THẾ GIỚI HÔM NAY : 25/05/2026 (The Economist)

 

 

THẾ GIỚI HÔM NAY : 25/05/2026

The Economist 

Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch

25/05/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/05/25/the-gioi-hom-nay-25-05-2026/

 

Donald Trump nói rằng thỏa thuận với Iran “thậm chí vẫn chưa được đàm phán xong,” rút lại tuyên bố của ông trước đó rằng thỏa thuận này đã được “đàm phán phần lớn,” và bác bỏ những người “chỉ trích một điều mà họ chẳng biết gì cả.” (Một số thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa đã chỉ trích các chi tiết được báo cáo của thỏa thuận). Các nhà ngoại giao tiết lộ một điểm bế tắc chính là thời điểm tài sản của Iran sẽ được giải tỏa: vào thời điểm bắt đầu thỏa thuận, hay sau đó 30 đến 60 ngày tùy thuộc vào tiến độ của vấn đề hạt nhân.

 

Giá dầu giảm xuống mức thấp nhất trong hơn hai tuần giữa lúc có hy vọng rằng Eo biển Hormuz sẽ sớm được mở cửa lại hoàn toàn. Trong khi đó, một số tàu đã tìm cách đi qua tuyến đường thủy này, bao gồm một siêu tàu chở dầu đã vượt qua phòng tuyến phong tỏa của Mỹ với khoảng 2 triệu thùng dầu thô của Iraq và lên đường tới Trung Quốc sau khi bị mắc kẹt gần ba tháng.

 

Cảnh sát Thổ Nhĩ Kỳ áp giải Özgür Özel ra khỏi trụ sở của Đảng Nhân dân Cộng hòa, bắn hơi cay và đạn cao su vào những người ủng hộ đứng bên ngoài. Hôm thứ Năm, Ozel đã bị một phán quyết của tòa án phế truất khỏi vị trí lãnh đạo đảng đối lập chính của đất nước. Khi ra khỏi tòa nhà, ông thề sẽ đấu tranh chống lại điều mà ông gọi là “cuộc đảo chính tư pháp” trước khi dẫn đầu những người ủng hộ tiến về quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ.

 

Trung Quốc phóng ba phi hành gia lên trạm vũ trụ Thiên Cung của mình. Sứ mệnh Thần Châu 23 là một phần trong nỗ lực của nước này nhằm đưa con người lên Mặt Trăng vào năm 2030 và đánh bại chương trình Artemis của Mỹ. Một phi hành gia Trung Quốc sẽ sống một năm trên quỹ đạo – đây sẽ là một kỷ lục quốc gia. Một người khác, từng là sĩ quan cảnh sát từ Hong Kong, là người đầu tiên từ vùng lãnh thổ này bay vào vũ trụ.

 

Fine Gael, một thành viên trong liên minh cầm quyền của Ireland, và Đảng Dân chủ Xã hội, một đảng đối lập nhỏ hơn, mỗi bên đã giành được một ghế trong các cuộc bầu cử phụ vốn được xem như một cuộc trưng cầu dân ý về chính phủ. Kết quả này là một đòn giáng mạnh đối với Fianna Fáil, đảng của thủ tướng Micheál Martin, và Sinn Féin, đảng đối lập chính của Ireland.

 

Một chuyến tàu chở lực lượng an ninh Pakistan đã bị đánh bom ở Balochistan, Pakistan, làm ít nhất 24 người thiệt mạng và khoảng 70 người khác bị thương. Quân đội Giải phóng Baloch – một nhóm ly khai – đã nhận trách nhiệm về vụ tấn công. Tình hình tại tỉnh này, nằm tại biên giới của Pakistan với Iran, đã trở nên ngày càng bạo lực trong những năm gần đây, khi làn sóng nổi dậy của chủ nghĩa dân tộc Baloch dâng cao, nhắm mục tiêu vào các lực lượng an ninh và cơ sở hạ tầng của Pakistan.

 

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nâng mức đe dọa do đợt bùng phát dịch Ebola ở Cộng hòa Dân chủ Congo từ “cao” lên “rất cao.” Số người chết theo ước tính đã lên tới 119, bên cạnh 900 trường hợp khác bị nghi nhiễm bệnh. Giới chức đã cấm tổ chức lễ tang và các cuộc tụ tập trên 50 người để ngăn chặn virus lây lan. Chủng virus gây ra đợt bùng phát này hiện vẫn chưa có vaccine được phê duyệt hoặc phương pháp điều trị đặc hiệu.

 

Từ vựng của tuần: Silica vô định hình (Amorphous silica), chất tạo nên ánh lấp lánh cho đá opal. Một công ty khởi nghiệp của Israel đang dự định bắn những quả cầu siêu nhỏ của chất này vào tầng bình lưu để làm mờ ánh sáng mặt trời và làm mát hành tinh.

 

 

TIÊU ĐIỂM

 

Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) chịu áp lực

Mexico may mắn thoát khỏi đợt áp thuế tồi tệ nhất của Donald Trump vào năm ngoái. Hàng hóa thuộc khuôn khổ Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) đã được miễn trừ, bảo vệ hầu hết các mặt hàng xuất khẩu của Mexico sang Mỹ. Ngoại lệ này rất quan trọng. Các chuỗi cung ứng của Bắc Mỹ đan xen chặt chẽ với nhau, với xe hơi và linh kiện vượt qua biên giới nhiều lần trong quá trình sản xuất. Nhờ được bảo vệ khỏi các mức thuế cao nhất, Mexico đã củng cố vị thế là đối tác thương mại thống trị của Mỹ, cung cấp khoảng một phần sáu lượng hàng nhập khẩu của Mỹ tính theo giá trị.

 

Nhưng giờ đây, thỏa thuận đó phải đối mặt với một phép thử lớn. Tuần này, các quan chức Mỹ và Mexico sẽ gặp nhau tại Thành phố Mexico để bắt đầu các cuộc đàm phán USMCA. Mỹ muốn có những hạn chế chặt chẽ hơn đối với các nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc trong các chuỗi cung ứng Bắc Mỹ. Còn Mexico muốn được giảm thuế đối với thép, nhôm, và xe hơi. Nước này đã nâng các rào cản đối với hàng hóa Trung Quốc để xoa dịu Trump, nhưng điều đó có thể vẫn chưa đủ. Với việc thời hạn tháng 7 cho đợt đánh giá sáu năm của USMCA đang đến gần, một cuộc đàm phán lại toàn diện khó có khả năng xảy ra. Thay vào đó, thỏa thuận có lẽ sẽ bị kéo vào các chu kỳ đánh giá hàng năm, làm gia tăng sự bất ổn cho các doanh nghiệp trên khắp Bắc Mỹ.

 

Nước Mỹ thương tiếc những người lính tử trận tại Iran

Khi người Mỹ kỷ niệm Lễ Chiến sĩ trận vong (Memorial Day) vào hôm nay, Donald Trump yêu cầu họ dành một phút mặc niệm cho 13 quân nhân đã hy sinh trong cuộc chiến Iran. Cuộc xung đột này hoàn toàn không được ủng hộ và đã kéo tỷ lệ tán thành của Tổng thống xuống mức thấp nhất – 57% người Mỹ không hài lòng với hiệu suất làm việc của Trump. Liệu cuộc chiến có sớm kết thúc? Ông tuyên bố một lệnh ngừng bắn đã được “đàm phán phần lớn” với các chi tiết sẽ sớm được công bố.

 

Nhưng giải pháp sẽ không thể đến đủ sớm đối với các đảng viên Cộng hòa tại Quốc hội, những người đang phải đối mặt với nguy cơ thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11. Giá xăng trung bình cao hơn 40% so với một năm trước, và Đảng Dân chủ đang liên tục chỉ trích về vấn đề chi phí sinh hoạt. Thế nhưng, bất chấp sự thất bại của cuộc chiến Iran, xu hướng lạm quyền của Trump vẫn không hề suy giảm. Ngay cả các đảng viên Cộng hòa cũng đang phẫn nộ với quỹ “chống vũ khí hóa” trị giá 1,8 tỷ đô la của Tổng thống, vốn hứa hẹn các khoản chi trả cho những người ủng hộ ông. Chắc chắn các nhà lập pháp đang nghiên cứu mô hình dự báo bầu cử giữa kỳ của The Economist, vốn dự đoán Đảng Dân chủ sẽ giành được Hạ viện, và thậm chí có thể cả Thượng viện.

 

Ferrari chuyển hướng sang xe điện

Cho đến nay, những chiếc xe hơi điện đắt tiền nhất vẫn là mặt hàng rất khó bán. Ferrari hy vọng rằng chiếc Luce, ra mắt vào hôm nay tại Rome, sẽ là một sản phẩm thành công giống như Rolls-Royce Spectre, một mẫu coupé hạng sang, thay vì đi theo vết xe đổ của các siêu xe kém thành công hơn như Rimac Nevera hay Pininfarina Battista.

 

Hãng siêu xe của Ý đã rò rỉ thông tin về mẫu xe chạy bằng pin mang biểu tượng ngựa chồm nổi tiếng của mình, tiết lộ thông tin kỹ thuật và hình ảnh khoang nội thất từ rất lâu trước khi xe ra mắt chính thức. Nhưng có lẽ họ chẳng cần phải cố gắng quá nhiều để tạo ra sự chú ý. Dù chiếc xe sẽ có giá khởi điểm 550.000 euro (638.000 USD), nhiều nhà sưu tập giàu có vẫn sẽ muốn có một chiếc trong gara của họ. Hơn nữa, để lọt vào danh sách chờ cho các mẫu xe độc đáo hơn, khách hàng phải chứng minh lòng trung thành của họ với thương hiệu (bằng cách mua một chiếc Luce). Đối với những người đam mê xe hơi không rủng rỉnh tiền bạc, thì việc đơn thuần được nhìn thấy một chiếc Ferrari mới cũng là một sự kiện đáng mong đợi trên lịch trình của ngành xe hơi.

 

Thông điệp về AI của Giáo hoàng Leo

Hôm nay, Giáo hoàng Leo XIV công bố thông điệp đầu tiên của mình. Các dấu hiệu cho thấy nó sẽ tạo ra nhiều xung đột hơn nữa với Donald Trump – lần này là về sự lan rộng của trí tuệ nhân tạo. Giáo hoàng đã ký tài liệu, Magnifica Humanitas (hay “Nhân loại Tuyệt vời”), vào ngày 15/05, một ngày mang nhiều ý nghĩa. Vào ngày 15/05/1891, người tiền nhiệm của Ngài, Giáo hoàng Leo XIII, đã ký thông điệp lịch sử Rerum Novarum (“Về những điều mới mẻ”) để phản hồi những bất công xã hội do cuộc cách mạng công nghiệp gây ra.

 

Giáo hoàng Leo đã lên tiếng về nỗi lo sợ của Ngài, rằng AI có thể mang lại những thay đổi tiêu cực và to lớn tương tự. Dù không đề cập cụ thể đến công nghệ này, Đức Thánh Cha đã viết trên mạng xã hội rằng trong bối cảnh “thúc đẩy và triển khai công nghệ một cách vô độ,” nhân loại đang chứng kiến “sự lu mờ ý thức về ý nghĩa của việc làm người.” Trump – người từng đụng độ với Giáo hoàng Leo về cuộc chiến ở Iran – lại có thái độ khá bình thản đối với sự tiến bộ nhanh chóng và không được kiểm soát của AI, chỉ lập luận rằng nước Mỹ phải vượt qua Trung Quốc trong việc phát triển nó.

 

NĂM MƯƠI NĂM HÀNH TRÌNH TÌM TỰ DO, ĐÂU LÀ ĐIỂM DỪNG? (Huỳnh Kim Quang / Việt Báo)

 

 

Năm Mươi Năm Hành Trình Tìm Tự Do, Đâu Là Điểm Dừng?

Huỳnh Kim Quang

24/04/2026

https://vietbao.com/p112a325077/nam-muoi-nam-hanh-trinh-tim-tu-do-dau-la-diem-dung-

 

https://vietbao.com/images/file/NmQ0-76h3ggBAMw_/w800/hanh-trinh-tim-tu-do-01.jpg

Tượng Nữ Thần Tự Do tại thành phố New York.(Photo: www.pixabay.com)

 

Trong lời phát biểu về Phật Giáo và Dân Chủ tại Thủ Đô Hoa Thịnh Đốn vào tháng 4 năm 1993, đức Đạt Lai Lạt Ma nói rằng, “Bạo lực, dù được sử dụng mạnh bạo cách nào cũng không bao giờ khuất phục được khát vọng căn bản của con người đối với tự do.”(1)

Quả thật vậy, nếu không có tự do thì con người trở thành nô lệ. Chính vì thế, từ ngàn xưa, con người đã không ngừng đi tìm và tranh đấu cho tự do: tự do để thoát khỏi sự nô lệ bản năng của thú tính; tự do để giải thoát mọi khổ đau từ thân xác đến tinh thần; tự do để giải phóng mọi áp bức từ các thế lực hà chính.

Nửa thế kỷ trước, người Việt Nam cũng đã liều chết để vượt biên hay vượt biển đi tìm tự do. May mắn thay cho những người còn sống sót đã đến được các nước tự do trên thế giới, trong đó có Hoa Kỳ, một đất nước mà những người tị nạn và những kẻ di dân xem là biểu tượng sáng chói của tự do. Người viết bài này cũng nằm trong số những người có được may mắn ấy, may mắn thoát khỏi nhà tù lớn để đến một đất nước tự do.

Ngày tôi đến Mỹ, cách nay gần bốn thập niên, lòng tràn đầy hạnh phúc vì đã tìm được vùng đất tự do thật sự. Đêm ngủ không sợ tiếng chó sủa và tiếng gõ cửa của công an. Ngày đi làm không sợ ai theo dõi và bắt bớ. Người dân Mỹ có quyền lên tiếng hoặc biểu tình chống lại các chính sách của chính quyền. Báo chí Mỹ có quyền chỉ trích các nhà lãnh đạo, kể cả tổng thống. Chính sách di trú của Mỹ thời ấy mở cửa đón nhận hàng triệu người Việt Nam vào định cư. Không phải chỉ có người Việt được cho phép nhập cư mà người Lào, người Miên, và nhiều sắc dân khác trên thế giới cũng vậy. Thời ấy, tôi không nghe nói chuyện người Mỹ bỏ nước ra đi tìm cuộc sống tự do ở nước khác.  

Nhưng mọi thứ đã thay đổi sau mấy thập niên. Nước Mỹ hiện nay không còn là nơi để con người có thể biến ước mơ thành hiện thực. Và vòng tay nhân ái của một nước Mỹ năm xưa sẵn sàng mở rộng cho những ai bị áp bức tìm đến đây để xây dựng cuộc sống mới tự do và hạnh phúc bây giờ đã khép lại. Ký giả Toria Sheffield của báo People cho biết hôm 28 tháng 2 năm 2026 rằng trong năm 2025 có khoảng 180,000 người Mỹ rời bỏ đất nước này để đến một nước khác sinh sống. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1935, số người rời bỏ nước Mỹ nhiều hơn số người vào đây sinh sống, theo báo Wall Street Journal.(2) Trong khi đó, ký giả Blane Bachelor của CNN hôm 9 tháng 4 năm 2026 cho biết rằng cứ 5 người Mỹ thì có một người nói là họ muốn rời bỏ nước Mỹ để đến nước khác sống nếu có cơ hội, và nhiều người nói họ muốn ra đi “vì lý do chính trị.”(3)

Tại sao người Mỹ muốn bỏ nước ra đi? Người Mỹ bỏ nước ra đi có giống người Việt bỏ nước ra đi cách nay nửa thế kỷ không? Việt Nam hiện nay có tự do hơn so với mấy chục năm trước không?

 

Việt Nam ngày nay có tự do?

 

Nhìn tổng thể, Việt Nam ngày nay tất nhiên khác hẳn bốn năm chục năm trước. Kinh tế được mở cửa và giao thương được mở rộng ra khắp năm châu bốn biển. Cho nên đời sống vật chất của người dân trong nước không còn thiếu ăn thiếu mặc như thời chế độ bao cấp phải “xếp hàng cả ngày” (chữ châm biếm chế độ để diễn dịch cụm từ xã hội chủ nghĩa) để nhận từng lon gạo, từng chén muối. Thế hệ trẻ em ngày nay cũng được ăn học để có bằng cấp và khả năng tìm việc làm nên cuộc sống cũng khá hơn thế hệ cha ông. Mỗi năm Việt kiều hải ngoại đều gửi về nước cho thân nhân hàng tỉ đô la đã giúp nâng cao mức sống của người dân trong nước. Viện trợ và đầu tư nước ngoài đổ vào Việt Nam tính bằng bạc tỉ để xây dựng và phát triển đất nước, dù đã lọt vào tay cán bộ tham nhũng không ít nhưng vẫn còn có thể xây dựng hạ tầng cơ sở và mở cửa hãng xưởng để cho công nhân Việt kiếm được tiền từ đồng lương rẻ mạtmạc. Tuy nhiên, kẻ hưởng lợi nhiều nhất là cán bộ và giới tài phiệt. Họ là thành phần mà người dân gọi là đại gia hay giai cấp tư bản đỏ.

 

Việc cư trú và đi lại cũng thoải mái hơn cái thời chế độ kiểm soát hộ khẩu gắt gao và đến đâu cũng phải khai báo với chính quyền địa phương. Chùa chiền và nhà thờ không những được tu bổ mà còn nguy nga tráng lệ. Tín đồ các tôn giáo đi lễ chùa và nhà thờ ngày càng đông, gồm cả những đảng viên cộng sản mà một thời xem “tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân.”(4) Các thương gia giàu có thường đầu tư vào việc xây dựng những ngôi chùa “hoành tráng” để phục vụ cho mục đích du lịch và thu lợi nhuận.

https://vietbao.com/images/file/1VflH7-h3ggBAPc7/w538/hanh-trinh-tim-tu-do-02.jpg

35 người tị nạn Việt Nam chờ được cứu trên một chiếc thuyền đánh cá dài 35 foot (10.668 mét). Họ được cứu vào ngày 15 tháng 5 năm 1984 bởi tàu chỉ huy đổ bộ của Mỹ USS Blue Ridge cách Vịnh Cam Ranh, Việt Nam, 350 dặm về hướng đông bắc, sau khi lênh đênh trên biển 8 ngày.(Photo: www.pixabay.com)

Theo báo Tiền Phong(5) số ra ngày 15 tháng 12 năm 2024, Việt Nam hiện có 884 tờ báo với 41,000 nhà báo. Nhìn con số có lẽ người ta không khỏi nghĩ rằng Việt Nam có tự do báo chí hay tự do ngôn luận. Sự thật là 884 tờ báo chỉ có một ông chủ và đó là Đảng CSVN. Điều này có nghĩa là 884 tờ báo kia chỉ được viết, loan tin và nói những gì được ông chủ cho phép.

Hãy đọc báo cáo năm 2026 của Tổ Chức Freedom House và Human Rights Watch để biết Việt Nam có thực sự có tự do hay không.

Báo cáo của Freedom House năm 2026 nói rằng, “Tự do ngôn luận, tự do tôn giáo, và hoạt động xã hội dân sự đều bị hạn chế. Chính quyền (CSVN) đã gia tăng kiểm soát việc người dân sử dụng truyền thông xã hội và internet đối với tiếng nói bất đồng và chia sẻ thông tin không bị kiểm duyệt.”(6)

 Báo cáo năm 2026 của Tổ Chức Human Rights Watch(7) về Việt Nam cho biết rằng trong năm 2025, chính quyền VN đã bắt bỏ tù 160 người bất đồng chính kiến trong đó có ít nhất 40 người bị bắt vì chỉ trích chính quyền. Chính quyền VN cho đến nay vẫn chưa phê chuẩn Điều 87 Về Tự Do Lập Hội Và Bảo Vệ Quyền Lập Hội trong Công Ước Của Tổ Chức Lao Động Quốc Tế, dù đã cam kết làm thế. Cho nên Việt Nam không có nghiệp đoàn độc lập, không có báo chí độc lập. Chính quyền VN đã ngăn cấm có hệ thống các nhà hoạt động cho các quyền căn bản, các bloggers, những nhà bất đồng chính kiến và thân nhân của họ đi lại trong nước và ra nước ngoài, và còn quản thúc các nhà hoạt động vào các sự kiện được xem là nhạy cảm chính trị. Chính quyền VN đã hạn chế việc thực hành tôn giáo thông qua luật pháp, các đòi hỏi ghi danh xin phép và sự giám sát. Các nhóm tôn giáo phải xin phép chính quyền và phải hoạt động dưới sự kiểm soát của Ban Tôn Giáo Chính Phủ và Mặt Trận Tổ Quốc. Các nhóm tôn giáo không được chính quyền thừa nhận thì bị dán nhãn là “tà đạo.”

Nói chung, nếu nhìn từ bề ngoài thì Việt Nam ngày nay đã thay đổi nhiều và là một trong những nước phát triển nhanh, nhưng nếu nhìn vào mức thu nhập bình quân tính theo đầu người thì Việt Nam nghèo hơn Tân Gia Ba, Nam Dương, Thái Lan và Mã Lai cùng là các nước trong khối ASEAN với Việt Nam, theo thống kê năm 2026 của Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế (IMF) và thống kê năm 2024 của Ngân Hàng Thế Giới (World Bank).(8) Còn về tự do thì Việt Nam chưa thực sự có tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do tôn giáo.

 

Nỗi bất an của di dân ở Mỹ

 

Ngày đầu tiên tôi đi làm ở Mỹ là một tuần sau khi tôi đặt chân tới thành phố New York từ trại tị nạn Bataan ở Phi Luật Tân cách nay gần 40 năm. Tôi còn nhớ rõ cái đêm ấy, sau khi làm việc 8 tiếng tại một nhà hàng Nhật ở quận Manhattan, New York, khi ra về tôi không biết làm sao để lấy tàu điện nào về nhà ở quận Bronx. May quá, một chàng Mỹ đen trạc tuổi làm chung với tôi cũng ra về và anh đã mua một ‘token’ rồi đưa tôi tới cổng xe subway số 4 để tôi đi về nhà lúc gần 1 giờ sáng. Đó là ấn tượng khó quên trong đời tôi về lòng tử tế của người Mỹ da đen. Có thể anh này sinh ra ở Mỹ nhưng chắc chắn tổ tiên ông bà của anh là người di dân. Hầu hết người di dân khi đến Mỹ đều chăm chỉ, cần cù học hỏi và làm việc vì họ thấy được giá trị vô song của cuộc sống tự do. Mà nói thật, nước Mỹ này có ai không là di dân hay con cháu của di dân, dù họ là người da đỏ, da trắng, da đen hay da vàng? Chỉ là kẻ đến trước, người đến sau thôi.

Vậy mà thời đại ngày nay, dưới chính quyền của Tổng Thống Donald Trump đã và đang thực hiện chính sách di trú khắc nghiệt và tàn bạo để trục xuất hay bắt bỏ tù tất cả người nhập cư không có giấy tờ hợp lệ. Họ bắt giam cả những công dân Mỹ, những người có giấy tờ hợp lệ sinh sống ở Mỹ. Ông Trump nói ông trục xuất những kẻ tội phạm, những người buôn người và ma túy, nhưng theo ký giả Camilo Montoya-Galvez của CBS News hôm 9 tháng 2 năm 2026 nói rằng chưa tới 14% người bị cơ quan ICE của ông Trump bắt là những tội phạm bạo lực.(9)

Trong thông cáo báo chí phổ biến này 19 tháng 2 năm 2026, các Dân Biểu Liên Bang Judy Chu, Pramila Jayapal, Zoe Lofgren và Ayanna Pressley cho biết rằng từ tháng 1 đến tháng 10 năm 2025, chính quyền Trump đã trục xuất 46 người Cam Bốt, 175 người Lào, và 676 người Việt Nam. Nhiều người trong số đó đã bị còng tay và chân trên máy bay suốt hơn 50 giờ tới nhiều nước mà họ chưa bao giờ đặt chân tới như Sudan và Eswatini.(10)

Các chiến dịch trấn áp di dân của chính quyền Trump trên khắp nước Mỹ trong thời gian qua đã tạo ra một làn sóng hoang mang, sợ hãi và khủng hoảng cho các cộng đồng di dân. Họ không dám ra khỏi nhà. Họ bỏ việc làm. Họ thiếu thực phẩm, thiếu thuốc men, thiếu đủ thứ tiện nghi của đời sống. Ngay cả trốn trong nhà, các di dân cũng sợ nhân viên ICE đập cửa xông vào bắt đi. Hình ảnh của di dân Mỹ gốc Hmong tên là ChongLy Thao bị nhân viên ICE đột nhập vào nhà không có trát tòa để bắt đi giữa trời lạnh giá mà chỉ có mỗi cái quần xà lỏn và chiếc khăn nhỏ khoác trên vai hôm 18 tháng 1 năm 2025 tại Minnesota là một ác mộng đối với di dân.

Trước khi có các chiến dịch bố ráp di dân của chính quyền Trump, mỗi buổi sáng đi bộ tập thể dục ngoài đường tôi đều không mang theo giấy tờ tùy thân vì nghĩ không cần. Nhưng một hôm trên đường đi về nhà, tôi bắt gặp nhiều nhân viên ICE và xe cộ không bảng số của họ đang bố ráp một chung cư, trong khi ngoài đường nhiều xe cộ khựng lại và một số người từ các khu nhà gần đó đang hối hả chạy tới, thì hôm sau tôi phải đem theo giấy tờ tùy thân khi đi bộ ngoài đường. Tôi có cảm giác cái không khí này có vẻ giống cảnh ban đêm thì sợ công an gõ cửa và đi ra đường thì sợ công an chận hỏi giấy tờ khi còn ở Việt Nam hơn 40 năm trước.

 

Tự do bị siết trong thời đại Donald Trump

 

Chính quyền Trump từ khi mới vào Bạch Ốc lần hai đến nay đã thực hiện nhiều chính sách hạn chế quyền tự do của người Mỹ.

Phân tích gia về chính sách của chính quyền là Sydney Bryant(11) hôm 2 tháng 4 năm 2026 cho rằng nhiệm kỳ hai của chính phủ Trump đã biểu lộ sự thù địch rõ rệt đối với việc người Mỹ thực hiện quyền bất đồng của họ. Ông Trump đã nhắm tới những đối thủ chính trị với các cuộc điều tra và nỗ lực truy tố, điều động quân đội và các nhân viên liên bang tới nhiều thành phố Mỹ, thổi bùng căng thẳng giữa các cộng đồng, khuyến khích bạo lực nhà nước chống lại những người biểu tình, và còn gây tổn thương những người ngoài cuộc. Trump viện cớ những cuộc biểu tình chống ICE để đưa Vệ Binh Quốc Gia và Thủy Quân Lục Chiến vào thành phố Los Angeles, Thủ Đô Hoa Thịnh Đốn, Portland, Memphis, Chicago, Minneapolis… Tại Minneapolis vào ngày 7 tháng 1 năm 2026 nhân viên ICE đã bắn chết cô Renée Nicole Macklin Good, một công dân Mỹ và vào ngày 24 tháng 1 năm 2026 nhân viên ICE lại bắn chết y tá Alex Pretti, cũng là công dân Mỹ.

Cũng theo Sydney Bryant, sau khi Bản Ghi Nhớ An Ninh Quốc Gia Của Tổng Thống (National Security Presidential Memorandum NSPM-7) được công bố ngày 25 tháng 9 năm 2025, Trump và Stephen Miller bắt đầu nhắm đến các tổ chức chính trong phong trào tiến bộ, như nhóm tổ chức cơ sở Indivisible và nhóm từ thiện Open Society Foundation, cho rằng họ đã ủng hộ bạo lực. Nhiều dân biểu Cộng Hòa còn nhắm đến các tổ chức phi lợi nhuận. Các dân biểu Cộng Hòa Mark Green (CH-TN), Josh Brecheen (CH-OK) mở cuộc điều tra vào các tổ chức phi chính phủ, gồm các tổ chức tôn giáo cung cấp các dịch vụ nhân đạo quan trọng cho các di dân và người tị nạn. Chính quyền Trump còn đe dọa hoặc kiện các công ty luật đại diện cho các kẻ thù của ông. Điều này làm cho các công ty luật và các luật sư sợ bị trả thù.  

Chính quyền Trump còn đe dọa các cơ quan truyền thông độc lập tại Hoa Kỳ, theo Konstantin Zhukov, phụ tá giáo sư về kinh tế học tại Đại Học Indiana University và hiện đang nghiên cứu về kinh tế chính trị của chiến tranh và độc tài.(12) Ông nêu ra trường hợp Donald Trump kiện báo The New York Times đòi trả 15 tỉ đô la vì cho rằng báo này đăng nhiều bài được cho là “có ác ý, và kiện báo The Wall Street Journal đòi trả 10 tỉ đô la vì liên quan đến lá thư mà ông Trump được cho là đã ký trong sổ của Jeffrey Epstein. Cả hai vụ kiện đều bị tòa bác bỏ.

Konstantin Zhukov còn cho rằng chính quyền Trump đã đe dọa quyền tự do ngôn luận vì sau cái chết của Charlie Kirk, khi lấy cớ “phe cực tả kích động bạo lực” để kêu gọi trấn áp điều mà họ gọi là “phát biểu thù hận,” để đe dọa các nhóm tự do, và xem Antifa như là tổ chức khủng bố nội địa. Giáo sư Konstantin kết luận rằng, “động thái sau cùng trên là đặc biệt có vấn đề vì đẩy Hoa Kỳ ngày càng gần hơn tới đặc tính hành xử của những chính quyền độc tài. Sự mơ hồ của việc chỉ tên này đe dọa sẽ đàn áp quyền tự do phát biểu và chống đối với chính quyền Trump.”

Giám Đốc của Tổ Chức Phóng Viên Không Biên Giới (RSF) thuộc khu vực Hoa Kỳ Clayton Weimers đã nêu ra 8 cách mà ông Trump dùng để hạn chế tự do báo chí.(13)

1/ Giấy phép vào Bộ Ngoại Giao Mỹ ngày càng ít ỏi: Vào ngày 17 tháng 11 năm 2025, Bộ Ngoại Giao cập nhật các chính sách để cho phép các ký giả tường thuật bên trong tổng hành dinh tại Harry S. Truman Building ở Thủ Đô Washington. Các phóng viên phải nạp đơn xin giấy phép vào trước một ngày diễn ra sự kiện bên trong tòa nhà này. Điều này làm khó các ký giả không thường trực làm tin tại Bộ này.

2/ Một số khu vực trong Bạch Ốc hiện cấm báo chí: Ngày 31 tháng 10 năm 2025, chính phủ Trump loan báo các hạn chế mới đối với các ký giả làm việc bên trong Bạch Ốc.

3/ Các phóng viên tạm thời bị ngăn chận vào tòa án di dân liên bang: Ngày 28 tháng 10 năm 2025, hai phóng viên làm việc cho Capital News Service đã bị đuổi ra khỏi tòa án di dân tại Maryland cho đến khi họ nhận được giấy phép từ chính phủ Trump để vào quan sát phiên tòa xử.

4/ Ký giả bị trục xuất: Mario Guevara, ký giả nói tiếng Tây Ban Nha có quê quán từ El Salvador đã bị trục xuất khỏi Mỹ vào ngày 3 tháng 10 năm 2025, vì đã quay phim cuộc biểu tình chống các cuộc bố ráp di dân tại tiểu bang Georgia vào ngày 14 tháng 6 năm 2025.

5/ Ngũ Giác Đài áp dụng các hạn chế báo chí: Vào ngày 19 tháng 9 năm 2025, các viên chức quốc phòng tại Ngũ Giác Đài đã công bố các quy định mới cho các ký giả phải tuân theo khi làm tin. Các quy định gồm việc không được đưa bất cứ tin nào mà không được Bộ Trưởng Pete Hegseth chấp thuận, ngay cả nó đã được giải mật. Các cơ quan truyền thông báo chí như ABC News, AP, Fox News và Newsmax… đều đồng loạt từ chối ký vào các quy luật này.

6/ Ký giả báo Wall Street Journal bị cấm lên Air Force One: Sau vụ báo WSJ đăng chuyện tương tác trong quá khứ của Trump với Jeffrey Epstein, tổng thống đã cấm các phóng viên của báo này bay cùng với ông trên máy bay Air Force One.

7/ Hạn chế cấp visas cho các ký giả ngoại quốc: Vào tháng 8 năm 2025, Bộ Nội An Mỹ đã đề xuất quy định mới sẽ hạn chế số thời gian mà các ký giả ngoại quốc có thể sống và làm việc lại Mỹ.

8/ Hãng thông tấn Mỹ AP bị cấm dự các sự kiện tại Bạch Ốc vì không sửa tên “Vịnh Mexico” thành “Vịnh America”: Vào ngày 11 tháng 2 năm 2025, Bạch Ốc đã cấm nhân viên của AP không được dự các sự kiện vì hãng thông tấn này tiếp tục xài chữ “Gulf of Mexico,” mà TT Trump đã sửa thành “Gulf of America” trong một sắc lệnh hành pháp.

 

Đâu là điểm dừng?

 

Mục Sư Martin Luther King, Jr., nhà đấu tranh cho dân quyền và nhân quyền Mỹ, khôi nguyên Nobel Hòa Bình năm 1964, đã từng nói rằng, “Tự do không bao giờ được kẻ áp bức tự nguyện ban cho; nó phải được người bị áp bức đòi hỏi.”

Câu nói ấy có một giá trị vô song vì nó được thốt ra từ một con người dám đem cả đời mình để tranh đấu cho tự do đến hơi thở cuối cùng. Câu nói ấy còn mang sức mạnh của một thông điệp cảnh giác mọi người rằng, cho dù là công dân của nước Mỹ, chúng ta cũng phải nỗ lực không ngừng để đấu tranh và đòi hỏi sự tự do, thì mới có được nó.

Cuộc hành trình tìm tự do, vì vậy, không có điểm dừng.

 

Huỳnh Kim Quang

  

--------------

Chú thích

 

(1) Dalai Lama, Buddhism and Democracy, April 1993 – www.dalailama.com.

 

(2) Toria Sheffield, Americans Are Leaving the U.S. in Record Numbers - https://people.com.

 

(3) Blane Bachelor, More Americans are moving to Central and Eastern Europe. Here’s why -- https://www.cnn.com.

 

(4) Karl Marx, Introduction to the Contribution to the Critique of Hegel's Philosophy of Law, 1844.

 

(5) Trường Phong, Việt Nam hiện có 41.000 người làm việc trong 884 cơ quan báo chí -- https://tienphong.vn.

 

(6) Vietnam -- https://freedomhouse.org/country/vietnam.

 

(7) World Report 2026 – Vietnam --

https://www.hrw.org/world-report/2026/country-chapters/vietnam.

 

(8) Xem: List of countries by GDP (nominal) per capita -- https://en.wikipedia.org.

 

(9) Camilo Montoya-Galvez, Less than 14% of those arrested by ICE in Trump's 1st year back in office had violent criminal records, document shows -- www.cbsnews.com.

 

(10) Reps. Chu, Jayapal, Lofgren, & Pressley to Reintroduce the Southeast Asian Deportation Relief Act of 2026 -- https://chu.house.gov.

 

(11) Sydney Bryant, Protecting Constitutional Freedoms of Speech and Assembly During the Second Trump Administration -- https://www.americanprogress.org.

 

(12) Konstantin Zhukov, How Trump’s attacks on press freedom and dissent follow the authoritarian playbook – https://azmirror.com.

 

(13) Clayton Weimers, USA: 8 ways Trump is shrinking the space for press freedom – literally -- https://rsf.org.

  

 

MỘT NÉN HƯƠNG THƠM VÀ MỘT LỜI XIN LỖI MUỘN MÀNG (Nguyễn Doãn Đôn / Facebook)

 

MỘT NÉN HƯƠNG THƠM VÀ MỘT LỜI XIN LỖI MUỘN MÀNG

Nguyễn Doãn Đôn

25-4-2026  13:12  

https://www.facebook.com/dondoan.nguyen.3/posts/pfbid0wT2BSz3C6a6YQ6A8CHfhr2EbSG7cRT94oZPUAJRQpmqfD8LrL6vD5pdbamnpdMNtl

 

MỘT NÉN HƯƠNG THƠM VÀ MỘT LỜI XIN LỖI MUỘN MÀNG

 

Hôm nay ngày 25.04.2026 tại Thủ đô Berlin, Liên hội người Việt tỵ nạn tại Cộng hòa Liên bang Đức đã tổ chức ngày Việt Nam Cộng Hòa mất nước. Tức là mất Miền Nam, mà họ gọi là ngày "Quốc hận".

 

Tôi là người Bắc, từng vào Nam xung trận và là Đảng viên đảng lao động VN, ngay nay là Đảng CS VN. Vì tò mò nên tôi cũng đi tham gia xem người Miền Nam họ tổ chức về ngày này ra sao. Tôi để ý thấy họ đi biểu tình không ồn ào, huyên náo, khuôn mặt ai cũng vui vẻ, hiền hòa, êm ả.

 

Nụ cười nhẹ, lời nói êm như từ tâm phát ra. Rất nhiều người biết tôi, nhưng tôi lại không biết họ. Hỏi ra mới hay, là họ vào đọc Facebook của tôi. Xin cảm ơn các vị.

 

Tôi quan sát khi họ biểu tình thì Ban tổ chức hướng dẫn thế nào là họ tôn trọng nghe và làm theo như thế, chứ họ không cãi lộn hay chạy nhảy lăng xăng, rồi gào la, to tiếng đóng góp ý kiến, rằng là phải thế này, rằng là phải thế kia, để cố thể hiện ta đây nói có lý hơn người khác, như dân ngoài Bắc mình.

 

Họ tổ chức rất khoan thai, bình tĩnh, bài bản, lịch sự và văn minh. Tôi thấy có hai xe ô tô của cảnh sát Đức và một số nhân viên của họ đi bộ với đoàn diễu hành để bảo vệ khâu an ninh.

 

Họ hô vang những khẩu hiệu bằng cả tiếng Đức lẫn tiếng Việt với Nội dung như là ; Đả đảo CS, Đả đảo Tô Lâm, Tự do cho VN, Dân chủ cho VN. Nhiều bài phát biểu của các vị trong Ban tổ chức bằng tiếng Đức và tiếng Việt rất đanh thép tại sân nhà Quốc hội và tại Cổng thành Brandenburger Tor đòi tự do, dân chủ, nhân quyền, xóa bỏ CS và yêu cầu thả tù nhân Chính trị đã vang lên và được nhiều khách Đức và khách du lịch đi qua giơ tay chào đón và ủng hộ.

 

Có lẽ họ cũng cho rằng những đòi hỏi đó là chính đáng cho một đời sống của con người.

Tôi nghe thấy họ hô khẩu hiệu "Đả đảo CS" mà buồn thiu, vì tôi là Đảng viên, lại từng đã vào Nam xâm lược Đất nước của họ. Một Đất nước có chủ quyền, có cờ, có Quốc ca và có một Thể chế dân chủ văn minh.

 

Vâng, tôi phải đau lòng nhận lấy câu đả đảo của họ. Vì họ đả đảo đúng. Không đời thủa nào một Đất nước tối tăm lạc hậu, đói rách triền miên, phi dân chủ, trọng bạo lực lại đi giải phóng một Dân tộc văn minh hơn mình, giàu có hơn mình để "giúp" cho họ trở thành khổ, lầm than và ngu ngốc như mình.

 

Tôi thương họ và buồn cho họ vì để mất Tổ quốc. Tôi trách họ, vì đã để chúng tôi thắng; để rồi cả nước thua. Nên hôm nay họ kỷ niệm ngày đen tối của họ, thì cũng là ngày đen tối trong trái tim tôi-Một người từng bên kia chiến tuyến, khi nhận ra bộ mặt thật của CS Bắc Kỳ.

 

Vâng, thưa bà con, thế hệ chúng tôi đã bồng súng lên đường đi giải phóng ngược! Lẽ ra Bắc tiến mới thực là giải phóng.

 

Thật cảm động và xót xa khi thấy bà con người Miền Nam, có người còn già hơn cả tôi, họ phải lặn lội xa xôi từ Miền Nam nước Đức để lên Berlin tham gia ngày buồn này. Họ cúi mặt nhìn xuống thảm cỏ, trên Quê hương xứ người mặc niệm những người lính của họ, người dân của họ đã ngã xuống do chúng tôi vượt suối băng rừng ngày xưa từ ngoài Bắc vào gây ra . Họ cũng tưởng nhớ tới hàng ngàn người chết vì vượt biển làm mồi cho cá sau này.

Những người đứng giữa 3 lựa chọn ngày đó; mà một phần không nhỏ đã ra đi nằm dưới đại dương...

 

"Nhất con nuôi má

Nhì má nuôi con

Ba con nuôi cá."

 

Có nghĩa là nếu vượt biên thoát được con sẽ gửi tiền về nuôi má; nhưng chẳng may con bị CS bắt thì má phải mang cơm vào nhà tu nuôi con. Còn cuối cùng rất có thể con sẽ phải làm mồi nuôi cá ngoài biển khơi mênh mang, đen và sâu thăm thẳm. Và mẹ ơi, nó sẽ đen tối hơn cả cuộc đời chị Dậu, trong tác phẩm "Tắt đèn" mà Nhà văn ngoài Miền Bắc viết.

 

Tôi thật buồn rằng chúng ta hô hào hòa giải, hòa hợp mà 51 năm rồi vẫn chỉ là "võ miệng". Người Bắc chúng ta đã không nhận ra hay cố tình không muốn nhận ra là chúng ta đã bị CS lừa. Chúng ta không như Dân Ukraine ngày nay là họ đánh độc tài, để bảo vệ nền Dân chủ; còn chúng ta u minh lại đi đánh Dân chủ để bảo vệ độc tài. Muốn hòa giải hòa hợp được chúng ta phải nhận ra rằng đó là một cuộc chiến vô nghĩa và ngu xuẩn.

 

Giải phóng ngược như thế, thà rằng không thống nhất còn hơn. Thì chúng ta còn vớt vát được một nửa nước như Nam Hàn và hơn Nam Hàn . Ai ngờ giờ đây mất cả nước rơi vào tay CS. do Ngoại bang chỉ đạo, giật dây.

 

Bà con yêu quý ơi, không có bên thắng cuộc đâu. Mà chúng ta ở cả hai miền đều thua cuộc mốt cách đau đớn xót xa!

 

Trong những ngày tưởng nhớ đau đớn nhưng rất đỗi thiêng liêng này chúng ta hãy thắp một nén hương lòng không chỉ cho đồng bào và Chiến sỹ VN Cộng hòa; mà cả cho những người dân chết vì Chiến tranh ở ngoài Bắc của tôi. Và không thể nào được phép quên là hãy thắp cả cho những người đồng đội của tôi. Các anh đã ra đi trên mảnh đất Cha ông mà không được may mắn như tôi, để sống, để biết rằng, chúng ta đã sai lầm.

 

Trước khi nhắm mắt xuôi tay chắc các anh vẫn cứ đinh ninh rằng các anh hy sinh vì Dân vì Nước; chứ không ngờ:

 

"Cả cuộc đời ta hy sinh cuồng nhiệt

Lại dựng nên chính cỗ máy này" (Thơ Bùi Minh Quốc)

 

Xin chia buồn cùng với bà con Miền Nam thương đau trong tháng Tư u sầu và đen tối này.

Nhân đây tôi cũng cúi đầu xin lỗi bà con, vì tôi đã từng nghe Đảng và Bác xui dại mà vào xâm lược Tổ quốc, Quê hương yêu dấu của bà con. Để giờ đây tôi và bà con từ hai chiến tuyến đều trở thành kẻ chiến bại bi hùng...

 

Cầu Chúa ban phước lành cho tất cả chúng ta.

 

Không cần AI-Viết từ trái tim mình.

Thủ đô Berlin, 25.04.2026

Nguyễn Doãn Đôn

 

HÌNH :

https://www.facebook.com/photo?fbid=1466807464923154&set=a.106636167606964

 

1,1 K BÌNH LUẬN  

 

 

50 NĂM SAU 30 THÁNG TƯ 1975, TƯƠNG LAI NÀO CHO VIỆT NAM? (Đinh Quang Anh Thái / Tự Lực Bookstore)

 

Đinh Quang Anh Thái | 50 năm sau 30 Tháng Tư 1975, tương lai nào cho Việt Nam?

Tự Lực Bookstore

APRIL 29, 2026

https://www.youtube.com/live/Q_KVEYg2Wh0

.

7,045 views Premiered Apr 29, 2026 #TuLucBookstore #DinhQuangAnhThai

Câu chuyện trong ngày | 50 năm sau 30 Tháng Tư 1975, tương lai nào cho Việt Nam? | Apr 29, 2026

 

    / tulucbookstore  

https://www.tuluc.com/

https://www.tulucmall.com/

#TuLucBookstore #DinhQuangAnhThai

 

 

TRUMP GẶP TẬP : AI CÓ QUÂN BÀI TỐT? (Hiếu Chân / Người Việt)

 

Trump gặp Tập: Ai có quân bài tốt?

Hiếu Chân/Người Việt

May 6, 2026 : 8:11 AM

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/trump-gap-tap-ai-co-quan-bai-tot/

 

Nếu không thay đổi vào phút chót, Tổng Thống Mỹ Donald Trump sẽ viếng thăm Trung Quốc trong hai ngày 14 và 15 Tháng Năm và họp thượng đỉnh với Chủ Tịch Tập Cận Bình. Đây là chuyến thăm Bắc Kinh đầu tiên của ông Trump trong tám năm và là cuộc họp trực tiếp thứ sáu giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ-Trung kể từ năm 2017.

 

Hình :

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/05/Trump-Tap-Gap-Nhau-1920x1280.jpg

Tổng Thống Donald Trump trong lần gặp Chủ Tịch Tập Cận Bình tại Busan, Nam Hàn, ngày 30 Tháng Mười, 2025. (Hình: Andrew Caballero-Reynolds/AFP via Getty Images)

 

Hơn một tuần nữa cuộc họp mới diễn ra nhưng các nhà bình luận thời sự đã bàn tán sôi nổi, nhiều người nhận định ông Tập sẽ có vị thế “thượng phong.” Thực tế như thế nào?

Hãng tin Reuters nhận định, chuyến đi rất quan trọng với ông Trump; ông hy vọng sẽ được Bắc Kinh nhượng bộ về thương mại để ông thuyết phục cử tri trước cuộc bầu cử giữa kỳ Tháng Mười Một. Nhưng Trung Quốc không dễ ăn; họ không nhắm tới những thắng lợi nhỏ, trước mắt, mà muốn một mối quan hệ lâu dài ổn định hơn giữa hai đối thủ kinh tế và quân sự mạnh nhất thế giới.

 

Thuế quan hết “linh”

 

Điểm nóng nhất trong quan hệ Mỹ-Trung, trung tâm của cuộc họp thượng đỉnh Trump-Tập, vẫn là thương mại; các bộ trưởng thương mại hai nước đã họp nhiều ngày tại Paris để chuẩn bị nội dung cho hai nhà lãnh đạo.

 

“Lá bài tủ” của ông Trump vẫn là thuế quan, cấm vận và hạn chế xuất cảng công nghệ cao; còn ông Tập chơi bài hạn chế xuất cảng đất hiếm, hạn chế nhập cảng hàng hoá Mỹ, nhất là nông sản. Sau một thời gian căng thẳng do ông Trump đánh thuế hàng Trung Quốc lên tới 145% và ông Tập phản pháo bằng cách cắt nguồn cung đất hiếm, hai bên đã thỏa hiệp và “đình chiến” từ Tháng Chín năm ngoái.

 

Nhưng trong vài tháng qua, tình hình đã thay đổi.

 

Do thuế quan cao, thương mại song phương Mỹ-Trung giảm khoảng 30% so với cuối năm 2024; hàng Trung Quốc bán vào Mỹ giảm khoảng $130 tỷ. Nhưng thương nhân Trung Quốc đã nhanh chóng chuyển hướng: đưa hàng sang một số nước khác, thay đổi xuất xứ, rồi từ đó đưa đến Mỹ; đồng thời gia tăng bán hàng vào các thị trường Châu Âu, Châu Phi, Trung Đông và Đông Nam Á.

 

Nhiều dữ kiện cho thấy thuế quan khắc nghiệt của ông Trump không làm cho Trung Quốc giảm xuất cảng ra thế giới, mà ngược lại nhiều quốc gia đang lo sốt vó trước cơn sóng thần hàng giá rẻ của Trung Quốc tràn ngập thị trường, bóp chết các nhà sản xuất và thương mại nội địa.

 

Biện pháp hạn chế xuất cảng kỹ thuật cao cũng không có kết quả. Không tiếp cận được các sản phẩm bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) tân tiến nhất của Mỹ, Trung Quốc đã tự lực phát triển, tự nghiên cứu chế tạo hoặc đánh cắp.

 

Hồi Tháng Tư 2026, Tòa Bạch Ốc tố cáo Trung Quốc thực hiện một chiến dịch ăn cắp quy mô lớn các tài sản trí tuệ liên quan đến AI và cảnh báo các doanh nghiệp Mỹ đề phòng.

 

Không ngăn được Trung Quốc nhưng biện pháp hạn chế này lại gây khó cho chính các công ty Mỹ. Một nghiên cứu của Trung Tâm Nghiên Cứu Chiến Lược và Quốc Tế (CSIS) hồi Tháng Ba ghi nhận 56% các công ty bán dẫn và công nghệ thông tin phải chờ hơn 180 ngày mới xin được giấy phép xuất cảng, 33% phải chờ hơn 300 ngày; hậu quả là 54% mất cơ hội kinh doanh, và 58% mất bạn hàng vào tay đối thủ cạnh tranh.

 

Nghiên cứu của CSIS kết luận, hạn chế xuất cảng như một công cụ cưỡng bức kinh tế đang gây ra những tốn thất thương mại không định trước và khuyến khích các biện pháp ứng phó.

 

Lá bài cưỡng bức kinh tế bằng thuế quan và cấm vận mà ông Trump dùng để đấu với ông Tập đang mất tác dụng.

 

Đài Loan – điểm nóng

 

Đài Loan là ưu tiên cốt lõi của Bắc Kinh và nhiều nhà phân tích dự đoán ông Tập sẽ gây sức ép buộc ông Trump nhượng bộ. Gần đây Bắc Kinh cho thấy họ rất bực bội với quyết định của Mỹ bán cho Đài Loan một lô vũ khí tân tiến có giá trị tới $11 tỷ. Quyết định được thông qua cuối năm ngoái nhưng hợp đồng vẫn nằm ở Bộ Ngoại Giao Mỹ, chưa khai triển.

 

Ông Trump vốn đã không ưa Đài Loan; ông thường miêu tả đảo quốc dân chủ này là đối thủ cạnh tranh kinh tế hơn là một đồng minh thân thiện, một đối tác chiến lược. Đầu năm nay, ông Trump thậm chí còn muốn “tham vấn” ý kiến ông Tập trước khi quyết định bán vũ khí cho Đài Loan, điều mà chưa tổng thống tiền nhiệm nào làm! Ông Trump cũng nhiều lần nói rằng ông tin ông Tập sẽ không tấn công hòn đảo, ít nhất là trong thời gian ông còn ngồi trong Tòa Bạch Ốc!

 

Thời ông Trump, chính sách của Mỹ đã gần gũi hơn với lập trường của Trung Quốc và nhiều người lo sợ Mỹ sẽ không phản đối mạnh hành động cưỡng bức của Bắc Kinh đối với Đài Bắc.

Có điều, trong cuộc họp sắp tới, ông Tập sẽ không cố ép ông Trump thay đổi chính sách Đài Loan vì có thể phản tác dụng. Ông Trump chỉ muốn bàn về thương mại hơn là Đài Loan, còn mục đích trước mắt của ông Tập là duy trì sự ổn định trong quan hệ Mỹ-Trung để ông Tập có thêm thời gian củng cố sự tự chủ về công nghệ cao, thoát khỏi sự phụ thuộc vào Mỹ cả về công nghệ lẫn nhân lực khoa học.

 

Trung Đông: Tọa sơn quan hổ đấu

 

Hai nhà lãnh đạo chắc chắn sẽ bàn về cuộc chiến đang diễn ra ở Trung Đông và vai trò của Trung Quốc. Ngay sau khi Iran bắt đầu phong tỏa eo biển Hormuz, ông Trump đã đề nghị ông Tập can thiệp với Tehran vì một lượng lớn dầu khí nhập cảng của Trung Quốc đi qua con đường này. Rồi sau đó ông Trump dọa tăng thuế thêm 50% lên hàng hóa Trung Quốc khi có tin Bắc Kinh cung cấp hoả tiễn phòng không vác vai cho Iran.

 

Thế rồi ông Trump tuyên bố ông Tập đã cam kết với ông rằng Trung Quốc không cung cấp vũ khí cho Iran, và quyết định tăng thuế đó rơi vào quên lãng. Thông tin tình báo về việc Trung Quốc cung cấp cho Iran hình ảnh vệ tinh về các căn cứ và tài sản quân sự của Mỹ ở khu vực Trung Đông để Tehran tổ chức tấn công, về năm con tàu Trung Quốc chở hóa chất cho Tehran làm nguyên liệu hoả tiễn cũng bị chìm xuồng, không ai nhắc tới nữa sau khi ông Trump khẳng định ông đã có “sự thông cảm” với ông Tập, nhất là sau khi Tehran chịu ngồi vào bàn đàm phán với Mỹ ở Islamabad, Pakistan – được cho là do có sự vận động của Bắc Kinh.

 

Nhiều chuyên gia cho rằng, ông Tập sẽ không bỏ qua những hành động gần đây của Mỹ gây tổn hại sâu sắc tới lợi ích ở hải ngoại của nước này. Mất nguồn dầu khí và các dự án đầu tư khổng lồ ở Venezuela, Cuba và Iran làm cho Trung Quốc rất bẽ mặt. Lạnh lùng và thâm hiểm, ông Tập trả đũa bằng cách tọa sơn quan hổ đấu ở Trung Đông, chỉ phản đối khi lợi ích của Trung Quốc bị đe dọa trực tiếp, cứ để Mỹ sa lầy vào một cuộc chiến không có lối ra, đủ để Bắc Kinh yên tâm và ung dung hưởng lợi.

 

Cái lợi trước mắt, cái hại lâu dài

 

Trong khi không có những át chủ bài để đấu nhau, cả Washington lẫn Bắc Kinh đều không muốn tỏ ra mình bị lép vế.

 

Những ngày trước cuộc gặp, cả Washington và Bắc Kinh đều tung đòn, chừng như để thăm dò phản ứng của đối thủ. Thông tin mới nhất là Mỹ chuẩn bị hạn chế thị thực (visa) cấp cho người Trung Quốc nếu Bắc Kinh không tích cực tiếp nhận những công dân của họ bị trục xuất vì nhập cảnh vào Mỹ trái phép.

 

Một nguồn tin của Reuters cho biết hiện có khoảng 100,000 người Trung Quốc sinh sống bất hợp pháp tại Mỹ, trong đó có 30,000 người đã có lệnh trục xuất. Từ khi trở lại Tòa Bạch Ốc đầu năm ngoái, ông Trump đã đe dọa tăng thuế quan và cấm vận thương mại đối với những nước không nhận lại công dân, nhưng Bắc Kinh vẫn “từ chối hợp tác với Mỹ, vi phạm nghĩa vụ quốc tế của Trung Quốc và trách nhiệm đối với công dân,” theo quan chức này.

 

Biện pháp mạnh nhất có lẽ là Bộ Thương Mại Mỹ đưa vào danh sách đen để trừng phạt công ty lọc dầu Hằng Lực (Hengli) và 40 công ty vận tải biển tham gia chở dầu từ Iran cung cấp cho các nhà máy lọc dầu kiểu “ấm trà” này giữa lúc thị trường dầu khí thế giới chao đảo mạnh. (Xem chi tiết trong bài “Những ‘ấm trà’ của Trung Quốc,” Người Việt 4 Tháng Năm, 2026).

 

Nhưng ngay lập tức, Bắc Kinh phản pháo bằng việc ban hành lệnh cấm các công ty đa quốc hoạt động tại Trung Quốc thực thi lệnh trừng phạt của Mỹ, chẳng hạn như từ chối thanh toán, từ chối bảo hiểm, từ chối vận chuyển dầu khí… Lệnh cấm của Bắc Kinh còn cho phép các công ty Trung Quốc bị Mỹ trừng phạt được khởi kiện lên tòa án Trung Quốc những hành vi gây hại cho lợi ích của họ, dù chỉ là tuân thủ biện pháp cấm vận của Mỹ.

 

Tháng trước, Trung Quốc ra lệnh cho tập đoàn Meta Platforms của Mỹ phải từ bỏ vụ mua lại công ty Manus – một công ty khởi nghiệp nhỏ trong lĩnh vực AI của nước này – với giá $2 tỷ, hợp đồng ký cuối năm ngoái. Meta đang tích hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo của Manus vào mạng Facebook. Lệnh của Uỷ Ban Cải Cách và Phát Triển Quốc Gia Trung Quốc (NDRC) chỉ có một câu ngắn gọn: “NDRC quyết định cấm nước ngoài thâu tóm dự án Manus, yêu cầu các bên liên quan hủy bỏ thương vụ sáp nhập,” không giải thích lý do và cũng không nêu điều kiện để thương vụ được xúc tiến.

 

Xem ra, trong tay ông Trump chỉ có những quân bài cũ: thuế quan và cấm vận, trong khi ông Tập đã âm thầm tích lũy một “kho công cụ” để đối phó, đặc biệt là khuyến khích các thương nhân trong nước phớt lờ lệnh cấm của Mỹ và trừng phạt những ai thực thi các lệnh trừng phạt đó.

 

Ván bài chưa khai mở nhưng lợi thế dường như đã có phần nghiêng về phía Tập. Một quan chức trong đoàn đàm phán thương mại của Trung Quốc nói với báo The Wall Street Journal ông Tập càng ngày càng tin chắc rằng ông ta đã “giải mã” được ông Trump, ông Trump như người chạy tốc độ, trong khi ông Tập là lực sĩ đường trường chạy marathon.

 

Các nhà phân tích dự đoán, tại cuộc họp sắp tới, ông Tập có thể sẽ cam kết mua hàng trăm phi cơ thương mại Boeing, hàng tỷ đô la nông sản, đủ để ông Trump tuyên bố thắng lợi trên đài Fox News và mạng xã hội, đổi lại sẽ yêu cầu ông Trump nhượng bộ trong một số vấn đề liên quan tới kỹ thuật cao, trí tuệ nhân tạo, Đài Loan và một số vấn đề địa chính trị khác.

 

“Cái được” của ông Trump rất dễ thấy, còn “cái được” của ông Tập kín đáo hơn nhưng có hậu quả lâu dài hơn. Hai nhà lãnh đạo sẽ còn gặp nhau vào Tháng Chín khi ông Tập thăm Mỹ, ông Trump sẽ trở lại Thâm Quyến dự Diễn đàn APEC Tháng Mười Một và ông Tập sang Miami dự hội nghị thượng đỉnh G20 vào Tháng Mười Hai. Sẽ còn nhiều bất ngờ ở phía trước. [kn]

 

DÂN CHỦ ĐIỀU TRA KHẢ NĂNG 'HỐI LỘ' TRONG CÁC LỆNH ÂN XÁ CỦA TRUMP (Người Việt Online)

 

Dân Chủ điều tra khả năng ‘hối lộ’ trong các lệnh ân xá của Trump

Người Việt Online

May 7, 2026 : 2:40 PM

https://www.nguoi-viet.com/hoa-ky/dan-chu-luong-vien-dieu-tra-kha-nang-hoi-lo-trong-cac-lenh-an-xa-cua-trump/

 

WASHINGTON, DC (NV) – Ngày Thứ Năm, 7 Tháng Năm, các nhà lập pháp Đảng Dân Chủ của lưỡng viện đã khởi xướng một cuộc điều tra xem các lệnh ân xá và giảm án do Tổng Thống Donald Trump ban hành có bắt nguồn từ thỏa thuận “đổi chác lợi ích” hay không.

 

Theo đài CBS News, cuộc điều tra này cũng bao gồm cả thiệt hại tài chính đối với hàng ngàn nạn nhân của những người được tổng thống ân xá.

 

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/05/TS-HK-Trump-an-xa-1920x1280.jpg

Ông Changpeng “CZ” Zhao, người được Tổng Thống Trump ban lệnh ân xá. (Hình: Jason Redmond/AFP) 

 

Thư do Dân Biểu Dave Min và Raul Ruiz, cùng là Dân Chủ, đại diện California và Thượng Nghị Sĩ Peter Welch (Dân Chủ, Vermont) gửi đi, yêu cầu người nhận trả lời trước ngày 22 Tháng Năm.

 

Theo các lá thư mà đài CBS News có được, những nhà lập pháp này đã gửi thư đến khoảng chục cá nhân từng nhận lệnh ân xá của Tổng Thống Trump, yêu cầu cung cấp các hợp đồng về số tiền mà họ đã chi trả cho các nhà vận động hành lang, những người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội, luật sư và các đối tượng khác nhằm thuyết phục ông Trump.

 

“Việc Tổng Thống Trump lạm dụng quyền ân xá tổng thống đã khiến những kẻ phạm tội được tự do và tước đi của các nạn nhân hàng trăm triệu đô la tiền bồi thường, mà hầu như không đưa ra bất kỳ lời giải thích nào,” Thượng Nghị Sĩ Peter Welch (Dân Chủ, Vermont) – một thành viên của Ủy Ban Tư Pháp Thượng Viện, cơ quan giám sát công tác ân xá tại Bộ Tư Pháp – phát biểu.

 

Theo thông lệ, Bộ Tư Pháp (DOJ) là đơn vị phụ trách các lệnh ân xá và giảm án. Tuy nhiên, bà Liz Oyer, cựu luật sư chuyên trách về ân xá của DOJ, trước đó đã chia sẻ với đài CBS News rằng chính quyền ông Trump “dường như đang tìm cách làm việc vòng qua” cơ quan này, thay vì phối hợp cùng cơ quan “để thẩm định và xem xét các đơn xin ân xá.”

 

“Đây là một sự đi chệch khỏi thông lệ kéo dài hơn 100 năm qua,” bà Oyer phát biểu, đồng thời khẳng định rằng Tòa Bạch Ốc đã đưa ra các quyết định ân xá “mà không có sự tham vấn từ Văn Phòng Luật Sư Phụ Trách Ân Xá.”

 

Các lá thư gửi ra lưu ý rằng, lệnh ân xá và hành động khoan hồng của ông Trump đang “tước đoạt quyền được bồi thường và công lý của các nạn nhân,” đồng thời dẫn ra một phân tích từ văn phòng Thống Đốc tiêu bang California Gavin Newsom, cho thấy các hành động của tổng thống đã vô hiệu hóa khoản tiền gần $2 tỷ thu hồi được từ các vụ gian lận thuế và gian lận Medicare, cũng như các khoản bồi hoàn cho nạn nhân.

 

Nếu những người nhận thư không “trả lời, họ sẽ đối mặt với nguy cơ tự đưa mình ra ánh sáng, trở thành đối tượng của các cuộc điều tra Quốc Hội trong tương lai, đồng thời biến bản thân thành mục tiêu dễ bị nhắm đến hơn cho những đợt truy tố hình sự tiềm tàng sau này,” Dân Biểu Min nói với đài CBS.

 

Ông nói thêm rằng các lệnh ân xá của ông Trump đã gửi đi một thông điệp rằng con người có thể “lách luật để qua mặt hệ thống tư pháp” – điều mà theo ông, “đã chạm đến tận gốc rễ của những bất cập đang tồn tại tại nước Mỹ dưới thời chính quyền hiện nay.”

 

CBS News cho biết, chế độ ân xá đã trở thành tâm điểm bị giám sát chặt chẽ trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, thông qua các quyết định ân xá hoặc giảm án mà ông dành cho một số đồng minh đang đối mặt với sự truy tố, cũng như những cá nhân đã thuê mướn những người thân cận với ông. Tổng thống dường như đang ban thưởng cho các đồng minh của mình theo một hình thức chệch ra khỏi quỹ đạo của Tối Cao Pháp Viện về quyền ân xá hành pháp, vốn được định nghĩa là “một hành động ân điển” được thực thi vì “lợi ích công cộng.”

 

Những tài phiệt nào được tổng thống ân xá?

 

Trong số các lệnh ân xá đang bị các nhà lập pháp điều tra, có tỷ phú tiền điện tử Changpeng Zhao, người đã nhận tội rửa tiền, nhà điều hành viện dưỡng lão Joseph Schwartz, người bị kết án vì các tội phạm thuế và doanh nhân Trevor Milton, người bị tuyên phạt bốn năm tù vào năm 2023 sau khi bị kết tội lừa dối các nhà đầu tư.

 

Quyết định ân xá gây chú ý nhất mà các nhà lập pháp đang điều tra chính là việc ông Trump ân xá cho ông Changpeng Zhao, người sáng lập sàn giao dịch tiền điện tử Binance. Các tài liệu công bố của liên bang cho thấy nỗ lực vận động ân xá này là “chiến dịch” của ông Ches McDowell, một luật sư và chuyên gia vận động hành lang, đồng thời là bạn của ông Donald Trump Jr. Cuộc vận động này có bà Teresa Goody Guillén, luật sư từng đại diện cho ông Zach Witkoff, con trai của ông Steve Witkoff, đặc phái viên của ông Trump tại khu vực Trung Đông.

 

Trong lá thư gửi tới ông Zhao, các nhà lập pháp thuộc Đảng Dân Chủ đã dẫn trình các thông tin báo chí về việc Binance hợp tác với World Liberty Financial, một công ty tiền điện tử do chính gia đình ông Trump và gia đình ông Witkoff sáng lập.

 

“Các thông tin được công bố rộng rãi cũng cho thấy rằng ông và Binance đã đóng một vai trò quan trọng trong việc làm trung gian cho một khoản đầu tư khổng lồ vào mảng kinh doanh tiền mã hóa của gia đình ông Trump, qua đó giúp đồng Trump Stablecoin tăng vọt lên mức định giá $2.1 tỷ,” theo bức thư mà CBS có được.

 

Tòa Bạch Ốc đã phủ nhận bất kỳ sự thiếu minh bạch nào trong việc ân xá cho ông Zhao cũng như các trường hợp khác. Thư ký báo chí Karoline Leavitt tuyên bố rằng bất kỳ ai “bỏ tiền ra để vận động hành lang xin ân xá đều đang lãng phí tiền bạc một cách ngớ ngẩn,” đồng thời khẳng định chính quyền sở hữu một “quy trình rà soát ân xá chặt chẽ.”

 

Bà Goody Guillén cũng khẳng định rằng không hề có sự “đánh đổi lợi ích” nào diễn ra.

Những cá nhân khác đang phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ từ Quốc Hội bao gồm cựu giám đốc điều hành quỹ đầu tư tư nhân David Gentile. Ông này từng bị kết án vì điều hành một mô hình lừa đảo Ponzi trị giá $1.6 tỷ. Khi được ân xá, khoản tiền bồi thường thiệt hại $15.5 triệu mà ông phải nộp cũng được “tẩy trắng.” Hồi Tháng Mười Hai năm ngoái, các thượng nghị sĩ thuộc Đảng Dân Chủ đã bày tỏ quan ngại về quyết định ân xá này. Theo CBS, họ lập luận rằng đây là hành động “phản bội hơn 17,000 người Mỹ vô tội thuộc mọi khuynh hướng chính trị, những người đã mất hơn $1 tỷ tiền tiết kiệm cả đời vì những tội ác do ông này gây ra.”

 

Những người khác cũng nhận được thư bao gồm Paul Walczak, một kẻ trốn thuế được ân xá, có mẹ từng quyên góp hàng triệu đô la cho ông Trump. Nhà phát triển bất động sản Timothy Leiweke đã được ân xá sau khi thuê luật sư kiêm đồng minh của ông Trump là Trey Gowdy, tiếp sau bản án dành cho cáo buộc dàn xếp thầu hợp đồng. Sau quyết định ân xá đó, các quan chức cấp cao thuộc DOJ đã “cảm thấy hoàn toàn bị tổng thống làm cho tê liệt,” một cựu quan chức trong chính quyền Trump chia sẻ với tờ The Free Press. (K.L) [kn]