Washington can thiệp thế nào vào bầu cử Brazil 2026 ?
Trọng Thành – RFI
Đăng ngày: 08/10/2026 – 18:27
Hơn hai tuần nữa Brazil sẽ bỏ phiếu vòng hai bầu tổng thống, sau vòng đầu 04/10/2026 với kết quả bất ngờ là ứng cử viên cực hữu Flávio Bolsonaro vượt lên dẫn đầu, với 47% so với 45% của tổng thống mãn nhiệm cánh tả Lula da Silva. Khả năng Mỹ can thiệp bầu cử Brazil quy mô lớn trước thềm cuộc bỏ phiếu, cũng như những cáo buộc về can thiệp trước đó, đang trở thành tâm điểm của cuộc bầu cử, với kết quả ảnh hưởng đến cục diện địa chính trị toàn cầu.
Hình bơm hơi khổng lồ mô phỏng tổng thống Mỹ Donald Trump giữa đại lộ Avenida Paulista, thành phố Sao Paulo, Brazil trong cuộc tuần hành của phe ủng hộ Bolsonaro nhân ngày Độc lập Brazil, 07/09/2026. REUTERS – Alexandre Meneghini
Một báo cáo gần đây (*) của Cơ quan Tình báo Brazil (ABIN – Agência Brasileira de Inteligência) đã chỉ ra khả năng can thiệp trực tiếp của Mỹ vào cuộc bầu cử tại Brazil. Theo Reuters, sau cuộc gặp phái đoàn Pháp và Đức tại Brasilia, từ 9 đến 11/09, các quan chức cơ quan tình báo Brazil cho biết đã trao đổi với các đối tác về can thiệp từ phía Mỹ, có thể bao gồm nhiều hình thức, « từ việc sử dụng các biện pháp pháp lý để gây áp lực chính trị (lawfare) cho đến những hành động công khai ».
Tình báo Brazil cảnh báo
Các cuộc gặp này cho thấy mối lo ngại ngày càng tăng ở cả hai bờ Đại Tây Dương về những nỗ lực của chính quyền Trump trong việc ủng hộ các ứng cử viên có cùng tư tưởng MAGA. Các quan chức Pháp tham gia chuyến đi đến từ Viginum – cơ quan chuyên phát hiện thông tin sai lệch từ nước ngoài – và Arcom – cơ quan quản lý truyền thông và báo chí.
Các chuyên gia về truyền thông và chính trị tại Đại học Công giáo Giáo hoàng Rio de Janeiro (PUC-Rio), trong một bài phân tích trên The Conversation, 02/10/2026 (*), cho biết theo tài liệu mật này, « chính phủ Mỹ, trong nỗ lực kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc tại Mỹ Latinh, có thể đang tăng cường các biện pháp, từ áp lực ngoại giao cho đến tài trợ chiến dịch tranh cử và chi phối mạng xã hội ». Báo cáo này đã nhận được nhiều chú ý tại Mỹ vào cuối tháng 9/2026, khi các thượng nghị sĩ Dân chủ Mỹ chất vấn ngoại trưởng Marco Rubio về thái độ của tổng thống Donald Trump đối với cuộc bầu cử Brazil.
Báo Gazeta de Povo, một tờ báo có tuổi đời hơn thế kỉ, có uy tín hàng đầu tại Brazil, cho biết thêm về việc cơ quan an ninh liên bang Brazil được yêu cầu điều tra về các ủng hộ ngầm của Mỹ đối với phe đối lập, nhằm thúc đẩy các liên kết của phong trào cực hữu quốc tế với ứng cử viên Flávio Bolsonaro, con trai của cựu tổng thống Jair Bolsonaro, nhằm làm suy yếu chính sách của tổng thống mãn nhiệm cánh tả Brazil ủng hộ chủ nghĩa đa phương trong quan hệ quốc tế.
Nhiều người bỏ phiếu cho Bolsonaro Con « không nhận ra ý đồ thực sự của Mỹ » ?
Tường trình của thông tín viên Sarah Cozzolino từ Rio de Jeinero, hai ngày trước cuộc bỏ phiếu vòng 1, cho thấy không khí căng thẳng xung quanh vấn đề can thiệp bầu cử:
« “Brazil không phải là sân sau của bất kỳ ai”, tổng thống Lula tuyên bố tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ngày 22/9. Bài phát biểu mạnh mẽ đã củng cố niềm tin của Maria Prandini, 31 tuổi, dự định sẽ bỏ phiếu ủng hộ ông tái đắc cử. ‘‘Ông Lula bảo vệ chủ quyền của chúng ta. Đây là lời đáp trả đối với xu hướng bầu ra các chính phủ phục tùng Hoa Kỳ tại Nam Mỹ.”
Trong năm nay, tổng thống Donald Trump đã liệt một số tổ chức tội phạm của Brazil vào danh sách các nhóm khủng bố. Caio Henrique, một cư dân khu ổ chuột City of God, cảm thấy lo ngại về tương lai của nền dân chủ tại Brazil : “Đó chỉ là một chiêu bài khác để biện minh cho các cuộc tấn công vào châu Mỹ Latinh. Tuy nhiên, Brazil là một quốc gia có chủ quyền, và chỉ các thể chế của chúng ta mới có đủ khả năng đấu tranh chống lại tội phạm có tổ chức trong nước.”
Vào năm 2025, ông Donald Trump đã áp đặt các biện pháp trừng phạt thương mại đối với Brazil liên quan đến vụ cựu tổng thống Jair Bolsonaro bị xét xử về âm mưu đảo chính. Cô Patricia Bustamante cho rằng nhiều cử tri ủng hộ con trai ông Bolsonaro đã không nhận thức được ý đồ thực sự của Hoa Kỳ : ‘‘Họ không hiểu những gì Mỹ lấy đi từ các quốc gia khác, rằng họ không đến để giải cứu ai cả, mà chỉ là để khai thác và chiếm đoạt tài nguyên của chúng ta.”
Theo ông Lula, với trữ lượng khoáng sản đất hiếm lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Trung Quốc, Brazil đã trở thành mục tiêu của tổng thống Mỹ ».
Dùng đe dọa tăng thuế để áp lực buộc thả Bolsonaro Cha
Trả lời RFI, chuyên gia về Brazil, nhà sử học Anaïs Flechet, giáo sư về lịch sử đương đại tại đại học Sciences Po Strasbourg, nhấn mạnh can thiệp bầu cử là « một điểm cực kỳ quan trọng », và « một trong những đặc điểm chính của cuộc bầu cử này » :
« Khi nhìn vào các ứng cử viên Bolsonaro và Lula, chúng ta thấy có cảm giác quen thuộc. Nhưng đồng thời cũng có một yếu tố rất mới. Đó là sức nặng của Hoa Kỳ trong cuộc bầu cử này và việc bầu cử ở Brazil mang một chiều kích thực sự mang tầm toàn châu lục. Sức nặng của Hoa Kỳ gắn liền với những nỗ lực can thiệp, đã được ghi nhận rất rõ ràng bằng tài liệu, chứ không phải là trí tưởng tượng của những ai còn mắc kẹt trong tư duy thời Chiến tranh Lạnh.
Kể từ năm ngoái, từ khi Donald Trump trở lại cầm quyền tại Mỹ, đã có một loạt hành động nhắm vào Brazil. Đầu tiên là việc tăng thuế quan với mức thuế lên tới 50% đối với các sản phẩm đến từ Brazil được ban hành vào mùa hè năm 2025, kèm theo một thông điệp mang tính chính trị rất cao từ Donald Trump.
Trong thông báo gửi Brazil công bố các mức thuế trừng phạt này, ông Trump đã gắn chúng với số phận của Jair Bolsonaro, vào thời điểm đó đang chờ bị xét xử vì âm mưu đảo chính. Thông điệp của Trump là: Đừng đụng đến Jair Bolsonaro, nếu không các người sẽ bị trừng phạt bằng mức thuế quan cực kỳ cao. Đó là giai đoạn đầu tiên của căng thẳng gay gắt giữa chính quyền Lula ở Brazil và chính quyền Trump. »
Coi tổ chức tội phạm Brazil là « khủng bố », mở đường cho can thiệp: Tạo lợi thế cho Bolsonaro Con
Chuyên gia Anaïs Flechet nhấn mạnh đến giai đoạn can thiệp thứ hai : « Giai đoạn tiếp theo khó khăn và căng thẳng hơn nhiều. Chúng ta thấy sự leo thang căng thẳng ngoại giao từ tháng 6 và đặc biệt là tháng 7 thông qua nhiều hình thức: đầu tiên là mức thuế quan mới (tăng thêm 25%) đối với hàng hóa Brazil sang Mỹ; tiếp đó là việc thu hồi thị thực của đại sứ Brazil tại Washington, một điều rất hiếm khi xảy ra, và cuối cùng là việc xếp các nhóm buôn bán ma túy — như PCC hay Comando Vermelho ở Rio — vào danh sách các tổ chức khủng bố. »
Thông báo đưa PCC và Comando Vermelho vào danh sách các tổ chức « khủng bố » quốc tế, đã được ngoại trưởng Marco Rubio đưa ra vào ngày 28/05/2026, hai ngày sau chuyến thăm Nhà Trắng của Flávio Bolsonaro. Brazil phản đối quyết định pháp lý này, lo ngại nó có thể tạo tiền lệ cho can thiệp của Hoa Kỳ trên đất Brazil nhân danh chống khủng bố, theo nguyên tắc « ngoài lãnh thổ » của chính quyền Mỹ. Bên cạnh đó, quyết định này đặt vấn đề an ninh công cộng trở thành chủ đề trọng tâm của chiến dịch tranh cử, mang lại cho ứng cử viên cực hữu Flávio thế mạnh lớn trong vận động tranh cử.
Hơn nữa, Viện Kinh tế Quốc tế Peterson – PIIE, trụ sở tại Mỹ, một tổ chức tư vấn kinh tế độc lập, phi đảng phái và có uy tín cao, vào tháng 6 năm 2026 cho rằng quyết định này còn trở thành mối đe dọa tinh vi hơn, với các biện pháp trừng phạt có nguy cơ làm tê liệt hệ thống ngân hàng của Brazil (« The latest US squeeze on Brazil jeopardizes its financial autonomy »). Động thái gây sức ép mới nhất của Hoa Kỳ đối với Brazil đe dọa quyền tự chủ tài chính của nước này, đặc biệt là hệ thống thanh toán PIX.
Nguy cơ loại trừ hệ thống PIX, rất được lòng dân Brazil
Về hệ thống thanh toán PIX, cô Laura Erber, một công dân hai quốc tịch, Hà Lan và Brazil, một người quan sát chính trị Brazil lâu năm, nhận định :
« Theo tôi, PIX là một ví dụ thực sự điển hình vì hệ thống thanh toán này hoàn toàn miễn phí. Hệ thống này do Ngân hàng Trung ương Brazil phát triển và được triển khai dưới thời chính quyền Bolsonaro cha. Pix đã thành công vang dội. Hiện nay, tôi tin rằng đại đa số người dân Brazil đều sử dụng PIX trong cuộc sống hàng ngày, từ các siêu thị cho đến những người bán hàng rong. PIX đã tạo điều kiện cho hàng triệu người không có thẻ ngân hàng tham gia vào nền kinh tế số.
Tuy nhiên, vấn đề đối với Washington là PIX cạnh tranh trực tiếp với Visa và Mastercard, cũng như các giải pháp thanh toán của Google, Apple và Meta, thông qua mạng WhatsApp. Chính vì vậy, cuộc điều tra thương mại mà chính quyền Trump khởi xướng nhắm vào Brazil vào năm 2025 cũng nhắm vào dịch vụ thanh toán điện tử này, coi đó là một phương tiện thanh toán không đáng tin cậy và không công bằng. »
Thẩm phán Tòa án Tối cao Moraes, thành trì của nền dân chủ…
Tòa án Tối cao Brazil có thể là mục tiêu tấn công hàng đầu của chính quyền Trump. Ít ngày trước bầu cử vòng 1, theo đài truyền hình GloboNews của Brazil, văn phòng lãnh đạo cơ quan công tố quốc gia Jorge Messias đã đệ đơn tố giác hình sự, để điều tra về các cáo buộc được báo Anh The Guardian đưa ra, về nghi án chính quyền Trump đang thúc đẩy chuyển hơn 175 triệu đô la từ quỹ nhân quyền trọng điểm của bộ Ngoại giao Mỹ sang một loạt các khoản tài trợ, trong đó có việc hỗ trợ chiến dịch chống lại Tòa án Tối cao Brazil. Một khoản tài trợ trị giá 1 triệu đô la, mang tên « Chống lại việc lạm dụng pháp lý và kiểm duyệt tại Brazil », sẽ hỗ trợ các tổ chức xã hội dân sự phản đối “sự lạm quyền” của Tòa án Tối cao Brazil.
Phong trào cực hữu của phe Bolsonaro coi Tòa án Tối cao Brazil, và đặc biệt là thẩm phán Alexandre de Moraes, người giám sát vụ xét xử cựu tổng thống Jair Bolsonaro, do vụ bạo loạn ngày 8/1/2023 tại Brasília, là đối thủ hàng đầu. Thẩm phán Alexandre de Moraes được coi là người bảo vệ sự liêm chính bầu cử, « người đã giữ vững nền dân chủ Brazil — thông qua các thể thức pháp lý — trong suốt nhiệm kỳ tổng thống của ông Bolsonaro, kiên trì đấu tranh chống lại sự lạm quyền và nạn tin giả » (France Info, 02/09/2025). Nhà báo Jon Lee Anderson mô tả thẩm phán Moraes như một « nhà luật học quyết liệt » và « thường được coi là người quyền lực thứ hai tại Brazil », một nhân vật tự đặt mình vào trung tâm của cuộc chiến tranh giành quyền định hình thực tế chính trị hiện nay tại quốc gia Nam Mỹ.
… đối thủ số một của gia tộc Bolsonaro và phe Trump
« Một bên là Alexandre de Moraes cùng các đồng minh của ông. Bên kia là một liên minh quốc tế gồm những nhân vật có ảnh hưởng cánh hữu, bao gồm cựu tổng thống Bolsonaro, tỷ phú Elon Musk và, ngày càng rõ nét hơn, tổng thống Mỹ Donald Trump », Jon Lee Anderson, nhấn mạnh. Trả lời đài Pháp TV 5, nhà chính trị học Frédéric Louault, Đại học Tự do Bruxelles, chuyên về châu Mỹ Latinh, nhận định về mối quan hệ giữa gia tộc Bolsonaro và tổng thống Trump :
« Donald Trump đóng vai trò nổi bật ở hậu trường cuộc bầu cử này, khi ông đã dứt khoát chọn phe, ủng hộ gia đình Bolsonaro. Trước đó ông từng hậu thuẫn Jair Bolsonaro khi ông này lên nắm quyền và lãnh đạo đất nước trong giai đoạn 2019–2023. Hiện nay, kết quả có lợi nhất cho chính sách của Trump tại châu Mỹ Latinh, vốn mang bản chất tân đế quốc, chính là chiến thắng của Flavio Bolsonaro. Đáng chú ý, một người con trai của Jair Bolsonaro hiện đang ở Hoa Kỳ với thị thực thường trú để tránh án tù tại Brazil. »
- Đọc thêm : Một gia tộc mang tính chất « gần như mafia » (phần 2 trong bài)
Eduardo Bolsonaro đang bị Tòa án Tối cao Brazil kết án 4 năm 2 tháng tù vì vận động chính quyền Trump áp đặt trừng phạt lên các thẩm phán Brazil. Hồi tháng 9, Eduardo Bolsonaro tuyên bố với Reuters về ý định vận động chính quyền Trump khôi phục các lệnh trừng phạt nhắm vào thẩm phán Tòa án Tối cao Brazil, Alexandre de Moraes.
***
Tháng 3/2026, chính quyền Trump đã khởi động sáng kiến « Lá chắn châu Mỹ » (Shield of the Americas), một liên minh an ninh và chính trị, quy tụ nhiều lực lượng cực hữu trong khu vực châu Mỹ Latinh, với 15 nước (cùng Mỹ, có Achentina, Bolivia, Chile, Colombia, Costa Rica, Cộng hòa Dominican, Ecuador, El Salvador, Guyana, Honduras, Panama, Paraguay, Peru và Trinidad and Tobago) (số liệu tháng 9/2026).
Brazil, một cường quốc của khu vực, chính là mắt xích quan trọng còn thiếu trong tham vọng tái chinh phục lục địa Nam Mỹ, theo chiến lược thường gọi là « Donroe » (từ ngữ chính thức là « Trump Corollary to the Monroe Doctrine »), tức học thuyết Monroe thế kỉ 19, được điều chỉnh theo quan điểm của Donald Trump, qua chiến lược an ninh quốc gia mới được xác lập hồi cuối năm ngoái. « Rõ ràng là nếu phe Bolsonaro giành chiến thắng tại Brazil, đây sẽ là một thắng lợi mang ý nghĩa to lớn đối với ông Donald Trump », theo nhà chính trị học Gaspard Estrada thuộc Trường Kinh tế Luân Đôn (LSE).
—
(*) Nhật báo lâu đời Brazil Folha ở S. Paulo, ngày 19/9, loan tin về một bản báo cáo mật có tiêu đề « Các mối đe dọa đối với quy trình bầu cử năm 2026 » đã chỉ ra « nguy cơ nghiêm trọng » về việc Hoa Kỳ can thiệp vào bầu cử của Brazil, được Cơ quan Tình báo Brazil (ABIN) gửi cuối tháng 8 tới Văn phòng tổng thống, Tòa án Bầu cử Tối cao (TSE) và bộ Tư pháp.
.
.
No comments:
Post a Comment