The Economist
Nguyễn Thị Kim Phụng.
biên
dịch -
Nghiên Cứu Quốc Tế
01/10/2026
https://nghiencuuquocte.org/2026/10/01/the-gioi-hom-nay-01-10-2026/
Một chuyến bay của Flydubai từ Dubai đến Tel Aviv đã được chuyển hướng đến Ả Rập Saudi sau khi rơi gần
6.100 m và phát tín hiệu cầu cứu. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tiết lộ rằng
một phi công trong đoàn đã đâm người còn lại và cố gắng làm rơi máy bay, trước
khi các hành khách xông vào buồng lái để khống chế kẻ tấn công. Hãng hàng không
này đã đình chỉ các chuyến bay đến và đi từ Israel trong lúc chính quyền điều
tra các động cơ đằng sau vụ việc.
Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ – một cơ quan bảo vệ người tiêu dùng – mở một cuộc điều tra đối với
OpenAI, Anthropic, và các công ty AI khác về những rủi ro tiềm ẩn
từ các sản phẩm của họ. Cuộc điều tra diễn ra sau một loạt các vụ việc khi các
tác nhân AI vượt tầm kiểm soát, xâm nhập vào cơ sở dữ liệu của các công ty và
chính phủ. Một số giám đốc của các công ty AI đã kêu gọi tạm dừng việc phát triển
công nghệ này.
Những lời kêu gọi làm chậm tốc độ phát triển AI đã không
thể ngăn Google phát hành Gemini 4 Argon, mô hình mới nhất của họ. Công
ty tuyên bố rằng Argon có khả năng ngang bằng, thậm chí tốt hơn Claude và
ChatGPT về lập trình, toán học, và an ninh mạng theo một số tiêu chuẩn đánh
giá. Dù vậy, theo Bloomberg, những người trong cuộc vẫn tỏ ra hoài nghi
về hiệu suất của Argon. Google từng công bố một phiên bản Gemini khác trong năm
nay, nhưng nó chưa bao giờ được phát hành; nguyên nhân được cho là vì kết quả
đáng thất vọng.
Thủ tướng Anh Andy Burnham khẳng định có “những dấu
hiệu mạnh mẽ” cho thấy Iran có liên quan đến âm mưu khủng bố hồi cuối tuần
trước nhắm vào RAF Fairford, một căn cứ không quân được các máy bay ném
bom của Mỹ sử dụng trong cuộc chiến với Iran. Burnham không giải thích chi tiết
và cho biết một cuộc điều tra vẫn đang được tiến hành. Năm người đàn ông đã bị
bắt giữ vì có liên quan đến vụ việc, nhưng đã được tại ngoại vào thứ Hai. Iran
đã phủ nhận mọi sự can dự.
Cơ quan giám sát nội bộ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ không
tìm thấy bằng chứng về hoạt động tội phạm trong việc cải tạo trụ sở của
ngân hàng trung ương này tại Washington – nhưng đã xác định được “vô số thiếu
sót” trong việc quản lý dự án trị giá 2,4 tỷ đô la. Donald Trump từng nhiều lần
chỉ trích Jerome Powell, cựu Chủ tịch Fed, vì chi phí xây dựng ngày càng
tăng. Hồi tháng 4, Bộ Tư pháp đã hủy bỏ cuộc điều tra hình sự đối với Powell
liên quan đến dự án này.
Thước đo lạm phát ưa thích của Cục Dự trữ Liên
bang ghi nhận kết quả thấp hơn dự kiến, nhưng vẫn trên mục tiêu 2%. Chỉ số giá
chi tiêu tiêu dùng cá nhân tăng 3,4% so với cùng kỳ năm ngoái vào tháng 8.
Trong một diễn biến khác, Bộ Thương mại Mỹ đã điều chỉnh tăng ước tính tăng trưởng
GDP trong quý II, từ tỷ lệ hàng năm là 1,5% lên 2,2%. Tăng trưởng trong chi
tiêu của người tiêu dùng cũng được điều chỉnh từ 3,4% lên 3,8%. Trong quý I,
con số này là 0,7%.
Sông băng lớn nhất Thụy Sĩ, Aletsch Glacier, tan chảy lượng băng lớn nhất từ trước đến nay trong năm
nay. Các nhà khoa học Thụy Sĩ cho biết lượng tuyết rơi không đủ vào mùa đông và
những đợt nắng nóng kỷ lục vào mùa hè đã làm giảm 5% tổng diện tích các cánh đồng
băng của quốc gia này trong năm 2026. Từ tháng 7 đến tháng 9, băng tan đã tạo
ra khoảng 2,2 nghìn tỷ lít nước – tương đương khoảng bốn lần lượng nước các hộ
gia đình Thụy Sĩ sử dụng trong một năm – làm dấy lên quan ngại về nguồn cung nước
uống dài hạn của đất nước.
Con số trong ngày: 200.000, là số thùng dầu Iran xuất khẩu mỗi ngày trong tháng 9, chưa bằng
một phần mười so với lượng hàng xuất đi trước chiến tranh.
TIÊU ĐIỂM
Chuỗi ngày tồi tệ của Nike
Hôm nay, Nike – công ty đồ thể thao đang gặp nhiều khó
khăn – sẽ báo cáo thu nhập. Từng là trang phục được các vận động viên vô địch
khoác lên mình suốt một thời gian dài, công ty này gần đây lại đang rơi vào chuỗi
thua lỗ. Giá cổ phiếu của họ đã giảm khoảng 75% trong 5 năm qua, trong lúc
doanh số bán hàng liên tục trì trệ. Nike gần đây đã bị loại khỏi chỉ số chứng
khoán S&P 100 và mất đi hợp đồng quảng cáo với ngôi sao bóng đá người Pháp
Kylian Mbappé.
Phần lớn những rắc rối của thương hiệu này bắt nguồn từ sự
cạnh tranh ngày càng gay gắt. Tại châu Âu và Mỹ, áp lực ngày càng tăng từ những
đối thủ cả cũ (Adidas) lẫn mới (On, công ty Thụy Sĩ đã chiêu mộ được Mbappé). Tại
Trung Quốc, thị trường lớn thứ hai về doanh thu sau Bắc Mỹ, các thương hiệu nội
địa đang giành được sự ưu ái của những người mua sắm yêu thể thao – và ngày
càng có tinh thần dân tộc. Khả năng xoay chuyển tình thế của Nike phụ thuộc vào
việc công ty có khôi phục được tài sản lớn nhất của mình trước đây hay không: sự
sành điệu. Những sản phẩm táo bạo hơn có lẽ là một giải pháp hữu ích. Và sau một
loạt những sai lầm trong tiếp thị, những quảng cáo tái định vị Nike như là sự lựa
chọn của các nhà vô địch cũng sẽ mang lại hiệu quả.
Berlin,
cánh tả, và chủ nghĩa bài Do Thái
Liệu
thủ đô của Đức có sắp chuyển hướng sang cánh tả? Vào ngày 20/09, đảng dân túy
cánh tả Die Linke đã giành được tỷ lệ phiếu kỷ lục 26% trong cuộc bầu cử vào Hạ
viện Berlin. Chiến thắng đó có thể mở đường cho một liên minh do Die Linke dẫn
đầu, cùng với Đảng Xanh và Đảng Dân chủ Xã hội (SPD) – một liên minh chưa từng
xuất hiện tại thủ đô. Các cuộc đàm phán thăm dò sẽ bắt đầu từ hôm nay. Nhưng những
cáo buộc về chủ nghĩa bài Do Thái đe dọa sẽ làm chệch hướng tiến trình. Một loạt
vụ việc đã được ghi nhận: một chi nhánh của Die Linke ở Berlin gần đây đã tạo
diễn đàn cho một rapper kêu gọi phong trào intifada (nổi dậy), và trong
đêm bầu cử, một nghị sĩ của đảng này đã bị chụp ảnh cùng với đại diện của một
nhóm ủng hộ Palestine bị cấm do có liên hệ với khủng bố.
Bê
bối nhanh chóng bị thổi bùng. Bavaria, một trong những bang giàu nhất của Đức,
đã đề nghị loại Berlin khỏi chương trình chia sẻ doanh thu của đất nước nếu Die
Linke lên nắm quyền. Bộ trưởng Văn hóa liên bang thì đề xuất ý tưởng cắt giảm
tài trợ cho nghệ thuật. Trong khi đó, Elif Eralp, người được Die Linke đề cử
cho chức thị trưởng, đang khởi kiện Alexander Dobrindt, vị Bộ trưởng Nội vụ bảo
thủ, người đã cáo buộc bà có tư tưởng bài Do Thái. Đối với Die Linke, con đường
tiến tới Rotes Rathaus – Tòa thị chính Đỏ của Berlin – dường như vẫn còn rất
nhiều chông gai.
Australia
đối mặt với các tác nhân AI vượt tầm kiểm soát
Hôm
nay, một Ủy ban Thượng viện Australia sẽ chất vấn các công ty trí tuệ nhân tạo
về AI và các trung tâm dữ liệu. Phiên điều trần diễn ra sau những tiết lộ rằng
một tác nhân OpenAI vượt tầm kiểm soát đã xâm nhập vào trang web của Bộ Y tế
Australia vào tháng 6, dù nó chỉ truy cập được vào những dữ liệu không nhạy cảm.
Thủ tướng Anthony Albanese đã chỉ trích OpenAI vì đến tận tháng 9 mới tiết lộ vụ
vi phạm, đồng thời cho biết các quan chức đang xem xét chuyển giao vấn đề này
cho cảnh sát. Sam Altman và Dario Amodei, giám đốc của OpenAI và Anthropic, đã
từ chối xuất hiện tại phiên điều trần; thay vào đó, các giám đốc điều hành cấp
cao sẽ tham dự các phiên điều trần riêng biệt về AI.
Tuy
nhiên, Australia vẫn thận trọng để không biến sự tức giận của mình thành một
chiến dịch rộng lớn hơn chống lại AI. Chính phủ đã và đang vận động các phòng
thí nghiệm AI đầu tư vào cơ sở hạ tầng trung tâm dữ liệu, với nhiều thành công:
nước này có hệ thống dự án đầu tư lớn thứ ba trên thế giới. Các phòng thí nghiệm
AI cũng đang cố gắng sửa sai. Tuần này, OpenAI đã đưa ra một tuyên bố về việc
“xây dựng lại lòng tin” với Australia, hứa hẹn cho chính phủ và các công ty của
nước này tiếp cận nguồn quỹ 1 tỷ USD dành cho an ninh mạng.
Nhật Bản
tăng cường phòng thủ không gian mạng
Chính
phủ Nhật Bản sẽ có thêm các quyền hạn mới sâu rộng nhằm chống lại các cuộc tấn
công mạng kể từ hôm nay, khi “luật phòng thủ mạng chủ động” của nước này chính
thức có hiệu lực. Các quy định này cho phép chính quyền truy cập và vô hiệu hóa
các máy chủ độc hại ở nước ngoài. Chúng cũng yêu cầu các công ty trong các
ngành công nghiệp thiết yếu phải tiết lộ các cuộc tấn công mạng quy mô lớn. Cho
đến nay, Nhật Bản phần lớn vẫn dựa vào việc báo cáo tự nguyện về những sự cố
như vậy – đây là một thực tiễn khá bất thường.
Nhật
Bản xếp hạng tương đối kém trong số các nước giàu về phòng thủ mạng, và những vụ
việc nổi cộm đã phơi bày điểm yếu của nước này. Năm ngoái, loại bia bán chạy nhất
của Nhật Bản bắt đầu biến mất khỏi các kệ hàng sau khi một cuộc tấn công mạng
buộc nhà sản xuất bia Asahi phải ngừng sản xuất. (Một băng nhóm tội phạm Nga đã
lên tiếng nhận trách nhiệm.)
Đạo
luật có hiệu lực hôm nay là một phần trong cuộc đại tu an ninh rộng lớn hơn. Nhật
Bản đang cải tổ các cơ quan tình báo và cập nhật các chính sách an ninh quốc
gia cũng như quốc phòng. Tuy nhiên, nước này có thể gặp khó khăn trong việc tìm
kiếm nhân lực phù hợp với tham vọng của mình. Giống như nhiều ngành công nghiệp
khác ở đất nước già hóa này, lao động đang khan hiếm. Theo một ước tính, Nhật Bản
đang thiếu khoảng 110.000 chuyên gia an ninh mạng.
No comments:
Post a Comment