HỒ GƯƠM : CẦN MỘT CUỘC THI QUỐC TẾ (Nguyễn Ngọc Chu / Báo Tiếng Dân)

 

Hồ Gươm: Cần một cuộc thi quốc tế

Nguyễn Ngọc Chu

08/09/2026

https://baotiengdan.com/2026/09/08/ho-guom-can-mot-cuoc-thi-quoc-te/

 

Hồ Gươm không chỉ là một không gian lịch sử mà còn là một không gian thiêng liêng của Hà Nội. Đây không phải là nơi để mỗi nhiệm kỳ lại tuỳ ý đập đi, sửa lại, thay đổi diện mạo trung tâm thành phố.

 

1. TUỔI THỌ CÁC CÔNG TRÌNH MỚI

 

Năm 1884 người Pháp mở Bưu điện Hà Nội. Sau đó khoảng năm 1892 tòa nhà Bưu điện được xây dựng theo thiết kế của kiến trúc sư Charles Lichtenfelder, mở rộng vào năm 1910 và năm 1943. Năm 1976 bị đập phá hoàn toàn và xây dựng lại theo các kiến trúc sư Trung Quốc.

 

Tòa Đốc lý Hà Nội (Mairie de Hanoï) thời Pháp thuộc, được xây dựng từ những năm 1887–1888. Sau năm 1954, nơi đây trở thành trụ sở Ủy ban Hành chính Thành phố. Năm 1985-1987 bị đập đi xây trụ sở mới cho UBND TP Hà Nội.

 

Cung thiếu nhi Hà Nội và rạp Khăn quàng đỏ được khởi công xây dựng năm 1974, đưa vào sử dụng năm 1977.

 

Toà nhà “Hàm cá mập” xây dựng năm 1993, bị tháo dỡ năm 2025.

 

Đến bây giờ thì các toà nhà nhà Bưu điện, Trụ sở UBND TP Hà Nội, Cung thiếu nhi và rạp Khăn quàng đỏ đang được đưa vào dự án tháo dỡ. Như vậy, các công trình mới xung quanh Hồ Gươm của chính quyền mới có tuổi thọ chỉ khoảng 30-60 năm.

 

2. GIÁ MÀ

 

Phòng họp Hạ viện Anh nằm trong Cung điện Westminster, được xây dựng lại sau vụ cháy năm 1834 và hoàn thành năm 1852. Dù phòng họp chỉ có khoảng 427 chỗ ngồi, trong khi Thượng viện hiện có hơn 800 thành viên và Hạ viện có 650 nghị sĩ, nhưng không mở rộng xây mới suốt 170 năm qua. Khi cần, nghị sĩ đứng hoặc sử dụng các khu vực khác. Việc tham dự và biểu quyết không đòi hỏi mỗi nghị sĩ phải có một chỗ ngồi cố định trong phòng họp.

 

Tòa nhà Quốc hội Mỹ (U.S. Capitol) khởi công năm 1793, phần trung tâm hoàn thành năm 1800. Quốc hội hiện gồm 435 Hạ nghị sĩ và 100 Thượng nghị sĩ. Phòng họp Hạ viện có khoảng 448 chỗ, phòng họp Thượng viện 100 chỗ.

 

Trong hơn hai thế kỷ, Capitol được kế thừa và mở rộng từng bước, không phải phá bỏ toàn bộ để xây lại. Khi Quốc hội phát triển, hai cánh Hạ viện và Thượng viện được mở rộng về phía đông; Mái vòm tròn và phần lõi trung tâm lịch sử được giữ lại. Mái vòm hiện nay được xây dựng lớn hơn mái vòm cũ trong giai đoạn 1855–1866.

 

Giá mà Toà Đốc lý Hà nội được giữ lại, hiện đại hoá bên trong, bổ sung không gian ngầm, thì Hà Nội đã có một trụ sở cho chính quyền thành phố qua nhiều thế kỷ, phù hợp với khu vực Hồ Gươm lịch sử.

 

3. QUY HOACH MỚI SẼ TỒN TẠI BAO NHIÊU NĂM?

 

Bản phối cảnh của dự án chỉnh trang khu vực Hồ Gươm đang đưa ra để người dân đóng góp ý kiến, nhìn qua, không gây được ấn tượng. Nếu nhờ AI làm, chắc sẽ nhận được nhiều phối cảnh đẹp hơn.

 

“KHẢI HOÀN MÔN” như trong dự án là một cố gắng KHÔNG THÀNH CÔNG.

 

KHÔNG THÀNH CÔNG về ý tưởng vì không phù hợp khu vực Hồ Gươm. KHÔNG THÀNH CÔNG về kiến trúc vì đây là một kiến trúc không đẹp. KHÔNG THÀNH CÔNG về tên gọi vì sao chép.

 

Nếu xây lên như mô hình hiện tại, nó sẽ mang đến nhiều phản ứng tiêu cực hơn cả toà nhà Hàm cá mập.

 

Tòa nhà UBND TP Hà Nội mới như trong mô hình không tạo ra tác phẩm kiến trúc. Xung quanh khu vực Hồ Gươm không nên xây những công trình cao tầng bệ vệ. Nếu muốn những toà nhà bệ vệ thì cần di chuyển về khu vực Hồ Tây.

 

Khu vực nhà hát lớn, kiến trúc mới thậm chí chưa đạt mức trung bình. Trong tất cả các công trình mới đề xuất, chưa nhìn thấy một tác phẩm kiến trúc ấn tượng.

 

4. CÁCH THỨC LẤY Ý KIẾN NGƯỜI DÂN?

 

Lây ý kiến của người dân là chủ trương tốt. Nhưng cách thức tổ chức lấy ý kiến mới là quan trọng.

 

Đưa ra 1 phương án rồi cho người dân góp ý, dễ làm ta liên tưởng đến câu thành ngữ “đẽo cày giữa đường”. Người góp ý không để tâm sâu sắc. Lại trăm người trăm ý kiến. Và cuối cùng, người quyết định cơ bản sẽ giữ ý kiến của mình. Việc lấy ý kiến trở thành hình thức.

 

Lấy ý kiến của người dân, muốn tránh hình thức, nên tiến hành chẳng hạn như hai thể thức dưới đây.

 

PHÚC QUYẾT: Bỏ phiếu chấp thuận hay không chấp thuận. Chỉ chọn 1. Thí dụ như Điều 70 Hiến Pháp 1946 ghi: “Những điều sửa đổi khi đã được Nghị viện ưng chuẩn thì phải đưa ra toàn dân phúc quyết”.

 

TRƯNG CẦU DÂN Ý: Đưa ra 2 phương án cho người dân lựa chọn. Nhưng hiện tại chỉ có 1 phương án để góp ý chứ không phải PHÚC QUYẾT. Còn các phương án khác ở đâu?

 

5. ĐỀ XUẤT

 

Chỉnh trang khu vực Hồ Gươm với diện tích 65,89 ha xứng đáng được tổ chức một cuộc THI QUỐC TẾ về quy hoạch và kiến trúc.

 

Một khu vực có giá trị lịch sử đặc biệt như Hồ Gươm không nên được thiết kế theo cơ chế “chính quyền chọn một phương án rồi hỏi người dân góp ý”. Trước khi hỏi người dân, phải tạo ra một cuộc cạnh tranh thực sự giữa nhiều phương án mạnh, bao gồm các kiến trúc sư và nhóm thiết kế quốc tế có thành tích được kiểm chứng.

 

Sự vội vã có thể tạo ra tăng trưởng kinh tế trước mắt, nhưng không đưa đến tầm nhìn trăm năm.