡ. Nó khởi đầu trên một sườn núi cao, nơi đá và băng cùng mất ổn định, rồi cả một khối đá-băng (rock–ice) khổng lồ lao xuống thung lũng. Trên đường đi, nó nghiền vỡ băng, xói lòng thung lũng, cuốn theo luôn cả đất đá, trầm tích và nước, để từ một vụ sụp đổ trên sườn núi biến thành dòng bùn đá (debris flow), rồi thành một trận lũ mang nặng phù sa và đá vụn có sức tàn phá trên một khoảng cách lớn gần 100 km.

Đó không còn là một tai biến đơn độc, mà là một chuỗi thảm họa (cascading disaster).

XEM TIẾP >>>>>

ANH BIẾT TIN AI BÂY GIỜ? (Thận Nhiên)

Anh biết tin ai bây giờ?

Thận Nhiên

17/09/2026

https://baotiengdan.com/2026/09/17/anh-biet-tin-ai-bay-gio/

Ngày trước người ta đi bầu để chọn chính phủ. Bây giờ Trump đề nghị chính phủ trả $5.000 để người ta chọn đúng phe. Phe của ông. Ông gọi đó là “dividend” (cổ tức). Người khác có thể gọi đó là gì thì tùy. Tôi gọi là chào mời mua phiếu.

Trump đã từng hứa phát tiền cho người dân hai lần. Một lần $5.000, một lần $2.000, nhưng cho tới nay chẳng ai thấy những khoản tiền ấy đâu. Và đây là lần thứ ba, thêm vào nữa thì tổng cộng là $12.000. Nếu mọi chuyện “êm xuôi”, mỗi công dân Mỹ có thể có $12.000, trên giấy.

Còn ngoài đời thật, vẫn là những giấc mơ đẹp chưa thành hiện thực, và cộng thêm một thứ cay đắng hơn: Cảm giác mình đã bị lừa, bị đem ra làm khán giả cho những lời hứa chính trị, và cuối cùng bị đối xử như những thằng đần chỉ vì đã tin vào sự trung thực của chính phủ.

$12.000 cổ tức đã được trả bằng lời hứa.

Tôi chưa bao giờ thích thú hay cảm nhận được nhiều từ ca từ của nhạc sĩ Vũ Thành An. Nhưng hôm nay, trong mớ ca từ ấy, có một câu bỗng nhiên trở nên rất đúng với trường hợp này. Trong bài Không tên cuối cùng:

“Biết bao lần em đã hứa

Hứa cho nhiều rồi lại quên

Anh biết tin ai bây giờ

Ngày còn đây người còn đây cuộc sống nào chờ”

Tuy nhiên có một khác biệt. Cô gái phụ tình trong bài hát hứa với người yêu rồi quên. Còn Trump hẳn không quên. Ông xù. Và nếu nhìn vào những lời hứa trước đây, người ta có quyền nghi ngờ rằng ông đã hứa ngay từ đầu mà không cần biết mình có thực hiện hay không.

Người tình cay đắng hỏi: “Anh biết tin ai bây giờ?” Còn người dân Mỹ, nếu sau từng ấy lời hứa vẫn tiếp tục tin, thì có lẽ câu hỏi không còn là họ biết tin ai, mà là sau cùng họ phát hiện ra rằng khi bị lừa dối hết lần này tới lần khác thì đó là dấu hiệu của sự bị khinh bỉ khả năng trí tuệ.

Chỉ có một thằng đần mới tự tin rằng hắn đủ thông minh để có thể lừa gạt được đám đông hết lần này đến lần khác.

Chỉ một đám đông đần độn mới để cho thằng đần độn lừa gạt mình hết lần này đến lần khác mà không phản ứng!

NHÂN QUYỀN PHẢI CÓ MẶT TRÊN BÀN ĐỐI THOẠI (Nguyễn Ngọc Như Quỳnh)

Nhân quyền phải có mặt trên bàn đối thoại

Nguyễn Ngọc Như Quỳnh

17/09/2026

https://baotiengdan.com/2026/09/17/nhan-quyen-phai-co-mat-tren-ban-doi-thoai/

Trong những ngày tới, ông Tô Lâm trong vai trò là Tổng bí thư – Chủ tịch nước sẽ đến Hoa Kỳ dự Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc và Canada. Đây là lúc Việt Nam tìm kiếm thêm hợp tác, đầu tư, công nghệ và sự công nhận từ cộng đồng quốc tế.

Đặc biệt, ngày 2 tháng 8 năm 2026, chính ông Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết 23-NQ/TW về công tác người Việt Nam ở nước ngoài. Nghị quyết xác định hơn 6,5 triệu người Việt đang sinh sống trên khắp thế giới là một nguồn lực chiến lược đối với sự phát triển của đất nước.

Nếu chính quyền Việt Nam muốn huy động trí tuệ, tài chính, uy tín và mạng lưới của cộng đồng người Việt ở nước ngoài, họ cũng phải tôn trọng quyền lên tiếng, quyền bất đồng và quyền tham gia vào những vấn đề liên quan đến tương lai đất nước của cộng đồng ấy.

https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/09/1-47-1024x641.jpg

15 trong số hàng trăm nhà bất đồng chính kiến tại Việt Nam hiện đang bị giam giữ. Ảnh: Human Rights Watch

Người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là nguồn kiều hối, đầu tư, công nghệ hoặc công cụ quảng bá hình ảnh quốc gia. Chúng ta là những con người có tiếng nói, ký ức và trách nhiệm. Không thể kêu gọi cộng đồng đóng góp cho đất nước, nhưng lại bỏ qua những quan ngại của cộng đồng về tù nhân lương tâm, tự do biểu đạt và các quyền căn bản của người dân trong nước.

Tôi cho rằng đây cũng là lúc người Việt Nam ở khắp nơi cùng lên tiếng: Quan hệ giữa Việt Nam với Hoa Kỳ và thế giới không thể chỉ được xây dựng trên thương mại, an ninh và những nghi thức ngoại giao. Nhân quyền phải có mặt trên bàn đối thoại.

Tôi công khai lời kêu gọi này với mong muốn mọi cá nhân, hội đoàn, cơ quan truyền thông và cộng đồng người Việt có cùng quan tâm có thể tự nguyện tham gia bằng khả năng của mình.

Chúng ta cùng đề nghị ba điều cụ thể:

1. Trả tự do cho những người đang bị giam giữ chỉ vì thực hiện quyền tự do biểu đạt, tự do báo chí, tự do tôn giáo và hoạt động xã hội ôn hòa.

2. Chấm dứt việc sử dụng Điều 117, Điều 331 và những quy định mơ hồ khác để hình sự hóa tiếng nói bất đồng chính kiến.

3. Đề nghị Hoa Kỳ và các quốc gia tiếp xúc với ông Tô Lâm phải đưa nhân quyền và các trường hợp tù nhân lương tâm cụ thể vào nội dung đối thoại.

Đây là một chiến dịch công khai, ôn hòa và không độc quyền. Không ai cần xin phép tôi để tham gia.

Mỗi cá nhân có thể:

– Chia sẻ lời kêu gọi này bằng tiếng Việt hoặc tiếng Anh.

– Đăng hình ảnh một tù nhân lương tâm cùng tên, bản án và tình trạng của họ.

– Gửi thư cho dân biểu, thượng nghị sĩ, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ và các cơ quan truyền thông.

– Tham gia hoặc tự tổ chức những hoạt động ôn hòa tại địa phương.

– Yêu cầu các cuộc gặp với phái đoàn Việt Nam phải đặt vấn đề nhân quyền lên bàn nghị sự.

Xin giữ thông điệp rõ ràng, tôn trọng sự thật và tuyệt đối ôn hòa. Không kích động bạo lực, không đe dọa cá nhân và không công khai thông tin có thể gây nguy hiểm cho người đang sống tại Việt Nam.

Cờ, biểu tượng và quan điểm chính trị có thể khác nhau. Nhưng chúng ta có thể gặp nhau ở một yêu cầu tối thiểu: không một người Việt Nam nào đáng bị bỏ tù chỉ vì nói lên suy nghĩ của mình một cách ôn hòa.

Nếu bạn đồng ý, xin hãy chia sẻ lời kêu gọi này cùng hai hashtag:

#NhanQuyenTrenBanDoiThoai

#HumanRightsOnTheTable

***

Bảng tiếng Anh: Human rights must be on the table

In the coming days, To Lam, in his capacity as General Secretary of the Communist Party and President of Vietnam, will travel to the United States to attend the High-Level Week of the United Nations General Assembly. This is a time when Vietnam is seeking greater cooperation, investment, technology, and recognition from the international community.

On August 2, 2026, To Lam himself signed Resolution No. 23-NQ/TW on overseas Vietnamese affairs. The resolution identifies more than 6.5 million Vietnamese people living around the world as a strategic resource for the country’s development.

If the Vietnamese government wishes to draw upon the knowledge, financial resources, influence, and networks of overseas Vietnamese, it must also respect our right to speak, to disagree, and to participate in discussions about the country’s future.

Overseas Vietnamese are not merely a source of remittances, investment, technology, or international public relations. We are people with voices, memories, and responsibilities. The government cannot call upon the diaspora to contribute to Vietnam while disregarding its concerns about prisoners of conscience, freedom of expression, and the fundamental rights of people inside the country.

I believe this is also a time for Vietnamese people around the world to speak up. Vietnam’s relations with the United States and the rest of the world cannot be built solely on trade, security, and diplomatic ceremonies. Human rights must be on the table.

I am making this appeal publicly in the hope that individuals, organizations, media outlets, and Vietnamese communities that share this concern will voluntarily participate in whatever ways they can.

Together, we call for three specific actions:

1. Release those who have been imprisoned solely for peacefully exercising their rights to freedom of expression, freedom of the press, freedom of religion, and civic participation.

2. End the use of Articles 117 and 331, along with other vaguely worded provisions, to criminalize peaceful dissent.

3. We urge the United States and all countries engaging with To Lam to include human rights and specific cases of prisoners of conscience in their discussions.

This is an open, peaceful, and nonexclusive campaign. No one needs my permission to participate.

Each person can:

– Share this appeal in Vietnamese or English.

– Post the photograph of a prisoner of conscience, together with their name, sentence, and current condition.

– Write to members of Congress, the U.S. Department of State, and media organizations.

– Join or independently organize peaceful activities in your local community.

– Call for human rights to be placed on the agenda in meetings with the Vietnamese delegation.

Please keep the message clear, factual, and entirely peaceful. Do not incite violence, threaten individuals, or publish information that could endanger anyone living in Vietnam.

Our flags, symbols, and political views may differ. But we can unite around one fundamental principle: no Vietnamese person should be imprisoned simply for peacefully expressing their views.

If you agree, please share this appeal with the following hashtags:

#NhanQuyenTrenBanDoiThoai

#HumanRightsOnTheTable

ĐẠI LỄ TƯỞNG NIỆM BÀ TRIỆU LẦN THỨ 30 TẠI LITTLE SAIGON (Van Lan / Người Việt)

Đại Lễ Tưởng Niệm Bà Triệu lần thứ 30 tại Little Saigon

Văn Lan/Người Việt

September 17, 2026 : 4:03 PM

https://www.nguoi-viet.com/little-saigon/dai-le-tuong-niem-ba-trieu-lan-thu-30-tai-little-saigon/

WESTMINSTER, California (NV) – Đại Lễ Tưởng Niệm Bà Triệu lần thứ 30 vừa được Hội Bà Triệu và Hội Thái Cực Quyền tổ chức tại nhà hàng White Palace Seafood 1, Westminster, hôm Chủ Nhật, 13 Tháng Chín.

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/09/DP-Dai-Le-Ba-Trieu-1-1920x1194.jpg

Thành viên Hội Cao Niên South Land cung kính dâng hương tưởng niệm trong Đại Lễ Bà Triệu Hội Bà Triệu và Hội Thái Cực Quyền tổ chức. (Hình: Văn Lan/Người Việt)

Tháng Chín hàng năm có ngày đại lễ tưởng nhớ công đức của Bà Triệu, vị nữ anh thư của dân tộc Việt Nam lãnh đạo cuộc khởi nghĩa đánh đuổi quân xâm lược, giặc Đông Ngô phương Bắc năm 248, vào thế kỷ thứ 3.

Năm nay, vai Bà Triệu do em Quỳnh Thy, học sinh trường trung học Bolsa Grande thủ diễn.

Trong lời khai mạc, bà Lệ Giang, hội trưởng Hội Bà Triệu và Hội Thái Cực Quyền, phát biểu: “Chúng tôi vinh hạnh tổ chức đại lễ tưởng niệm bà, không ngoài mục đích để ghi nhớ công ơn của bà đối với dân tộc ta, cũng như nêu cao truyền thống anh dũng của người phụ nữ Việt Nam đã đánh đuổi ngoại xâm, quyết giành độc lập tự chủ cho dân tộc, chứ không chịu khuất phục dưới bất cứ một ách thống trị ngoại bang nào. Bà Triệu đã anh dũng đánh đuổi ngoại xâm, giành lại độc lập tự do cho cho tổ quốc và dân tộc, nêu cao gương hy sinh anh dũng cho toàn dân ta nói chung và cho phụ nữ Việt Nam nói riêng.”

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/09/DP-Dai-Le-Ba-Trieu-2-1920x1378.jpg

Bà Lệ Giang, hội trưởng Hội Bà Triệu, phát biểu khai mạc Đại Lễ Tưởng Niệm Bà Triệu lần thứ 30. (Hình: Văn Lan/Người Việt)

“Bà đã để lại câu nói ghi đậm nét trong lịch sử Việt Nam: ‘Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở Biển Đông, quét sạch bờ cõi để cứu dân ra khỏi nơi đắm đuối, chứ không thèm bắt chước người đời cúi đầu khom lưng làm tỳ thiếp cho người ta.’ Câu nói lịch sử ấy được dân tộc Việt Nam đời đời truyền tụng.”

Bà ngâm hai câu thơ của cố thi sĩ Hồ Dzếnh: “Cô gái Việt Nam ơi, nếu chữ hy sinh có ở đời/Tôi muốn nạm vàng muôn khổ cực, cho lòng cô gái Việt Nam tươi.”

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/09/DP-Dai-Le-Ba-Trieu-3-1920x1244.jpg

Nhóm múa Tình Quê Hương trong vũ điệu “Chiều Lên Bản Thượng.” (Hình: Văn Lan/Người Việt)

Tiếp đến, bài văn tế Bà Triệu do ông Hoàng Lễ và bà Lệ Giang biên soạn, được cô Quế Hương diễn ngâm khiến mọi người xúc động. Cô An Vũ đọc lịch sử Bà Triệu, và Tiến Sĩ Thy Dung điều khiển phần nghi lễ.

Bài múa kiếm do ban văn nghệ Hội Bà Triệu trình diễn, khơi lại nét hào hùng của trận chiến năm xưa, khi đánh đuổi giặc thù phương Bắc xâm lăng bờ cõi Việt Nam.

Tiếp đến, tất cả các hội đoàn tham dự đều tiến lên, dâng hương trước bàn thờ có di ảnh Bà Triệu, với thành tâm cầu nguyện bà phù hộ cho đất nước sớm thoát khỏi tai họa diệt vong.

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/09/DP-Dai-Le-Ba-Trieu-4-1920x1282.jpg

Phụ nữ cao niên được tặng hoa trong nghi thức “Bông Hồng Cài Áo” nhân mùa Vu Lan. (Hình: Văn Lan/Người Việt)

Bà Ngọc Điệp, thành viên Hội Bà Triệu, cùng các bạn trình diễn trong đoàn nữ tướng hộ vệ, chia sẻ: “Là người Việt Nam, chúng tôi luôn tưởng nhớ đến công ơn các bậc tiền nhân có công dựng nước. Mỗi năm chúng tôi đều quy tụ về đây để tưởng niệm công đức của Bà Triệu, thắp nén hương tưởng nhớ công lao của tổ tiên đã đánh đuổi giặc phương Bắc, để đất nước có được như ngày hôm nay. Các em nhỏ hậu duệ, sinh ra và lớn lên ở Mỹ, phải nhờ ông bà cha mẹ, hoặc thầy cô ở trường dạy mới có kiến thức về lịch sử nước nhà, để biết giữ gìn tiếp nối công đức của tiền nhân,” bà tiếp.

Ông Vũ Xuân Trinh, cựu giáo sư La San Qui Nhơn, chia sẻ: “Lịch sử là trường tồn không thể thay đổi được. Nước Việt còn tồn tại đến hôm nay, phải luôn tưởng nhớ đến công ơn các bậc tiền nhân đã dày công dựng nước và giữ nước. Ngày lễ Bà Triệu hàng năm chúng tôi đều tham dự để nhớ lại hình ảnh hào hùng của bà đã lãnh đạo cuộc khởi nghĩa đánh giặc ngoại xâm, đem lại thống nhất đất nước, giữ gìn bờ cõi cho con cháu mai sau.”

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/09/DP-Dai-Le-Ba-Trieu-5-1920x915.jpg

Các hội đoàn đồng ca “Cô Gái Việt” trong Đại Lễ Tưởng Niệm Bà Triệu lần thứ 30. (Hình: Văn Lan/Người Việt)

Bà Nguyễn Thị Oanh, thuộc Hội Cao Niên South Land, chia sẻ: “Hội chúng tôi với trang phục áo tứ thân đến dự Đại Lễ Bà Triệu để nhớ lại những nền văn hóa cổ xưa tổ tiên đã truyền lại, chúng ta phải biết giữ gìn và phát huy đến các thế hệ mai sau.”

Bà tiếp: “Chúng tôi rất cảm ơn bà hội trưởng Hội Bà Triệu hàng năm đều tổ chức đại lễ tưởng nhớ đến Bà Triệu. Chúng tôi luôn ủng hộ Hội Bà Triệu đi hàng đầu trong việc gìn giữ lịch sử và văn hóa Việt 4,000 năm văn hiến nơi hải ngoại.”

Chương trình được tiếp tục với những màn văn nghệ do các hội đoàn trình diễn, trong tinh thần cùng ôn lại và tưởng nhớ các vị anh hùng đã chiến đấu chống giặc ngoại xâm, giữ yên bờ cõi cho đời đời con cháu mai sau. [đ.d.]

THẾ GIỚI HÔM NAY : 17/09/2026 (The Economist)

THẾ GIỚI HÔM NAY : 17/09/2026

The Economist

Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch - Nghiên Cứu Quốc Tế

17/09/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/09/17/the-gioi-hom-nay-17-09-2026/

Cục Dự trữ Liên bang (Fed) tăng lãi suất cơ bản thêm 0,25 điểm phần trăm, lên mức 3,75-4%, đợt tăng đầu tiên kể từ tháng 07/2023. Cả 12 thành viên trong hội đồng ấn định lãi suất của Fed đều bỏ phiếu thuận. Quyết định này đã được dự báo trước và có lẽ là đúng đắn: lạm phát vẫn ở mức cao, một phần do giá dầu tăng. Nhưng Donald Trump không hề hài lòng; Tổng thống ngay sau đó đã yêu cầu Fed “HẠ LÃI SUẤT” xuống mức 1%.

Hạ viện Mỹ thông qua dự luật cho phép Trump áp đặt các lệnh trừng phạt và thuế quan khắt khe hơn đối với Nga. Dự luật này hiện sẽ được trình lên Tổng thống để ký duyệt. Trump sẽ được phép áp thuế lên tới 100% đối với những nhà nhập khẩu dầu mỏ lớn nhất của Nga, cùng với quyền triển khai nhiều biện pháp khác. Một số người lo ngại rằng dự luật này trao cho Tổng thống quá nhiều quyền lực trong việc áp thuế sâu rộng trên toàn cầu.

Trump gọi lời mời của Liên minh Châu Âu nhằm đưa Canada trở thành thành viên liên kết đầu tiên của khối này là “một hành động thù địch.” Đúng như dự đoán, ông đã đe dọa áp đặt “các mức thuế nghiêm trọng” đối với EU. Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen đã đưa ra lời đề nghị này với Thủ tướng Canada Mark Carney vào hôm qua. Dù trong lịch sử khối này luôn bác bỏ các hình thức thành viên linh hoạt, von der Leyen cho biết họ phải “ứng phó với sự rạn nứt của hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ.”

OpenAI tiết lộ sáu sự cố mới trong đó các mô hình AI của họ đã hoạt động sai lệch, bao gồm cả việc có hành vi che giấu và bịa đặt thông tin để hoàn thành nhiệm vụ. Công ty cũng quan sát thấy các tác nhân AI tự ý chia sẻ dữ liệu riêng tư với nhau. OpenAI khẳng định sẽ giới thiệu một khuôn khổ mới để báo cáo tình trạng “sai lệch” này, đồng thời nói rằng họ không nghĩ ngành công nghiệp có thể tiếp tục “mở rộng quy mô một cách có trách nhiệm ở tốc độ tối đa.”

Một báo cáo về nguyên nhân gây ra trận lũ lụt tàn khốc quét qua Nepal và Tây Tạng vào tháng trước chỉ ra rằng biến đổi khí hậu có lẽ là một yếu tố góp phần rất lớn. Các nhà khoa học tại nhóm nghiên cứu World Weather Attribution cho biết hiện tượng ấm lên ở dãy Himalaya, cùng với sự suy thoái của lớp băng vĩnh cửu, có khả năng đã mở đường cho một trận lở đá và băng. Hơn 1.300 người được xác nhận đã thiệt mạng trong trận lũ lụt sau đó. Hàng nghìn người hiện vẫn đang mất tích.

Một tòa án đặc biệt ở La Hay kết tội Hashim Thaci, cựu Tổng thống và là Thủ tướng đầu tiên của Kosovo, với các tội ác chiến tranh bao gồm giết người, giam giữ bất hợp pháp, và tra tấn. Tòa đã kết án ông 25 năm tù giam. Ba nhà lãnh đạo khác của lực lượng du kích Quân Giải phóng Kosovo, từng chiến đấu để giành nền độc lập khỏi Serbia trong giai đoạn 1998-1999, cũng bị kết tội. Tuy nhiên, nhiều người gốc Albania ở Kosovo vẫn xem những người đàn ông này là anh hùng dân tộc.

Bonnie Greer, nhà viết kịch kiêm tiểu thuyết gia người Anh gốc Mỹ thường viết về cuộc sống của các nhóm dân thiểu số, qua đời ở tuổi 77. Chồng bà chia sẻ rằng “sự thông minh, lòng dũng cảm, và giọng văn khác biệt của bà đã đóng góp một cách bền bỉ cho đời sống văn hóa và công chúng của nước Anh.” Một số tác phẩm nổi tiếng nhất của bà bao gồm tiểu thuyết đầu tay Hanging By Her Teeth và hồi ký cá nhân A Parallel Life. Greer đã được trao tặng Huân chương Sĩ quan Đế quốc Anh (OBE) vì những cống hiến cho nghệ thuật vào năm 2010.

Con số trong ngày: 2.000, là số lượng máy bay không người lái của Mỹ mà Đài Loan đã đặt mua trong tháng 8.

TIÊU ĐIỂM

Quyết định giữ nguyên lãi suất đáng lo của Ngân hàng Trung ương Anh

Thị trường kỳ vọng Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) sẽ giữ nguyên mức lãi suất ở 3,75% khi nhóm họp vào hôm nay. Nhưng nếu các nhà hoạch định chính sách bỏ phiếu giữ nguyên lãi suất, họ sẽ đưa ra quyết định đó trong sự bất an. Lạm phát đã leo lên mức 3,1% trong năm tính đến tháng 8, tăng từ mức 2,9% vào tháng 7 – cao hơn rất nhiều so với mục tiêu 2% của ngân hàng này. Xung đột ở Iran là nguyên nhân chính, khiến chi phí nhiên liệu tăng 7% so với tháng trước.

Ngân hàng Trung ương Châu Âu đã tăng lãi suất vào tuần trước, còn Cục Dự trữ Liên bang Mỹ dự kiến cũng sẽ có động thái tương tự vào đêm qua. Các nhà giao dịch cho rằng BoE sẽ sớm gia nhập cùng họ, và đang dự đoán sẽ có bốn đợt tăng lãi suất với mức 0,25 điểm phần trăm từ nay cho đến mùa hè năm sau. Các nhà ấn định lãi suất dự kiến chỉ tạm dừng tay vào lúc này do thị trường lao động vẫn còn yếu, và cho đến nay, có rất ít bằng chứng cho thấy bão giá đã lan sang các lĩnh vực khác của nền kinh tế Anh. Nhưng những người ra quyết định đã bắt đầu thấy lo lắng. Nếu lạm phát có bất kỳ dấu hiệu mở rộng nhỏ nhất nào, hãy chuẩn bị cho một đợt tăng lãi suất vào tháng 11.

Chương trình hạt nhân của Iran làm khó Liên Hiệp Quốc

Hôm nay, Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc có thể sẽ bỏ phiếu về việc gia hạn nhiệm vụ của một ủy ban chuyên giám sát các lệnh trừng phạt đối với Iran. Nhiệm vụ này dự kiến sẽ hết hạn vào cuối tuần tới. Liên Hiệp Quốc đã tái áp đặt các lệnh trừng phạt vào năm ngoái, theo yêu cầu của các cường quốc châu Âu, khi Iran đẩy nhanh chương trình hạt nhân của mình. Nga và Trung Quốc phản đối các lệnh trừng phạt này và nhiều khả năng sẽ sử dụng quyền phủ quyết.

Đã gần bảy tháng kể từ khi Trump phát động cuộc chiến của mình, Iran vẫn tỏ ra không mặn mà với một thỏa thuận nhằm hạn chế năng lực hạt nhân. Tuần trước, Áo – cảm thấy thất vọng trước “sự thiếu đồng thuận” – đã cấm một đặc phái viên Iran tham dự một cuộc họp của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hiệp Quốc. Cơ quan này hiện không thể thanh tra các cơ sở hạt nhân trọng yếu của Iran. Trong khi đó, phe cứng rắn ở Tehran đang thúc giục chính phủ rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân. Khi các nhà lãnh đạo thế giới tập trung tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở New York vào tuần tới, chắc chắn tham vọng hạt nhân của Iran sẽ là một nội dung quan trọng trong chương trình nghị sự.

Đợt cải tổ nội các đầy rủi ro ở Nhật Bản

Hôm nay, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã tiến hành cải tổ nội các. Các bộ trưởng quan trọng nhất (bao gồm quốc phòng, tài chính, và ngoại giao) vẫn tại vị, đúng như nhiều người dự đoán. Nhưng giới quan sát vẫn để mắt tới hai điểm đáng chú ý. Thứ nhất, một thành viên của Đảng Ishin, đối tác liên minh của Đảng LDP, đã tham gia nội các khi hai bên bắt đầu hợp tác chặt chẽ hơn – đây là điều mà Takaichi mong muốn từ lâu.

Thứ hai là số phận của Bộ trưởng Nội vụ Hayashi Yoshimasa. Ông là một người ôn hòa, không mấy thoải mái với đường lối chính trị cứng rắn của Takaichi, đồng thời là một đối thủ tiềm năng trong cuộc đua giành quyền lãnh đạo LDP chắc chắn sẽ diễn ra trong vòng một năm tới, khi nhiệm kỳ của Takaichi kết thúc. Hayashi đã phải chật vật để giành được sự ủng hộ từ các đảng viên cơ sở. Gần đây, ông đã có những chuyến đi quanh các vùng nông thôn Nhật Bản, dường như là để khắc phục điểm yếu đó.

Một số người cho rằng sẽ khôn ngoan hơn nếu giữ Hayashi ở lại nội các, nơi ông sẽ có ít thời gian và sự tự do hơn để lôi kéo các thành viên. Nhưng thay vào đó, Takaichi lại quyết định loại bỏ ông, vô tình tạo điều kiện cho ông hoàn toàn rảnh tay hành động.

Quá trình “mafia hóa” ở Nam Phi

Hôm nay là tròn một năm kể từ khi một cuộc điều tra công khai phơi bày cách “thế giới ngầm” ở Nam Phi đang ngày càng đe dọa nhà nước và các doanh nghiệp hợp pháp. Trong 12 tháng qua, Mbuyiseli Madlanga – một thẩm phán đã nghỉ hưu – đã chủ trì một ủy ban phanh phui những bằng chứng kinh hoàng về sự thông đồng giữa các trùm mafia, các quan chức cảnh sát cấp cao, và các viên chức chính quyền. Cuộc điều tra này đã xác nhận nỗi sợ của nhiều người dân Nam Phi về tầm vươn xa của tội phạm có tổ chức. Các chuyên gia hiện nay đang so sánh quốc gia này với một số khu vực bị các băng đảng thao túng nhiều nhất ở Mỹ Latinh. Những quốc gia đó đã cho thấy việc loại bỏ sự xâm nhập của giới xã hội đen vào các thể chế khó khăn đến nhường nào, đặc biệt là khi tham nhũng đã trở thành chuyện thường tình.

Tuy nhiên, ủy ban của Madlanga mang đến cho Nam Phi một cơ hội ngàn năm có một để thay đổi cục diện. Ông dự kiến sẽ nộp báo cáo cuối cùng cho Tổng thống Cyril Ramaphosa trong vòng hai tháng tới. Di sản của vị tổng thống này sau đó sẽ được định hình bởi cách ông giải quyết vụ việc, đặc biệt là khi xem xét tuyên bố của ông trong Thông điệp Liên bang thường niên vào đầu năm nay, rằng “tội phạm có tổ chức hiện là mối đe dọa cấp bách nhất” mà Nam Phi phải đối mặt.

Bộ não nhỏ, ý tưởng lớn

Đừng nhắc đến từ “F.” Không, không phải từ “F” đó đâu. Ý tôi là từ nằm trong tựa đề một cuốn sách của Mary Shelley ấy! Trong một bài báo được xuất bản vào ngày 16/09 trên tạp chí Nature, một nhóm các nhà khoa học ở California đã mô tả cách họ tạo ra những con chuột có bộ não được cấu tạo một phần từ các tế bào thần kinh của con người.

Các tế bào này được cấy ghép vào hộp sọ của những con chuột sơ sinh dưới dạng các “cơ quan thu nhỏ” (organoids) – những khối mô nhỏ xíu phát triển từ tế bào gốc của con người. Các tế bào gốc này ban đầu được tạo ra từ tế bào da, sau đó được kích thích để phát triển thành tế bào thần kinh.

Mục đích của nghiên cứu này, do Sergiu Pasca từ Đại học Stanford dẫn đầu, là nhằm khám phá nguồn gốc của các căn bệnh như sa sút trí tuệ (khi nguyên nhân là tổn thương ở thùy trán và thùy thái dương của não), động kinh, và tự kỷ, đồng thời có thể dùng để thử nghiệm các phương pháp điều trị bằng thuốc tiềm năng. Tỷ lệ thất bại của các loại thuốc này trong các thử nghiệm lâm sàng cho thấy các bài kiểm tra trên động vật thông thường chỉ mang lại những giá trị hạn chế. Nếu bộ não của động vật thử nghiệm có chứa một phần của con người, thực trạng đó có thể sẽ thay đổi.