Ngành
điện ảnh AI ba “không” của Trung Quốc : Không diễn viên, không biên kịch, không
đạo diễn
Minh Phương
- RFI
Đăng ngày: 07/10/2026 - 13:07
Nhiều tên tuổi lớn trong lĩnh vực công nghệ và truyền thông của
Trung Quốc đang dồn lực vào lĩnh vực điện ảnh. Trong tháng 9 vừa qua, nền tảng
video ngắn Kuaishou đã công bố kế hoạch hỗ trợ các phim ngắn nhiều tập được tạo
bằng trí tuệ nhân tạo, trong khi bộ phận video của tập đoàn công nghệ Tencent
đã phát động một “cuộc thi làm phim ngắn AI”.
Ảnh
bìa: (Ảnh minh họa) Liên hoan phim AI thường niên lần thứ ba của Runway tại
Alice Tully Hall thuộc Trung tâm Lincoln ở New York, Mỹ, vào ngày 5 tháng 6 năm
2025. AP - Wyatte Grantham-Philips
VIDEO
:
Trước
đó hồi tháng 3, nền tảng phát trực tuyến iQIYI đã ra mắt một công cụ có tên
Nadou Pro, cung cấp cơ sở dữ liệu hình ảnh và giọng nói của các diễn viên để
làm phim với trí tuệ nhân tạo mà không cần thuê diễn viên. Những công ty như
ByteDance cũng đang phát triển những nền tảng phức hợp, sử dụng trí tuệ nhân tạo,
có khả năng quản lý toàn bộ quy trình sản xuất, từ viết kịch bản cho đến phân
phối phim. Trong cuộc chạy đua công nghệ đó, các AI ngày càng được đầu tư và
phát triển, còn những diễn viên, biên kịch và đạo diễn lại bị bỏ lại phía sau.
Không
cần diễn viên
Cuối
tháng Ba vừa qua, nền tảng chiếu phim trực tuyến iQIYI, thường được so sánh như
Netflix của Trung Quốc, đã công bố việc xây dựng một cơ sở dữ liệu tập hợp hình
ảnh và giọng nói của khoảng một trăm diễn viên, những người đồng ý “bán” dữ liệu
nghe nhìn của mình, để trí tuệ nhân tạo sử dụng trong quá trình làm phim. Các
diễn viên được quay từ mọi góc độ, và giọng nói của họ được ghi âm trong nhiều
điều kiện khác nhau. AI sẽ ghi nhớ, tổng hợp và trích xuất các dữ liệu này để tự
tạo ra các dữ liệu kỹ thuật số như biểu cảm khuôn mặt, chuyển động môi, cử chỉ,
ngữ điệu và cách nói chuyện.
Một
khi đã tích lũy đủ dữ liệu, AI có thể tạo ra những cảnh quay mới mà không cần
diễn viên thực sự xuất hiện tại trường quay hoặc thu âm lời thoại mới, như thể
chính diễn viên đang trực tiếp nói và diễn xuất. Cuối cùng, các diễn viên tự
đào tạo bản sao kỹ thuật số của chính mình, rồi những bản sao này thay thế họ;
trong khi các công ty sản xuất tiếp tục chỉ sử dụng “diễn viên AI” và sa thải
những con người ban đầu. Vậy là không còn cần đến những khoản ngân sách khổng lồ
để thuê diễn viên, thuê phim trường hay di chuyển đến các bối cảnh tự nhiên,
cũng không còn phải xử lý những vấn đề về lịch trình hay bảo hiểm của các ngôi
sao điện ảnh lớn. Giờ đây, với một câu lệnh được đưa ra, AI có thể cho diễn
viên “diễn” bất cứ khi nào và theo bất cứ cách nào.
Cũng
chẳng cần biên kịch và đạo diễn
Sáng
tạo vốn là một khả năng đặc biệt của con người mà AI không có được. Vậy thì phải
chăng những công việc yêu cầu tính sáng tạo cao như biên kịch hay đạo diễn dường
như không phải đối mặt với nỗi lo bị AI thay thế ? Thực tế hiện nay tại ngành
công nghiệp làm phim Trung Quốc lại cho thấy điều ngược lại. Đúng là AI vẫn gặp
nhiều khó khăn trong việc tạo ra các sản phẩm điện ảnh dài và công phu. Trả lời
tờ South China Morning Post, nhà sản xuất phim Liu Zhanhao nhận định rằng việc
duy trì tính nhất quán của nhân vật và bối cảnh, diễn giải những văn bản phức tạp
và khắc phục giới hạn về độ dài của các đoạn video vẫn là những điểm nghẽn lớn
mà “bộ não” của trí tuệ nhân tạo chưa vượt qua được.
Tuy
nhiên xu hướng hiện nay ở Trung Quốc lại không phải là tạo ra các tác phẩm phim
dài với những nội dung sâu sắc và sáng tạo. Với sự ra đời của Tiktok, xu hướng
làm phim ngắn khoảng vài chục giây đến một vài phút cho mỗi tập và theo dạng
quay dọc để phù hợp với màn hình điện thoại đang lên ngôi. Financial Times dẫn
số liệu từ Hiệp hội Dịch vụ Phát sóng Trực tuyến Trung Quốc, cho biết trong quý
I năm 2026, khoảng 128.000 phim ngắn nhiều tập đã được phát hành tại Trung Quốc,
cao hơn hơn ba lần so với tổng số của cả năm trước, và 95% trong số đó được tạo
ra bằng AI. Yêu cầu tối quan trọng với những nội dung này đó là phải kịch tính,
phải cho khán giả thấy cao trào ngay lập tức để giữ chân họ, với các tập thường
kết thúc ở đúng thời điểm người xem muốn biết chuyện gì xảy ra tiếp theo. Xung
đột phải mạnh hơn, nhân vật phải cực đoan hơn, cú trả thù phải nhanh hơn. Còn sự
tinh tế trong cách kể chuyện và chọn góc quay, hay những diễn biến tâm lý phức
tạp của con người, rồi thậm chí là tính logic trong mạch chuyện đều bị đẩy xuống
hàng thứ yếu.
Nhà
sản xuất Liu nhận xét : “Khán giả đang xem những gì mà chúng tôi gọi là các
bộ phim thỏa mãn kiểu ‘tắt não’. Họ muốn những cú twist, những tình tiết bi kịch
hóa, sự cường điệu.” Trong khi đó Ivy Yang, nhà sáng lập công ty tư vấn
Wavelet Strategy, cho rằng phim ngắn sẽ dần biến thành những nội dung AI rập
khuôn, sản xuất hàng loạt. Bà Yang nhận định rằng logic sản xuất hiện giờ là “với
chi phí thấp nhất, tốc độ nhanh nhất và những cú hích dopamine mạnh nhất.”
Lướt một loạt các bộ phim ngắn của Trung Quốc có thể thấy một vài mô-típ quen
thuộc như một vị tổng giám đốc trẻ tuổi, giàu có và độc đoán yêu một cô gái
nghèo, hay những người bị làm nhục rồi quay trở lại phục thù, chủ tịch giả
nghèo bị khinh thường sau đó tiết lộ thân phận thật, v.v. Những nội dung gần
như y hệt nhau và không có gì sáng tạo nhưng lại giúp khán giả giải trí mà
không yêu cầu phải động não hay kiên nhẫn chờ tình tiết mới. Và theo bà Yang những
công thức lặp đi lặp lại này thì AI có thể dễ dàng sao chép và tạo ra kịch bản
và cảnh quay mới từ những nội dung cũ với chỉ một câu lệnh.
Hiện
thực hóa giấc mơ tự làm phim
Điểm
sáng rõ ràng nhất mà các công cụ AI đem tới cho các nhà làm phim đó là việc tiết
kiệm thời gian và công sức. Financial Times dẫn lời ông Shen Yang, giáo sư tại
Đại học Thanh Hoa kiêm giám đốc công ty hoạt hình AI Zeelin, nếu như vào năm
2024, việc sản xuất một bộ phim dài 3 đến 5 phút sẽ cần 5 người trong 3 tháng,
thì ngày nay chỉ cần một nhân viên làm việc trong khoảng một đến hai ngày. Chi
phí sản xuất cũng chỉ bằng khoảng 10% so với khi có sự tham gia của con người, ở
mức 600-800 nhân dân tệ cho mỗi phút.
Hơn
thế, với những nhà làm phim độc lập, sự xuất hiện của AI cũng mang tới những
thay đổi lớn. Thông thường để sản xuất một bộ phim sẽ cần tới một ê-kíp quay
phim, máy móc thiết bị, số lượng diễn viên nhất định, xe di chuyển tới các địa
điểm quay, v.v. mà những thứ này thì không phải nhà làm phim độc lập nào cũng
có thể xoay sở được. Do vậy mà nhà làm phim người Đức Mark Wachholz cho rằng AI
làm giảm những rào cản vốn khiến nhiều người có ý tưởng nhưng không đủ nguồn lực
để bước vào ngành điện ảnh.
Đồng
quan điểm, ông Nicolas Guyon, nhà báo và chuyên gia huấn luyện trí tuệ nhân tạo
nhận định trên RFI Pháp ngữ : “AI có thể tạo ra một cuộc cách mạng với ngành
công nghiệp điện ảnh. Tôi cho rằng AI sẽ giúp cho tất cả mọi người đều có thể sản
xuất phim. Tôi thường nói rằng trí tuệ nhân tạo sẽ giúp giúp ngành điện ảnh trở
nên tốt hơn, nhanh hơn, rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn. Giờ đây một thiếu niên với
chiếc máy tính được hỗ trợ bởi AI có thể trở thành một nhà làm phim. Chỉ cần từ
những câu lệnh, AI có thể tạo ra các hình ảnh, các cảnh phim chất lượng. Thực tế
thì từ hai năm trở lại đây chúng ta đã thấy sự tiến bộ không ngừng của công cụ
này. Trong năm 2023, 2024, các hình ảnh do AI tạo ra đã trở nên thực hơn rất
nhiều. Còn đến năm 2025, tôi nghĩ đây thực sự là một năm của video. Các công cụ
tạo video tích hợp AI đã không ngừng tiến bộ và tạo ra các video chân thực. Từ
đó, chúng ta ai cũng có thể trước hết là tạo ra các bộ phim ngắn và sau đó thậm
chí là cả các tác phẩm dài.”
Vậy
là giờ đây, bất cứ ai có ý tưởng đều có thể thử nghiệm ý tưởng đó mà không cần
có ngân sách khủng để chi trả cho trường quay, diễn viên hay cả một ê-kíp làm
phim hùng hậu. Nền tảng chiếu phim iQIYI của Trung Quốc cho rằng đây sẽ là xu
hướng trong tương lai và tự định hình mình như một nền tảng chia sẻ phim do các
cá nhân tạo ra, thay vì các hãng phim truyền thống. Theo FranceInfo, sự phát
triển này gợi nhớ đến cuộc cách mạng YouTube, khi các video do các cá nhân tự
làm ra đã vượt qua nội dung do các đài truyền hình sản xuất. Từ đây, một loại
hình nghề nghiệp mới đã mở ra : nhà sáng tạo nội dung video.
Lo
ngại về môi trường, bản quyền và làn sóng thất nghiệp
Bên
cạnh những người lạc quan tin tưởng vào sự cộng tác giữa trí tuệ con người và
trí tuệ của máy tính, nhiều người khác có phần e dè hơn, đặc biệt khi xét đến
những hiểm họa về môi trường, nguy cơ đánh cắp dữ liệu và bản quyền, cũng như
làn sóng sa thải hàng loạt.
Ông
Guillaume Grallet, tổng biên tập chuyên mục Khoa học và Công nghệ của báo Le
Point, khách mời thường trực trong chương trình Khoa học Tech24 của kênh France
24 nhận định : “Việc tiêu thụ năng lượng đã bùng nổ. Số năng lượng cần
thiết để Chat-GPT thực hiện một câu lệnh cao gấp 100 lần so với việc tra cứu
thông tin trên Google. Còn nếu muốn tạo một hình ảnh hay một video, khối lượng
CO2 tạo ra cho môi trường cũng tăng lên đáng kể. Tôi xin trích dẫn một nghiên cứu
của trường Bách Khoa Paris Polytechnique về chủ đề này, theo đó việc sử dụng
Chat-GPT khiến khối lượng CO2 thải ra môi trường đã tăng lên gấp ba lần và lượng
tiêu thụ điện năng bùng nổ tại Mỹ.”
Trong
khi đó, Elizabeth Le Hot, tổng giám đốc Adami (Tổ chức Dân sự về Quản lý Quyền
của Nghệ sĩ biểu diễn và Nhạc sĩ) tập trung vào nỗi lo về việc các nghệ sĩ bị
đánh cắp hình ảnh, âm thanh và cả sự sáng tạo. Trả lời RFI Pháp ngữ, bà nói : “Các
nghệ sĩ đang cảm thấy vô cùng lo lắng về AI. Chúng tôi đã phỏng vấn họ hồi
tháng 10 năm ngoái, 79% trong số họ cảm thấy rằng AI mang lại nhiều mối đe doạ
hơn là lợi ích. Họ bày tỏ nỗi lo về việc AI bắt chước theo hình ảnh và giọng
nói của một nghệ sĩ để tạo ra các cảnh phim mà không được sự cho phép của họ. Rồi
còn cả các nhà soạn nhạc lo lắng về việc các tác phẩm của mình bị đánh cắp.”
Ngoài
ra còn phải kể tới làn sóng thất nghiệp đang tràn vào ngành sản xuất phim ngắn.
Kênh Channel New Asia kể về câu chuyện của anh Xu Peng, từng là một diễn viên
phim ngắn có tiếng tại Trung Quốc, giờ về quê bán rau. Trong năm 2025, nam diễn
viên này đóng vai chính trong hàng loạt bộ phim ngắn, với lịch trình kín mít từ
15-16 tiếng quay phim mỗi ngày, Tuy nhiên, tất cả đã thay đổi khi AI có thể tự
tạo ra các cảnh quay mới bằng ngân hàng dữ liệu về biểu cảm khuôn mặt, dáng đi
và giọng nói của các diễn viên. Xu Peng từ chỗ kín lịch giờ thất nghiệp. Sau
khi hoàn thành bộ phim ngắn cuối cùng vào đầu năm nay, anh đã thu dọn đồ đạc để
trở về quê nhà ở vùng nông thôn Sơn Đông và bán rau tại một chợ địa phương.
Theo
Channel New Asia, Xu Peng không phải là diễn viên duy nhất bị ảnh hưởng bởi sự
bùng nổ của trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực của mình. Theo các báo cáo gần đây,
phim ngắn do AI tạo ra đã ảnh hưởng đến gần hai triệu việc làm trong ngành công
nghiệp phim ngắn của Trung Quốc. Trước đây, các diễn viên phim ngắn hàng đầu từng
kiếm được tới 20.000 nhân dân tệ mỗi ngày, nhưng hiện nay nhiều người phải vật
lộn để tìm việc ngay cả với mức lương 1.200 nhân dân tệ một ngày.
Khách
mời
Mariupol
--------------------------
Các
nội dung liên quan
Trung
Quốc và tham vọng đưa người máy từ phim viễn tưởng ra đời thực
Audio
content
Tạp
chí Xã hội
Trí
tuệ nhân tạo: Nguy cơ tác nhân AI vượt vòng kiểm soát buộc Mỹ, Trung đối thoại
tìm thỏa hiệp
Audio
content
Tạp
chí Tiêu điểm
No comments:
Post a Comment