Sáu tháng đánh Iran, Mỹ được
gì, mất gì?
Hiếu Chân/Người Việt
August 28,
2026 : 7:00 PM
https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/sau-thang-danh-iran-my-duoc-gi-mat-gi/
Cuộc chiến
Mỹ và Israel chống Cộng Hoà Hồi Giáo Iran đã kéo dài đúng sáu tháng; bắt đầu bằng
chiến dịch tấn công quân sự có tên Operation Epic Fury, nối tiếp bằng chiến dịch
bao vây kinh tế có tên Operation Economic Outcast, nhưng đến nay chưa thấy lối
thoát cuối cùng. Nhìn lại sáu tháng bom rơi đạn nổ, chúng ta được gì, mất gì?
https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/08/BL-Chien-Tranh-Iran-1920x1280.jpg
Những
người phản đối cuộc chiến tranh giữa Mỹ-Israel với Iran giơ bảng “Chấm dứt chiến
tranh” tại Quảng Trường Copley ở Boston, Massachusetts, hôm 2 Tháng Tám. (Hình:
JOSEPH PREZIOSO/AFP via Getty Images)
Không đạt
mục đích
Ngày 28
Tháng Hai, trong lúc cuộc đàm phán giữa Hoa Kỳ và Iran đang tiến triển ở Geneva
qua trung gian của Oman, liên quân Mỹ và Israel bất ngờ dội bom xuống nhiều địa
điểm ở Iran. Ngay trong vài ngày đầu tiên, bom Mỹ đã giết chết nhà lãnh đạo tối
cao Iran, Giáo Chủ Ali Khamenei, và nhiều quan chức cao cấp nhất của chế độ,
làm trọng thương con trai và người kế vị ông ta, Giáo Chủ Mojtaba Khamenei. Vài
tuần sau đó, chiến dịch oanh tạc và phóng hoả tiễn cấp tập của Mỹ đã huỷ diệt
phần lớn không quân và hải quân Iran, phá hoại trầm trọng chương trình hoả tiễn
của nước này.
Tuy vậy,
người dân Iran không nổi dậy lật đổ chế độ như dự tính. Những lãnh đạo cao cấp
bị giết lập tức được thay thế bằng một lớp lãnh đạo mới, trẻ tuổi hơn và cũng cứng
rắn hơn. Sử dụng chiến lược chiến tranh “bất cân xứng,” quân đội Iran tấn công
các nước đồng minh giàu có nhưng yếu ớt của Mỹ trong khu vực, phá huỷ các căn cứ
Mỹ không được bảo vệ đầy đủ và phong tỏa eo biển Hormuz gây gián đoạn nguồn
cung dầu và khí đốt toàn cầu.
Chuyện
Iran phong tỏa eo biển Hormuz, nơi có 20% lượng dầu và khí đốt của thế giới đi
qua, là điều mà các nhà quân sự đã cảnh báo từ lâu nhưng bị chính quyền Trump
và Israel phớt lờ với suy nghĩ chế độ Tehran sẽ bị xoá sổ trong một trận chiến
chớp nhoáng trước khi kịp phản pháo. Hậu quả là dòng thương mại dầu khí toàn cầu
bị xáo trộn, giá xăng dầu và phân bón leo thang, ảnh hưởng tai hại đến người Mỹ
và toàn thế giới.
Xăng dầu
là “mạch máu” của nước Mỹ. Khi người Mỹ phải mua xăng với giá cao hơn thì uy
tín chính trị của đảng cầm quyền giảm xuống tương ứng. Mà cuộc bầu cử giữa nhiệm
kỳ đang lừng lững đi tới.
Bí thế,
ngày 17 Tháng Sáu, ông Trump ký Bản Ghi Nhớ Islamabad 14 điểm, do Pakistan làm
trung gian, dành cho Iran nhiều ưu đãi về kinh tế để mở lại eo biển Hormuz, chấm
dứt tình trạng thiếu nhiên liệu. Nhưng Bản Ghi Nhớ Islamabad – mà những kẻ độc
miệng coi như một văn kiện “đầu hàng” của Mỹ – sớm chết yểu chỉ sau một tuần;
eo biển Hormuz tiếp tục tắc nghẽn, và Mỹ phải đổi chiến thuật từ tấn công quân
sự sang bao vây tài chính với mục đích cô lập Iran và đánh sập nền kinh tế đã
èo uột của nước này.
Những mục
tiêu ban đầu của cuộc chiến như lật đổ chế độ thần quyền, ngăn chặn chương
trình vũ khí nguyên tử và hoả tiễn tầm xa của Iran, chấm dứt việc Tehran tài trợ
các tổ chức vũ trang quấy nhiễu khu vực… tạm gác lại cho tương lai, ưu tiên hiện
nay của Mỹ là mở lại eo biển Hormuz như thời trước chiến tranh và tái lập hoà
bình cho vùng Vịnh Ba Tư đầy sóng gió.
Ở phía đối
lập, Hoa Kỳ đã tổn thất sinh mạng, vũ khí cạn kiệt, căn cứ bị phá huỷ và uy tín
quốc tế suy giảm trầm trọng; kinh tế thế giới bị ảnh hưởng nặng nề. Mỹ và
Israel đã không đánh giá chính xác sức chịu đựng của chế độ độc tài Iran và phải
trả giá đắt.
Trung
Đông bất ổn
Không chỉ
không khuất phục được Iran, không hoàn thành các mục tiêu đặt ra, cuộc chiến
còn gây bất ổn cho toàn vùng Trung Đông và xói mòn uy tín chiến lược của nước Mỹ.
Từ lâu, Mỹ
và đặc biệt là Israel luôn coi Iran là một mối đe dọa cho hòa bình và ổn định của
vùng Trung Đông do việc Iran sở hữu kho hoả tiễn tầm trung và tầm xa lớn nhất
khu vực, có công nghệ chế tạo phi cơ không người lái (UAV) phát triển và nuôi
dưỡng một mạng lưới các tổ chức vũ trang khủng bố quấy nhiễu các nước lân cận.
Nhưng sáu tháng chiến tranh với ý định xóa sổ mối đe dọa đó đã làm cho Iran trở
nên liều lĩnh hơn, và vùng Trung Đông trở nên bất an hơn.
Dưới sự
“che chở” an ninh của Mỹ, mấy thập niên qua, nhiều nước Trung Đông đã phát triển
vượt bậc, trở thành các trung tâm tài chính, giao thương, du lịch tầm cỡ với
nhiều đô thị đẳng cấp quốc tế như Dubai, Doha, Abu Dhabi, Riyadh, Qatar… Chiến
tranh đã làm tan vỡ tất cả. Hoả tiễn và UAV của Iran liên tục tấn công các căn
cứ quân sự Mỹ trong khu vực, đánh cả các cơ sở dầu khí, cảng biển, phi trường của
các nước đồng minh, vô số chuyến bay bị gián đoạn hoặc hủy bỏ, các đô thị sầm uất
trở nên vắng vẻ đìu hiu.
Iran tấn
công tàu bè đi qua eo biển Hormuz, xúi giục phiến quân Houthi phong toả tàu dầu
Saudi Arabia đi qua eo biển Bab El Mandeb nối Hồng Hải với Vịnh Aden, thực tế
là phong tỏa toàn bộ hoạt động dầu khí, cắt đứt nguồn thu nhập chính của của
các nền kinh tế phụ thuộc tài nguyên dầu khí ở Trung Đông. Iran không chỉ muốn
bắn cháy một vài tàu dầu mà gieo rắc nỗi hoảng sợ cho các chủ tàu, các công ty
bảo hiểm, từ đó làm gián đoạn việc chuyên chở, gián đoạn chuỗi cung cấp và đẩy
các nền kinh tế vùng Vịnh vào bất ổn.
Suzanne
Maloney, chuyên gia về Iran, đứng đầu về chính sách đối ngoại của Viện nghiên cứu
Brookings ở Washington đánh giá cuộc chiến là một thất bại: “Chúng ta đã gây
nhiều thiệt hại cho Iran, nhưng họ trở nên mạnh mẽ hơn trước,” bà nói và dẫn chứng
các nước láng giềng của Iran đã quyết định họ phải tìm phương thức hòa giải với
Tehran.
Đã có dấu
hiệu cho thấy để tồn tại, các nước vùng Vịnh phải chấp nhận chung sống hoà bình
với một chế độ Hồi Giáo chuyên chế phi nhân, chấp nhận cho Iran kiểm soát eo biển
Hormuz và tìm cách tách dần ra khỏi ảnh hưởng của Mỹ. “Bán anh em xa mua láng
giềng gần,” họ không có lựa chọn nào khác.
Suy giảm
uy thế
Tất nhiên
lựa chọn đó sẽ làm suy giảm ảnh hưởng chính trị và kinh tế của Mỹ ở khu vực, từ
lâu được coi là bệ đỡ của đồng tiền petro-dollar từ doanh thu dầu khí mà
có.
Về quân sự,
ít nhất 15 căn cứ quân sự của Mỹ tại các nước vùng Vịnh đã bị hoả tiễn và UAV của
Iran tấn công gây hư hại rất nghiêm trọng, kể cả trụ sở bộ tư lệnh Đệ Ngũ Hạm Đội
tại Bahrain. Chi phí sửa chữa xây dựng lại các căn cứ này là rất lớn, và trong
tương lai chưa chắc các căn cứ đã an toàn khi Iran bí mật được Nga và Trung Quốc
hỗ trợ về tình báo vệ tinh. Và chưa biết sau những tổn thất trong cuộc chiến
Iran mà họ không được góp ý kiến trước, các đồng minh vùng Vịnh có sẵn lòng cho
phép Mỹ duy trì các căn cứ quân sự trên lãnh thổ của họ như từ trước tới nay
hay không.
Nên để ý,
điều khoản số 4 trong Bản Ghi Nhớ mà ông Trump ký với Iran hôm 17 Tháng Sáu ghi
nhận “Hoa Kỳ cam kết sẽ rút quân khỏi khu vực lân cận Cộng Hòa Hồi Giáo Iran
trong vòng 30 ngày sau khi đạt được thỏa thuận cuối cùng.” Bản Ghi Nhớ đó đã hết
hiệu lực thi hành nhưng yêu sách của Iran về rút quân đội Hoa Kỳ thì vẫn còn đó
và có thể sẽ được nhắc lại trong các thỏa thuận tương lai.
Trong sáu
tháng chiến tranh, Mỹ đã mất 18 binh sĩ, hơn 750 binh sĩ khác bị thương, tổn thất
nhiều phi cơ và UAV, một phần do hoả lực của Iran, một phần do tai nạn. Bản tường
trình Tháng Năm của Sở Nghiên Cứu Quốc Hội ghi nhận Mỹ đã mất 43 phi cơ quân sự
trong cuộc chiến. Hãng tin Reuters cho biết quân đội Mỹ đã xài “gần hết” nguồn
dự trữ hoả tiễn có độ chính xác cao. Trung Tâm Nghiên Cứu Chiến Lược và Quốc Tế
(CSIS) ước tính đến Tháng Bảy, Mỹ đã sử dụng hết 65% hoả tiễn đánh chặn Patriot
và 38% hoả tiễn đánh chặn tầm cao THAAD chuyên chống đỡ hoả tiễn đạn đạo của đối
phương.
Tình hình
căng thẳng tới mức quân đội Mỹ phải điều động chiến đấu cơ, chiến hạm, hệ thống
phòng không từ Châu Âu và Đông Á sang Trung Đông, kéo dài thời gian triển khai
sẵn sàng chiến đấu của binh sĩ. Hàng không mẫu hạm (HKMH) USS Gerald Ford đã trực
chiến hơn một năm, dài nhất kể từ thời Chiến Tranh Việt Nam, HKMH USS Abraham
Lincoln mới được quay về bến sau hơn 200 ngày trực chiến khi thuỷ thủ và binh
lính phải chịu áp lực và thiếu thốn đến mức trầm cảm!
Rõ ràng
chiến tranh Iran làm bộc lộ điểm yếu của quân đội Mỹ là dàn trải trên nhiều mặt
trận từ Âu sang Á, sử dụng những vũ khí tối tân nhưng hết sức đắt đỏ để chống lại
những đòn tấn công rẻ tiền của kẻ địch nhỏ hơn, nghèo hơn, lạc hậu hơn nhưng
quyết không đầu hàng. Khi không thực hiện được những trận đánh tốc chiến tốc thắng
như ở Venezuela hồi đầu năm nay mà phải kéo dài và tiêu hao thì quân đội hùng
cường của nước Mỹ dễ bị thất thế.
Các đối thủ
truyền kiếp như Nga, Trung Quốc và Bắc Hàn vẫn theo dõi sát tình hình cuộc chiến
Iran và chắc chắn họ thu nhận được những bài học quý giá cho cuộc chạm trán với
Mỹ trong tương lai. Xem ra sáu tháng chiến tranh với Iran, nước Mỹ sa vào một
cuộc khủng hoảng lớn do chính mình tạo ra chứ không phải là một điều cần thiết.
[dt]
