Bốn Phương

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 30/09/2026 đã công bố chi tiết các khoản đầu tư lên tới 200 tỷ đô la của Hàn Quốc tại Hoa Kỳ, mà theo ông là được dành cho 3 dự án năng lượng, trong đó có dự án đường ống dẫn khí đốt tại Alaska và dự án xây dựng nhiều nhà máy điện hạt nhân.

https://s.rfi.fr/media/display/826a812c-bd8c-11f1-be8c-816a8398162d/w:1024/p:16x9/AP26271666180478.webp

Tổng thống Donald Trump phát biểu, đứng phía sau là bộ trưởng Thương Mại Howard Lutnick ( phải ) và bộ trưởng Năng Lượng Chris Wright Phòng Bầu dục của Nhà Trắng, ngày 28/09/2026, Washington, Hoa Kỳ. AP Photo/Alex Brandon - Alex Brandon

Tổng thống Mỹ tuyên bố: « Nhờ những thỏa thuận mà chính quyền của tôi đã đạt được với Hàn Quốc, họ sẽ đầu tư tới 200 tỷ đô la ». Theo AFP, chính quyền Trump cũng thông báo về dự án xây dựng một nhà máy điện tại bang Texas, dự kiến cung cấp hơn 6.400 MW điện cho các trung tâm dữ liệu được xây dựng tại khu vực này. Nhà máy dự kiến sẽ đi vào hoạt động hoàn toàn vào năm 2032.

Bộ trưởng Thương Mại Mỹ Howard Lutnick nói thêm rằng Hàn Quốc sẽ « đầu tư gần 200 tỷ đô la vào cơ sở hạ tầng năng lượng nhằm củng cố vị thế thống trị về năng lượng của Mỹ ». Theo ông, khoản đầu tư lớn nhất, lên tới 120 tỷ đô la, sẽ được dành để xây dựng « 8 nhà máy điện hạt nhân khổng lồ » tại các bang Ohio, Tennessee, South Carolina và Kentucky.

Tuy nhiên, dù hoan nghênh một dự án « sẽ củng cố hơn nữa liên minh Mỹ - Hàn », bộ Thương Mại Hàn Quốc khẳng định chưa có quyết định nào được đưa ra về dự án đường ống dẫn khí đốt ở Alaska.

Dự án đường ống dẫn có mục tiêu vận chuyển khí đốt được khai thác ở phía bắc Alaska qua 1.300 km tới một cảng ở phía nam bang này. Tại đó, khí đốt sẽ được hóa lỏng rồi được vận chuyển bằng tàu biển sang châu Á, thị trường tiêu thụ chính.

Tuy nhiên, dự án quy mô lớn này đã vấp phải nhiều chỉ trích, đặc biệt là từ các tổ chức bảo vệ đa dạng sinh thái. Việc triển khai dự án cũng chưa chắc chắn do các vấn đề về chi phí và tính khả thi về kinh tế.

---------------------------

Các nội dung liên quan

Hàn Quốc tăng tốc đàm phán về gói đầu tư trước chuyến thăm của tổng thống Trump

HÀN QUỐC - HOA KỲ - ĐẦU TƯ

TRUNG QUỐC : CƯỜNG QUỐC ỔN ĐỊNH TRƯỚC MỘT HOA KỲ BẤT ỔN THỜI TRUMP? (Thu Hằng / RFI)

Trung Quốc: Cường quốc ổn định trước một Hoa Kỳ bất ổn thời Trump?

Thu Hằng – RFI

Đăng ngày: 01/10/2026 – 14:46 – Sửa đổi ngày: 01/10/2026 – 15:41

https://www.rfi.fr/vi/ph%C3%A2n-t%C3%ADch/20261001-trung-qu%E1%BB%91c-c%C6%B0%E1%BB%9Dng-qu%E1%BB%91c-%E1%BB%95n-%C4%91%E1%BB%8Bnh-tr%C6%B0%E1%BB%9Bc-m%E1%BB%99t-hoa-k%E1%BB%B3-b%E1%BA%A5t-%E1%BB%95n-th%E1%BB%9Di-trump

Từ đầu nhiệm kỳ thứ hai vào tháng 01/2025, tổng thống Mỹ Donald Trump đã oanh kích vào nhiều quốc gia, bắt giữ tổng thống Venezuela ngay tại Caracas, sát hại lãnh tụ tối cao Ali Khamenei ngay tại Teheran, siết cấm vận Cuba, áp thuế quan với nhiều nước… Theo nhiều chuyên gia, « chiến lược America First đang tạo thêm lợi thế cho Trung Quốc ».

https://s.rfi.fr/media/display/344b828e-bd91-11f1-bac5-098db7fa8bc7/w:1024/p:16×9/2026-09-30T035923Z-1569948237-RC2ETNAYR2FB-RTRMADP-3-CHINA-ANNIVERSARY.webp

Ảnh bìa: Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đi ngang qua Đài tưởng niệm Anh hùng Nhân dân trong một buổi lễ kỷ niệm Ngày Liệt sĩ, một ngày trước Quốc khánh Trung Quốc, Quảng trường Thiên An Môn, Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 30/09/2026. REUTERS – Florence Lo

Trước một nước Mỹ bị chỉ trích « bắt nạt » các nước khác dưới khẩu hiệu MAGA, Trung Quốc tìm cách xây dựng hình ảnh đối lập của một cường quốc có trách nhiệm, bảo vệ ổn định và trở thành điểm tựa cho các nước chịu sức ép từ Washington. Nhưng liệu hình ảnh này có đúng thực tế không ?

Cường quốc duy nhất có thể « đương đầu » với Mỹ

Ngành ngoại giao Trung Quốc chưa bao giờ bỏ lỡ cơ hội chỉ trích « tính bất hợp pháp » trong các hành động của chính quyền Trump. Ngày 13/09/2026 tại New Delhi, chủ tịch Tập Cận Bình kêu gọi các đối tác BRICS « kiên quyết đứng về lẽ phải của lịch sử », bảo vệ Hiến chương Liên Hiệp Quốc, hợp tác quốc tế và chủ nghĩa đa phương. Dù không trực tiếp nhắc tới Washington, thông điệp rõ ràng nhằm tạo thế đối lập với chính sách của Mỹ. Với tư cách là thủ lĩnh của « Nam bán cầu », Bắc Kinh kêu gọi các đối tác trở thành « những nước tiên phong trong việc duy trì hòa bình và ổn định ». Hiểu theo một một cách nào đó, Bắc Kinh tự nhận là « lực lượng bảo đảm ổn định ».

Theo nhà nghiên cứu Émilie Trần thuộc Hong Kong Metropolitan University, « đối với những quốc gia lo ngại về tính khó lường trong chính sách của Mỹ và hậu quả của các cuộc xung đột kéo dài, lập trường của Trung Quốc rất hấp dẫn ». Thậm chí lập trường này là « đặc biệt », theo nhận định của giáo sư danh dự Bertrand Badie, Trường Khoa học Chính trị Sciences Po Paris. Ông nhìn nhận Trung Quốc là một trong những cường quốc hiểu rõ toàn cầu hóa, hội nhập sâu vào hệ thống này và biết cách tận dụng những lợi ích mà nó mang lại.

Bản thân Trung Quốc cũng chịu tác động từ chính sách thuế quan cứng rắn của Washington và phải tìm cách đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Trong bối cảnh đó, Bắc Kinh đề xuất một mô hình chủ nghĩa đa phương đặc biệt, ít tập trung vào các chuẩn mực phổ quát, thay vào đó đề cao chủ quyền quốc gia, nguyên tắc không can thiệp và sự đa dạng của các chế độ chính trị. Cách tiếp cận này có sức hấp dẫn nhất định với nhiều nước Nam bán cầu, vẫn thường xuyên bị phương Tây chỉ trích về dân chủ. Tuy nhiên, Marc Julienne, giám đốc Trung tâm châu Á thuộc Viện Quan hệ Quốc tế Pháp (IFRI), nhận định « mô hình của Trung Quốc trên thực tế giống « chủ nghĩa đa phương song phương » hơn là một cơ chế đa phương thực sự ». Và mô hình này « mang tính một chiều » do trọng lượng của Trung Quốc và phục vụ trước hết cho lợi ích của Bắc Kinh.

Trung Quốc cũng dựa vào sức mạnh để tạo vị thế

Vẫn theo Marc Julienne, sẽ là sai lầm nếu coi Trung Quốc là một cường quốc ổn định chỉ bằng cách đặt nước này đối lập với nước Mỹ của Donald Trump, bởi cách nhìn đó có nguy cơ lặp lại chính luận điệu của Bắc Kinh. Cả hai nhà nghiên cứu Pháp Marc Julienne và Émilie Trần đều cho rằng Bắc Kinh chỉ duy trì hình ảnh « lực lượng ổn định » khi cần bảo vệ lợi ích quốc gia và « có xu hướng xét lại khi cho rằng các quy tắc quốc tế cản trở lợi ích chiến lược hoặc yêu sách chủ quyền của họ ».

Yêu sách chủ quyền là một ví dụ rõ ràng cho xu hướng này. Trung Quốc ngày càng thể hiện lập trường quyết đoán tại Ấn Độ-Thái Bình Dương, đặc biệt trong các tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông, Biển Hoa Đông, gây sức ép quân sự đối với Đài Loan, mở rộng ảnh hưởng tại các đảo quốc Nam Thái Bình Dương, tăng cường hiện diện quân sự tại Đông Nam Á thông qua căn cứ Ream của Cam Bốt và gần đây là trung tâm hỗ trợ quân sự chung tại Lào.

Nhìn chung, theo Marc Julienne, Bắc Kinh duy trì quan hệ căng thẳng hoặc bất ổn với nhiều nước láng giềng, đồng thời có xu hướng áp đặt vị thế của một cường quốc thống trị trong khu vực. Nhìn rộng hơn trên phạm vi toàn cầu, nhà nghiên cứu Émilie Trần đánh giá Trung Quốc « không phải là một cường quốc ổn định mà là một cường quốc đang tìm cách dần thay đổi trật tự quốc tế theo hướng có lợi cho mình ».

—————————-

Các nội dung liên quan

Với chính sách ”bất nhất”, Trump đang “nhường thế giới cho Trung Quốc”

Thursday, 1 October 2026

PHẠM ĐOAN TRANG NHẬN GIẢI THƯỞNG VÁCLAV HAVEL “DISTURBING THE PEACE” NĂM 2026 (Ba Sàm lược dịch)

Phạm Đoan Trang nhận Giải thưởng Václav Havel “Disturbing the Peace” năm 2026

-----

Legal Initiatives by LIV | September 22, 2026

Ba Sàm lược dịch

30-9-2026 23:00

https://www.facebook.com/ba.sam.657072/posts/pfbid0TGEcEkqvuuTZirSGiWVSeDdVk7sXgm2Aeocp5HDE24XwRzhpbfcGV2tX4ErqPZmyl

Trung tâm Václav Havel đã vinh danh nhà báo, nhà xuất bản kiêm nhà hoạt động dân chủ người Việt đang bị giam giữ – bà Phạm Đoan Trang – là người nhận Giải thưởng “Disturbing the Peace” (tạm dịch: “Phá vỡ sự im lặng/Gây xáo trộn sự bình yên giả tạo”) năm 2026, dành cho những cây bút dũng cảm đang đối mặt với hiểm nguy. Tổ chức này ghi nhận sự kiên định của bà trong việc bảo vệ quyền tự do ngôn luận bất chấp tình trạng đàn áp chính trị có hệ thống.

https://basamnhv.wordpress.com/wp-content/uploads/2026/10/image-6.png

bà Phạm Đoan Trang

Bà Trang hiện đang thụ án tù 9 năm tại Việt Nam sau khi bị chính quyền độc đảng kết tội tuyên truyền chống nhà nước. Dù phải đối mặt với sự sách nhiễu tàn nhẫn từ chính quyền dẫn đến việc bị giam giữ kéo dài, các tác phẩm văn học và báo chí đồ sộ của bà vẫn tiếp tục thách thức hành động đàn áp của chế độ độc đoán. Bên cạnh việc đồng sáng lập hai dự án chủ chốt của tổ chức Sáng kiến Pháp lý vì Việt Nam (LIV) – là Tạp chí Luật Khoa (LKTC) và The Vietnamese Magazine (TVM) – bà còn được ghi nhận là tác giả của nhiều tài liệu trong nước về sự tham gia của công dân, kiến thức pháp luật và quyền công dân, bao gồm các tác phẩm như Chính trị bình dân, Cẩm nang hỗ trợ tù nhân và Phản kháng phi bạo lực.

Đánh dấu cột mốc kỷ niệm 10 năm thành lập, Giải thưởng “Disturbing the Peace” được trao hàng năm cho những tác giả có tinh thần cống hiến mạnh mẽ cho nhân quyền, tương đồng với cố nhà viết kịch kiêm nhà bất đồng chính kiến người Séc, Václav Havel. Giải thưởng nhằm mục đích làm nổi bật và thu hút sự chú ý đến những cây bút sẵn sàng hy sinh tự do cá nhân để bảo vệ sự thật, phẩm giá con người và sự toàn vẹn trong nghệ thuật trước các chế độ áp bức.

Một hội đồng giám khảo quốc tế bao gồm các học giả, nhà bảo vệ nhân quyền và những người từng đoạt giải trước đây đã chọn bà Trang. Họ đánh giá cao tinh thần bất khuất cũng như tầm ảnh hưởng của bà đối với các cuộc thảo luận toàn cầu về nhân quyền.

Ông Salil Tripathi, thành viên hội đồng quản trị của tổ chức PEN Quốc tế, đã ca ngợi sự kiên cường và bền bỉ của bà Trang.

“Nhà văn kiêm nhà hoạt động nhân quyền dũng cảm Phạm Đoan Trang viết với sự sáng rõ của một người luôn hiểu rằng im lặng không phải là một lựa chọn. Bà đã đánh đổi tự do của mình để có được sự sáng rõ ấy, song những lời văn của bà vẫn lan tỏa xa hơn cả những bức tường giam cầm bà. Vaclav Havel từng hiểu rằng sức mạnh của người bất đồng chính kiến không nằm ở vũ lực mà ở sự khước từ—một hành động giản đơn nhưng kiên định: gọi tên sự thật đúng như bản chất của nó. Phạm Đoan Trang đã sống trọn vẹn tinh thần khước từ ấy qua từng câu chữ, từng bài viết, qua những lần bị bắt giữ, và qua đó, bà cho thấy thế nào là hành động ‘phá vỡ sự bình yên’ trước giới cầm quyền.”

Cựu Đại sứ Hoa Kỳ tại Cộng hòa Séc, ông John Shattuck, đã nhấn mạnh sự tương đồng giữa các bài viết của bà Trang và di sản của ông Havel.

“Phạm Đoan Trang sử dụng lối diễn đạt thẳng thắn nhưng đầy sức thuyết phục để mô tả tình trạng đàn áp tự do. Bà đã phải gánh chịu những hậu quả bất công khi dám nói lên sự thật trước quyền lực. Cuộc đời và các tác phẩm của bà là minh chứng sống động cho tư tưởng ‘Sức mạnh của những người không có quyền lực’ (Power of the Powerless) của Vaclav Havel; trong đó, ông khẳng định rằng: ‘Sự thật không vận hành theo cách chính trị nhờ vào việc đòi hỏi sự phục tùng, mà nhờ vào việc khơi dậy sự thấu hiểu và công nhận.’ Havel đã ca ngợi sức mạnh đạo đức của sự bất đồng chính kiến bằng những lời lẽ diễn giải súc tích lý do tại sao Phạm Đoan Trang được chọn trao Giải thưởng Disturbing the Peace Award năm 2026: ‘Người bất đồng chính kiến khẳng định phẩm giá công dân của mình, bất chấp mọi cái giá phải trả.’”

Ông Maksim Znak—một luật sư, học giả người Belarus và cũng là người được trao giải thưởng này vào năm 2025—đã nhấn mạnh cái giá rất lớn mà bà phải trả cho các hoạt động của mình.

“Phạm Đoan Trang đã khẳng định thông điệp trong các bài viết của mình bằng chính hành động thực tế: bà sẵn sàng hy sinh tất cả vì lý tưởng, thấu hiểu những rủi ro và bình tĩnh biến những mối đe dọa thành lợi thế cho sứ mệnh của mình. Đó chính là sức mạnh đích thực của một nhà văn lỗi lạc, và đó cũng chính là ý nghĩa thực sự của việc sống trong sự thật.”

Sự ghi nhận mới nhất từ Trung tâm Vaclav Havel này tiếp tục nối dài danh sách các giải thưởng quốc tế được trao tặng cho bà Trang trong thời gian bà bị giam giữ. Bên cạnh Giải thưởng “Disturbing the Peace” năm 2026, những nỗ lực đấu tranh cho các quyền tự do dân sự của bà trước đó đã mang lại cho bà nhiều giải thưởng danh giá khác, bao gồm:

Giải thưởng Homo Homini (2017),

Giải thưởng Tự do Báo chí vì Tác động (2019),

Giải thưởng Phụ nữ Quốc tế Can đảm (2022),

Giải thưởng Martin Ennals dành cho Người bảo vệ Nhân quyền (2022),

Giải thưởng Quốc tế về Tự do Báo chí của CPJ (2022),

Giải thưởng PEN/Barbey về Quyền Tự do Viết lách (2024) và

Giải thưởng Tucholsky (2025).

Trong bối cảnh chính quyền Hà Nội tiếp tục đối mặt với sự giám sát chặt chẽ từ quốc tế về chiến dịch trấn áp mạnh tay và dai dẳng nhắm vào các nhà báo độc lập, các nhà lãnh đạo xã hội dân sự và giới xuất bản, việc bà Trang được vinh danh là một lời nhắc nhở nữa về cuộc đấu tranh đầy hiểm nguy vì các quyền tự do dân chủ cơ bản tại Việt Nam.

CHÀO HUY ĐỨC, ANH THẤY GÌ KHI TỪ NHÀ TÙ NHỎ RA NHÀ TÙ LỚN? (Tà Ru / Báo Tiếng Dân)

Chào Huy Đức, anh thấy gì khi từ nhà tù nhỏ ra nhà tù lớn?

Tà Ru - Báo Tiếng Dân

30/09/2026

https://baotiengdan.com/2026/09/30/chao-huy-duc-anh-thay-gi-khi-tu-nha-tu-nho-ra-nha-tu-lon/

Huy Đức thân mến,

Nếu tin anh sắp được rời khỏi nhà đá là đúng, trước hết, tôi mong ngày ấy đến thật suôn sẻ. Mong anh được trở về với gia đình, được ngủ một giấc không bị đánh thức bởi tiếng khóa cửa và được ngồi bên những người thương yêu mình.

Tôi không vội gọi cuộc trở về ấy là một ân huệ. Một người chịu tù đày vì những điều mình viết ra, thì hoàn toàn không mắc nợ gì lòng khoan hồng của quyền lực. Dù anh về khi mãn hạn hay theo một quyết định giảm án, điều đó cũng không xóa được sự bất công mà anh đã phải chịu đựng.

Tôi chỉ muốn nói với anh, theo cách của những người từng biết thế nào là nhà tù cộng sản: Mừng bạn tù chuyển trại!

Đằng sau câu chào chua chát ấy là niềm vui thật lòng. Từ một nhà tù nhỏ, có tường cao, cửa sắt, quản giáo, lao động cưỡng bức và giờ điểm danh, anh trở lại một không gian rộng lớn hơn, nhưng những giới hạn đối với tự do ngôn luận, tự do báo chí và quyền nói khác nhà cầm quyền vẫn còn đó. Cánh cửa trại giam mở ra, nhưng quyền lực vẫn có thể viện “một ngàn lẻ một cớ” để nhốt chúng ta trở lại. Hãy giữ mình, bạn thân mến! Chúng ta vẫn đang viết dưới bóng giá treo cổ.

https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/10/1-1024x825.jpg

Nhà báo Huy Đức tại cột mốc 1116, Lạng Sơn Nguồn: Trần Thanh Cảnh

Ngày anh bị kết án, bạn bè đã chia sẻ với anh qua những bức thư về “phiên tòa không cần phải biện hộ”. Ngày anh bước ra, có lẽ câu hỏi sẽ còn day dứt hơn: Bên ngoài những bức tường ấy, đất nước đã thay đổi ra sao? “Kỷ nguyên mới” đã mở thêm được bao nhiêu không gian tự do cho người dân, hay điều mở rộng trước hết vẫn là phạm vi kiểm soát của bộ máy công an trị?

Những tin tức vừa đến từ Úc và Na Uy khiến câu hỏi ấy vượt khỏi đường biên giới Việt Nam.

ABC của Úc đưa tin ông Trần Hiệp, công dân Úc, và ông Nguyễn Đức Thuận, công dân Na Uy, mất liên lạc với gia đình từ ngày 18 tháng 9 trong chuyến đi Campuchia. Việt Tân cáo buộc hai người bị bắt cóc tại Campuchia rồi cưỡng ép đưa về Việt Nam. Phía Việt Nam đưa ra một tường thuật khác, cho rằng họ bị bắt khi nhập cảnh trái phép, đồng thời nêu các cáo buộc liên quan đến khủng bố và giả mạo giấy tờ.

Đọc những tường thuật đối nghịch ấy, khó tránh khỏi liên tưởng đến vụ Trịnh Xuân Thanh và những tranh cãi quanh hai chữ “tự thú”.

Cáo buộc bắt cóc xuyên biên giới cần được làm rõ bằng chứng cứ độc lập. Nhưng cũng không thể lấy lời công bố của cơ quan bắt giữ làm phán quyết cuối cùng về những người đang nằm trong tay họ. Khi một bên nắm người, nắm hồ sơ và nắm cả phương tiện công bố thông tin, quyền được tiếp cận luật sư, gia đình và đại diện lãnh sự càng phải được bảo đảm.

Thủ tướng Úc Anthony Albanese đã xác nhận việc liên hệ với gia đình và hỗ trợ lãnh sự. Tại Na Uy, báo VG phản ánh nỗi lo của gia đình ông Thuận: Ông mắc bệnh tiểu đường, phụ thuộc vào insulin và cần được chăm sóc y tế. Đằng sau những nhãn hiệu an ninh là một sinh mạng không thể chờ những cuộc đấu khẩu kết thúc mới được bảo vệ.

Nếu việc cưỡng ép đưa người qua biên giới được xác nhận, “nhà tù lớn” sẽ mang thêm một nghĩa đáng sợ: Người ta có thể rời khỏi đất nước mà vẫn chưa thoát khỏi tầm với của bộ máy đàn áp. Khi ấy còn là vấn đề chủ quyền của quốc gia sở tại và an toàn của công dân nước ngoài.

Trong lúc ấy, trên sân khấu quốc tế, ông Tô Lâm tiếp tục những chuyến công du “con thoi”.

Tại Paris, Tổng thống Emmanuel Macron tiếp ông ở Điện Élysée. Hai bên thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện và nhiều lĩnh vực hợp tác. Nhưng cùng dịp ấy, mười ba tổ chức nhân quyền đã gửi thư kêu gọi Tổng thống Pháp đặt vấn đề nhân quyền vào nội dung thiết yếu của các cuộc trao đổi với nhà lãnh đạo Việt Nam.

Nghịch lý nằm ở đó: Nước Pháp mang trên công sở ba chữ Liberté – Égalité – Fraternité vẫn có thể mở rộng hợp tác với một chính quyền bị chất vấn về cách đối xử với những người sử dụng quyền tự do biểu đạt. Ngoại giao vốn không phải lớp học đạo đức; quốc gia nào cũng theo đuổi lợi ích. Chính vì vậy, người dân những nước nhỏ càng không nên nuôi ảo tưởng rằng tự do của mình sẽ được một cường quốc mang đến như món quà ngoại giao.

Đến New York, câu chuyện lại được phủ bằng những dự kiến hợp tác kinh tế. Reuters đưa tin trước chuyến đi rằng, hàng loạt thỏa thuận giữa doanh nghiệp Việt Nam và Hoa Kỳ đang được chuẩn bị, từ năng lượng, hàng không đến công nghệ và tài chính.

Những hợp đồng có thể mang lại lợi ích thực tế. Nhưng câu hỏi đối với đất nước không dừng ở giá trị các thương vụ: Một nhà lãnh đạo có thể đi rất xa trên bản đồ thế giới, liệu có thể dùng những chuyến đi ấy để vòng qua yêu cầu cải cách ở trong nước?

Ông Tô Lâm không thể dùng những chuyến công du “con thoi” để nạm vàng cho bức tranh đàn áp và chế độ công an trị. Những nghi thức đón tiếp không làm một bản án bất công trở nên công bằng; những lời ca ngợi quan hệ đối tác không trả lại tiếng nói cho người bị bịt miệng. Việc được tiếp đón ở nước ngoài cũng không phải sự chứng nhận rằng cách hành xử với người dân trong nước là chính đáng.

Từ Paris đến New York, hình ảnh đối ngoại có thể thay đổi rất nhanh. Nhưng thể chế, pháp quyền, quyền tự do của công dân và khả năng kiểm soát quyền lực chỉ thay đổi khi có những quyết định thực chất. Một chính quyền có thể mua máy bay, ký hợp đồng công nghệ và được trải thảm đỏ; không một tấm thảm đỏ nào thay thế được cải cách.

Ngay cả câu chuyện chiếc trống đồng Đông Sơn được Pháp bàn giao cũng cho thấy, cần phân biệt hình ảnh nghi lễ với sự thật lịch sử. Tuyên bố chung Pháp–Việt đặt việc bàn giao trong khuôn khổ chống buôn bán trái phép tài sản văn hóa. Chừng ấy thông tin không cho phép kể lại câu chuyện như thể đó đương nhiên là cổ vật bị lấy đi thời thuộc địa, nay được một nhà lãnh đạo “đòi lại”.

Một báu vật trở về là điều đáng mừng. Nhưng hành trình lưu lạc của nó vẫn cần được làm rõ: Nó đã rời Việt Nam khi nào, bằng con đường nào, qua tay những ai? Những câu hỏi ấy thuộc về trách nhiệm bảo vệ di sản và quyền được biết của xã hội. Lịch sử không nên trở thành đạo cụ để tô điểm hiện tại, cũng như ngoại giao không nên trở thành phông màn che khuất những vấn đề trong nước.

Huy Đức thân mến,

Anh có thể ra khỏi nhà tù, nhưng những câu hỏi về đất nước và quyền tự do của con người vẫn ở lại. Có lẽ anh hiểu hơn nhiều người: Trong nhà tù nhỏ, người tù biết rất rõ mình đang bị giam cầm; ở nhà tù lớn, sự mất tự do có thể lẫn vào những sinh hoạt bình thường đến mức người ta dần quen với bầu không khí ngột ngạt, coi đó là điều không thể khác.

Người ta vẫn đi làm, uống cà phê, lên Facebook, đi du lịch, mua bán và cười nói. Nhưng giữa những sinh hoạt ấy là những điều không dám viết, những câu hỏi tự nuốt lại, những cuộc trò chuyện phải nhìn trước ngó sau. Người ta né tránh những ranh giới vô hình nhiều đến mức việc né tránh trở thành phản xạ.

Đó là lúc kiểm duyệt ăn sâu nhất: Nó không còn cần một người kiểm duyệt đứng bên cạnh. Người cầm bút tự gạch câu của mình trước khi ai đó cầm bút đỏ; người đọc tự học cách im lặng trước điều mình biết là sai. Một xã hội vẫn vận hành, nhưng khả năng nói thật và tự sửa sai bị bào mòn từng ngày.

Tôi viết những dòng này không phải để đặt thêm lên vai anh một nghĩa vụ khi vừa bước qua những tháng ngày tù tội. Anh có quyền nghỉ ngơi, chăm sóc sức khỏe, sống bên gia đình và tự quyết định điều mình muốn làm. Tự do trước hết cũng bao gồm quyền không phải đáp ứng sự chờ đợi của bất kỳ ai.

Vì vậy, nếu ngày anh trở về với gia đình đang đến gần, chúng tôi thật lòng vui mừng. Nhưng thay vì vội chúc anh “trở lại tự do”, tôi muốn chúc anh trở lại bình an với những người vẫn đang đi tìm tự do.

Trại mới rộng bằng một đất nước. Không có tường bao, có biển, có núi, có những thành phố sáng đèn và những con người vẫn ngày ngày nuôi hy vọng. Nhưng một đất nước chỉ thực sự ra khỏi nhà tù khi người dân không còn phải sợ hãi vì một ý nghĩ, một câu hỏi hay một bài viết.

Mong sớm được mừng anh trở về, Huy Đức. Cho dù cuộc trở về lớn hơn của chúng ta — với một xã hội trong đó quyền tự do không phải là ân huệ được ban phát — vẫn còn đang ở phía trước.

Thay mặt các bạn tù,

Tà Ru – “Những Ánh Sao Đêm”

LẠI CÓ THÊM ĐỀ TÀI ĐỂ . . . NGHIÊN CỨU DÀNH CHO CÔNG AN HÀ NỘI! (Bạch Vũ / Báo Tiếng Dân)

Lại có thêm đề tài để… nghiên cứu dành cho Công an Hà Nội!

Bạch Vũ / Báo Tiếng Dân

30/09/2026

https://baotiengdan.com/2026/09/30/lai-co-them-de-tai-de-nghien-cuu-danh-cho-cong-an-ha-noi/

Công an Hà Nội lại tổ chức hội nghị lấy ý kiến về việc nghiên cứu, thử nghiệm hệ thống cột chặn xe tự động tại phố đi bộ Hồ Hoàn Kiếm, thay thế cho những hàng rào chắn thủ công đang được sử dụng.

Mới nghe qua thì thấy có vẻ như đây là một bước tiến trong ứng dụng công nghệ vào quản lý giao thông. Nhưng điều khiến người ta chú ý không hẳn là cái cột, mà là câu chuyện đằng sau nó: Một thiết bị đã có mặt trên thị trường từ lâu, nay lại trở thành đề tài nghiên cứu của cả một hội nghị!

Theo thông tin báo chí loan tải ngày 30/9, hệ thống cột chặn tự động được đề xuất nhằm kiểm soát phương tiện ra vào khu vực phố đi bộ, giảm nhân lực phải trực tiếp đóng mở rào chắn và tạo điều kiện xử lý nhanh các tình huống khẩn cấp. Một số điểm chốt hiện nay có thể mất từ 30 đến 60 phút để đóng hoặc mở, trong khi xe ưu tiên đôi khi cần được tiếp cận nhanh chóng.

https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/10/1-2.jpg

Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng (người cạnh bên chiếc xe), Giám đốc Công an TP Hà Nội, cùng đại diện chỉ huy các đơn vị xem mô hình thử nghiệm. Nguồn: CACC/ VNN

Mục tiêu này nghe qua rất hợp lý. Chẳng ai phản đối việc ứng dụng công nghệ để giảm sức lao động, nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm an toàn cho người dân. Vấn đề nằm ở chỗ, liệu có cần phải tổ chức nghiên cứu một cách rầm rộ đối với một giải pháp kỹ thuật vốn chẳng có gì mới mẻ?

Cột chặn xe tự động, hay còn gọi là bollard, được sử dụng phổ biến ở nhiều nước để kiểm soát phương tiện ở khu vực công cộng, trung tâm thương mại, cơ quan chính phủ và những địa điểm cần bảo đảm an ninh. Cấu tạo cơ bản của nó cũng chẳng có gì bí hiểm: Một trụ kim loại được lắp đặt dưới mặt đất, có thể nâng lên để ngăn xe và hạ xuống để phương tiện được phép đi qua.

https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/10/1-3-1536x1024.jpg

Cột chắn tự động ở Mỹ. Nguồn: Idealshield.com

Trung Quốc hiện sản xuất hàng loạt loại thiết bị này, với giá chào bán trên thị trường từ vài trăm USD mỗi cột, tùy theo tiêu chuẩn kỹ thuật và cấu hình. Nếu cần một hệ thống phù hợp với điều kiện ở Hồ Gươm, việc tham khảo các sản phẩm đã có, đánh giá chất lượng, lựa chọn nhà cung cấp và kiểm định trước khi lắp đặt có lẽ là con đường ngắn hơn nhiều so với việc bắt đầu từ những cuộc nghiên cứu tưởng như đang phát minh lại cái bánh xe.

Nhưng thôi, đã là nghiên cứu thì phải có hội nghị, có hội thảo, có mô hình thử nghiệm, có báo cáo đánh giá. Chứ nếu chỉ mua một thiết bị có sẵn về lắp đặt, e rằng lại thiếu mất một quy trình quan trọng trong hoạt động quản lý nhà nước!

Đáng chú ý, một trong những nội dung được đưa ra bàn thảo lần này là khả năng chống chịu mưa lớn, ngập nước của hệ thống cột chặn. Các đại biểu cũng quan tâm đến khả năng vận hành khi mất điện, sự cố điều khiển, cảnh báo khi cột nâng hạ và phương án bảo trì.

Đây là những yêu cầu kỹ thuật chính đáng. Hà Nội vốn nổi tiếng với những trận mưa lớn khiến nhiều tuyến phố biến thành sông. Một thiết bị được lắp đặt dưới mặt đường mà không tính đến điều kiện ngập úng thì chẳng khác nào mua thêm một món đồ chơi đắt tiền để rồi mỗi khi trời mưa lại phải đứng nhìn nó bất động dưới nước.

Tuy nhiên, chống ngập cho một chiếc cột không phải là vấn đề chưa có lời giải. Các nhà sản xuất đã có những tiêu chuẩn về khả năng chống nước, chống bụi, độ bền vật liệu và điều kiện vận hành. Việc cần làm là xác định yêu cầu thực tế của Hà Nội, đối chiếu với tiêu chuẩn sản phẩm, thử nghiệm độc lập và công khai kết quả. Không cần phải biến những câu hỏi kỹ thuật thông thường thành một đề tài nghiên cứu kéo dài vô tận.

Mà nói đến những đề án mua sắm thiết bị của Hà Nội, người dân có lẽ vẫn chưa quên chuyện 72 chiếc xe đạp tuần tra được triển khai cho 12 phường vào năm 2015. Khi mới xuất hiện, những chiếc xe đạp ấy cũng được giới thiệu như một giải pháp góp phần xây dựng hình ảnh đô thị văn minh, thân thiện. Thế rồi vài năm sau, báo chí đã ghi nhận tình trạng một số xe ít được sử dụng, thậm chí có bài viết mô tả chúng trong cảnh “đắp chiếu”.

Một thiết bị được mua về không đồng nghĩa với việc vấn đề quản lý được giải quyết. Một dự án được khởi động không có nghĩa là nó sẽ được sử dụng hiệu quả đến hết vòng đời. Và một hội nghị có nhiều ý kiến đóng góp cũng chẳng bảo đảm rằng đồng tiền ngân sách được chi ra sẽ mang lại lợi ích tương xứng.

Bởi vậy, điều người dân cần quan tâm trong vụ cột chặn xe tự động này không chỉ là nó có nâng lên, hạ xuống được hay không, mà còn là ai cung cấp, giá bao nhiêu, quy trình lựa chọn nhà thầu thế nào, chi phí lắp đặt và bảo tì ra sao, và ai chịu trách nhiệm nếu thiết bị hư hỏng hoặc không hoạt động như cam kết.

Đặc biệt, cần phân biệt rõ giữa việc nghiên cứu để lựa chọn giải pháp phù hợp với việc nghiên cứu chỉ để hợp thức hóa một phương án mua sắm đã được định sẵn. Hai việc ấy khác nhau rất xa, dù trên giấy tờ đều có thể được gọi bằng những mỹ từ như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số hay ứng dụng khoa học công nghệ.

Cứ nghiên cứu, cứ thử nghiệm, cứ kiểm tra khả năng chống ngập cho thật kỹ. Không ai muốn một chiếc cột chặn xe trở thành vật cản nguy hiểm giữa đường phố, nhất là khi xe cứu thương, cứu hỏa cần đi qua. Nhưng đến khi dự toán được công bố, người dân có quyền đặt câu hỏi: Một chiếc cột ở Trung Quốc giá vài trăm Mỹ kim, sau khi được Công an Hà Nội nghiên cứu, thử nghiệm, thẩm định, lắp đặt và nghiệm thu, thì khi về đến Hồ Gươm, giá sẽ “tự động nâng” lên bao nhiêu?

Cái cột có thể nâng lên, hạ xuống theo lệnh điều khiển. Còn giá thành sau một quy trình nghiên cứu thì liệu có được kiểm soát bằng một cơ chế minh bạch tương xứng?

Ngân sách nhà nước không phải là tiền từ trên trời rơi xuống, mà đó là tiền thuế của dân, và mỗi khoản chi đều cần được giải trình bằng hiệu quả thực tế, chứ không phải bằng số lượng hội nghị hay độ dài của những bản báo cáo.

Nghiên với cứu! Mua một thiết bị có sẵn mà cứ phải khoác lên nó chiếc áo khoa học cho sang. Đến lúc thanh toán, chỉ mong cái cột đừng nâng giá nhanh hơn tốc độ nó nâng lên khỏi mặt đất!

SỨC MẠNH VÀ VAI TRÒ CỦA BÁO CHÍ (Hoàng Quốc Dũng / Báo Tiếng Dân)

Sức mạnh và vai trò của báo chí

Hoàng Quốc Dũng

01/10/2026

https://baotiengdan.com/2026/10/01/suc-manh-va-vai-tro-cua-bao-chi/

Nước Pháp đang bước vào thời kỳ chuẩn bị cho cuộc bầu cử quan trọng nhất: Bầu cử Tổng thống. Vào những dịp này, chính trường trở nên đặc biệt sôi động. Đây là lúc các đảng giới thiệu chương trình, cũng là mùa của những lời hứa hẹn, và cũng là lúc xuất hiện những đòn hiểm có thể khiến những ứng cử viên đang sáng giá bỗng rơi vào tình thế vô cùng khó khăn.

Nếu kể lại những trường hợp tương tự trong quá khứ thì bài này có thể rất dài. Hôm nay, tôi chỉ kể một câu chuyện đang gây chấn động chính trường Pháp, liên quan đến Jordan Bardella, Chủ tịch đảng cực hữu, Tập hợp Quốc gia.

Mặt trận Quốc gia (Front national – FN) được thành lập năm 1972 và trong một thời gian dài do Jean-Marie Le Pen lãnh đạo, một nhân vật tiêu biểu của phe cực hữu Pháp. Năm 2002, ông gây ra một cơn địa chấn chính trị khi lọt vào vòng hai cuộc bầu cử Tổng thống. Con gái ông, Marine Le Pen, kế nhiệm cha, lãnh đạo đảng vào năm 2011. Marine Le Pen cũng đã hai lần lọt vào vòng hai bầu cử Tổng thống, vào các năm 2017 và 2022.

Năm 2018, Mặt trận Quốc gia đổi tên thành Tập hợp Quốc gia (Rassemblement national – RN). Đảng này vẫn được xếp vào phe cực hữu, nhưng ảnh hưởng và sức mạnh bầu cử ngày càng tăng đáng kể. Đây cũng là một xu hướng đang diễn ra ở nhiều nước châu Âu, nơi các đảng cực hữu phát triển rất mạnh trong những năm gần đây.

Chính trong quá trình chuyển biến đó, Jordan Bardella xuất hiện. Ông gia nhập Mặt trận Quốc gia khi mới 16 tuổi. Trẻ, ăn nói khá tự tin trước ống kính và đặc biệt khéo léo trong việc sử dụng mạng xã hội, Bardella thăng tiến với một tốc độ đáng kinh ngạc.

Năm 2022, khi mới 27 tuổi, ông trở thành Chủ tịch Tập hợp Quốc gia. Tôi sống ở Pháp đã 36 năm. Đây là lần đầu tiên tôi thấy người đứng đầu đảng cực hữu lớn này lại không mang họ Le Pen. Chỉ riêng điều đó cũng cho thấy sự xuất hiện của Bardella có ý nghĩa như thế nào đối với RN. Bardella được đảng này đưa lên như một gương mặt của thế hệ mới, có khả năng thu hút những cử tri trẻ mà hình ảnh gia đình Le Pen khó tiếp cận hơn.

Sự thăng tiến của Bardella thật ngoạn mục. Nhưng lý lịch của ông cũng có một điểm yếu khá rõ: Không có bằng đại học và hầu như chưa có kinh nghiệm nghề nghiệp nào đáng kể ngoài hoạt động chính trị. Điều đó không ngăn cản uy tín và sự nổi tiếng của ông tiếp tục tăng lên. Có thời điểm, khi khả năng Marine Le Pen ra tranh cử Tổng thống năm 2027 bị đe dọa bởi những rắc rối pháp lý, Bardella thậm chí đã có động thái nghiêm túc nghĩ đến chuyện chính mình trở thành ứng cử viên Tổng thống.

Khi Marine Le Pen tiếp tục là ứng cử viên của RN cho cuộc bầu cử Tổng thống 2027, Bardella trở lại vị trí số hai. Nhưng sự việc đã cho thấy một điều: Người học trò đã trở nên đủ mạnh để một ngày nào đó có thể vượt qua người thầy của mình.

Và chính từ đây, câu chuyện bắt đầu trở nên thú vị.

Trong nhiều tháng qua, báo chí Pháp đã nói đến những căng thẳng và cạnh tranh quyền lực bên trong RN. Những người xung quanh Bardella thậm chí còn nghi ngờ có một “nội gián” đang chuyển cho báo chí những thông tin bất lợi về đời tư của ông cũng như những xung đột nội bộ trong đảng. Chưa có đủ căn cứ để khẳng định rằng có một âm mưu được tổ chức nhằm hạ bệ Bardella, nhưng câu chuyện cho thấy cuộc đấu tranh giành quyền lực có thể khốc liệt đến mức nào, kể cả giữa những người cùng một phe.

Rồi vụ Mediapart nổ ra. Tờ báo điều tra này cho biết, đã tìm thấy hàng chục cuộc trao đổi riêng tư từ năm 2013, khi Bardella mới 17-18 tuổi, trong đó có những phát ngôn mang tính bài Do Thái và thuyết âm mưu, rất trầm trọng. Mediapart khẳng định, đã kiểm chứng độc lập tính xác thực của những trao đổi này và kiên quyết bảo vệ kết quả điều tra của mình. Về phía Bardella, ông hoàn toàn phủ nhận, gọi đó là những “đồ giả thô thiển” và đã kiện về tội phỉ báng.

Vì vậy cần nói cho chính xác: Vào thời điểm tôi viết những dòng này, những phát ngôn trên được một cuộc điều tra báo chí mà các tác giả khẳng định có đầy đủ căn cứ quy cho Bardella, nhưng chính ông bác bỏ và chúng chưa được xác nhận bằng một phán quyết của tòa án.

Mới vài ngày trước, Bardella dường như vẫn đang ở trên mây. Hôm nay, ông đã thực sự trở lại mặt đất.

Các nhà báo ngày càng khẳng định chắc chắn hơn về độ tin cậy của những thông tin họ công bố. Trong khi đó, ngay trong RN cũng đang có những nghi ngờ về một “nội gián” cung cấp thông tin bất lợi cho báo chí. Vì vậy, không thể loại trừ khả năng một số đòn đánh vào Bardella xuất phát ngay từ những cuộc đấu đá nội bộ, dù hiện nay chưa có bằng chứng để khẳng định điều đó.

Những người chống cực hữu mấy hôm nay đương nhiên hài lòng, vì đây là một đòn rất mạnh đánh vào hình ảnh của Bardella và đảng RN.

Bây giờ kết luận vụ việc này sẽ đánh gục Bardella thì còn quá sớm. Nhưng rõ ràng nó đã giáng một đòn rất mạnh vào hình ảnh mà ông và RN đã mất nhiều năm xây dựng.

Điều khiến tôi quan tâm hơn cả là quyền lực của báo chí trong một nền dân chủ.

Trước một cuộc bầu cử Tổng thống, bao giờ cũng bắt đầu một kiểu “tàn sát” chính trị. Người ta không chỉ trình bày chương trình tranh cử của mình. Người ta đào bới quá khứ của đối thủ, tìm kiếm những sai lầm, những mâu thuẫn, những lời nói dối nếu có, những phát biểu từ nhiều năm trước. Các đối thủ chính trị tìm cách đánh nhau, nhưng các nhà báo cũng tiến hành những cuộc điều tra của riêng họ.

Đôi khi điều đó có vẻ quá đáng, tàn nhẫn, thậm chí bất công. Nhưng đằng sau sự khốc liệt ấy có một nguyên tắc dân chủ vô cùng quan trọng: Quyền lực chính trị không được độc quyền thông tin.

Một tờ báo có thể tự mình quyết định điều tra một ứng cử viên có khả năng trở thành Tổng thống. Họ không cần xin phép chính phủ, cũng không cần xin phép đảng của người đó. Họ có thể tìm nhân chứng, tìm tài liệu, đối chiếu thông tin và công bố những gì họ cho rằng đã được xác minh. Người bị điều tra cũng có quyền trả lời, phủ nhận và nếu cho rằng mình bị vu khống, đưa vụ việc ra tòa.

Và cuối cùng, người dân kiểu gì cũng có thông tin.

Đối với người Việt Nam, có lẽ đây mới là khía cạnh đáng suy nghĩ nhất của câu chuyện. Ở Việt Nam, môi trường báo chí rất khác. Báo chí chính thống nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Đảng Cộng sản, và quyền sở hữu các cơ quan báo chí thuộc về Nhà nước hoặc các tổ chức trực thuộc hệ thống chính trị. Trong điều kiện như vậy, thật khó hình dung một tờ báo lớn của Việt Nam có thể hoàn toàn tự mình quyết định bỏ ra nhiều tháng điều tra quá khứ của người lãnh đạo cao nhất đất nước rồi công bố những gì tìm được, bất chấp người đó có muốn hay không.

Trong vài năm vừa qua, chúng ta đã chứng kiến sự ngã ngựa của rất nhiều lãnh đạo cao cấp nhất của Việt Nam, nhưng chẳng phải vì một tờ báo độc lập nào điều tra và phanh phui cả. Những biến động đó diễn ra chủ yếu từ bên trong hệ thống quyền lực và thường do một người quyết định. Dân chủ đến thế là cùng!

Dân chủ rất ồn ào. Nó tạo ra những vụ bê bối, những lời buộc tội, những tiết lộ, những sự quá đà và đôi khi cả những bất công. Trước một cuộc bầu cử Tổng thống, nó thậm chí có thể giống như một cuộc “tàn sát”.

Nhưng chính sự hỗn độn ấy cũng có một ưu điểm rất lớn: Không ai có thể hoàn toàn đứng ngoài mọi cuộc điều tra.