Úc
giúp Việt Nam phát triển công nghệ chiến lược
Thu
Hằng - RFI
Đăng
ngày: 28/09/2026 - 09:25
Úc và Việt
Nam tăng cường hợp tác trong 3 lĩnh vực trọng điểm: Khai thác khoáng sản thiết
yếu, công nghệ bán dẫn và công nghệ mới nổi, xây dựng chuỗi cung ứng chip. Đây
cũng là những nội dung chính trong kế hoạch 10 nhóm công nghệ chiến lược nhằm
nâng cao năng lực tự chủ của Việt Nam. Úc nổi tiếng về công nghệ khai khoáng và
vị thế cường quốc tầm trung, tạo điều kiện thuận lợi cho Việt Nam hợp tác mà
không chịu áp lực phải “chọn phe” giữa Mỹ và Trung Quốc.
Ảnh
minh họa : Trang trại điện mặt trời gần các tuabin gió tại Quy Nhơn, Việt Nam,
ngày 11/06/2023. AP - Minh Hoang
Tuyên bố
chung về nâng cao sức chống chịu kinh tế và Tuyên bố tầm nhìn kết nối khoa học công nghệ đổi mới
sáng tạo, được ký nhân chuyến công du Úc của tổng bí thư-chủ tịch nước Tô
Lâm vào tháng 08/2026, mở ra “tiềm năng rất lớn”.
Trả lời phỏng
vấn RFI Tiếng Việt, tiến sĩ Nguyễn Thế Phương, chuyên ngành an ninh hàng hải, Đại
học New South Wales, Canberra, Úc, nhận định hai tuyên bố trên “bao hàm yếu
tố khai thác khoáng sản đất hiếm và chuyển giao công nghệ”.
Khai
thác khoáng sản thiết yếu
Khoáng sản
thiết yếu được đặc biệt chú trọng do nhu cầu chung gia tăng và Việt Nam thúc đẩy
chuyển đổi số, công nghệ xanh. Nghị định ngày 02/07/2025 liên quan đến Quy định
chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Địa chất và Khoáng sản nêu rõ :
“Khoáng sản chiến lược quan trọng gồm khoáng sản phóng xạ, đất hiếm và các
khoáng sản thiết yếu khác phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững và tăng
cường quốc phòng, an ninh của đất nước”. (1)
Việt Nam
có trữ lượng lớn khoáng sản quý hiếm, đặc biệt trữ lượng đất hiếm đứng thứ 6 thế
giới (3,5 triệu tấn), nhưng chưa được khai thác hiệu quả. Tuy nhiên, triển vọng
đang mở ra khi Việt Nam và Úc thúc đẩy hợp tác “khai thác khoáng sản thiết yếu”.
Đây là yếu tố đầu tiên trong “ba mảng hợp tác” song phương, theo giải
thích của tiến sĩ Nguyễn Thế Phương :
“Khai
thác khoáng sản thiết yếu sẽ tập trung vào ba điểm. Trước tiên là đầu tư và
chuyển giao công nghệ chế biến sâu. Hai nước sẽ cố gắng là đẩy mạnh thu hút các
tập đoàn lớn của Úc trong lĩnh vực tài nguyên khoáng sản đầu tư vào Việt Nam
trong các dự án thăm dò, khai thác, đặc biệt là chế biến sâu các khoáng sản tại
Việt Nam thay vì Việt Nam chỉ xuất khẩu quặng thô.
Thứ
hai, Úc sẽ hỗ trợ Việt Nam xây dựng toàn bộ quá trình áp dụng các tiêu chuẩn mới
và quá trình truy xuất nguồn gốc. Tại vì như chúng ta biết, lĩnh vực khai thác,
cũng như xuất khẩu các loại khoáng sản, đặc biệt là đất hiếm trên thế giới, hiện
giờ bây giờ là lĩnh vực cạnh tranh mà muốn tham gia vào toàn bộ quy trình này ở
mức độ toàn cầu thì phải có tiêu chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc minh bạch.
Do đó, Úc sẽ là nước hỗ trợ Việt Nam trong việc xây dựng toàn bộ hệ thống quy
chuẩn này, giúp cho Việt Nam có đủ điều kiện tham gia vào chuỗi công ứng công
nghệ cao do Mỹ dẫn dắt.
Đọc thêmBang giao
Úc-Việt: 63 năm nhìn lại
Điểm thứ
ba là cả hai bên sẽ thiết lập cơ chế đối thoại cấp bộ trưởng về năng lượng
khoáng sản. Cơ chế này sẽ triển khai định kỳ. Thông qua cơ chế này, hai bên
mong muốn là sẽ gỡ bỏ các rào cản chính sách, hỗ trợ doanh nghiệp hai bên kết nối
và xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản tự chủ và minh bạch. Đây là điểm mà chưa
nước nào có, mới chỉ có Úc và Việt Nam có. Đây là những vấn đề liên quan đến
khoáng sản thiết yếu”.
Đây là điểm
được nêu trong “Chiến lược địa chất, khoáng sản và công nghiệp khai khoáng đến
năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” được công bố ngày 01/04/2023, với những
nhiệm vụ trọng tâm : Đẩy mạnh điều tra, thăm dò, đánh giá, xác định trữ lượng
và tài nguyên đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội ; cập nhật, đồng bộ quy
hoạch và cơ sở dữ liệu ; tăng cường quản lý tài nguyên, cấp phép và kiểm
soát hoạt động khai thác, bảo đảm khai thác tiết kiệm, hiệu quả ; phát triển
công nghệ chế biến sâu, nâng cao giá trị khoáng sản, ứng dụng thiết bị hiện đại,
tái chế, giảm chất thải, bảo vệ môi trường ; ưu tiên khoáng sản chiến lược ; bảo
đảm nguồn nguyên liệu trong nước, an ninh quốc gia và phát triển bền vững. (2)
Công
nghệ bán dẫn và công nghệ mới nổi
Mảng hợp
tác thứ hai sẽ là công nghệ bán dẫn và công nghệ mới nổi. Ngày 30/04/2026, Việt
Nam công bố Danh mục công nghệ chiến lược, gồm 10 nhóm, trong đó có công nghệ số,
năng lượng và vật liệu tiên tiến, chip bán dẫn… và hàng loạt sản phẩm công nghệ
chiến lược trọng điểm như : AI, chip bán dẫn, hydrogen xanh, công nghệ lượng tử,
vệ tinh quỹ đạo thấp nhằm thúc đẩy tự chủ công nghệ. (3)
Việt Nam
cũng đề ra chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn
2050, theo đó mục tiêu đến 2050 có 300 công ty thiết kế, 3 nhà máy chế tạo
chip, 20 nhà máy đóng gói và kiểm thử (OSAT), đào tạo hơn 100.000 kỹ sư/cử nhân
ngành bán dẫn. (4) Lộ trình được chia thành ba giai
đoạn : Giai đoạn 1 (2024-2030) : Hình thành nền tảng, thu hút FDI, phát triển
nhân lực ; Giai đoạn 2 (2030-2040) : Trở thành trung tâm công nghiệp bán dẫn -
điện tử toàn cầu ; Giai đoạn 3 (2040-2050) : Là nước đi đầu, làm chủ R&D
trong bán dẫn. Úc sẽ hỗ trợ Việt Nam như thế nào trong quá trình này ? Tiến sĩ
Nguyễn Thế Phương giải thích :
“Úc
cũng là một quốc gia đóng vai trò tác nhân kết nối các hệ sinh thái công nghệ của
cả hai bên. Điểm này liên quan đến những yếu tố, ví dụ đào tạo nguồn nhân lực,
thúc đẩy Trung tâm Công nghệ Chiến lược Việt-Úc. Đây là giai đoạn hai và sẽ tập
trung vào một số loại công nghệ, ví dụ như là trí tuệ nhân tạo, điện toán lượng
tử và mạng viễn thông thế hệ mới. Chúng ta biết là Úc là quốc gia nói tiếng Anh
và có hệ thống các trường đại học đào tạo đứng top đầu thế giới, gần Việt Nam.
Cho nên Việt Nam mong muốn trở thành một hub đào tạo để Việt Nam có thể tiếp cận
các loại công nghệ mới.
Đọc thêmÚc và Việt Nam
nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược toàn diện
Điểm thứ
ba là xây dựng chuỗi cung ứng chip. Việt Nam hiện tại đang đóng góp vai trò là
trung tâm đóng gói kiểm thử và sản xuất cho hệ sinh thái chip. Trong khi Úc có
thể bảo đảm nguồn nguyên liệu đầu vào tại vì Úc có các loại khoáng sản rất quan
trọng : silicon, lithium, kim loại hiếm và Úc có nền tảng thiết kế chip
cũng tương đối ổn. Đó là về công nghệ bán dẫn, công nghệ mới nổi”.
Trung tâm
Công nghệ Chiến lược Việt-Úc (AVSTC) được thành lập ngày 11/06/2025 nhằm thúc đẩy
hợp tác trong các công nghệ mới và trọng yếu, tạo điều kiện đổi mới sáng tạo,
tăng cường khả năng chống chịu trước các mối đe dọa mạng trên toàn cầu. Giai đoạn
II của Trung tâm Công nghệ Chiến lược Úc-Việt đã được công bố tháng 08/2026.
Phát
triển năng lượng sạch và chuyển giao công nghệ sạch
Cả Việt
Nam và Úc đều cam kết mạnh mẽ “đạt được phát thải ròng bằng không” vào
năm 2050. Theo trang web của chính phủ Úc liên quan đến Viện trợ phát triển tại
Việt Nam, chính quyền Canberra cam kết “hợp tác với Việt Nam để hỗ trợ quá
trình chuyển đổi năng lượng”. Úc sẽ hỗ trợ chuyển giao công nghệ sạch, theo
giải thích của tiến sĩ Nguyễn Thế Phương.
“Quan hệ
song phương thời gian tới sẽ ảnh hưởng vào những điểm như sau : Thứ nhất
là phát triển năng lượng tái tạo và hydrogen xanh. Úc có thế mạnh vượt trội về
công nghệ điện gió ngoài khơi. Việt Nam đang phát triển về offshore wind - điện
gió ngoài khơi, điện mặt trời và hydrogen xanh. Ở mảng này, hai bên sẽ tăng cường
hợp tác chuyển giao công nghệ và xây dựng các sàn giao dịch và các dự án sản xuất
hydro ammonia tại Việt Nam. Điểm này được nhắc tới trong chuyến thăm của chủ tịch
nước Việt Nam Tô Lâm.
Thứ
hai, ngoài năng lực thì cần phải có tài chính. Úc sẽ là nước giúp Việt Nam phát
triển “tài chính xanh” và hỗ trợ chuyển giao năng lượng. Úc thông qua các gói
viện trợ phát triển cũng như là các quỹ đầu tư tư nhân để giúp Việt Nam hiện đại
hóa hạ tầng lưới điện, tăng khả năng hấp thụ nguồn năng lượng tái tạo. Bởi vì
ngoài xây dựng nguồn năng lượng phát điện thì đấu nối là điều rất là quan trọng.
Nếu không có đấu nối thì cũng không phát huy tối đa được các dự án điện xanh.
Trong vòng 5, 6 năm trở lại đây, Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn trong việc đấu
nối. Úc sẽ giúp Việt Nam về mặt tài chính, các quỹ để phát triển lĩnh vực này.
Đọc thêmViệt Nam phải
nhập khẩu than từ Úc để đáp ứng nhu cầu năng lượng
Phần thứ
ba là thương mại năng lượng. Trong ngắn và trung hạn, Úc sẽ bảo đảm cung cấp
nguồn khí hỏa lỏng tự nhiên và than sạch ổn định cho Việt Nam, giúp Việt Nam bảo
đảm an ninh năng lượng trong quá trình chuyển đổi dần sang nguồn năng lượng
xanh. Đây cũng là một điểm khá là quan trọng. Sau xung đột ở eo biển Hormuz, có
thể thấy rằng bảo đảm được nguồn cung năng lượng cho nền kinh tế vận hành là một
chuyện rất quan trọng và nó không chỉ liên quan tới kinh tế mà còn liên quan tới
an sinh xã hội.
Và một
trong những điểm mà Việt Nam ưu tiên trong thời điểm hiện tại là bảo đảm quá
trình nhập khẩu năng lượng, cũng như là nguồn cung năng lượng được ổn định. Nền
kinh tế với mục tiêu 10%, để đạt được mục tiêu đó thì đảm bảo năng lượng sẽ là
một trong cái chiến lược ưu tiên cốt lõi. Và Úc sẽ giúp Việt Nam trong việc bảo
đảm, ví dụ về than sạch, khí hóa lỏng. Bởi vì bản thân Úc cũng có trữ lượng lớn
các loại khoáng sản này”.
Tiến sĩ
Nguyễn Thế Phương cho rằng với mối quan hệ song phương phát triển tốt đẹp như
hiện nay, Việt Nam kỳ vọng rằng Úc sẽ là một đối tác cung cấp những khoáng sản,
năng lượng, công nghệ, kiến thức trong việc phát triển lĩnh vực khoa học công
nghệ và năng lượng.
----------------------------
Các nội
dung liên quan
Chủ
tịch nước Tô Lâm công du Úc thúc đẩy quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện
VIỆT NAM -
ÚC
Ông
Tô Lâm thăm Úc : Đa dạng hóa đối tác, củng cố chiến lược phi liên kết
PHÂN TÍCH
Việt
Nam - Úc : Mối quan hệ “thực chất” dựa trên “niềm tin chính trị”
Tạp chí Việt
Nam
No comments:
Post a Comment