CHIẾN TRANH KINH TẾ IRAN GIÚP ẤN ĐỘ – TRUNG QUỐC SƯỞI ẤM QUAN HỆ (Thanh Hà / RFI)

 

Chiến tranh kinh tế Iran giúp Ấn Độ - Trung Quốc sưởi ấm quan hệ

Thanh Hà  -  RFI

Đăng ngày: 01/09/2026 - 16:33

https://www.rfi.fr/vi/t%E1%BA%A1p-ch%C3%AD/t%E1%BA%A1p-ch%C3%AD-kinh-t%E1%BA%BF/20260901-chi%E1%BA%BFn-tranh-kinh-t%E1%BA%BF-iran-gi%C3%BAp-%E1%BA%A5n-%C4%91%E1%BB%99-trung-qu%E1%BB%91c-s%C6%B0%E1%BB%9Fi-%E1%BA%A5m-quan-h%E1%BB%87

 

Chiến tranh Iran là một bước ngoặt trong bang giao giữa Ấn Độ và Trung Quốc ? Vì lợi ích kinh tế, đôi bên tạm gạt sang một bên những tranh chấ lãnh thổ để đối phó với một cuộc xung đột Washington đã khai mào và đang đe dọa tăng trưởng của hai quốc gia đông dân nhất địa cầu. Bắc Kinh và New Delhi có thể hợp tác trên những lĩnh vực nào ? Đâu là giới hạn trong những nỗ lực sưởi ấm quan hệ song phương ?

 

https://s.rfi.fr/media/display/43d145a8-7ce3-11f0-84cd-005056a90284/w:1024/p:1x1/2025-08-14T134352Z-738609281-RC2CQAAS4NO6-RTRMADP-3-CHINA-INDIA.webp

Ảnh bìa: Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (phải) và thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi nhân thượng đỉnh khối BRICS tại Kazan -Nga. Ảnh ngày 23/10/2024. VIA REUTERS - CHINA DAILY

 

Ngày 01/09/2026 lãnh đạo hai nước cùng tham dự thượng đỉnh Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải - SCO lần thứ 26 diễn ra tại Bishkek, thủ đô Kyrgyzstan. Có nhiều khả năng trong chưa đầy 2 tuần nữa, (12-13/09/2026) chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đến New Delhi dự thượng đỉnh BRICS.

 

Ấn Độ và Trung Quốc cùng đang chịu áp lực sau hơn nửa năm chiến tranh Iran kéo dài và từ mặt trận quân sự, Hoa Kỳ đòi mở rộng cuộc xung đột này sang mặt trận kinh tế. New Delhi và Bắc Kinh cùng là những khách hàng lớn mua dầu hỏa Trung Đông, chiến tranh Iran đã ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế Ấn Độ và Trung Quốc như thế nào ?

 

Theo các số liệu chính thức, tăng trưởng của quốc gia Nam Á này vẫn còn vững chắc trong 6 tháng đầu năm 2026. GDP tăng 7,8 % trong quý 1, cao hơn so với dự báo của Ngân Hàng Trung Ương.

 

Tuy nhiên, do phụ thuộc đến 90 % năng lượng nhập khẩu, giá dầu tăng vì chiến tranh Trung Đông, do eo biển Hormuz bị phong tỏa, chi phí nhập khẩu, thâm hụt cán cân thương mại bị đẩy lên cao, lạm phát gia tăng. Theo báo Financial Times, lạm phát tại Ấn Độ tăng 4,45 % trong tháng 7/2026, vượt ngoài dự phóng của New Delhi.

 

Tương tự như Ấn Độ, Trung Quốc cũng là một nguồn nhập khẩu dầu của thế giới, đặc biệt là dầu của Vùng Vịnh, của Iran, cho nên khi giá dầu vì chiến tranh vượt ngưỡng 100 đô la/thùng thay vì 68 đô la như trước ngày Mỹ và Israel tấn công Iran, Bắc Kinh cũng phải đối mặt với những thách thức tương tự như New Delhi. Cỗ máy sản xuất, công nghiệp và qua đó là các hoạt động xuất khẩu của « công xưởng » thế giới này bị đe dọa.

 

Tình huống càng thêm khó khăn sau khi Nhà Trắng đòi trừng phạt gián tiếp mọi quốc gia giao dịch với Iran, tức là nhắm trực tiếp vào các doanh nghiệp, ngân hàng ... của Trung Quốc vẫn liên hệ với Teheran.  

 

Trung Quốc và Ấn Độ cùng là những đối tác thương mại quan trọng bậc nhất của Iran, cả hai cùng là những khách hàng lớn nhất mua vào dầu hỏa Iran. Do vậy, đối thoại giữa nguyên thủ hai nước tại Bishkek đặc biệt được truyền thông chú ý.

 

Chiến tranh Iran và cơ hội cho Bắc Kinh

 

Thế nhưng về mặt ngoại giao và địa chính trị, đối với Bắc Kinh chiến tranh Trung Đông lần này cũng là một cơ hội tốt ngoài mong đợi. Tuần báo uy tín ấn hành tại New Delhi, Economic&Policy Weekly ghi nhận : Chiến tranh Iran đánh dấu một « bước ngoặt về địa chính trị » của Ấn Độ đối với Trung Quốc. Vào lúc Washington « sa lầy » ở Trung Đông, Bắc Kinh « củng cố vị thế chiến lược của mình mà không cần hao công tổn sức ».

 

Đây cũng là cơ hội để Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng trên nhiều phương diện từ kinh tế đến đối tác chiến lược, tài chính, công nghệ … Hơn nữa, Mỹ bị chia trí vì Trung Đông, bớt « kềm tỏa ảnh hưởng của Trung Quốc » ở châu Á -Thái Bình Dương. 

 

Cải thiện quan hệ từ trước khi chiến tranh Iran khai mào

 

Thực ra bang giao giữa hai nước đông dân nhất địa cầu đã liên tục được cải thiện từ năm ngoái. Tháng 9/2025, sau 7 năm không đặt chân đến Hoa Lục và 5 năm từ khi xảy ra xung đột ở biên giới giữa Ấn Độ và Trung Quốc trên dãy Himalaya, thủ tướng Narendra Modi đã trở lại Trung Quốc. Ông dự thượng đỉnh SCO tại Thiên Tân, hội đàm với chủ tịch Tập Cận Bình tại Bắc Kinh. Đó là thời điểm Washington đánh thuế 50 % vào hàng của Ấn Độ xuất khẩu sang Hoa Kỳ và trong nửa đầu nhiệm kỳ 2, tổng thống Donald Trump chọn đứng về phía Pakistan, kẻ thù của Ấn Độ trong tranh chấp lãnh thổ giữa New Delhi và Islamabad tại Cachemire.

 

Cách nay đúng một năm nhà báo Pierre Haski chuyên về địa chính trị giải thích : Ấn Độ xích lại gần Trung Quốc không phải vì Bắc Kinh có sức thu hút hơn

Washington. Trong mắt kinh tế gia Agath Kratz chuyên nghiên cứu về Trung Quốc bất luận động lực nào thúc đẩy Ấn Độ sưởi ấm quan hệ với Trung Quốc, nhưng về dài hạn, lợi ích kinh tế của New Delhi vẫn được đặt tại Hoa Kỳ. Cũng trên đài truyền hình Arte ngày 03/09/2025 bà phân tích :

 

« Xích lại gần Trung Quốc, về phương diện kinh tế, Ấn Độ không hưởng lợi được bao nhiêu. Trái lại, mở rộng quan hệ với Mỹ để trong tương lai, thay thế Trung Quốc trở thành một nhà cung cấp, một nguồn xuất khẩu cho Hoa Kỳ và cho châu Âu : đó mới là lợi ích thực sự mà New Delhi muốn nhắm tới. Thâm hụt mật dịch của Ấn Độ với Trung Quốc lên tới 100 tỷ đô la, cao gấp đôi so với 5 năm trước đây. Ấn Độ cũng đã phụ thuộc rất nhiều vào Trung Quốc, cho nên, chỉ cần xảy ra tranh chấp ở biên giới là cũng đủ để đe dọa một số các lợi ích cốt lõi của New Delhi. Thủ tướng Modi muốn  giảm mức độ phụ thuộc của Ấn Độ vào Trung Quốc ».

 

Về phần nhà nghiên cứu Valérie Niquet Quỹ Nghiên Cứu Chiến Lược – FRS của Pháp, và cũng là giám đốc đặc trách chương trình nghiên cứu về châu Á của quỹ này, bà nhấn mạnh đến chính sách đối ngoại rất cân bằng của thủ tướng Modi từ trước đến nay.

 

« Ngay trước chuyến đi Bắc Kinh của thủ tướng Ấn Độ, New Delhi đã cho thử một loại tên lửa mới có khả năng nhắm trúng mọi nơi trên lãnh thổ Trung Quốc. Trước khi đi Trung Quốc, Narendra Modi cũng đã công du Nhật Bản, một đối tác kinh tế và quân sự quan trọng khác. Điều đó chứng tỏ chính sách đối ngoại của New Delhi rất cân bằng. Đó là chưa kể đến vai trò của Nga. Nói cách khác, Ấn Độ trong cách đối đầu với những áp lực từ phía Hoa Kỳ vẫn không quên đâu mới là những lợi ích cơ bản của chính mình ».   

 

Mỹ « đánh mất » Ấn Độ ?      

 

Trở lại với câu hỏi vì xung đột Iran và trước đó nữa là vì chiến tranh thuế quan của Hoa Kỳ Bắc Kinh và New Delhi có thể hợp tác trên những lĩnh vực nào và đâu là giới hạn trong những nỗ lực của các ông Tập Cận Bình, Narendra Modi để cải thiện quan hệ song phương, Sylvia Malinbaum, chuyên gia về Nam Á Viện Quan Hệ Quốc Tế Pháp IFRI ghi nhận từ thượng đỉnh Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải – mà Iran là một thành viên toàn phần, tổ chức Thiên Tân 2025 – hình ảnh các lãnh đạo Trung Quốc, Ấn Độ và Nga đoàn kết đã là một thông điệp mạnh. Khi đó tổng thống Mỹ cay đắng bình luận trên mạng xã hội Truth Social : « Dường như chúng ta đã để Ấn Độ và Nga rơi vào vòng ảnh hưởng của Trung Quốc, một quốc gia ngày sàng sâu sắc và đen tối hơn ».

 

Trước mắt về kinh tế thương mại, Trung Quốc và Ấn Độ có chung một mục đích : Đối phó với các biện pháp bảo hộ của Hoa Kỳ. Cả hai cùng có cán cân thương mại thặng dư so với Mỹ nên cùng bị Nhà Trắng trừng phạt bằng các đòn thuế quan. Nhưng bản thân Trung Quốc và Ấn Độ vừa là đối tác vừa là những đối thủ cạnh tranh của lẫn nhau.

 

Trung Quốc trong thế xuất siêu với Ấn Độ, cán cân thương mại của Bắc Kinh với bạn hàng Nam Á này thặng dự gần 100 tỷ đô la. Nền công nghiệp của Ấn Độ phụ thuộc vào Trung Quốc từ nguyên vật liệu đến linh kiện, phụ tùng xe hơi, các bộ phận lắp ráp điện tử, máy móc, các hoạt chất dược phẩm để vẫn được mệnh danh là « tủ thuốc của thế giới ».

 

New Delhi cũng muốn cạnh tranh với Trung Quốc để trở thành « công xưởng của thế giới trong lĩnh vực điện thoại thông minh » và đồ dùng điện tử nhưng các chuỗi sản xuất của Ấn Độ lại phải nhập khẩu kinh kiện và phụ tùng made in China.

 

Liên minh tình thế ?

 

Vào lúc Ấn Độ là nguồn nhập khẩu dầu thô lớn thứ 3 toàn cầu, nhập khí tự nhiên lớn thứ tư trên thế giới, vừa cần dầu hỏa của Nga và của Trung Đông, đặc biệt là của Iran, thì chính quyền Trump gia tăng sức ép đòi New Delhi mua dầu của Mỹ,  Washington đòi đánh thuế 100 % vào hàng của Ấn Độ bán sang Mỹ nếu như New Delhi kháng cự. Cho nên thủ tướng Narendra Modi bắt buộc phải cải thiện bang giao với Trung Quốc. Về phía Bắc Kinh, ông Tập Cận Bình cũng không thể để xuất khẩu Trung Quốc gặp bất kỳ một trở ngại nào với đối tác có trọng lượng như Ấn Độ với trên dưới 1,4 tỷ dân.

 

Dù vậy nhà địa chính trị học Alain Lamballe, chuyên nghiên cứu về Nam Á, trong bài tham luận hồi tháng 7/2026 đăng trên tạp chí Areion24 nêu bật nhiều những hiềm khích, những mối cạnh tranh khó để san bằng giữa Ấn Độ và Trung Quốc. Bên cạnh tranh chấp từ hàng chục năm qua ở biên giới trên dãy Himalaya, vấn đề cốt lõi vẫn là « quyết tâm của Bắc Kinh để thống lĩnh vùng Ấn Độ-Thái Bình Dương ». New Delhi vẫn luôn lo ngại bị Trung Quốc bao vây. Ông Tập Cận Bình đã liên tục mở rộng quan hệ với các nước Nam Á, qua hành làng kinh tế Trung Quốc -Pakistan, qua những chương trình hợp tác hay viện trợ của Bắc Kinh cho Bangladesh, Nepal và thậm chí Bhutan.

 

Cân nhắc giữa lợi ích kinh tế và an ninh

 

Trên biển, New Delhi tìm cách kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc tại Ấn Độ – Thái Bình Dương thông qua những hợp tác ngày càng chặt chẽ hơn với các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN, quan hệ với Việt Nam và Philippines...) qua các chương trình tập trận quân sự, hoạt động thăm dò dầu khí và các diễn đàn như Đối Thoại an ninh Shangri-La ...

 

Ở góc đài bên kia, Bắc Kinh càng lúc càng dùng những chiêu bài kinh tế để lôi kéo Pakistan về phía mình để mở ra những cửa ngõ vào Ấn Độ Dương và sang đến tận Trung Đông.  

 

Trong bối cảnh đó, cho rằng chiến tranh Iran -và chính sách bảo hộ của Hoa Kỳ trước đó, giúp Ấn Độ và Trung Quốc sưởi ấm quan hệ chỉ đúng một phần. New Delhi và Bắc Kinh như giới phân tích ghi nhận, xích lại gần nhau chỉ là một giải pháp « tình thế ». Hơn nữa trong quan hệ giữa hai cường quốc châu Á này, Trung Quốc rõ ràng đang nắm nhiều lá chủ bài.