Bốn Phương

Có quá nhiều nguyên nhân dẫn đến thất bại ê chề của Tổng Thống Trump và đảng Cộng Hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ Tháng Mười Một, nhưng có một lý do gần như chưa ai đề cập là sự lú lẫn của “Ông 47.” Trong suốt chiến dịch vận động, ông Trump bộc lộ rất rõ sự hỗn loạn trong cách diễn đạt. Chính sự vụng về và xộc xệch trong tư duy của ông Trump, cuối cùng, đã mang lại thảm họa. Trong suốt một tháng đi vận động tại nhiều tiểu bang, ông chẳng nói điều gì giúp cho ứng viên “gà nhà,” mà thay vào đó là những lời lan man nhảm nhí.

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/11/BL-Tong-Thong-Lu.jpg

Tổng Thống Donald Trump tại cuộc vận động tranh cử cho các ứng cử viên đảng Cộng Hòa ở Port Huron, Michigan hôm 25 Tháng Mười. (Hình: Alex Wong/Getty Images)

Ngày 1 Tháng Mười Một, tại cuộc vận động tranh cử ở Dubuque (Iowa) nhằm ủng hộ ứng viên Cộng Hòa Ashley Hinson, ông Trump nói ông có thể chấm dứt cuộc chiến Việt Nam trong vòng một tuần bằng cách xả chất độc màu da cam xuống “Ho Chi Minh City,” nơi đồn trú của Bộ Chỉ Huy Quân Lực Hoa Kỳ tại Nam Việt Nam trước 1975 (MACV). Có thể nói đây là bằng chứng điển hình nhất của một sự lú lẫn không thể che đậy…

Kẻ thù duy nhất Trump không thể thắng: Tuổi tác lú lẫn!

Trí tuệ và tuổi tác không từ một ai. Vấn đề là ông Trump không bao giờ chấp nhận quy luật tự nhiên này. Tòa Bạch Ốc cũng không thừa nhận điều đó. Phát ngôn viên Tòa Bạch Ốc Davis Ingle vẫn một mực tán dương “sự nhạy bén, nguồn năng lượng vô song, tinh thần làm việc không mệt mỏi và khả năng tiếp cận công chúng chưa từng có” của tổng thống. Nhưng mà phỉnh gạt công chúng thế nào được, trước thực tế hoàn toàn trái ngược.

Bài báo ngày 1 Tháng Mười Một của The New York Times cho biết, phân tích nguồn dữ liệu từ năm 2015 đến nay cho thấy, ông Trump sử dụng các từ ngữ mang tính tuyệt đối – như “always,” “never,” “everything” và “totally” – nhiều hơn 19% so với một thập niên trước, và nhiều hơn 5% so với năm 2024. Theo các chuyên gia, kiểu tư duy “trắng-đen” (tuyệt đối hóa) thường xuất hiện cùng với quá trình lão hóa hoặc suy giảm nhận thức.

Ông Trump cũng trở nên thô lỗ hơn. Ông sử dụng gần 15 từ chửi thề trên mỗi 10,000 từ, so với 14 từ cách đây hai năm và sáu từ cách đây một thập niên. Đó là sự thay đổi tương ứng với tình trạng mất khả năng kiểm soát hành vi do tuổi tác. Càng ngày ông càng lạc đề lan man với tần suất cao gấp 2.5 lần so với chiến dịch tranh cử 2016. Vốn từ vựng của ông vẫn y như vậy, với trình độ ngôn ngữ tương đương học sinh lớp 4 hoặc lớp 5.

Ngày 2 Tháng Mười Một, trước Đài Tưởng Niệm Lincoln, ông Trump đọc bài diễn văn kết thúc chương trình vận động tranh cử giữa kỳ. Thay vì đề cập những vấn đề sát sườn mà cử tri quan tâm, ông lại lải nhải về việc tu sửa Hồ Phản Chiếu. Minh họa bằng “trợ cụ trực quan” như học sinh tiểu học, ông nói về những đường ống “rất cũ và trong tình trạng tồi tệ;” và giờ đây, “các đường ống đã được cải tạo hoàn toàn…, hoàn toàn mới.”

Bài diễn văn không ăn nhập gì đến lá phiếu bầu cử, kéo dài gần một tiếng đồng hồ, tiếp tục bàn về “thảm cỏ mới” tại National Mall và trong khuôn viên Tòa Bạch Ốc. Ông Trump nói, “như con người, cỏ cũng có vòng đời. Thảm cỏ trước Tòa Bạch Ốc từng là loại cỏ rất kém chất lượng trong suốt nhiều năm, nhưng giờ đây nó trở nên tuyệt đẹp.”

Khi đầu óc úa tàn như… cỏ

Như bao nhiêu phàm nhân khác, não của ông Trump cũng có… vòng đời. Vấn đề là ông không nhận ra rằng “vòng đời” của ông đang đến chặng cuối. Ông không còn nhận thức được mình nói gì. Khi bắt đầu bài phát biểu tại cuộc vận động ở Greenville (North Carolina) ngày 20 Tháng Mười, ông kể lại vụ Willie Horton – sự kiện góp phần đánh bại chiến dịch tranh cử tổng thống của ứng viên Dân Chủ Michael S. Dukakis năm 1988. 30 phút sau, vẫn tại đó, trước cùng khán giả đó và tại bục phát biểu đó, ông lại kể câu chuyện về Willie Horton, lặp lại gần như nguyên văn.

Ông Trump ăn nói luộm thuộm và dài dòng hơn, sử dụng nhiều ngôn từ thô tục hơn và tỏ ra cực đoan hơn so với thời điểm bắt đầu tranh cử tổng thống cách đây một thập niên. Những bài phát biểu lan man ngày càng khó hiểu. Có lẽ chính ông cũng không hiểu ông nói gì.

Ông muốn cấm người nhập cư từ Na Uy “vì tôi không được trao giải Nobel.” Ông khẳng định mình “chẳng quan tâm chút nào” nếu bị đánh giá là ưu tiên lợi nhuận các công ty dầu mỏ hơn là quyền lợi những người lao động đang gặp khó khăn. Ông phát âm sai tên eo biển Hormuz thành “eo biển Hormone.” Ông “khuyên” những người ủng hộ hãy “gian lận hết mức có thể” trong cuộc bầu cử giữa kỳ. Ông cho rằng những người làm rò rỉ thông tin quân sự “đáng bị xử bắn.”

Tại nhiều cuộc vận động, thay vì nhấn mạnh những gì ứng viên Cộng Hòa có thể mang lại cho người dân, ông Trump lại “luận” về… cái mông. Tại cuộc vận động ở Dalton (Georgia) ngày 16 Tháng Mười, ông “trầm ngâm” nói: “Làm tổng thống cũng có vài cái hay.” Đó là niềm vui được sống trong ngôi nhà được canh gác bởi “những người lính to cao, vạm vỡ và đẹp trai.” Ông cho rằng dưới thời Tổng Thống Joe Biden, binh lính không được phép trông “nóng bỏng” như vậy.

Nói về Thượng Nghị Sĩ Jon Husted (Cộng Hòa-Ohio), ông Trump hào hứng bình luận về “cơ mông săn chắc tuyệt vời” của nhân vật này, rằng vòng ba của ông Husted đáng được coi là “cửa sổ tâm hồn” (“the windows to the soul”). Trước đám khán giả, ông Trump tâm sự: “Tôi bắt đầu quan sát cơ thể ông ấy vì không biết ông ấy từng là vận động viên cừ khôi. Tôi nhìn lên nhìn xuống, rồi tôi nhìn vào… mông ông ấy.” Vài ngày sau, tại Kentucky, ông Trump trở lại chủ đề vòng ba của Thượng Nghị Sĩ Husted. “Tôi soi vòng ba của ông ấy, rồi nhìn sang đôi vai, đôi bàn chân, bàn tay, và cả đường xương hàm nữa… Sau đó tôi vỗ vào vai ông ấy, cảm giác cứ như chạm vào một khối thép vậy. Đến giờ tôi vẫn còn thấy choáng váng”…

“Thiên tài thực thụ” và… “lú đỉnh cao”

Vấn đề lão hóa trí tuệ của ông Trump là điều không thể không nhận ra những ngày này. Bác sĩ riêng khẳng định ông Trump vẫn còn “ngon cơm.” Trong bản tóm tắt ba trang công bố Tháng Năm, Bác Sĩ Sean P. Barbabella cho biết ông Trump đạt điểm tuyệt đối 30/30 trong bài kiểm tra nhận thức Montreal (Montreal Cognitive Assessment).

Bài kiểm tra Montreal (phương pháp sàng lọc nhanh bệnh Alzheimer hoặc các dạng suy giảm nhận thức) gồm những câu hỏi cơ bản như nhận diện các loài vật (sư tử, lạc đà, tê giác), vẽ hình chiếc đồng hồ, nhắc lại các từ hoặc dãy số theo thứ tự, và liệt kê càng nhiều từ bắt đầu bằng chữ cái “F” càng tốt trong vòng một phút. Trung tuần Tháng Mười, ông Trump khẳng định: “Chẳng ai làm được bài test này cả. Nhưng tôi làm được. Quý vị biết tại sao không? Vì tôi là thiên tài thực thụ!” Ngày 28 Tháng Mười, tại cuộc vận động ở Chillicothe (Ohio), ông Trump, một lần nữa, nhắc rằng ông là “người có chỉ số IQ rất cao”…

Để biết đầu óc ông Trump còn “ngon” như thế nào, thử nghe một đoạn liền mạch mà ông nói tại buổi vận động ở Pendleton (South Carolina) ngày 21 Tháng Mười:

“Có rất nhiều kỷ lục mà phụ nữ khó lòng phá vỡ. Họ tự hỏi: ‘Quái lạ, ai đã phá kỷ lục đó vậy?’ Hay hãy nghĩ đến một nữ vận động viên bơi lội tài năng; khi nhìn sang trái rồi sang phải, cô ấy thấy một người có vóc dáng khổng lồ đứng ngay cạnh mình. Các bạn đã thấy người đó – nhân vật này – trên truyền hình rồi đấy. Và cô ấy buộc phải thi đấu với người đó.

“Vợ tôi bảo: ‘Anh làm ơn đừng kể những chuyện như vậy. Với tư cách là tổng thống, kể những chuyện đó chẳng hay ho chút nào. Anh có tưởng tượng nổi George Washington lại đi kể những chuyện kiểu này không?’

“Chắc chắn không, vì George Washington sống trong một thế giới bình thường. Thời đó làm gì có chuyện đàn ông thi đấu trong các môn thể thao dành cho nữ. Tôi cam đoan với quý vị điều này. Dù tôi không quen biết George Washington, nhưng thời đó chắc chắn không có chuyện trẻ em bị cắt xẻo cơ thể vì mục đích chuyển giới. Này Tim (Thượng Nghị Sĩ Tim Scott), anh có nghĩ George Washington từng đối mặt những vấn đề mà chúng ta đang gặp ngày nay không? Tôi thì không nghĩ vậy.

“Còn Abraham Lincoln thì sao? Tôi từng gặp một chàng trai trẻ người Israel. Tôi hỏi: ‘Ai là vị tổng thống mà cậu yêu thích nhất?’ Cậu ấy đáp: ‘Abraham Lincoln.’ Tôi bảo: ‘Ồ, tuyệt thật.’ Chúng ta đều yêu quý Abraham Lincoln. Nhưng sắp tới các bạn sẽ thấy một điều thú vị, vì gần đây người ta vừa thực hiện một cuộc thăm dò ý kiến… Các bạn sẽ sớm biết thôi. Ngoài ra, tôi đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia về năng lượng và chấm dứt cái trò lừa đảo Green New Scam, thực chất là một trong những trò lừa bịp lớn nhất lịch sử đất nước chúng ta.”

(Hết trích)

Bao nhiêu người hiểu được những gì Trump nói ở trên? Có một ví dụ dễ hiểu hơn. Ngày 25 Tháng Mười, trong buổi vận động tại Port Huron (Michigan), ông Trump khiến cả nước Mỹ (trừ MAGA) phải đỏ mặt xấu hổ khi nói về “cái mông dòm quá đã” (“one hell of a beautiful ass”) của rapper Nicki Minaj, đến mức “không ai có thể ngó lơ” (“that’s hard to miss”).

Vụ này đúng là dễ hiểu, xét theo tiêu chí về con người ông Trump. Toàn bộ sự nghiệp của ông, ngay từ đầu, dường như không bao giờ tách rời khỏi nỗi ám ảnh… cái mông và những “bộ phận” tương tự. Nhiều người hẳn còn nhớ cụm từ “lịch sử” “grab the pussy” của ông Trump được xì ra vào Tháng Mười, 2016. Bây giờ, 10 năm sau, người Mỹ ngán đến tận cổ những chuyện như vậy. Làm thế nào cử tri có thể tiếp tục chịu nổi những nhảm nhí bông phèng và suồng sã của một đầu óc lú lẫn đang ngồi ghế tổng thống chịu trách nhiệm lớn nhất đối với sự sống còn của một quốc gia? [dt]

VÌ SAO TRUMP THĂNG CHỨC CHO ‘THỦ TƯỚNG MILLER?’ (Hiếu Chân / Người Việt)

Vì sao Trump thăng chức cho ‘Thủ Tướng Miller?’

Hiếu Chân/Người Việt

November 6, 2026 : 7:00 PM

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/vi-sao-trump-thang-chuc-cho-thu-tuong-miller/

Trong một diễn biến đã được đoán trước, Tổng Thống Donald Trump vừa quyết định thay chánh văn phòng lão luyện Susie Wises bằng người phó của bà, ông Stephen Miller, có hiệu lực từ Thứ Hai tuần tới.

https://cdn-ilfamaa.nitrocdn.com/SlXhVGxkUNiliInPBlclYnwXXmqdXvkE/assets/images/optimized/rev-29e30df/www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/11/BL-Thu-Tuong-Miller.jpg

Ông Stephen Miller phát biểu trong một cuộc thảo luận bàn tròn về tội phạm mạng tại Phòng Đông của Tòa Bạch Ốc hôm 21 Tháng Mười. (Hình: Alex Wong/Getty Images)

Ông Miller là nhân vật có quyền hành rất lớn ở chức vụ phó văn phòng Toà Bạch Ốc phụ trách chính sách và cố vấn An Ninh Nội Địa, và cũng là người đứng sau chính sách trấn áp người nhập cư một cách quyết liệt và ác độc, có hỗn danh là “hung thần của người nhập cư.”

Quyết định thăng chức cho thay vì sa thải ông ta sau thất bại thảm hại của đảng Cộng Hòa cho thấy một nét tính cách của ông Trump: không bao giờ nhận sai, càng bị áp đảo ông ta càng dấn tới, quyết theo đuổi các chính sách mà cử tri đã bác bỏ một cách dứt khoát bằng lá phiếu của họ thay vì dừng lại chiêm nghiệm và sửa đổi. Nó cũng chứng tỏ lời hứa của ông Trump sẽ hợp tác mật thiết với đảng Dân Chủ đối lập trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ tổng thống có thể chỉ là lời nói gió bay và tình trạng đối đầu giữa hành pháp và lập pháp sẽ căng thẳng hơn nữa.

“Thủ tướng” Stephen Miller

Stephen Miller sinh năm 1985 (41 tuổi) trong một gia đình gốc Do Thái giàu có tại Santa Monica, California, tốt nghiệp đại học Duke University ở North Carolina và làm việc tại Washington D.C. với công việc phụ tá cho các nghị sĩ Cộng Hoà ở Quốc hội. Ông cũng viết báo cực hữu Breitbart News của Steve Bannon và tham gia chiến dịch tranh cử tổng thống của ông Trump năm 2016.

Qua hoạt động chính trị, ông Miller ngày càng chứng tỏ mình là một người theo tư tưởng cực hữu, gần với chủ nghĩa phát xít, chống nhập cư và thượng tôn người da trắng. Trong giai đoạn giữa hai nhiệm kỳ của ông Trump, ông Stephen Miller tham gia điều hành viện nghiên cứu America First Policy (AFPI), cùng với tổ chức Heritage Foundation chuẩn bị nền tảng ý thức hệ cho việc nắm quyền cai trị nước Mỹ của cánh cực hữu bảo thủ nếu ông Trump trở lại Toà Bạch Ốc. Kết quả của nỗ lực đó là bản cẩm nang “Project 2025” mà chính quyền Trump thực hiện hai năm qua.

Sự thăng tiến thần tốc của ông Miller trong phong trào MAGA và guồng máy chính quyền Trump dựa trên ba quan điểm mà ông này cổ xuý mạnh mẽ: một là, cai trị bằng sắc lệnh hành pháp (E.O.), bỏ qua vai trò lập pháp và giám sát của Quốc Hội; hai là, thực thi một chính sách nhập cư khắc nghiệt để thay đổi cơ cấu dân số nước Mỹ, giành lại vị thế thượng tôn cho người da trắng; và ba là đấu tranh chống tư tưởng “cánh tả” và D.E.I. (đa dạng, công bằng và bao dung).

Về trật tự hành chánh, ông Miller là người đứng sau bà Susie Wiles, nhưng trên thực tế, ông ta là nhân vật quyền lực nhất trong Toà Bạch Ốc, nhiều khi qua mặt cả Tổng Thống Trump. Ông Steve Bannon, cựu chiến lược gia của ông Trump và đồng minh của ông Miller, có lần mô tả Miller là “thủ tướng,” hàm ý nói ông Trump là thủ lãnh tối cao nhưng chính ông Miller mới là người điều hành công việc của chính phủ. Các bộ trưởng trong nội các đều phải răm rắp nghe lệnh ông ta. Một ví dụ, khi ông Miller đặt mục tiêu mỗi ngày phải bắt giữ 3,000 di dân bất hợp pháp thì Bộ Nội An và lực lượng Cảnh Sát Di Trú (ICE) phải làm mọi cách hoàn thành được mục tiêu đó.

Chống đa đảng và tam quyền phân lập

Ông Miller không tin vào thể chế dân chủ đa đảng và sự phân chia quyền lực giữa ba nhánh hành pháp, lập pháp và tư pháp. Tại một hội nghị quốc tế về chủ nghĩa khủng bố cánh tả do Toà Bạch Ốc tổ chức hồi Tháng Sáu, 2026, ông Miller nói: “Đảng Dân Chủ không phải là một đảng chính trị. Đó là một tổ chức cực đoan trong nước,” “là mối đe dọa ngày càng lớn, nhắm vào mục tiêu lật đổ hệ thống và thể chế chính quyền,” đồng thời kêu gọi “Dưới sự lãnh đạo của Tổng Thống Donald J. Trump, chủ nghĩa cực đoan cánh tả sẽ bị xử lý với cùng mức độ nghiêm trọng và quyết liệt mà thế giới từ lâu đã dành cho chủ nghĩa khủng bố thánh chiến.” Mối thâm thù với đảng Dân Chủ chi phối mọi ý nghĩ và hành động của ông Miller.

Trong nhiệm kỳ hai của ông Trump, mặc dù đảng Cộng Hòa kiểm soát cả Thượng Viện và Hạ Viện, ông Stephen Miller vẫn chủ trương “cai trị bằng sắc lệnh,” bỏ qua vai trò của cơ quan lập pháp. Rồi khi các sắc lệnh bị cơ quan tư pháp, kể cả các đồng minh bảo thủ ở Tối Cao Pháp Viện, “thổi còi” ngăn chặn thì ông ta tìm cách lẩn tránh, trì hoãn hoặc phớt lờ lệnh tòa. Trước viễn cảnh Quốc Hội rơi vào tay đảng Dân Chủ, ông Miller khuyến nghị ông Trump chơi trò “veto,” phủ quyết tất cả những dự luật mà Quốc Hội trình lên và ban hành chính sách bằng sắc lệnh hành pháp.

Những ai đọc lịch sử đều biết, chế độ Quốc Xã chiếm quyền ở Đức từ năm 1933, sau khi một đám cháy thiêu rụi tòa nhà Quốc Hội của nền cộng hòa Weimar, tạo điều kiện để nhà độc tài Adolf Hitler tuyên bố “tình trạng khẩn cấp,” đình chỉ hiến pháp và bắt đầu cai trị bằng sắc lệnh hành pháp. Trong sáu năm sau đó, nhà độc tài Hitler dùng sắc lệnh bóp chết các lực lượng đối lập, thủ tiêu người Do Thái và lôi kéo nước Đức cùng Châu Âu vào cuộc Thế Chiến Thứ Hai đẫm máu.

Ở chức vụ phó văn phòng phụ trách chính sách và cố vấn an ninh nội địa, chính ông Miller là người soạn thảo để ông Trump ký ban hành những sắc lệnh hành pháp gây tranh cãi từ nhiệm kỳ đầu đến nay, nổi bật có sắc lệnh cấm nhập cảnh vào Mỹ công dân của những quốc gia có đa số dân theo Hồi Giáo, sắc lệnh chấm dứt chương trình DACA có từ thời cựu Tổng Thống Obama, cho phép những di dân vào Mỹ bất hợp pháp khi còn thơ ấu được ở lại học hành và làm việc, sắc lệnh giảm số người tị nạn được nhận vào Mỹ từ 110,000 người/năm thời Obama xuống còn 15,000 người/năm. Ông ta cũng thúc đẩy kế hoạch của Tổng Thống Trump bãi bỏ quyền công dân theo nơi sinh (birthright citizenship), xây tường biên giới với Mexico, phản đối dự luật lưỡng đảng về cải cách di trú và nhập cư…

Hung thần của người nhập cư

Là người tin tưởng, thực hiện và quảng bá học thuyết về “Sự thay thế vĩ đại,” ông Stephen Miller đặc biệt bị thúc đẩy bởi niềm tin rằng nhập cư là một âm mưu do giới tinh hoa cánh tả dàn dựng nhằm phá hủy nước Mỹ truyền thống. Ông ta đưa ra một thuyết âm mưu có rất nhiều người tin theo, rằng đảng Dân Chủ chủ trương mở cửa biên giới đón hàng triệu di dân từ các nước thế giới thứ ba, cung cấp cho họ phúc lợi hào phóng để họ bỏ phiếu cho đảng Dân chủ, lật đổ vị thế thống trị của đảng Cộng Hòa, đảng của người Mỹ da trắng, theo Thiên Chúa Giáo.

Từ đó, ông Miller vận động tăng ngân sách và quyền hạn tới mức không tưởng cho lực lượng ICE, mở nhiều trung tâm giam giữ người nhập cư bất hợp pháp và chỉ đạo các chiến dịch trục xuất điên cuồng tất cả những người da màu sinh sống ở Mỹ mà không có quy chế cư trú hợp lệ.

Ông Miller, chứ không phải ai khác, phải chịu trách nhiệm gây ra sự hỗn loạn bạo lực trên đường phố Mỹ, khi các đặc vụ ICE đeo mặt nạ đi xe không bảng số bắt giữ di dân ngay cả ở những “vùng cấm” như nhà thờ, trường học, toà án. Ông ta cũng gần như đã đóng cửa hoàn toàn việc nhập cư hợp pháp – ngoại trừ người Nam Phi da trắng được chính quyền công khai chào đón.

Đã có lúc, sau vụ ICE bắn chết hai công dân Mỹ Renee Good và Alex Pretti trên đường phố Minneapolis, ông Trump phàn nàn việc thực thi luật nhập cư của ông Miller đi quá xa, theo tường thuật của Wall Street Journal. Nhưng ông này vẫn thuyết phục được Tổng Thống Trump phải mạnh tay với di dân – mà ông ta gọi là phần tử khủng bố cánh tả – vì đảng Cộng Hòa chỉ có bốn năm để định hình lại cơ cấu cử tri của Mỹ, duy trì lợi thế của đảng Cộng Hoà hoặc trở thành thiểu số vĩnh viễn.

Thất bại thảm hại của đảng Cộng Hoà trong cuộc bầu cử giữa kỳ đầu tuần này là hậu quả của nhiều nguyên nhân, trong đó có nỗi bất mãn sâu sắc của các cộng đồng người Mỹ gốc Hispanic – nạn nhân lớn nhất của chính sách trục xuất của ông Miller. Người gốc Hispanic chỉ chiếm 10% số cử tri đi bầu nhưng 69% trong số đó bỏ phiếu cho đảng Dân Chủ, tăng 29 điểm so với kỳ bầu cử 2024. Các tiểu bang đông người gốc Hispanic như Texas, New Mexico, Arizona chuyển mạnh từ “đỏ” sang “xanh” là do sự thay đổi của khối cử tri này. Nếu ở chức vụ mới, ông Miller tiếp tục tác oai tác quái với người nhập cư thì hy vọng chiến thắng của đảng Cộng Hòa trong cuộc bầu cử tổng thống 2028 có nguy cơ tan thành mây khói.

Đường xa nghĩ nỗi sau này…

Đảng Dân Chủ – sẽ nắm quyền kiểm soát Quốc Hội đầu năm tới – đã phản ứng rất gay gắt trước sự thăng chức của ông Stephen Miller. Dân Biểu Hakeem Jeffries (Dân Chủ – New York), người đang có triển vọng trở thành chủ tịch Hạ Viện tiếp theo, đăng trên mạng xã hội rằng ông Miller nên bị sa thải khỏi chính quyền Trump. “Stephen Miller là một kẻ bài ngoại nguy hiểm và cực đoan liều lĩnh, người có bàn tay nhuốm máu người Mỹ. Sự hiện diện của ông ta trong chính phủ nên bị loại bỏ như một khối u ác tính.”

Còn theo Thượng Nghị Sĩ Chuck Schumer, lãnh đạo đảng Dân Chủ Thượng Viện, “Stephen Miller là người chủ mưu những chính sách tàn bạo và vô nhân đạo nhất của chính quyền này. Trump không thể nào chọn một người tồi tệ hơn. Đa số cử tri Dân Chủ của chúng ta sẽ đấu tranh chống lại ông ta đến cùng.” Ông Schumer cũng nói rằng việc ông Miller được thăng chức, cho thấy ông Trump “không học được gì” từ những thất bại của đảng Cộng Hòa trong ngày bầu cử.

Có điều, chánh văn phòng Toà Bạch Ốc là chức vụ chính trị không cần sự phê chuẩn của Thượng Viện nên đảng Dân Chủ chẳng thể làm gì để thay đổi lựa chọn của ông Trump. Chỉ có thể tiên liệu rằng, xung đột giữa hành pháp và lập pháp chung quanh vấn đề di dân, nhập cư sẽ gay gắt hơn nữa trong hai năm tới, và nạn nhân trực tiếp hiển nhiên là người nhập cư, người da màu nói chung. [dt]

‘GIỮ WESTMINSTER’ VÀ ‘SÓNG THẦN XANH’ : HAI THẾ GIỚI TRONG ĐÊM BẦU CỬ Ở LITTLE SAIGON (Hà Giang / BBC News Tiếng Việt)

'Giữ Westminster' và 'sóng thần xanh': Hai thế giới trong đêm bầu cử ở Little Saigon

Hà Giang

Gửi cho BBC News Tiếng Việt từ miền Nam California, Hoa Kỳ

6 tháng 11 năm 2026

https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cmvg99epx114o

https://ichef.bbci.co.uk/ace/ws/800/cpsprodpb/8c70/live/c388f630-d9bf-11f1-b441-2b33b063138f.jpg.webp

Dân biểu Derek Trần và người ủng hộ mừng chiến thắng

Tối 3/11/2026, khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ đang diễn ra và các phòng phiếu California vẫn còn mở cửa, tôi đến Lavender Hall, nơi Thị trưởng Westminster Charlie Nguyễn (Nguyễn Mạnh Chí) tổ chức buổi tiệc theo dõi kết quả kiểm phiếu.

Trong phòng lúc ấy mới có hơn mười người, kể cả các tình nguyện viên, đa số thuộc thế hệ lớn tuổi. Tôi nhìn đồng hồ: 6 giờ 40.

Charlie Nguyễn đang lúi húi trước chiếc keyboard, tự tay lắp đặt hệ thống âm nhạc và máy chiếu. Vợ ông tất bật mang những khay thức ăn vào phòng, sắp xếp lên bàn. Một người tình nguyện ngồi gọt những quả hồng để chuẩn bị món tráng miệng.

Nhìn những người có mặt, tôi có cảm giác đây gần như là một buổi họp mặt gia đình. Khách chưa đông, nhưng mỗi người đều bận bịu với việc phải làm.

Bắt chuyện với một tình nguyện viên, tôi hỏi vì sao ông ủng hộ Charlie Nguyễn.

"Chúng tôi phải giữ lấy cho bằng được Westminster!" ông khẳng định, rồi giải thích: "Nếu không, bọn cộng sản sẽ chiếm mất thành phố."

Nhưng những người cộng sản ấy là ai, đang ở đâu? Tôi thắc mắc.

"Ồ, tụi nó ở đâu mà chẳng có!" ông đáp, không nêu tên một cá nhân hay tổ chức cụ thể nào.

Westminster là trái tim của Little Saigon, nơi thường được mệnh danh là "thủ đô của người Việt tị nạn" tại Hoa Kỳ. Tại đây, những người Việt đến Mỹ sau năm 1975 đã xây dựng một cộng đồng mang bản sắc văn hóa và chính trị riêng.

Năm 1992, ông Tony Lâm trở thành người Mỹ gốc Việt đầu tiên đắc cử vào một chức vụ công tại Hoa Kỳ: chiếc ghế trong Hội đồng Thành phố Westminster. Mười sáu năm sau, người Mỹ gốc Việt đã chiếm đa số ghế trong hội đồng ấy.

Trong một thành phố có lịch sử như vậy, lời người tình nguyện về quyết tâm phải "giữ Westminster" mang ý nghĩa vượt hẳn ra ngoài cuộc tranh cử chức thị trưởng.

Đến 7 giờ 40, khi tôi rời Lavender Hall, mới chỉ có thêm khoảng năm, sáu người đang lục tục kéo vào. Charlie Nguyễn và những người giúp ông vẫn đang bận với việc chuẩn bị.

https://ichef.bbci.co.uk/ace/ws/800/cpsprodpb/2484/live/ca891b40-d9bf-11f1-93e1-3b657b665bcf.jpg.webp

Địa điểm Thị trưởng Westminster Charlie Nguyễn (Nguyễn Mạnh Chí) tổ chức buổi tiệc theo dõi kết quả kiểm phiếu

Một Little Saigon khác

Gần 8 giờ tối, tôi đến Golden Sea Restaurant & Banquet, nơi Dân biểu Derek Trần tổ chức buổi tiệc theo dõi kết quả tranh cử.

Bãi đậu xe kín chỗ. Một vài xe cảnh sát đậu ở đầu đường và gần các cơ sở thương mại lân cận. Trước cửa nhà hàng, ba, bốn nhân viên an ninh kiểm tra túi xách của khách trước khi cho vào.

Bên trong, những chùm đèn pha lê sáng rực trên trần, những cụm bóng bay đỏ, trắng, xanh nổi bật giữa các bàn tiệc phủ khăn trắng. Một hàng dài người đứng chờ lấy thức ăn hoặc thức uống. Phía sân khấu, những tấm bảng vận động tranh cử của Derek Trần được dựng bên dưới màn hình lớn.

Khoảng vài trăm người đã có mặt. Những gương mặt trẻ xen lẫn với người lớn tuổi, những nhóm khách thuộc nhiều sắc tộc đứng quanh các bàn tiệc trò chuyện. Tiếng nói cười rộn rã lẫn trong tiếng nhạc.

Derek Trần đi từ nhóm khách này sang nhóm khách khác, bắt tay, trò chuyện rồi đứng giữa những người ủng hộ để chụp hình. Những chiếc điện thoại liên tục được giơ lên.

Nổi bật trong đám đông là những chiếc áo vàng mang dòng chữ "Derek Tran Veteran for Congress" (Derek Trần, cựu chiến binh tranh cử Quốc hội). Tôi chào mấy tình nguyện viên trẻ mặc áo ấy, rồi hỏi điều gì khiến các em dành thời gian cho công việc vận động tranh cử.

"Bởi vì em ghét Trump," Phil, 16 tuổi, trả lời ngắn gọn bằng tiếng Anh.

Caynen, 17 tuổi, kể rằng ông nội em là cựu quân nhân, đang lo lắng về Không quân Hoa Kỳ và quyền lợi của các cựu chiến binh. Đó là lý do em muốn giúp Derek Trần.

Một em trai khác, cũng 16 tuổi, không muốn nêu tên, nói mình ủng hộ vị dân biểu vì thấy ông "tử tế, đàng hoàng và tốt bụng."

Cả ba đều chưa đến tuổi đi bầu.

Tôi nhìn những chiếc áo vàng của các em, rồi nhìn đám đông đang trò chuyện, chụp hình và theo dõi kết quả trên màn hình. Những người có mặt không chỉ là người Việt. Buổi tiệc giống một cuộc sinh hoạt tranh cử của chính trị dòng chính Hoa Kỳ hơn là những cuộc họp mặt cộng đồng người Việt mà tôi từng quen thuộc.

https://ichef.bbci.co.uk/ace/ws/800/cpsprodpb/ff62/live/d8bcaa60-d9bf-11f1-b441-2b33b063138f.jpg.webp

Những người ủng hộ trẻ tuổi của Dân biểu Derek Trần

Thực ra, chính cuộc tranh cử của Derek Trần cũng là một dấu mốc quan trọng trong hành trình tham gia chính trị Hoa Kỳ của người Việt tại Little Saigon.

Năm 2024, ông đánh bại Dân biểu Cộng hòa Michelle Steel với cách biệt chỉ 653 phiếu, trở thành người Mỹ gốc Việt đầu tiên đại diện địa hạt 45 tại Hạ viện liên bang.

Hai năm sau, người đối đầu với ông không phải một ứng cử viên thuộc sắc dân khác, mà là Chương Võ, một cựu nhân viên cảnh sát và từng là thị trưởng Cerritos thuộc Đảng Cộng hòa.

Cả hai đều là con của những gia đình tị nạn Việt Nam. Gia đình cả hai từng phải dựa vào các chương trình trợ giúp của chính phủ khi mới ổn định cuộc sống tại Mỹ. Nhưng họ có những quan điểm chính trị khác nhau về vai trò của chính phủ trong việc giúp đỡ các gia đình gặp khó khăn.

Derek Trần phản đối những khoản cắt giảm chương trình trợ giúp xã hội trong đạo luật ngân sách của Đảng Cộng hòa. Chương Võ ủng hộ các chính sách giảm thuế trong đạo luật ấy, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm tự lực của mỗi gia đình.

Ngay trong cuộc bầu cử sơ bộ tháng Sáu, chính Charlie Nguyễn cũng từng tranh chiếc ghế Quốc hội này, trước khi Chương Võ giành được quyền bước vào cuộc tổng tuyển cử với Derek Trần.

Ba người Mỹ gốc Việt, ba con đường chính trị khác nhau, cùng tìm kiếm lá phiếu của cử tri trong cùng một địa hạt 45.

Đây là một địa hạt nằm ở phía bắc Quận Cam, bao gồm Westminster, Garden Grove, Fountain Valley, Buena Park và Fullerton, đồng thời trải sang một phần Quận Los Angeles. Dù có Little Saigon ngay ở giữa, cử tri của địa hạt 45 không chỉ là người Việt. Theo Los Angeles Times, người Mỹ gốc Á chiếm khoảng 40% dân số trong độ tuổi đi bầu, còn người gốc Mỹ Latin chiếm khoảng 28%.

Cuộc tranh cử giữa Derek Trần và Chương Võ vì thế không chỉ là cuộc cạnh tranh giành lá phiếu của cộng đồng người Việt, mà còn là cuộc vận động để đại diện cho một địa hạt đa sắc tộc.

Nhưng tối 3/11, tại Golden Sea Restaurant, sự chú ý của những người tham dự còn hướng đến một cuộc tranh giành quyền lực lớn hơn, đang diễn ra trên khắp nước Mỹ.

Từ 'cơn sóng xanh' đến 'sóng thần xanh'

Trên các màn hình lớn, CNN đang trực tiếp tường thuật cuộc bầu cử. Những bản đồ xanh đỏ, hình ảnh các ứng cử viên và những bảng đếm ghế Quốc hội liên tục thay đổi.

Lúc 8 giờ 21 phút tối California, một dòng chữ xuất hiện trên màn hình: "Đảng Dân chủ thắng Hạ viện, áp sát Thượng viện trong bầu cử giữa kỳ".

Bảng kết quả phía dưới lúc ấy ghi nhận 143 ghế Hạ viện thuộc về Đảng Dân chủ, so với 94 ghế Cộng hòa đã được xác định.

Đây chưa phải là kết quả cuối cùng. Nhiều cuộc đua vẫn đang được kiểm phiếu. Một đảng cần 218 trong tổng số 435 ghế để kiểm soát Hạ viện; tại Thượng viện, phe Dân chủ cần ít nhất 51 ghế, vì nếu hai bên hòa 50-50, lá phiếu quyết định sẽ thuộc về Phó Tổng thống JD Vance của Đảng Cộng hòa.

Trong phòng tiệc ồn ào, mỗi lần CNN loan báo một kết quả mới, nhiều người lại hướng về màn hình.

Texas gây ra một trong những phản ứng hào hứng nhất.

Tại bang mà Đảng Cộng hòa đã giữ chức thống đốc suốt hơn ba thập niên, đài CNN vừa tuyên bố ứng cử viên Dân chủ Gina Hinojosa đã đánh bại Thống đốc Greg Abbott, trở thành phụ nữ gốc Mỹ Latin đầu tiên được bầu làm thống đốc Texas.

Chưa hết, trong cuộc đua Thượng viện liên bang, ứng cử viên Dân chủ James Talarico cũng đánh bại Tổng chưởng lý Ken Paxton của Đảng Cộng hòa, trở thành thượng nghị sĩ Dân chủ đầu tiên mà cử tri Texas bầu lên kể từ năm 1988.

Xướng ngôn viên vừa dứt lời, một người ngồi bàn bên cạnh tôi nói lớn: "Ôi chao! Texas đã chuyển sang màu xanh!" Cả phòng vang tiếng reo hò.

Rồi đến Kansas, nơi ứng cử viên Dân chủ Adam Hamilton được CNN dự báo đánh bại Thượng nghị sĩ Cộng hòa Roger Marshall. Đó là lần đầu tiên sau 94 năm bang này bầu một thượng nghị sĩ Dân chủ.

----------------------------------------

Bốn cuộc điều tra đảng Dân chủ có thể tiến hành nếu giành được quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ

2 tháng 11 năm 2026

Đảng Dân chủ phá tan cục diện chính trị của Tổng thống Trump trong đêm lịch sử

4 tháng 11 năm 2026

Bầu cử 3/11 và tương lai nước Mỹ

28 tháng 10 năm 2026

--------------------------------------------

Bên cạnh chuyện Derek Trần và Chương Võ, người ta bàn về những chiếc ghế Quốc hội vừa đổi chủ, những bang vốn lâu nay nghiêng về Cộng hòa và viễn cảnh chính quyền Donald Trump sẽ phải đối diện với một Quốc hội do phe đối lập kiểm soát.

Ban đầu, tôi nghe nhiều người nói đến một "blue wave" – làn sóng xanh của Đảng Dân chủ.

Rồi hai chữ "blue tsunami" (sóng thần xanh) bắt đầu xuất hiện.

Một người đàn ông nói đùa rằng chính Tổng thống Trump đã tạo nên cơn sóng ấy. Người khác nói, "Đây là lần đầu tiên Trump đoàn kết mọi người."

"Nhưng tôi buồn, tôi đang chờ tấm ngân phiếu 5.000USD," một người khác lập tức đáp lại giữa tiếng cười ồ vang dội.

Câu nói nhắc đến lời hứa của ông Trump tại đại hội Đảng Cộng hòa ở Dallas hồi tháng Chín: rằng mỗi công dân trưởng thành Mỹ được nhận 5.000 đô la nếu Đảng Cộng hòa giữ được quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội.

Một người khác gọi tỷ phú Elon Musk là "người thua cuộc lớn nhất đêm nay", sau khoản tiền khổng lồ hơn 444 triệu đô la ông đã đóng góp để hỗ trợ các ứng cử viên Cộng hòa, trong đó hơn một nửa được dồn cho bang Texas.

Những câu chuyện nối tiếp nhau, từ kết quả bầu cử đến tiền vận động tranh cử, từ lời hứa của tổng thống đến tương lai Quốc hội.

Giữa không khí ấy, tôi nghe một người nói:

"Thế là buổi đêm được ngủ ngon hơn rồi."

Ngồi bên trái tôi là một phụ nữ Mỹ gốc Việt. Bà kể rằng mình ít khi tham dự những buổi sinh hoạt như thế này. Nếu có đến, thì thường chỉ ghé qua rồi về.

Nhưng tối nay, bà muốn ở lại.

"Quá thú vị. Có quá nhiều thứ đang được quyết định," bà nói.

Rồi bà tâm sự rằng bà lo ngại về điều mà bà cho là sự suy yếu của cơ chế kiểm soát và đối trọng giữa các ngành quyền lực tại Hoa Kỳ. Bà cũng lo về tham nhũng và khả năng lạm dụng của chính quyền khi thiếu sự giám sát hữu hiệu.

Người đàn ông ngồi bên phải tôi gật gù khi bà nói đến việc các con mình đã mất nhiều niềm tin vào nước Mỹ.

Kết quả bầu cử tối nay, theo bà, đem lại hy vọng rằng nền dân chủ Mỹ vẫn chưa mất khả năng tự điều chỉnh qua lá phiếu.

Khi tôi hỏi có thể dùng câu chuyện của bà trong bài viết hay không, bà đồng ý, nhưng xin "đừng nêu tên tôi, vì trong gia đình có nhiều người ủng hộ phong trào MAGA."

Tôi chợt nghĩ đến người tình nguyện lo cộng sản sẽ chiếm mất Westminster ở Lavender Hall, và thấy mình tư lự khi so sánh mối quan tâm của ông với ưu tư của người phụ nữ ngồi cạnh.

Khoảng 9 giờ 15 tối, Derek Trần lên sân khấu tuyên bố chiến thắng.

Những tiếng hô "Thêm hai năm nữa! Thêm hai năm nữa!" vang lên trong khán phòng.

Trong bài phát biểu, ông kêu gọi người Mỹ cùng xây dựng một đất nước phục vụ tất cả mọi người bất kể màu da, khôi phục niềm tin giữa người dân và bảo vệ nguyên tắc một chính quyền của dân, do dân, vì dân, không để bị khuất phục trước một cá nhân hay một đảng phái.

Những lời ấy được đón nhận bằng những tiếng huýt sáo và tràng vỗ tay dài.

Trở lại Westminster

Khoảng 9 giờ 40 tối, tôi rời Golden Sea Restaurant để quay lại Lavender Hall. Tôi muốn biết buổi tiệc của những người đã có mặt từ sớm, tự tay chuẩn bị từng việc nhỏ để đón khách, hiện giờ đang diễn ra như thế nào.

Lúc tôi trở lại, Lavender Hall đã có thêm vài chục người. Dưới những chùm đèn pha lê treo giữa trần nhà sơn đen, các bàn tròn phủ khăn đỏ nằm cách nhau khá xa. Nhiều chiếc ghế vẫn còn bỏ trống, nhưng không khí đã sôi nổi hơn lúc đầu hôm.

Trên sân khấu, Charlie Nguyễn đang cầm micro chúc mừng Nam Quan Nguyễn, một ứng cử viên Hội đồng Thành phố đang dẫn đầu cuộc đua. Còn kết quả tranh cử thị trưởng của chính ông vẫn chưa ngã ngũ.

Màn hình lớn phía sau sân khấu hiển thị kết quả kiểm phiếu của Quận Cam. Charlie Nguyễn đang dẫn trước Carlos Manzo khoảng 390 phiếu, trong khi nhiều phiếu vẫn chưa được đếm.

Tôi đến đứng cạnh luật sư Nguyễn Quốc Lân. Ông là ủy viên Hội đồng Giáo dục Học khu Thống nhất Garden Grove từ năm 2002, đang ra tái tranh cử, và lúc ấy cũng đang dẫn đầu cuộc đua của mình. Ông tâm sự rằng nếu phiếu không bị chia với cựu nghị viên Kimberly Hồ, người cũng ra tranh chức thị trưởng, thì Charlie Nguyễn đã nắm chắc phần thắng.

Trước đó không lâu, tại Golden Sea Restaurant, những người ủng hộ Derek Trần đã hô vang "Thêm hai năm nữa!" khi ông lên sân khấu tuyên bố chiến thắng. Ở đây, mọi người vẫn chăm chú theo dõi từng đợt cập nhật kết quả cuộc đua thị trưởng.

Nhìn quanh, tôi thấy hầu hết khách dự tiệc là người Việt lớn tuổi. Ngoài ông Lân, tôi không trò chuyện được nhiều với những người ở đây. Dù cùng là người Mỹ gốc Việt, giữa họ và tôi tối hôm ấy dường như vẫn có một khoảng cách. Tôi cũng không thấy những khuôn mặt trẻ, những em thiếu niên tình nguyện hay đám đông đa sắc tộc như ở Golden Sea Restaurant.

Trong những cuộc trò chuyện quanh bàn tiệc, tôi nghe những lời chỉ trích cựu Tổng thống Joe Biden và sự ủng hộ mạnh mẽ dành cho Tổng thống Donald Trump cùng phong trào MAGA.

Giữa những câu chuyện về chính trị Mỹ, tôi lại nhớ đến lời người tình nguyện lúc đầu hôm: "Chúng tôi phải giữ lấy cho bằng được Westminster!"

Với nhiều người Việt thuộc thế hệ tị nạn đầu tiên, qua nhiều thập niên, chống cộng triệt để đã trở thành một phần căn cước, gắn với những gì họ từng mất và cộng đồng họ đã gây dựng trên đất Mỹ. Vì thế quyết tâm "giữ Westminster" có lẽ còn là quyết tâm giữ một thành trì mang dấu ấn lịch sử của cộng đồng mình.

Ở một góc phòng, vài người đàn ông ghé lại gần nhau, thì thầm hỏi về tin Đảng Dân chủ đang thắng lớn trên toàn quốc. Mặt không giấu vẻ lo âu.

VIDEO : Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát lưỡng viện Quốc hội Mỹ

Tôi vừa từ một căn phòng nơi tin tức ấy được đón nhận bằng những tràng reo hò, nơi người ta nói với nhau về một "trận sóng thần màu xanh," về một nước Mỹ họ cho là sẽ tốt hơn. Còn ở đây, chiến thắng của Đảng Dân chủ chỉ được nhắc đến qua những lời hỏi nhỏ.

Chỉ cách nhau một quãng đường ngắn, hai buổi tiệc dường như thuộc về hai thế giới.

Ở Lavender Hall, chính trị hiện diện trong không khí thân quen của một buổi họp mặt giữa những người Việt lớn tuổi, nơi những ký ức và nỗi lo của cộng đồng tị nạn vẫn có sức ảnh hưởng mạnh mẽ. Tại Golden Sea Restaurant, người Mỹ gốc Việt hòa vào một đám đông đa sắc tộc, nhiều thế hệ, cùng tham gia vào cuộc vận động chính trị rộng lớn hơn, theo dõi cán cân quyền lực tại Washington và bàn về tương lai nền dân chủ Hoa Kỳ.

Hơn nửa thế kỷ sau ngày những người Việt tị nạn đầu tiên đặt chân đến Mỹ, cộng đồng mà họ gây dựng đã đi một chặng đường dài. Họ có người nắm giữ những chức vụ dân cử, có người tham gia vào các cuộc tranh luận về chính sách, về người lãnh đạo và hướng đi của đất nước. Và họ không ngại công khai đứng ở những phía chính trị đối nghịch, ngay cả khi sự bất đồng ấy đôi lúc khiến những người trong cùng một gia đình khó nói chuyện với nhau.

Dù reo mừng hay lo âu trước kết quả bầu cử, những người tôi gặp trong hai căn phòng ấy đều đang quan tâm đến tương lai nước Mỹ bằng sự thiết tha của những người biết rằng đó cũng là tương lai của chính mình và con em mình.

-----------------

Tác giả Hà Giang là một nhà báo người Mỹ gốc Việt sống tại miền Nam California, trước đây từng làm việc tại BBC News Tiếng Việt.

===================

Tin liên quan

Sài Gòn, cái tên chưa bao giờ mất

8 tháng 7 năm 2026

Khi người Mỹ cũng bỏ nước ra đi – đâu mới là nhà?

7 tháng 4 năm 2026

Hạ viện chặn chiến tranh Iran: Nước Mỹ đang tự vấn thế nào là America First?

9 tháng 6 năm 2026

James Talarico: Người giúp Đảng Dân chủ 'giành lại Texas' sau hơn 30 năm

4 tháng 11 năm 2026