The Economist
https://nghiencuuquocte.org/2026/09/23/the-gioi-hom-nay-23-09-2026/
Donald
Trump
tuyên bố trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc rằng ông có thể đạt được một
thỏa thuận với Iran để chấm dứt chiến tranh, hoặc ông có thể “tiêu diệt
nước cộng hòa Hồi giáo này.” Ông dự đoán hai bên sẽ đạt được thỏa thuận sau cuộc
bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào tháng 11. Bất chấp lời đe dọa của Trump, các
quan chức Iran và Mỹ đã tổ chức một cuộc họp kéo dài ba giờ bên lề mà ông mô tả
là “rất hiệu quả.”
Liên
minh Châu Âu
yêu cầu Ukraine thể hiện nhiều tiến bộ dân chủ hơn trước khi giải ngân
thêm khoản vay trị giá 90 tỷ euro (103 tỷ USD). Đất nước bị chiến tranh tàn phá
này đã xin được hỗ trợ khẩn cấp để đảm bảo “sự ổn định tài chính.” Nhưng Chủ tịch
Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen lại nói với Volodymyr Zelensky rằng Quốc hội
Ukraine trước tiên cần phải thúc đẩy các cải cách về những vấn đề như thu thuế
và nền kinh tế ngầm.
Tổng
thống lâm thời của Venezuela Delcy Rodríguez gặp Trump lần đầu tiên kể từ
khi nhậm chức chín tháng trước, để thảo luận về năng lượng, khai khoáng, và tài
chính công. Mỹ đã nắm quyền kiểm soát doanh thu từ dầu mỏ của Venezuela sau khi
bắt cóc Tổng thống nước này, Nicolás Maduro, vào tháng 1. “Chiến lợi phẩm thuộc
về người chiến thắng,” Trump phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc để ca
ngợi thỏa thuận này. Rodríguez dự kiến sẽ có bài phát biểu của riêng mình vào
hôm nay.
Thủ
tướng Israel Benjamin Netanyahu cáo buộc Thị trưởng New York Zohran
Mamdani ủng hộ Hamas và kích động sự thù địch đối với người Do Thái. Trước đó,
Mamdani đã gọi Netanyahu là một “tội phạm chiến tranh” và cáo buộc Israel phạm
tội diệt chủng. Nhà lãnh đạo Israel dự kiến sẽ đến New York trong tuần này để
phát biểu trước Liên Hiệp Quốc, và chuyến thăm của ông có lẽ sẽ thu hút các cuộc
biểu tình phản đối chiến tranh.
Anthropic
và OpenAI phát hành các phiên bản mô hình AI tiên phong của họ với mức giá
rẻ hơn thế hệ trước. Claude Opus 5.5 sẽ có giá rẻ hơn 40% so với Opus 5,
trong khi GPT 6 Sol và GPT 6 Luna sẽ chỉ bằng một nửa giá của các phiên bản tiền
nhiệm. Các công ty này đang nỗ lực giữ chân khách hàng trong bối cảnh có nhiều
lời phàn nàn về mức giá cao và sự cạnh tranh từ các giải pháp thay thế rẻ hơn của
Trung Quốc.
Tổng
thống Nam Sudan Salva Kiir giải tán chính phủ chuyển tiếp để dọn đường
cho cuộc bầu cử đầu tiên của đất nước kể từ khi giành độc lập vào năm 2011.
Nhưng vẫn chưa thể nói rõ liệu các cuộc bầu cử đó có diễn ra tự do và công bằng
hay không. Hôm qua, nhà độc tài Kiir đã ký một dự luật cho phép cuộc bỏ phiếu
diễn ra trước khi hiến pháp lâu dài được soạn thảo. Hồi tháng 8, một ủy ban
nhân quyền của Liên Hiệp Quốc từng nhận định phải có các biện pháp bảo vệ bầu cử
để tránh các hành vi tàn bạo đi kèm với việc bỏ phiếu.
Qantas tuyên bố triển khai
các chuyến bay thẳng kéo dài 18 giờ giữa Sydney và New York vào năm 2028. Bất
chấp chi phí nhiên liệu tăng cao, hãng hàng không Australia này đang đặt cược
vào chiến lược bay siêu dài mà họ gọi là Dự án Sunrise. Hãng đã đầu tư vào một
đội bay Airbus A350-1000ULR, có khả năng bay liên tục lên đến 24 giờ. Bắt đầu từ
năm sau, hãng sẽ cung cấp hành trình bay thẳng không nghỉ kéo dài 22 giờ giữa
Sydney và London.
Con
số trong ngày:
18%, là tỷ lệ người Mỹ dùng liều lượng lớn vitamin D bổ sung trong giai đoạn
2013–2014, tăng từ mức 0,3% trong giai đoạn 1999–2000.
TIÊU ĐIỂM
Lời
kêu gọi hòa bình của Volodymyr Zelensky
Sau
cuộc gặp song phương với Donald Trump vào hôm qua, Volodymyr Zelensky sẽ phát
biểu trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc vào hôm nay. Tổng thống Ukraine lên tiếng
vào thời điểm đất nước ông đang đạt được bước tiến trong cuộc chiến với Nga: cả
trên bộ và trong các cuộc không kích vào các nhà máy lọc dầu của Nga. Tuy
nhiên, Kyiv và nhiều thành phố khác – bao gồm cả Odessa, cảng lớn nhất Ukraine
– đang bị máy bay không người lái phản lực và tên lửa đạn đạo của Nga tấn công
dồn dập không ngừng.
Zelensky
sẽ tận dụng bài phát biểu của mình để tìm cách củng cố sự hỗ trợ về kinh tế và
quân sự từ các nước châu Âu cũng như các đồng minh khác, trước thềm một mùa
đông được dự báo là rất khắc nghiệt. Ông cũng được kỳ vọng sẽ kêu gọi một nỗ lực
ngoại giao “chung” đồng lòng hướng tới một thỏa thuận hòa bình, phản ánh tiến
triển còn hạn chế từ các phái viên của Trump. Bất chấp việc nắm trong tay sức mạnh
áp đặt lệnh trừng phạt lên các quốc gia mua dầu của Nga như Trung Quốc và Ấn Độ,
Zelensky vẫn cảm thấy thất vọng khi Nhà Trắng ngần ngại không muốn gây áp lực
thực sự lên Điện Kremlin để chấm dứt xung đột.
Các
chính phủ chuẩn bị đối phó với lợi suất trái phiếu tăng cao
Hôm
nay, các chỉ số nhà quản lý mua hàng của S&P Global – vốn được theo dõi sát
sao – sẽ cho thấy tình hình hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp tại Mỹ và
Châu Âu trong tháng 9. Các thống đốc ngân hàng trung ương sẽ đặc biệt chú ý đến
báo cáo này. Cả Cục Dự trữ Liên bang Mỹ và Ngân hàng Trung ương Châu Âu đều đã
tăng lãi suất trong tháng này vì lạm phát vẫn ở mức cao hơn mục tiêu của họ, và
tình hình càng trở nên tồi tệ hơn do cú sốc giá năng lượng từ cuộc chiến ở
Iran. Nếu các cuộc khảo sát hôm nay cho thấy các doanh nghiệp vẫn đang mở rộng
mạnh mẽ, các nhà hoạch định chính sách sẽ có thêm niềm tin rằng nền kinh tế của
họ có thể chịu đựng được một đợt tăng lãi suất nữa.
Tuy
nhiên, điều đó sẽ gây khó khăn cho các chính phủ. Khi các khoản nợ cũ được tái
cấp vốn với mức lãi suất cao hơn, các chính phủ sẽ phải trích một phần lớn hơn
trong ngân sách của mình để trả lãi. Kỳ vọng về lãi suất ngân hàng trung ương
cao hơn đã góp phần đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ lên cao: Mỹ hiện phải trả
khoảng 5% cho các khoản vay kỳ hạn 10 năm, còn Pháp là 4,5%. Tăng trưởng mạnh
thường là một tín hiệu đáng mừng. Nhưng đối với các chính phủ đang gánh khối nợ
lớn, điều này giờ đây có thể đi kèm với một cái giá đắt đỏ.
Meta
nỗ lực hướng tới tương lai
Hôm
nay, Mark Zuckerberg sẽ ra mắt kính thông minh không có camera tại Meta
Connect, sự kiện thường niên của công ty ông. Mẫu kính Ray-Ban Meta thế hệ đầu,
bị một số nhà phê bình gán mác là “kính biến thái,” đã vấp phải phản ứng dữ dội
sau khi một số người dùng lạm dụng chúng để quay lén và quấy rối người khác. Kể
từ đó, Meta đã đưa ra nhiều biện pháp kiểm soát nhằm vô hiệu hóa kính nếu người
dùng can thiệp vào đèn LED – tín hiệu báo cho người khác biết họ đang bị quay
phim. Công ty này cũng đang gỡ bỏ các nội dung vi phạm nguyên tắc quyền riêng
tư khỏi nền tảng mạng xã hội của mình.
Meta
hẳn sẽ muốn nhìn nhận sự thay đổi hướng đi này qua lăng kính màu hồng. Mẫu kính
mới – vẫn cho phép người dùng trò chuyện với chatbot – sẽ nhẹ hơn, mỏng hơn, và
quan trọng nhất là có chi phí sản xuất rẻ hơn, giúp bù đắp chi phí đang tăng
cao của các linh kiện như chip nhớ. Công ty cũng sẽ muốn thu hút sự chú ý của
công chúng vào các tính năng AI mới của mô hình Muse Spark vừa ra mắt. Trong một
diễn biến khác, Meta đang trên đà thăng hoa: tuần này, sự hào hứng xoay quanh
trợ lý AI của họ đã mở đường cho một đợt tăng giá cổ phiếu công nghệ. Hôm thứ
Hai, giá cổ phiếu của hãng đã tăng 11%, ngày giao dịch tuyệt vời nhất kể từ
tháng 04/2025.
Cuộc
bầu cử tẻ nhạt ở Maroc
Hôm
nay, người dân Maroc sẽ bầu ra một Quốc hội mới. Có hai mươi bảy đảng đang
tranh giành 395 ghế. Ba đảng từng nắm quyền kể từ năm 2021 nay lại quay sang cạnh
tranh với nhau sau 5 năm liên minh. Tuy nhiên, cử tri lại tỏ ra hờ hững: chỉ 3%
thanh niên từ 18 đến 24 tuổi có đăng ký đi bỏ phiếu.
Thái
độ thờ ơ này phản ánh một tình trạng bất ổn sâu xa hơn trong nước. Quốc hội có
rất ít tầm ảnh hưởng đối với những quyết định quan trọng nhất của Maroc, vốn vẫn
tập trung trong tay Vua Mohammed VI và giới tùy tùng hoàng gia. Làn sóng bất
mãn đang dâng cao. Gần một phần ba thanh niên Maroc đang thất nghiệp. Cuối
tháng 7, hàng chục ngàn người đã vượt biên vào vùng lãnh thổ Ceuta của Tây Ban
Nha để tìm nơi tị nạn, sau khi nghe tin đồn rằng biên giới đã được mở cửa.
Trong khi đó, chính phủ lại vung tiền hào phóng cho cơ sở hạ tầng trước thềm
World Cup 2030, giải đấu mà họ đồng đăng cai với Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha. Cuộc
bầu cử khó có thể làm giảm bớt sự bấp bênh về mặt chính trị của Maroc. Sau 27
năm trị vì , nhà vua ngày càng ốm yếu và thường xuyên vắng mặt. Hiện vẫn chưa
rõ ai sẽ là người kế vị ông.
