THẾ GIỚI HÔM NAY : 09/09/2026 (The Economist)

 

THẾ GIỚI HÔM NAY : 09/09/2026

The Economist 

Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch   -   Nghiên Cứu Quốc Tế

09/09/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/09/09/the-gioi-hom-nay-09-09-2026/

 

Mỹ khẳng định sẽ cấm nhập khẩu một số sản phẩm của Canada, bao gồm xe máy, các sản phẩm từ sữa, và hầu hết các loại đồ uống có cồn, trong bối cảnh leo thang thương chiến với quốc gia láng giềng phía Bắc. Thông báo về lệnh cấm – sẽ có hiệu lực sau ba tuần nữa – được đưa ra sau khi Canada áp thuế lên tới 50% đối với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa của Mỹ. Dù cả hai bên đều nói rằng họ muốn đạt được thỏa thuận, nhưng đàm phán đã đi vào bế tắc.

 

Truyền thông nhà nước Iran cho biết nước này đã phóng tên lửa vào một căn cứ của Mỹ ở Jordan nhằm trả đũa các cuộc không kích của Mỹ vào các tàu chở dầu quanh Đảo Kharg, trạm xuất khẩu dầu mỏ quan trọng của Iran. Trước đó, Houthi – nhóm phiến quân Yemen do Iran hậu thuẫn – đã tấn công bốn thành phố ở miền nam Ả Rập Saudi, làm ít nhất 73 người bị thương. Giá dầu thô Brent, chuẩn dầu mỏ toàn cầu, theo đó tăng vọt lên gần 100 USD/thùng.

 

OpenAI nói rằng họ đã sử dụng một mô hình trí tuệ nhân tạo chưa được ra mắt để giải quyết một trong những bài toán khó nhất của toán học. Các phương trình Navier-Stokes giải thích cách các chất lỏng chuyển động, và chúng là một trong bảy “Bài toán Thiên niên kỷ” chưa có lời giải do Viện Toán học Clay ở Massachusetts bình chọn. Nhưng những phát hiện này đang bị lu mờ bởi cuộc tranh cãi với một nhà toán học của Đại học New York, người nói rằng ông sắp công bố một lời giải cùng với một đồng nghiệp từ Anthropic, phòng thí nghiệm đối thủ của OpenAI.

 

Tập Cận Bình kêu gọi tăng cường hợp tác giữa Trung Quốc và Anh trong cuộc điện đàm đầu tiên với tân thủ tướng Andy Burnham. Quan hệ giữa hai nước đã ấm lên gần đây; Ngài Keir Starmer, cựu thủ tướng, từng đến thăm Bắc Kinh vào tháng 1. Một người phát ngôn của Burnham cho biết ông sẽ trao đổi “một cách thẳng thắn và mang tính xây dựng” với nhà lãnh đạo Trung Quốc về các vấn đề như cuộc chiến của Nga ở Ukraine, Hong Kong, và nhân quyền.

 

Chính phủ Israel ra lệnh đóng cửa lãnh sự quán Anh tại Jerusalem và cấm 12 công dân Anh – chủ yếu là các nghị sĩ Quốc hội – nhập cảnh vào nước này. Quyết định được đưa ra sau khi Anh thông báo hạn chế thương mại với các khu định cư của Israel ở Bờ Tây bị chiếm đóng, vốn là bất hợp pháp theo luật pháp quốc tế. Canada và Pháp cũng sẽ ban hành các lệnh cấm tương tự, trong khi Nhà Trắng cho biết Mỹ sẽ không làm theo.

 

Iceland triệu tập đại sứ Mỹ vì một bài đăng trên mạng xã hội của Donald Trump, trong đó hiển thị bản đồ các quốc gia ở và xung quanh Bắc Mỹ được phủ bằng lá cờ Mỹ. Thủ tướng Iceland Kristrún Frostadóttir gọi bức ảnh dường như do AI tạo ra này là “nực cười” và là một sự xúc phạm đối với người dân Iceland, Canada, và Greenland. Ngoại trưởng Đan Mạch nói rằng nó “đáng lo ngại,” còn Tổng thống Mexico tuyên bố đất nước của bà sẽ không bao giờ là thuộc địa hay xứ bảo hộ của ai.

 

Giải đấu LIV Golf do Ả Rập Saudi hậu thuẫn nộp đơn xin bảo hộ phá sản theo Chương 11, với nhiều khoản nợ nằm trong khoảng từ 500 triệu đến 1 tỷ USD. Các tay golf thuộc giải đấu được liệt kê vào nhóm những chủ nợ chính. LIV ra mắt vào năm 2022 như một đối thủ của giải PGA của Mỹ, nhưng đã rơi vào giai đoạn khó khăn khi nợ nần chồng chất và nguồn tài trợ từ Ả Rập Saudi cạn kiệt. Tổ chức này cho biết họ đang lên kế hoạch ra mắt một công ty được tái cấu trúc, trong đó “phần lớn cổ phần thuộc sở hữu của các tay golf.”

 

Con số trong ngày: 700 tấn, là lượng bạch tuộc đánh bắt được tại một cảng cá của Anh trong bảy tháng đầu năm 2026 – gấp hơn sáu lần mức trung bình hàng năm từ năm 2021 đến 2024.

 

 

TIÊU ĐIỂM

 

Kỳ đại hội bất thường của Donald Trump

Thời điểm mà Donald Trump chọn để tổ chức đại hội Đảng Cộng hòa – bắt đầu tại Dallas vào hôm nay – thật kỳ lạ. Những cuộc mít tinh kiểu này vốn dĩ là tiêu chuẩn trong các năm bầu cử tổng thống, khi chúng vừa phục vụ mục đích quy trình (xác nhận ứng viên của đảng) vừa phục vụ mục đích truyền thông (phủ sóng màn hình vào khung giờ vàng). Nhưng cuộc họp năm nay không phục vụ mục đích nào khác ngoài việc làm hài lòng tổng thống. Dù không có tên trên lá phiếu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới, Trump vẫn tin rằng mình là cỗ máy thu hút cử tri tốt nhất.

 

Ông chắc chắn đã truyền cảm hứng cho nhóm cử tri ủng hộ MAGA. Nhưng ông cũng có thể thúc đẩy những người ủng hộ Đảng Dân chủ đi bầu. Cuộc mít tinh cũng sẽ mang lại lợi ích cho phe Dân chủ: đây được cho là minh chứng rõ nhất cho thói tự huyễn hoặc của Trump và việc ông từ chối tập trung vào những điều thực sự quan trọng, chẳng hạn như chấm dứt chiến tranh chống lại Iran và hạ giá xăng dầu. Tỷ lệ ủng hộ tổng thống đang ở mức chạm đáy. Không có gì đáng ngạc nhiên khi một số nhà lập pháp Cộng hòa vắng mặt tại sự kiện này đều đang ở trong các cuộc đua tranh cử sít sao. Họ không muốn dính líu gì đến Trump.

 

Một cuộc bầu cử hỗn loạn đang chờ đợi Israel

Chiến dịch bầu cử của Israel đã chính thức bắt đầu sau hạn chót đăng ký ứng viên vào hôm qua. Hàng chục đảng phái đã tham gia tranh cử, dù nhiều trong số đó khó có khả năng vượt qua ngưỡng bầu cử là 3,25%. Những đảng lọt được vào Knesset (Quốc hội Israel) có lẽ sẽ gặp khó khăn trong việc thành lập liên minh, bất kể kết quả vào ngày 27/10 ra sao.

 

Các đảng hiện đang ủng hộ chính phủ cánh hữu của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đều không đạt đủ đa số trong hầu hết các cuộc thăm dò. Tuy nhiên, các đảng đối lập lại đang bị chia rẽ và không thể thống nhất về người lãnh đạo chung. Công cụ theo dõi của Economist cho thấy đảng Yasher của cựu tướng Gadi Eisenkot đang dẫn trước đảng Likud của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu trong các cuộc thăm dò. Nhưng Eisenkot vẫn chưa nhận được sự tán thành của bất kỳ đảng đối lập nào khác trong nỗ lực thay thế Netanyahu. Trong bảy tuần còn lại, các nhà lãnh đạo đảng phải vừa lấy lòng cử tri, vừa ra sức lôi kéo lẫn nhau.

 

Apple biết khi nào nên “gập”

Khẩu hiệu cho buổi ra mắt sản phẩm của Apple vào hôm nay là “surprise and shine” (bất ngờ và tỏa sáng). Dù vậy, nhà sản xuất iPhone gần đây không tạo ra được nhiều điều bất ngờ cho lắm. Giá cổ phiếu của công ty đã tăng 18% kể từ đầu năm đến nay, tương đương với mức tăng của chỉ số NASDAQ 100, một chỉ số gồm nhiều công ty công nghệ lớn của Mỹ.

 

Vị sếp mới của Apple sẽ đặt mục tiêu làm cho dòng sản phẩm của công ty tỏa sáng trở lại. John Ternus đã tiếp quản vị trí giám đốc điều hành vào ngày 01/09, sau khi từng điều hành bộ phận phần cứng của Apple. Công ty có thể sẽ giới thiệu một dòng điện thoại gập, thứ mà các đối thủ của họ đã cung cấp suốt nhiều năm nhưng không bán được số lượng quá lớn. Nó sẽ không hề rẻ: màn hình linh hoạt rất phức tạp và nhu cầu chip nhớ do AI thúc đẩy đã khiến chi phí của tất cả các thiết bị điện tử tăng cao. Chiếc iPhone mới sáng bóng nhất có thể là chiếc điện thoại đầu tiên được bán với giá hơn 2.000 USD. Liệu người tiêu dùng có đủ hào hứng để mở ví tiền của mình hay không?

 

Inditex – mặc đẹp để thành công

Hôm nay, Inditex, nhà bán lẻ thời trang niêm yết lớn nhất thế giới, sẽ báo cáo kết quả kinh doanh trong sáu tháng tính đến tháng 7. Các nhà phân tích dự đoán công ty Tây Ban Nha sở hữu Zara và Massimo Dutti sẽ báo cáo doanh thu hơn 20 tỷ euro (23 tỷ USD), tăng so với mức 18,4 tỷ euro cùng kỳ năm ngoái và lợi nhuận ròng trên 3 tỷ euro.

 

Tình hình kinh doanh của Inditex vẫn rất thuận lợi ngay cả khi chi tiêu của người tiêu dùng yếu đi làm điêu đứng các đối thủ như H&M. Zara đã tiến lên phân khúc cao cấp hơn và bắt đầu đầu tư vào các cửa hàng flagship rộng lớn. Hãng cũng chi mạnh tay cho công nghệ, giúp chuỗi cung ứng luôn linh hoạt và cho phép phản ứng nhanh chóng với các xu hướng. Biên lợi nhuận gộp của họ đã đạt mức đáng ghen tị 61,2% trong quý đầu tiên.

 

Inditex cũng đang để mắt tới thị trường giá rẻ. Lefties – bắt đầu như một cửa hàng xả hàng tồn kho của Zara – hiện đã có 200 cửa hàng ở khoảng 20 quốc gia. Tháng trước, thương hiệu này vừa mở cửa hàng đầu tiên ở Anh và sẽ mở thêm hai cửa hàng nữa trong năm nay. Primark, Shein, và các đối thủ giá rẻ khác đang phải đối mặt với một đối thủ thực sự đáng gờm.

 

Na Uy an táng Vua Harald V

Hôm nay, người ta sẽ đổ về tham dự tang lễ của Vua Harald V tại Oslo. Vua Na Uy đã băng hà vào ngày 28/08, hưởng thọ 89 tuổi. Sau buổi lễ tại nhà thờ lớn của thành phố, linh cữu của nhà vua sẽ được đưa đến Pháo đài Akershus để an táng trong lăng mộ hoàng gia. Bất chấp lối sống bình đẳng của người Na Uy, 72% dân số vẫn ủng hộ chế độ quân chủ, theo một cuộc thăm dò được tiến hành sau khi nhà vua qua đời. Với phong thái giản dị, gần gũi, Vua Harald đã được rất nhiều người dân yêu mến.

 

Tuy nhiên, Haakon VIII, người kế vị Harald, lại mang đến nhiều rắc rối hơn cho Hoàng gia. Hoàng hậu của ông, Mette-Marit, đã bị chỉ trích vì gửi email thân thiện cho Jeffrey Epstein (bà đã lên tiếng xin lỗi). Trong khi đó, Marius Borg Hoiby, con trai của bà từ mối quan hệ trước đó, vừa bị kết án hiếp dâm vào tháng 6. Hoiby đã được tạm thả khỏi diện quản thúc tại gia để giúp khiêng quan tài của Vua Harald vào ngày 31/08 và dự kiến sẽ tham dự tang lễ. Những vụ bê bối này đã phủ bóng đen lên sự kiện kế vị, nhưng mức độ ảnh hưởng không lớn. Thái tử Haakon và người thừa kế của ông, Công chúa Ingrid Alexandra, vẫn rất được lòng dân chúng.