Bốn Phương

Một bài bình luận gần đây trên ISEAS Fulcrum của Hoàng Thị Hà và Phạm Thị Phương Thảo đã phác họa khá rõ cách văn hóa Trung Hoa cùng những cơ hội kinh tế đang thu hút giới trẻ Việt Nam.

Hai tác giả nhận định đúng rằng sức hấp dẫn từ bên dưới này đang diễn ra song song với những nỗ lực mới của nhà cầm quyền nhằm thúc đẩy quan hệ nhân dân giữa hai nước, trong khi những mối nghi kỵ lâu đời đối với China vẫn chưa biến mất.

Tuy nhiên, làn sóng ảnh hưởng văn hóa và tiêu dùng Trung Hoa hiện nay, từ những bộ phim truyền hình ăn khách, những nhãn hiệu thời thượng cho đến sự gia tăng số người học tiếng Quan Thoại và số sinh viên sang theo học tại những trường đại học Trung Hoa, nên được nhìn nhận như sự gia tăng cường độ của một khuynh hướng đã có từ lâu, hơn là một hiện tượng mới. Những nguyên nhân đứng đằng sau khuynh hướng đó cũng cần được xét đến khi đánh giá cả phạm vi ảnh hưởng lẫn những giới hạn của nó.

Có thể nói Việt Nam là xã hội chịu ảnh hưởng sâu đậm nhất của văn minh Trung Hoa bên ngoài chính China. Việt Nam đã trải qua hơn một ngàn năm bị Trung Hoa trực tiếp đô hộ. Chữ Hán vẫn là văn tự chính thức quan trọng trong nhiều thế kỷ, ngay cả sau khi chữ Nôm xuất hiện vào khoảng thế kỷ XIII như một hệ thống chữ viết dùng để ghi tiếng Việt.

Chế độ khoa cử theo Nho học được du nhập gần như nguyên vẹn và còn sử dụng cho đến năm 1919. Năm 1070, nhà Lý xây dựng Văn Miếu để thờ Khổng Tử; sáu năm sau, triều đình lập Quốc Tử Giám nhằm đào tạo tầng lớp tinh hoa Việt Nam theo Nho giáo. Đến triều Lê (1428–1789), Nho giáo đã trở thành khuôn khổ tư tưởng chi phối cả nhà nước lẫn xã hội Việt Nam.

Chiều sâu văn minh đó khiến những sản phẩm văn hóa Trung Hoa không phải vượt qua khoảng cách nhận thức lớn như khi đến với những xã hội khác. Khán giả Việt Nam có thể dễ dàng hiểu được hệ thống luân lý và những quy tắc đạo đức trong những bộ phim lịch sử Trung Hoa, điều mà khán giả bên ngoài vùng văn minh chịu ảnh hưởng Trung Hoa khó thấu hiểu hơn. Sự gần gũi về văn hóa ở đây không chỉ dựa trên địa lý, mà còn bắt nguồn từ một kho tàng văn minh chung.

Kho tàng đó đã đưa những sản phẩm văn hóa Trung Hoa vào Việt Nam qua mọi thời kỳ chính trị, kể cả những giai đoạn thù nghịch lên đến cao độ. Ngay cả sau cuộc chiến tranh biên giới năm 1979, tiểu thuyết võ hiệp và phim truyền hình Hong Kong vẫn tiếp tục lưu hành qua những cuốn băng VHS, theo những con đường phân phối ngầm. Từ cuối thập niên 1980, Việt Nam đã là một trong những thị trường hải ngoại đầu tiên tiếp nhận chương trình truyền hình Trung Hoa.

Bản chuyển thể Tây Du Ký năm 1986 đã trở thành một dấu mốc văn hóa có sức sống lâu bền, đặc biệt tại Việt Nam. Bộ phim truyền hình Kewang (Khát Vọng, còn được biết đến với tên Yearning) năm 1993 được cho là đã đạt tỷ suất khán giả lên đến 90,78% trên Đài Truyền hình Việt Nam.

Trong suốt ba thập niên, phim cổ trang là thể loại được ưa chuộng nhất tại Việt Nam. Tất cả những việc đó diễn ra mà chẳng cần đến những nền tảng như TikTok. Sức cộng hưởng văn hóa vốn đã có sẵn, chỉ là trước đây nó lan truyền chậm hơn mà thôi.

Điều mới mẻ nằm ở hệ thống phân phối. TikTok hiện có hơn 70 triệu người sử dụng thường xuyên mỗi tháng tại Việt Nam. Những mạng phát trực tuyến của Trung Hoa, trong đó có iQIYI, Tencent Video và Youku, cũng hiện diện trên những dịch vụ trực tuyến của Việt Nam như VieON và FPT Play.

Thị trường lao động càng củng cố sức hút văn hóa này. Năm 2025, Việt Nam ghi nhận số người dự thi HSK, kỳ thi đánh giá trình độ tiếng Trung, cao nhất thế giới, với 146.000 thí sinh. Số tin tuyển dụng đòi hỏi ứng viên biết tiếng Trung lên gần 13.000, tăng 49% so với năm 2024.

Tại những khu kỹ nghệ miền Bắc, công nhân thông thạo tiếng Trung có thể nhận mức lương cao hơn từ 30% đến 50%. Kể từ năm 2021, tiếng Trung là một trong những ngoại ngữ thứ nhất được phép giảng dạy trong trường học Việt Nam từ lớp 3. Số sinh viên Việt Nam tại China đã tăng gần gấp đôi so với năm 2018, lên khoảng 25.000 người. Đây là những biến chuyển đáng kể, nhưng chúng phần lớn khuếch đại một khuynh hướng sẵn có, chứ không tạo ra khuynh hướng ấy.

Việc gì được xem là “gần gũi” hay “xa cách” về văn hóa với China, tự nó cũng chịu sự chi phối của chính trị. Ngay từ khi thành lập, Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) đã coi văn hóa là một mặt trận quan trọng. Đảng CSVN liên tục ban hành những chỉ thị xác định văn hóa là một nguồn lực chiến lược; gần đây nhất là Nghị quyết 80-NQ/TW vào tháng Giêng năm 2026.

Sau cuộc xung đột biên giới năm 1979, Đảng CSVN chủ động tạo khoảng cách với ảnh hưởng văn hóa Trung Hoa, dù phim võ hiệp vẫn lưu hành ngầm. Sau khi hai nước bình thường hóa quan hệ năm 1991, những chương trình Trung Hoa dần trở lại qua hệ thống truyền hình nhà nước.

Dưới sự lãnh đạo hiện nay của ĐCSVN, những nỗ lực tạo điều kiện cho giao lưu văn hóa đã được đẩy mạnh hơn. Chương trình “Năm Giao lưu Nhân văn Việt Nam – China” năm 2025 cùng những năm hợp tác du lịch 2026–2027 cho thấy nhà cầm quyền hai nước chủ động lựa chọn những biện pháp nhằm giảm bớt những rào cản trong quan hệ.

Nền tảng văn minh có sức bền trước những biến động chính trị, nhưng quy mô và tốc độ giao lưu văn hóa ở mỗi thời điểm lại tùy thuộc vào những quyết định có chủ ý tại cả Hanoi lẫn Beijing. Sự cởi mở hiện nay phản ảnh những điều kiện chính trị cụ thể, chứ không phải trạng thái mặc nhiên của quan hệ hai nước.

Văn hóa luôn biến đổi, và văn hóa Việt Nam cũng không ngoại lệ. Dù ảnh hưởng của văn minh Trung Hoa rất sâu đậm, đó vẫn chỉ là một lớp trong bản sắc văn hóa Việt Nam, vốn chưa bao giờ có thể quy giản thành riêng ảnh hưởng ấy. Những tập tục bản địa và truyền thống dân gian Việt Nam đã có từ trước khi tiếp nhận những yếu tố thuộc văn minh Trung Hoa. Những dòng ảnh hưởng văn hóa từ Đông Nam Á, thời Pháp thuộc và tiến trình toàn cầu hóa trong những thập niên gần đây cũng đều để lại dấu ấn riêng.

Lớp văn minh chịu ảnh hưởng Trung Hoa chính là yếu tố giúp những sản phẩm văn hóa Trung Hoa dễ dàng được đón nhận tại Việt Nam hơn hẳn nhiều nơi khác. Nhưng xét toàn diện, văn hóa Việt Nam vẫn có trung tâm và sức sống riêng.

Điều này giúp giải thích vì sao từ lâu khán giả Việt Nam vẫn phân biệt rõ rệt giữa việc thưởng thức văn hóa và sự đồng tình về chính trị. Tâm lý chống China và sự say mê những sản phẩm văn hóa Trung Hoa đã cùng hiện hữu suốt nhiều thập niên.

Điều tương tự cũng đúng đối với hàng tiêu dùng: thái độ ác cảm về chính trị đối với Beijing không nhất thiết chi phối hành vi mua sắm. Ranh giới chỉ thực sự xuất hiện khi vấn đề chủ quyền được đặt ra. Tháng Giêng năm 2026, Hanoi đã yêu cầu Netflix gỡ bỏ bộ phim Trung Hoa Shine On Me sau khi xuất hiện một cảnh thể hiện yêu sách đường chín đoạn của China trên Biển Đông, vùng biển đang có tranh chấp chủ quyền.

Những công trình nghiên cứu gần đây cho thấy quan niệm cho rằng người Việt Nam từ bao đời nay luôn chống lại ảnh hưởng văn hóa Trung Hoa phần lớn là sản phẩm của chủ nghĩa dân tộc thời hiện đại. Giới tinh hoa Việt Nam trước thời thuộc địa từng chủ động xác nhận vị thế thành viên trong nền văn minh Trung Hoa, tiếp nhận những mô hình chính trị, truyền thống văn học và khuôn khổ luân lý của nền văn minh đó làm cơ sở chính đáng cho quyền cai trị, đồng thời vẫn chống lại sự kiểm soát chính trị của Trung Hoa.

Cách diễn giải sự “kháng cự” về văn hóa chỉ xuất hiện cùng chủ nghĩa dân tộc trong thế kỷ XX, rồi được ĐCSVN củng cố. Sức hấp dẫn văn hóa của China tại Việt Nam không phải là một thành quả mới của quyền lực mềm. Sức hấp dẫn đó bắt rễ sâu hơn nhiều so với những thuật toán hay những chuỗi cửa hàng trà sữa, và đã có mặt song song với sự dè chừng về chính trị suốt nhiều thế kỷ.

Đối với người Việt Nam bình thường, việc chia sẻ một nền văn minh và những quy tắc tư tưởng chung với China chưa bao giờ ngăn cản ý chí chống lại nước này về mặt chính trị.

-------------------

Tác giả: Lam Duc Vu , chuyên phân tích rủi ro Đông Nam Á, hiện viết về an ninh vùng Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và những vấn đề khu vực.

Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể lệ trích đăng lại bài từ DCVOnline.net”

Nguồn: Why Chinese culture lands so fluently and freely in Vietnam | Lam Duc Vu | The Asia Times | October 15, 2026

Friday, 16 October 2026

NƯỚC MỸ TRƯỚC NGUY CƠ BỊ CHÍNH TỔNG THỐNG CỦA MÌNH PHÁ HOẠI (Paul Krugman)

Nước Mỹ trước nguy cơ bị chính tổng thống của mình phá hoại

Paul Krugman

Trúc Lam chuyển ngữ

15/10/2026

https://baotiengdan.com/2026/10/15/nuoc-my-truoc-nguy-co-bi-chinh-tong-thong-cua-minh-pha-hoai/

Nỗi lo sợ của tôi trong hai năm tới:

Giữa tháng 3 năm 1945, ngay cả Adolf Hitler cũng biết rằng đã thua trong cuộc chiến. Lực lượng Liên Xô chỉ còn cách Berlin 45 dặm (khoảng 72 km). Quân Mỹ đã vượt sông Rhine và đang trên đà bao vây những lực lượng phòng thủ cuối cùng của Đức. Thế nhưng, Hitler không hề tin rằng mình thất bại. Ông ta tin rằng chính người dân Đức đã làm ông ta thất bại.

Vì vậy, vào ngày 19 tháng 3, ông ta ban hành “Sắc lệnh về các biện pháp phá hủy trên lãnh thổ Đế chế” (Decree concerning demolitions in the Reich territory) – văn bản này về sau được biết đến với tên gọi “Sắc lệnh Nero” (Nerobefehl hay Nero decree). Sắc lệnh này ra lệnh phá hủy các cơ sở hạ tầng của nước Đức – với lý do là để ngăn phe Đồng minh sử dụng, nhưng mục đích thật sự rõ ràng là nhằm trừng phạt chính đất nước mình.

May mắn thay, Albert Speer cùng các quan chức Đức Quốc xã khác đã không thực thi mệnh lệnh này, mặc dù dường như họ cũng chẳng nói cho Hitler biết rằng điều đó đã [không] diễn ra.

Vì sao tôi nhắc lại lịch sử này? Rõ ràng là vì tôi đang suy ngẫm về những gì sẽ xảy ra sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Mọi dấu hiệu đều cho thấy đảng Cộng hòa đang tiến tới một thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử mà chính Trump đã cố tình biến thành một cuộc trưng cầu dân ý về bản thân ông ta: “MAGA, hãy cứ coi như chính tôi đang có tên trên lá phiếu vậy”. Vậy ông ta sẽ làm gì khi người dân Mỹ thể hiện suy nghĩ thật sự của họ về ông ta?

Dĩ nhiên, ông ta sẽ tuyên bố rằng cuộc bầu cử đã bị dàn xếp và tìm cách lật ngược kết quả. Nhưng giả sử ông ta thất bại thì chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Việc mất quyền kiểm soát Quốc hội sẽ hạn chế quyền lực của Trump, nhưng chắc chắn không thể loại bỏ hoàn toàn. Quan trọng hơn là ông ta vẫn còn khả năng rất lớn trong việc gây ra sự tàn phá đối với nước Mỹ, chưa nói đến các đồng minh của Mỹ.

https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/10/1-43.jpg

Câu nói nổi tiếng của Trump tháng 2/2026: “Tôi được phép hủy hoại đất nước này, nhưng tôi chẳng thể thu được một khoản phí nhỏ nào”. Ảnh chụp màn hình

Theo Tổng thống Zelensky, trong vài ngày qua, Ukraine đã không nhận được bất kỳ cảnh báo nào từ phương Tây về các cuộc tấn công bằng tên lửa của Nga. Điều này có thể xuất phát từ các vấn đề kỹ thuật. Tuy nhiên, bất kỳ ai gạt bỏ khả năng Trump đang cố gắng trừng phạt Ukraine vì dám ngăn cản chiến thắng của người bạn Vladimir Putin của ông ta, chắc hẳn là họ đã ngủ quên trong suốt hai năm qua.

Tại quê nhà, các quan chức dưới thời Trump vừa bất ngờ cho chặt hạ hàng trăm cây cối tại một sân golf công cộng ở Washington. Từ lâu, Trump muốn cải tạo sân golf đó theo ý thích cá nhân, nhưng điều này khó có thể xảy ra trong bối cảnh chính trị hiện tại; hơn nữa, chẳng có lý do gì phải vội vàng phá hủy nó cả. Điều này gần như chắc chắn là hành động xuất phát từ sự ác ý, một hành vi phá hoại có chủ đích, được thực hiện chỉ vì Trump biết rằng ông ta sẽ không đạt được ý nguyện của mình.

Dù vài trăm cây cối bị chặt bỏ có vẻ không phải là vấn đề quá lớn, nhưng chúng lại là điềm báo cho những gì sắp xảy ra.

Hãy nhìn vào trường hợp Trung tâm Kennedy – một biểu tượng quốc gia đang bị Trump hủy hoại chỉ vì ông ta không thể gắn tên mình lên đó – như một hình mẫu cho những điều rất có khả năng sẽ xảy ra với nước Mỹ trong hai năm tới.

Liệu đảng Dân chủ có thể ngăn chặn làn sóng hủy hoại sắp tới? Tiếc thay, đa số đầy thiên kiến và thối nát tại Tối cao Pháp viện – qua việc viện dẫn học thuyết “hành pháp thống nhất” (unitary executive theory) – đã trao cho Trump quyền hành quá lớn, gần như không bị kiểm soát. Tình hình càng trở nên tồi tệ hơn khi xung quanh ông ta là những kẻ tay sai – nhiều người trong số đó được các dân biểu, nghị sĩ Cộng hòa nhu nhược ở Quốc hội phê chuẩn – sẵn sàng, thậm chí háo hức, vi phạm pháp luật. Ông ta còn được hậu thuẫn bởi các tài phiệt với nguồn lực khổng lồ; những kẻ này sẽ tiếp tục tiếp tay cho các cuộc tấn công vào nền dân chủ, ngay cả khi hàng tỷ đô la chi cho chính trị của họ không đủ để thao túng kết quả cuộc bầu cử này.

Tuy nhiên, một điều mà đảng Dân chủ có thể làm là khẳng định rõ ràng rằng: Bất cứ ai hỗ trợ và tiếp tay cho Trump trong kiểu hành xử bạo ngược như Nero đều có thể và sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật ở mức độ cao nhất. Vào thời điểm này, bất kỳ ai nói những câu đại loại như “Chúng ta nên nhìn về phía trước, đừng nhìn lại quá khứ” thì thật ra đang làm giảm đi đáng kể cơ hội để chúng ta có một tương lai đáng mong đợi.

______

Ghi chú: Tựa đề bài viết do Tiếng Dân đặt.

Tác giả: Ông Paul Krugman là giáo sư kinh tế người Mỹ và là giáo sư của các vị giáo sư kinh tế nổi tiếng như Richard Baldwin, Gordon Hanson, Matthew Slaughter… Giáo sư Krugman từng giảng dạy tại các trường đại học nổi tiếng ở Mỹ như Princeton University, MIT, Yale University… Ông từng nhận được các giải thưởng cao quý cho những đóng góp của mình vào nền kinh tế thế giới, trong đó có giải Nobel Kinh tế năm 2008.

TỪ SỰ BẤT NHẤT CỦA MỸ TỚI YÊU CẦU TỰ CƯỜNG DÂN TỘC (Ngô Anh Tuấn / Báo Tiếng Dân)

Từ sự bất nhất của Mỹ tới yêu cầu tự cường dân tộc

Ngô Anh Tuấn

15/10/2026

https://baotiengdan.com/2026/10/15/tu-su-bat-nhat-cua-my-toi-yeu-cau-tu-cuong-dan-toc/

Nhìn mối quan hệ xoay như chong chóng giữa Mỹ, Ukraina và Nga, điều rõ nhất không phải là ai đúng ai sai, mà là các nước lớn luôn hành động trước hết vì lợi ích của chính mình. Sức mạnh đôi khi cho phép họ thay đổi những gì đã cam kết mà không cần một lời giải thích thỏa đáng, và cũng không phải chịu hậu quả tương xứng.

Sự lệ thuộc vào bất kỳ quốc gia nào, dù về kinh tế, chính trị hay cả hai, đều là mối nguy hại. Khi lợi ích thay đổi, những cam kết hôm nay hoàn toàn có thể không còn giá trị như ngày mai, và bên phải gánh chịu hậu quả nhiều khi lại chính là bên đã đặt niềm tin vào những cam kết ấy.

Nhớ về Việt Nam trước đây, trong mối quan hệ với các nước lớn, đặc biệt là người anh em Trung Quốc. Họ giúp đỡ nhiều không? Rõ ràng là nhiều. Quan hệ có lâu dài không? Có. Nhưng lịch sử quan hệ Việt – Trung đã cho thấy sự giúp đỡ có thể rất lớn, nhưng khi lợi ích chiến lược thay đổi, sự quay lưng cũng có thể diễn ra nhanh chóng và quyết liệt.

Vậy tin ai, dựa vào ai cũng không bằng tin và dựa vào chính mình. Chúng ta ghét sự độc tài, dù thể hiện dưới bất kỳ hình thức nào. Nhưng nhìn cảnh nhiều quốc gia phải thấp thỏm, lo âu trước những phản ứng hay những dòng tweet của một người đứng đầu siêu cường, ta thấy rằng ngay cả trong các thể chế dân chủ, yếu tố cá nhân vẫn có thể tạo ra những biến động lớn, vượt xa biên giới quốc gia đó. Dân chủ không có nghĩa là mọi rủi ro về quyền lực đều đã được kiểm soát triệt để.

Một nước Mỹ với chính sách ngoại giao được công khai một cách trần trụi, sẵn sàng chọn lợi ích thay vì chọn phe, chọn bạn, khiến nhiều quốc gia phải sáng mắt, sáng lòng. Sự thay đổi thái độ của Mỹ đối với Ukraina qua các đời Tổng thống – từ ủng hộ mạnh mẽ đến thúc đẩy đàm phán nhanh và giảm viện trợ – chỉ là một trong những biểu hiện gần đây.

NATO vẫn chưa đủ sức mạnh và bản lĩnh để hoàn toàn thoát khỏi cái bóng của Mỹ. Nhật Bản cũng đang từng bước tăng cường năng lực quốc phòng, giảm sự bị động trước những biến động trong chính sách của Washington. Họ hiểu rằng, dù là đồng minh thân thiết đến đâu, không quốc gia nào có thể phó thác hoàn toàn an ninh của mình cho quốc gia khác.

Còn Việt Nam? Chúng ta đã lựa chọn đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa quan hệ. Nhưng độc lập, tự chủ không thể chỉ dừng lại ở những tuyên bố hay nguyên tắc ngoại giao. Nó phải được thể hiện bằng nội lực thực sự của nền kinh tế, năng lực khoa học công nghệ, sức mạnh quốc phòng và khả năng tự quyết trước những biến động từ bên ngoài.

Tự cường không có nghĩa là đóng cửa hay quay lưng với các nước lớn. Ngược lại, chúng ta cần hợp tác với tất cả những đối tác có thể mang lại lợi ích cho đất nước, nhưng phải hợp tác để mạnh lên chứ không phải để lệ thuộc.

Bạn bè có thể giúp đỡ, đối tác có thể chia sẻ lợi ích, nhưng không ai có nghĩa vụ đặt lợi ích của chúng ta lên trên lợi ích của chính họ. Nếu chúng ta mạnh như họ thì có thể chúng ta cũng không khác họ là bao.

Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là làm sao để đất nước đủ mạnh, mà còn là sử dụng sức mạnh ấy như thế nào, để bảo vệ lợi ích dân tộc mà không áp đặt lợi ích của mình lên các quốc gia khác.

Những gì đã và đang diễn ra khiến chúng ta nhận ra rằng, vấn đề không phải là nên tin Mỹ hay tin Trung Quốc, mà là làm sao để tương lai đất nước không phụ thuộc vào việc ai đang nắm quyền ở Mỹ, Trung Quốc hay bất kỳ quốc gia nào khác. Trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn ngày càng gay gắt, tự cường không còn là khẩu hiệu, mà là yêu cầu sống còn. Chúng ta phải từng bước tăng cường nội lực để tự quyết định vận mệnh của mình.

P/S: Là người bạn của nước Mỹ, đã từng dành nhiều thiện cảm với họ, tôi đang dần mất niềm tin vào sự ổn định và tính dự đoán được về chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời ông Trump.

LIÊN ÂU VỪA CỐ THUYẾT PHỤC TRUMP, VỪA TÌM CÁCH TỰ XOAY SỞ GIÚP UKRAINA (Thu Hằng / RFI)

Liên Âu vừa cố thuyết phục Trump, vừa tìm cách tự xoay sở giúp Ukraina

Thu Hằng - RFI

Đăng ngày: 16/10/2026 - 15:25 - Sửa đổi ngày: 16/10/2026 - 16:43

https://www.rfi.fr/vi/ph%C3%A2n-t%C3%ADch/20261016-li%C3%AAn-%C3%A2u-v%E1%BB%ABa-c%E1%BB%91-thuy%E1%BA%BFt-ph%E1%BB%A5c-trump-v%E1%BB%ABa-t%C3%ACm-c%C3%A1ch-t%E1%BB%B1-xoay-s%E1%BB%9F-gi%C3%BAp-ukraina

Ukraina vẫn tin vào liên minh với Mỹ nhưng bản thân tổng thống Zelensky cảm thấy « bị phản bội ». Liên Hiệp Châu Âu cũng bất ngờ vì lại là bên cuối cùng biết các quyết định từ Washington. Trước tình hình đó, Bruxelles vừa phải tiếp tục vận động chính quyền Trump duy trì hỗ trợ Kiev, vừa chuẩn bị cho kịch bản Mỹ rút lui hoàn toàn.

https://s.rfi.fr/media/display/1f91515e-c960-11f1-8408-2d1c143cdef3/w:1024/p:16x9/2026-10-16T091844Z-1392402154-RC294OAY6A6A-RTRMADP-3-EU-SUMMIT.webp

Ảnh bìa: Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky và chủ tịch Hội Đồng Châu Âu Antonio Costa tại hội nghị thượng đỉnh Liên Hiệp Châu Âu, Bruxelles, Bỉ, ngày 16/10/2026. REUTERS - Stephanie Lecocq

EU bị động vì mối đe dọa nghiêm trọng hơn từ đồng minh Mỹ

Đây không phải lần đầu xuất hiện những tuyên bố tương tự. Trả lời France Inter ngày 15/10/2026, ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot cho biết « từ khi chiến tranh bùng nổ, đã có khoảng 20 lần châu Âu được thông báo Ukraina sẽ sụp đổ và Mỹ đang bỏ rơi Kiev ».

Tuy nhiên, so với cuộc đối đầu với tổng thống Zelensky tại Nhà Trắng tháng 02/2025, sự thay đổi lập trường lần này của tổng thống Donald Trump được đánh giá là nghiêm trọng hơn. Trong bối cảnh bầu cử giữa kỳ đang đến gần và đảng Cộng Hòa khó giữ được đa số ở Quốc Hội, ông Trump một mực cho rằng giá năng lượng tăng và sức mua suy giảm ở Mỹ là hệ quả từ các cuộc tấn công của Ukraina vào các cơ sở lọc dầu của Nga, chứ không phải là do xung đột Mỹ-Iran và eo biển Hormuz bị phong tỏa.

« Deal » diesel với Nga được xem là có tác động kinh tế hạn chế, nhưng lại có tác dụng trấn an cử tri Cộng Hòa, đặc biệt là lực lượng MAGA. Matxcơva thể hiện « thiện chí » khi xác nhận thỏa thuận sẽ được ký « trong những ngày tới ». Kirill Dmitriev, cố vấn Điện Kremlin về hợp tác kinh tế quốc tế, cho biết hai bên duy trì « liên lạc rất chặt chẽ, từng giờ », « và mọi việc đang diễn ra rất nhanh chóng ».

Diễn biến này khiến châu Âu rơi vào tình thế khó xử. Một mặt, các nước châu Âu không muốn đối đầu trực diện với Washington, mặt khác, họ tìm cách chứng minh rằng « chỉ gây sức ép mới có hiệu quả với Nga ». Lãnh đạo ngành ngoại giao châu Âu Kaja Kallas đưa ra dẫn chứng rằng chỉ có Kiev tôn trọng « đình chiến năng lượng » được tổng thống Mỹ công bố, trong khi Nga « tấn công nhiều hơn ».

Cho dù có thể lại bị coi là « ngây thơ », Liên Hiệp Châu Âu chưa từ bỏ hy vọng thuyết phục tổng thống Mỹ về tầm quan trọng của quan hệ xuyên Đại Tây Dương và thỏa hiệp với Nga không phải là giải pháp hiệu quả. Theo Franceinfo ngày 15/10, các quan chức châu Âu vẫn kỳ vọng những bất đồng song phương không cản trở đối thoại với Mỹ. Thay vì công khai đối đầu với ông Trump, Bruxelles muốn giải quyết từng bất đồng một cách thực dụng.

Một « EU đoàn kết » với Ukraina bị chia rẽ vì bất đồng nội bộ

Trong lúc chờ thuyết phục được tổng thống Trump (như từng làm trước đây), châu Âu nhấn mạnh vai trò hỗ trợ của mình nhằm chứng minh rằng Kiev không chỉ dựa vào Washington. Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot khẳng định « châu Âu đã cung cấp phần lớn hỗ trợ cho Kiev trong một thời gian rất dài » và « hai phần ba thông tin tình báo cung cấp cho Ukraina hiện nay đến từ châu Âu, đặc biệt là từ Pháp ».

Tuy nhiên, sự cố mạng vệ tinh Starlink gần đây, khiến nhiều dân thường thiệt mạng, đã bộc lộ mức độ phụ thuộc lớn của Ukraina vào công nghệ Mỹ. Cho dù mạng OneWeb của Eutelsat có thể thay thế một phần, nhưng quy mô vẫn nhỏ hơn rất nhiều so với Starlink. Ukraina và châu Âu đang thúc đẩy các dự án vệ tinh quỹ đạo thấp để gia tăng tính tự chủ, trong đó có chương trình Bromo (lấy tên từ một núi lửa Indonesia) do Liên Hiệp Châu Âu hỗ trợ cùng Airbus và Thales. Tuy nhiên, các dự án này cần nhiều thời gian để hoàn thiện, trong khi Nga cũng đang phát triển hệ thống vệ tinh Rassvet nhằm tăng cường khả năng liên lạc trên chiến trường.

Song song với viện trợ quân sự và tài chính (gần đây là 50 triệu euro từ Đức), châu Âu tiếp tục gia tăng sức ép đối với Matxcơva : thêm gần 1.600 cá nhân và thực thể liên quan đến cuộc chiến tại Ukraina bị Liên Âu trừng phạt. Bruxelles cũng từ chối đề nghị của Mỹ về việc nới lỏng phong tỏa một số tài sản Nga để phục vụ các nỗ lực đàm phán hòa bình.

Dẫu vậy, sự đoàn kết của Liên Âu vẫn bị thách thức bởi bất đồng giữa các nước thành viên. Đây là một « đặc trưng dân chủ », theo Libération, trong khi Quốc Hội Mỹ ngày càng ít được tham vấn về chiến lược với Ukraina và mọi tiếng nói bất đồng gần như biến mất ở Nga. Tuy nhiên, đây cũng là điểm yếu bị Nga khai thác để gây chia rẽ. Trước nguy cơ đó, ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot kêu gọi các nước châu Âu duy trì sự đoàn kết và « không để bị lung lay vì tuyên truyền của Vladimir Putin ».

-----------------------------

Các nội dung liên quan

Mỹ cắt giảm dịch vụ vệ tinh Starlink, gây trở ngại lớn cho phòng thủ và tấn công của Ukraina

PHÂN TÍCH

Mỹ : Không có đồng minh vĩnh viễn, không có kẻ thù vĩnh viễn, chỉ có món lợi dầu hoả là vĩnh viễn

ĐIỂM BÁO

Có video8 phút

NGA LIÊN TỤC OANH TẠC UKRAINE, TRUMP ĐỔ LỖI CHO KIEV (Người Việt Online)

Nga liên tục oanh tạc Ukraine, Trump đổ lỗi Kiev

Người Việt Online

October 16, 2026 : 2:36 PM

https://www.nguoi-viet.com/hoa-ky/nga-lien-tuc-oanh-tac-ukraine-trump-do-loi-kiev/

BRUSSELS, Bỉ (NV) – Trong lúc quân đội Nga tiếp tục oanh tạc các thành phố và cơ sở năng lượng Ukraine, gây thương vong và khiến hàng trăm ngàn người mất điện, Tổng Thống Donald Trump lại chỉ trích Ukraine vì tấn công nhà máy lọc dầu Nga, gọi hành động này là “đáng hổ thẹn,” theo Reuters loan tin ngày 16 Tháng Mười, giữa lúc các lãnh đạo Châu Âu công khai ủng hộ Kiev.

Mâu thuẫn bắt đầu sau khi ông Trump tuyên bố hôm Chủ Nhật, 11 Tháng Mười, rằng Nga và Ukraine đồng ý ngừng tấn công cơ sở năng lượng của nhau, mặc dù cả hai phía chưa chính thức xác nhận thỏa thuận.

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/10/TS-Bu-Shtin-1536x1040.jpg

Tổng Thống Donald Trump tiếp ông Vladimir Putin, người đồng nhiệm phía Nga, tại Alaska hồi Tháng Tám, 2025. (Hình: Andrew Caballero-Reynolds/AFP via Getty Images)

Theo Reuters, Ukraine tạm ngừng tấn công nhà máy lọc dầu Nga trong ba ngày để đáp ứng yêu cầu của ông Trump. Tuy nhiên, Moscow vẫn tiếp tục oanh tạc các nhà máy nhiệt điện và cơ sở hạ tầng năng lượng Ukraine. Điện Kremlin phủ nhận Ukraine thực sự ngừng tấn công.

Theo AP, trong đợt tấn công từ đêm 14 đến sáng 15 Tháng Mười, Tổng Thống Volodymyr Zelensky cho biết Nga phóng hơn 850 máy bay không người lái, nhắm vào 15 khu vực Ukraine. Một cuộc tấn công kéo dài hơn 10 giờ tại Kirovohrad khiến ba người thiệt mạng và sáu người bị thương.

Sau khi cho rằng Moscow không tuân thủ yêu cầu ngừng tấn công, Ukraine quyết định nối lại hoạt động quân sự nhắm vào các cơ sở lọc dầu Nga.

Hôm Thứ Năm, 15 Tháng Mười, máy bay không người lái Ukraine tấn công nhà máy lọc dầu Ryazan, cách Moscow khoảng 180 dặm về phía đông nam. Nga xác nhận vụ tấn công và truyền hình nhà nước Rossiya-24 công khai hình ảnh khói bốc lên từ nhà máy, một việc hiếm thấy kể từ khi chiến tranh bắt đầu.

Trong cuộc phỏng vấn với Newsmax, Tổng Thống Trump chỉ trích ông Zelensky, nói những cuộc tấn công của Ukraine chỉ khiến giá dầu thế giới tăng cao và gọi đó là hành động “đáng hổ thẹn.”

Ông Trump còn tuyên bố không thích ông Zelensky và cho rằng nhà lãnh đạo Ukraine khó thương lượng hơn Tổng Thống Nga Vladimir Putin.

Đáng chú ý, trong những phát biểu được Reuters dẫn lại, ông Trump không đưa ra lời lên án tương tự đối với những cuộc oanh tạc mới nhất của Nga, mặc dù các vụ tấn công đó gây thương vong cho thường dân Ukraine.

Tranh cãi càng gay gắt khi Washington công bố thỏa thuận mua dầu diesel Nga, với mục tiêu giảm giá nhiên liệu đang leo thang vì chiến tranh Iran và tình trạng gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Tại hội nghị thượng đỉnh EU ở Brussels hôm Thứ Sáu, Tổng Thống Zelensky chỉ trích thỏa thuận này, khẳng định lượng diesel Nga không đủ bù đắp tình trạng thiếu hụt trên thị trường thế giới, nhưng sẽ đưa thêm tiền vào túi ông Putin để tài trợ chiến tranh.

Ông Zelensky cũng bày tỏ cảm giác bị phản bội khi Mỹ hạn chế hoạt động hệ thống vệ tinh quân sự Starshield, gây khó khăn cho việc điều khiển máy bay không người lái phòng thủ trước Nga.

Trước tình hình đó, các lãnh đạo Châu Âu lên tiếng ủng hộ Ukraine.

Bà Kaja Kallas, ngoại trưởng EU, tuyên bố châu Âu cho rằng cần gây áp lực buộc quốc gia xâm lược chấm dứt chiến tranh, chứ không phải ép nạn nhân đầu hàng.

Những diễn biến này cho thấy sự khác biệt đáng kể trong cách Tổng Thống Trump phản ứng trước hoạt động quân sự của hai bên: Dù Nga tiếp tục tấn công Ukraine nhưng những lời chỉ trích gay gắt được công khai lại nhắm vào hành động phản công của Kiev.

Về kinh tế, việc quy trách nhiệm giá dầu tăng chủ yếu cho Ukraine cũng không phản ánh đầy đủ tác động của cuộc chiến Iran đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Về ngoại giao, cách tiếp cận này có nguy cơ khiến Kiev và các đồng minh Châu Âu nghi ngờ vai trò trung gian của Washington. Một tiến trình hòa bình muốn có hiệu quả phải đòi hỏi cả hai phía thực hiện cam kết, thay vì tạo ra tình trạng bên bị tấn công phải kiềm chế trong khi bên tấn công vẫn tiếp tục hoạt động quân sự. (MPL) [dt]