THẾ GIỚI HÔM NAY : 25/09/2026 (The Economist)

 

THẾ GIỚI HÔM NAY : 25/09/2026

The Economist 

Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch   -   Nghiên Cứu Quốc Tế

25/09/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/09/25/the-gioi-hom-nay-25-09-2026/

 

HÌNH :

https://nghiencuuquocte.org/wp-content/uploads/2026/09/TWIB-2509.jpg

Tổng Thống Donald Trump và Chủ Tịch Tập Cận Bình 

 

Donald Trump gặp Tập Cận Bình tại Nhà Trắng. Tổng thống Mỹ mô tả cuộc hội đàm là “tuyệt vời,” dù chương trình nghị sự được nhiều người đánh giá là thiếu thực chất. Trong chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên tới Washington kể từ năm 2015, Tập nói rằng hai nước “sẽ cùng có lợi từ việc hợp tác và cả hai sẽ cùng chịu thiệt trong thế đối đầu.” Ông kêu gọi một sự cạnh tranh “lành mạnh” và “được giữ trong khuôn khổ.” Sau đó, Trump đã tổ chức một buổi quốc yến thiết đãi Tập.

 

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu có một bài phát biểu đầy hiếu chiến tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, gọi những người chỉ trích ông là “những kẻ biểu tình nhân quyền giả tạo.” Ông bảo vệ cuộc tấn công của Israel ở Gaza và khẳng định rằng điều này “đã ngăn chặn nạn diệt chủng.” Ông cho biết cuộc chiến của đất nước mình cùng với Mỹ ở Iran đã được phát động “để cứu lấy nền văn minh.” Trước đó, Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas, người bị từ chối cấp thị thực tham dự, đã cáo buộc Israel trong một bài phát biểu qua video rằng họ đang tiến hành “chiến tranh diệt chủng” ở Gaza.

 

Giá dầu thô Brent – tiêu chuẩn dầu mỏ toàn cầu – hạ nhiệt sau thông tin Iran đề xuất một thỏa thuận mở cửa trở lại Eo biển Hormuz trong vòng bảy ngày. Các quan chức Mỹ được cho là đã đánh giá lời đề nghị này mang tính xây dựng. Trong khi đó, Saudi Arabia tuyên bố vừa đánh chặn sáu quả tên lửa đạn đạo và cáo buộc lực lượng phiến quân Houthi do Iran hậu thuẫn ở Yemen đã bắn chúng. Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan thông báo sẽ tổ chức các cuộc đàm phán khẩn cấp với Ả Rập Saudi theo hiệp ước phòng thủ chung của họ.

 

Oracle được cho là đã phát đi thông báo “bất khả kháng” đối với Dự án Jupiter, một trung tâm dữ liệu mà họ đang xây dựng ở New Mexico, với lý do là những vấn đề tiềm ẩn trong việc đảm bảo nguồn điện. Công ty công nghệ Mỹ hy vọng sẽ trì hoãn việc thanh toán nếu dự án không thể đi vào hoạt động vào năm 2028 như kế hoạch. Quyết định này gây chấn động toàn bộ thị trường tài trợ cơ sở hạ tầng AI – Oracle vốn dĩ đã đặt cược rất lớn vào việc chuyển hướng từ phần mềm sang các trung tâm dữ liệu.

 

Theo Freddie Mac, một tổ chức cho vay thế chấp khổng lồ do chính phủ hậu thuẫn, lãi suất thế chấp 30 năm của Mỹ đã vượt mốc 7% lần đầu tiên sau gần hai năm. Giá dầu đắt đỏ và lợi suất trái phiếu kho bạc cao là nguyên nhân đằng sau sự gia tăng này. Điều đó sẽ khiến cho thị trường nhà ở đang trì trệ của Mỹ khó khởi sắc trở lại. Nó cũng sẽ góp phần làm tăng quan ngại của người Mỹ về chi phí sinh hoạt, một yếu tố có thể gây bất lợi cho Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới.

 

Chính quyền Thổ Nhĩ Kỳ chính thức bắt giữ Erkan Kilimci, cựu phó thống đốc ngân hàng trung ương nước này. Ông là người đứng đầu một công ty mẹ của Tera, đơn vị quản lý tài sản hiện đang là trung tâm trong vụ bê bối quỹ đầu tư đã thổi bay 30 tỷ USD khỏi thị trường chứng khoán Thổ Nhĩ Kỳ chỉ trong hai ngày hồi đầu tháng. Hơn 40 người đã bị bắt giữ, và cơ quan quản lý thị trường của Thổ Nhĩ Kỳ đã tiến hành thanh lý 131 quỹ đầu tư.

 

Trong thời gian ở Nhà Trắng, Tập Cận Bình thông báo rằng hai con gấu trúc khổng lồ sẽ sớm đến một sở thú ở Atlanta. Cặp gấu này – một con đực và một con cái, lần lượt tên là Ping Ping và Fu Shuang – sẽ thay thế bốn con gấu trúc đã được đưa về nước vào năm 2024. Từ lâu, Trung Quốc đã thực hiện chính sách ngoại giao gấu trúc, cho các quốc gia thân thiện mượn những chú gấu này – và lập tức thu hồi chúng khi mối quan hệ trở nên tồi tệ, giống như những gì họ đã làm với Nhật Bản vào tháng 1.

 

Con số trong ngày: Một phần mười, là tỷ lệ số từ được nói trong các cuộc tranh luận tại Quốc hội Anh do AI soạn thảo.

 

TIÊU ĐIỂM

 

Liệu đà tăng giá của Bitcoin có thể kéo dài?

Hồi tháng 10/2025, Bitcoin đã đạt mức cao nhất mọi thời đại là 126.198 USD, một phần được thúc đẩy bởi kỳ vọng rằng sự hào hứng của chính quyền Trump đối với tiền điện tử sẽ dẫn đến việc nới lỏng các quy định. Nhưng đến tháng 2 vừa qua, giá Bitcoin đã giảm một nửa do các nhà đầu tư rút khỏi các loại tài sản rủi ro, bao gồm cả các cổ phiếu công nghệ mà họ lo ngại là đang được định giá quá cao. Kể từ đó, đồng tiền điện tử này đã trồi sụt thất thường – tăng lên 80.000 USD, rồi giảm xuống còn 60.000 USD, và sau đó lại tăng vọt lên 84.000 USD kể từ cuối tháng 8.

 

Hôm nay sẽ là thời điểm kiểm chứng xem đà tăng này bền vững đến mức nào. Khoảng 15 tỷ USD giá trị quyền chọn Bitcoin – những hợp đồng cung cấp cho nhà đầu tư quyền mua hoặc bán đồng tiền điện tử này ở một mức giá đã định – sẽ hết hạn. Các nhà giao dịch đối ứng của những hợp đồng này muốn bảo vệ bản thân trước những biến động về giá của Bitcoin. Họ làm điều đó bằng cách mua và bán Bitcoin khi giá của nó thay đổi; gần đây, điều đó đồng nghĩa với việc một số nhà giao dịch sẽ bán ra khi giá tăng lên, từ đó kìm hãm đà tăng của đồng tiền. Khi các quyền chọn hết hạn vào hôm nay, những giao dịch phòng hờ đó sẽ không còn cần thiết nữa. Nếu Bitcoin tiếp tục tăng giá sau đó, điều này sẽ cho thấy đà tăng giá đang thực sự được duy trì nhờ sự quan tâm của các nhà đầu tư.

 

Mỹ và Trung Quốc tìm cách duy trì sự ổn định

Sau cuộc gặp gỡ đầy trang trọng và thân tình giữa Donald Trump và Tập Cận Bình tại Nhà Trắng, quan hệ Mỹ-Trung liệu sẽ đi về đâu? Có lẽ quá viển vông nếu kỳ vọng một sự tan băng nhanh chóng trong thương mại, hoặc sự hợp tác trong việc kiểm soát AI. Nhưng một giai đoạn bình yên sẽ phù hợp với cả hai bên. Trump đang bận tâm với cuộc chiến ở Iran và các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp cận kề, còn Tập lo ngại về một nền kinh tế đang chững lại và kỳ đại hội Đảng Cộng sản diễn ra vào năm tới.

 

Loạt hội nghị thượng đỉnh sắp diễn ra cũng có thể giữ cho quan hệ ở mức cân bằng. Hai nhà lãnh đạo có thể sẽ gặp nhau bốn lần trong năm nay – hai dịp tiếp theo là tại hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương ở Thâm Quyến vào tháng 11, sau đó là hội nghị thượng đỉnh G20 tại Miami vào tháng tiếp theo. Mỹ đã trì hoãn gói vũ khí dự kiến trị giá 14 tỷ USD cho Đài Loan để tránh làm gián đoạn cuộc họp ngày hôm qua tại Nhà Trắng. Đó là một “con bài thương lượng rất tốt,” Trump từng đắc ý tuyên bố hồi tháng 5. Có lẽ nó sẽ tiếp tục được giữ lại trên bàn đàm phán trong vài tháng tới.

 

Thêm một công ty AI của Anh bị thâu tóm

Pinewood.AI là minh chứng cho những thế mạnh của Anh trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Công ty chuyên phát triển phần mềm dựa trên đám mây cho các đại lý và nhà sản xuất xe hơi (người Anh rất xuất sắc trong các ứng dụng AI chuyên biệt). Nhưng nó cũng bộc lộ điểm yếu của nước này. Hôm nay, các cổ đông sẽ bỏ phiếu về một thỏa thuận để Pinewood được Ridgeview Partners, một công ty cổ phần tư nhân của Mỹ, mua lại với giá 545 triệu bảng Anh (720 triệu USD). Thương vụ này sẽ là sự kiện mới nhất trong một chuỗi dài các thỏa thuận thâu tóm tư nhân hóa đối với các công ty được niêm yết tại Anh. Nó cũng sẽ là ví dụ gần đây nhất về khó khăn trong việc giữ chân các công ty đổi mới sáng tạo ở lại đất nước.

 

Anh là quê hương của nhiều kỳ lân AI (các công ty tư nhân có mức định giá từ 1 tỷ USD trở lên) hơn cả Pháp và Đức cộng lại. Nhưng sàn giao dịch chứng khoán của họ lại giao dịch ở mức giá quá thấp so với các sàn giao dịch của Mỹ, đặc biệt là đối với các công ty công nghệ giá trị cao. Trong tháng này, Nscale, một nhà điều hành trung tâm dữ liệu có trụ sở tại London, đã chọn New York thay vì London cho đợt niêm yết trị giá ước tính 35 tỷ USD của mình. Anh vẫn xuất sắc trong việc nuôi dưỡng các công ty khởi nghiệp đẳng cấp thế giới, nhưng lại rất tệ trong việc giữ chân họ.

 

Bên trong bộ máy Opus Dei

Năm ngoái, một loạt phim tài liệu về những người phụ nữ đoạn tuyệt với Opus Dei đã gây chấn động ở Tây Ban Nha và Mỹ Latinh. “How I Left Opus Dei” (Tôi đã rời khỏi Opus Dei như thế nào?) cáo buộc tình trạng lạm dụng lao động, tâm lý và tinh thần bên trong tổ chức Công giáo đầy bí ẩn này. (Opus Dei đã lên tiếng xin lỗi về bất kỳ tổn thương nào mà những người phụ nữ này phải gánh chịu, nhưng khẳng định rằng bộ phim tài liệu không mô tả đúng thực tế cuộc sống tại tổ chức). Giờ đây, đạo diễn Mònica Terribas lại chuyển hướng sang nam giới trong phần phim tiếp theo “The Good Spirit: Behind the Doors of Opus Dei” (Tinh thần Thánh thiện: Đằng sau những cánh cửa của Opus Dei) được phát hành trên nền tảng HBO Max vào hôm nay. Mười bốn cựu thành viên từ 11 quốc gia đã mô tả những trải nghiệm tương tự, từ các quy định hà khắc kiểm soát cuộc sống hàng ngày, cho đến áp lực phải giao nộp thu nhập của bản thân.

 

Trong khi phần đầu tiên cho thấy vị thế thấp hơn của phụ nữ, phần thứ hai đi sâu hơn vào những người đang nắm giữ quyền lực. Một số người được phỏng vấn đã từng thăng tiến qua các cấp bậc của tổ chức. Họ giải thích cách tiền bạc luân chuyển qua các cơ sở của Opus Dei, cách xây dựng mạng lưới những người ủng hộ giàu có, và cách tầm ảnh hưởng của họ lan rộng thông qua một mạng lưới các trường phổ thông, trường đại học, và bệnh viện. Kết quả là một cuộc điều tra đầy lôi cuốn về bộ máy đằng sau một trong những tổ chức quyền lực nhất của Công giáo.