Thượng
đỉnh Trump – Tập và nỗi lo của Nhật Bản về một « cú sốc Nixon » mới
Minh
Anh - RFI
Đăng
ngày: 06/10/2026 - 12:48
Cuộc
gặp thượng đỉnh Trump - Tập diễn ra từ ngày 23 - 25/09/2026 đã được Tokyo theo
dõi sát sao. Nỗi lo của Nhật Bản không hẳn nằm ở nội dung thực chất của cuộc gặp
mà ở khả năng Mỹ đơn phương theo đuổi một thỏa thuận với Trung Quốc có thể gây
bất lợi cho Nhật Bản.
US
President Donald Trump and Chinese President Xi Jinping watch a military
demonstration from a balcony of the White House in Washington, D.C., US,
September 24, 2026. REUTERS/Jonathan Ernst/File Photo REUTERS - Jonathan Ernst
Nỗi
lo này của Nhật Bản được thể hiện rõ qua các động thái của chính quyền Tokyo và
truyền thông Nhật Bản. Thủ tướng Sanae Takaichi đã có các cuộc gặp và trao đổi
với tổng thống Mỹ Donald Trump trước và sau cuộc họp thượng đỉnh. Bà nhấn mạnh
tầm quan trọng của mối quan hệ Mỹ - Trung « phải đóng góp cho sự ổn định của
quan hệ quốc tế, bao gồm cả mối quan hệ giữa Nhật Bản và Hoa Kỳ », qua
đó, ngầm ý rằng Nhật Bản không muốn bị gạt sang bên lề trong những quyết định
có liên quan đến cấu trúc an ninh khu vực.
Trong
nỗ lực trấn an dư luận, bà Takaichi cho biết tổng thống Trump đã trực tiếp giải
thích chi tiết với bà về nội dung hội nghị, đồng thời nhấn mạnh rằng việc lãnh
đạo hai nước gặp nhau hai lần trong tuần « minh chứng sự vững chắc của liên
minh Mỹ - Nhật ». Truyền thông Nhật Bản cũng đăng tải các thông tin
cho thấy ông Trump đánh giá cao vai trò của thủ tướng Takaichi, và khuyến khích
Nhật Bản cùng Trung Quốc tăng cường đối thoại. Đây được xem là nỗ lực nhằm chứng
minh rằng quan hệ Washington - Tokyo không bị lu mờ bởi sự hòa dịu quan hệ Mỹ -
Trung.
Ít
nhất có hai yếu tố khiến Nhật Bản lo lắng. Trong cuộc gặp thượng đỉnh đầu tiên
diễn ra ở Bắc Kinh vào tháng 5/2026, Donald Trump đã gợi ý rằng việc bán vũ khí
cho Đài Loan có thể được sử dụng như một « con bài mặc cả »
trong đàm phán với Bắc Kinh. Tại cuộc gặp lần hai ở Washington, việc cả hai ông
Donald Trump và Tập Cận Bình đều nhắc lại Mỹ và Trung Quốc từng là đồng minh
trong Đệ Nhị Thế Chiến chống đế quốc Nhật Bản đã gây khó chịu và bối rối cho
Tokyo, khi khơi lại một giai đoạn lịch sử nhạy cảm. Những phát biểu này đã tạo
cảm giác rằng hai cường quốc đang tìm kiếm một nền tảng chung về mặt lịch sử để
cải thiện quan hệ song phương.
« Cú
sốc Nixon »
Tuy
nhiên, theo trang The Diplomat, điều quan trọng nhất để hiểu rõ hơn phản ứng hiện
nay của Nhật Bản, là nhìn lại lịch sử với hai sự kiện nổi bật, còn được gọi là
« cú sốc Nixon » năm 1971. Thứ nhất là việc tổng thống Richard
Nixon đột ngột chuyển hướng quan hệ sang Trung Quốc sau nhiều thập niên đối đầu.
Và thứ hai là việc Mỹ đơn phương áp đặt các biện pháp kinh tế nhằm bảo hộ nền
kinh tế trong nước. Cả hai quyết định được đưa ra mà gần như không tham khảo ý
kiến Nhật Bản.
Đối
với Tokyo, cú sốc đó không chỉ nằm ở nội dung các quyết định mà còn ở cách thức
thực hiện. Các quyết định đơn phương của Mỹ đã củng cố tâm lý tại Nhật Bản cho
rằng Washington có thể thay đổi hoàn toàn cục diện chiến lược và kinh tế mà
không hề đếm xỉa đến các lợi ích của Tokyo. Các thăm dò diễn ra sau đó cho thấy
mức độ thiện cảm của người dân Nhật Bản dành cho Hoa Kỳ đã sụt giảm rõ rệt từ
33% (1970) xuống còn 18% (1973).
Điều
này minh chứng rằng các yếu tố mang tính biểu tượng như cách thức ngoại giao
hay hình ảnh chính trị có những tác động trong cách nhìn nhận về thế giới của
Nhật Bản. « Cú sốc Nixon » năm xưa vẫn có những ảnh hưởng đến
cách suy nghĩ của giới lãnh đạo Nhật Bản ngày nay. Người ta đang tự hỏi :
Liệu sự thay đổi rõ rệt trong giọng điệu giữa Mỹ và Trung Quốc có đang làm thay
đổi các cấu trúc trật tự quốc tế và khu vực hay không ?
Dù
vậy, trang The Diplomat cũng nhấn mạnh rằng bối cảnh hiện nay khá khác xa so với
thập niên 1970. Vào giai đoạn đó, người dân Nhật Bản lo sợ bị Mỹ lôi kéo vào
Chiến tranh Việt Nam và kềm hãm đà phát triển kinh tế thần kỳ thời hậu chiến của
Nhật Bản. Ngày nay, trong môi trường an ninh ngày càng căng thẳng và nhất là
khi sức mạnh Hoa Kỳ đang suy giảm, nỗi lo của Nhật Bản thiên về khả năng « bị
Mỹ bỏ rơi ». Hơn nữa, Nhật Bản hiện nay không xem Hoa Kỳ như là « đối
thủ kinh tế », thay vào đó là một đối tác quan trọng cho đầu tư và
tăng trưởng.
Tóm
lại, theo The Diplomat, điều Nhật Bản quan tâm không chỉ là nội dung quan hệ Mỹ
- Trung mà còn là cách Washington ứng xử với đồng minh. Tokyo lo rằng tính chất
mang đậm dấu ấn cá nhân trong chính sách đối ngoại của chính quyền Trump hiện
nay có thể tạo ra những « vùng ảnh hưởng mới » tại khu vực Ấn Độ -
Thái Bình Dương cũng như là nguy cơ « đánh mất » Đài Loan. Để ngăn
chặn kịch bản đó, Nhật Bản cho rằng công tác ngoại giao thường xuyên với Mỹ có
vai trò quan trọng.
------------------------------
Các
nội dung liên quan
Bắc
Kinh thử lửa ở Thái Bình Dương, các đồng minh Mỹ lo tìm thế đứng mới
ĐIỂM
TUẦN BÁO
Nhật
Bản : Tăng cường sức mạnh quân sự là « cấp bách » trước các
thách thức từ Trung Quốc
NHẬT
BẢN - TRUNG QUỐC
Dù
bị Trump chỉ trích nặng nề, Nhật Bản và Hàn Quốc khó từ bỏ « chiếc ô bảo hộ » của
Mỹ
PHÂN
TÍCH
No comments:
Post a Comment