THƯỢNG ĐỈNH NGA – CHÂU PHI : CÒN CÓ THỂ TIN VÀO NHỮNG LỜI HỨA CỦA PUTIN? (Minh Phương / RFI)

 

Thượng đỉnh Nga-châu Phi : Còn có thể tin vào những lời hứa của Putin ?

Minh Phương  -  RFI

Đăng ngày: 29/10/2026 - 11:36  -  Sửa đổi ngày: 29/10/2026 - 16:11

https://www.rfi.fr/vi/qu%E1%BB%91c-t%E1%BA%BF/20261029-th%C6%B0%E1%BB%A3ng-%C4%91%E1%BB%89nh-nga-ch%C3%A2u-phi-c%C3%B2n-c%C3%B3-th%E1%BB%83-tin-v%C3%A0o-nh%E1%BB%AFng-l%E1%BB%9Di-h%E1%BB%A9a-c%E1%BB%A7a-putin

 

Thượng đỉnh Nga-châu Phi khai mạc hôm qua, 28/10/2026, với sự tham dự của 48 quốc gia. Tổng thống Nga lao vào một cuộc chạy đua ngoại giao không ngừng nghỉ, khi tổ chức khoảng 20 cuộc gặp song phương và tìm kiếm các nỗ lực hòa giải giữa các nước đang xung đột. Tất cả đều nhằm thể hiện sự quan tâm của Nga đối với châu Phi và tầm ảnh hưởng của nước này trên lục địa. Tuy nhiên, sức hấp dẫn và sự uy tín của Nga trong khu vực này có còn được như trước ? 

 

https://s.rfi.fr/media/display/da8f648e-d381-11f1-9509-75c7729144f1/w:1024/p:16x9/AP26302346570713.webp

Ảnh bìa: Tổng thống Nga Vladimir Putin phát biểu tại phiên họp toàn thể của Hội nghị thượng đỉnh Nga - châu Phi ở Đại điện Kremlin tại Matxcơva, ngày 29 tháng 10 năm 2026. Russia-Africa Summit, Economic a - Sergei Bobylev

 

VIDEO : https://www.rfi.fr/vi/qu%E1%BB%91c-t%E1%BA%BF/20261029-th%C6%B0%E1%BB%A3ng-%C4%91%E1%BB%89nh-nga-ch%C3%A2u-phi-c%C3%B2n-c%C3%B3-th%E1%BB%83-tin-v%C3%A0o-nh%E1%BB%AFng-l%E1%BB%9Di-h%E1%BB%A9a-c%E1%BB%A7a-putin

 

Phân tích trên tuần báo Pháp Le Point, ông Adrien Poussou, chuyên gia về địa chính trị châu Phi, cựu bộ trưởng Truyền Thông của Trung Phi, nhận định rằng những lời lẽ về giải phóng, các khẩu hiệu đề cao chủ quyền và những hứa hẹn về một mối quan hệ đối tác thoát khỏi mọi sự lệ thuộc, mà Matxcơva đưa ra, dường như đã mất dần sức hấp dẫn, nhất là khi đối chiếu các tuyên bố với những gì đã thực sự diễn ra. 

 

Lời hứa đầu tiên : Chúng tôi khác với các cường quốc thực dân

 

Sự vỡ mộng đầu tiên nằm ở khía cạnh đạo đức. Vào tháng 03/2022, tại miền trung Mali, một chiến dịch do quân đội Mali tiến hành với sự tham gia của các lính đánh thuê Nga thuộc lực lượng Wagner, đã dẫn đến một trong những vụ việc gây chấn động nhất trong cuộc chiến chống lại các phiến quân ly khai ở vùng Sahel. Trong một báo cáo được công bố vào tháng 05/2023, Cao ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc kết luận là hơn 500 người đã bị giết, phần lớn trong số đó bị hành quyết tại chỗ mà không qua xét xử. Báo cáo đề cập đến những dấu hiệu rõ ràng cho thấy các tội ác chiến tranh và cả các tội ác chống nhân loại.

 

Thảm kịch này đã làm suy yếu nghiêm trọng luận điệu cho rằng Nga đến để bảo vệ các dân tộc châu Phi mà không tái diễn những hành vi của các cường quốc phương Tây mà nước này đã lên án. Trên hết, vụ việc nhắc nhở các quốc gia châu Phi rằng, trái với những gì mà bộ máy tuyên truyền của Điện Kremlin khẳng định, thay đổi đối tác quân sự không bảo đảm được việc bảo vệ dân thường.

 

Một vấn đề gây bất bình khác là tuyển mộ công dân châu Phi để chiến đấu tại Ukraina. Trong những năm gần đây, các tổ chức phi chính phủ và các cơ quan đã ghi nhận việc Nga tuyển mộ công dân nước ngoài với những lời hứa hẹn là để làm các công việc dân sự, mức lương cao hoặc quyền công dân, nhưng sau đó lại đưa họ ra chiến trường Ukraina.

 

Hôm 26/10 vừa qua, Ủy ban Điều tra Quốc tế Độc lập của Liên Hiệp Quốc về Ukraina đã đưa ra thêm các bằng chứng quan trọng, cho thấy những lời mời làm việc giả mạo và các hợp đồng quân sự mà những người được tuyển dụng vốn không hiểu rõ. Ủy ban coi những hoạt động tuyển mộ này là vi phạm luật pháp quốc tế và sử dụng cụm từ “buôn bán người”. 

 

Các nhà lãnh đạo châu Phi không còn có thể lờ đi những cảnh báo này. Họ phải đối mặt với sự chỉ trích từ dư luận trong nước và cộng đồng quốc tế, những bên mà họ cần để bảo vệ lợi ích của mình. Một số chính phủ đã buộc phải công khai giải trình về việc công dân nước mình bị tuyển mộ và thiệt mạng. Khi hội nghị thượng đỉnh đang đến gần, cái giá chính trị phải trả cho sự im lặng hoặc phủ nhận ngày càng trở nên nặng nề hơn. 

 

 

Lời hứa thứ hai : Chúng tôi đầu tư mạnh mẽ vào Châu Phi 

 

Sự vỡ mộng thứ hai nằm ở khía cạnh kinh tế. Tại thượng đỉnh Nga-châu Phi tại Sochi vào tháng 10/2019, Vladimir Putin đã hứa hẹn tăng cường mạnh mẽ các quan hệ thương mại với châu Phi, thậm chí đặt ra mục tiêu tăng gấp đôi kim ngạch trao đổi thương mại trong vòng 5 năm, lên mức 40 tỷ đô la Mỹ. Tuy nhiên, khi thời hạn này kết thúc, sự chuyển biến ấy vẫn không diễn ra. 

 

Nga tuyên bố kim ngạch thương mại với châu Phi đạt 27,7 tỷ đô la Mỹ vào năm 2025. Con số đúng là có tăng lên, nhưng vẫn còn cách xa mục tiêu được đặt ra tại Sochi. Hơn nữa, mức này vẫn khá khiêm tốn nếu so với những tham vọng đã được thể hiện và sức nặng kinh tế của các đối thủ cạnh tranh với Nga tại đây.

 

Để so sánh, kim ngạch thương mại hàng hóa giữa Liên Hiệp Châu Âu và châu Phi đạt khoảng khoảng 385 tỷ đô la Mỹ vào năm 2024, chưa kể hơn 110 tỷ euro trao đổi dịch vụ. Kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và châu Phi đạt mức kỷ lục 348 tỷ đô la Mỹ vào năm 2025. Còn đối với Hoa Kỳ, trao đổi thương mại hàng hóa của nước này với riêng khu vực châu Phi hạ Sahara đã đạt khoảng 56,4 tỷ đô la Mỹ trong cùng năm. Theo Ngân hàng Thế giới, đầu tư của Nga chiếm chưa đến 1% tổng lượng vốn đầu tư nước ngoài tại châu Phi. Dấu ấn của Matxcơva vẫn tập trung trong lĩnh vực năng lượng và các ngành công nghiệp khai thác tài nguyên.

 

Nói cách khác, Nga muốn có sức nặng chính trị tại châu Phi mà không đầu tư lượng vốn tương xứng với tham vọng của mình. Nước này tìm kiếm thị trường tiêu thụ, các nguồn tài nguyên chiến lược và sự ủng hộ về ngoại giao tại đây, đặc biệt là trên các diễn đàn đa phương, nhất là khi cuộc chiến chống Ukraina đã khiến quan hệ giữa Nga và các cường quốc phương Tây xấu đi nghiêm trọng. Đương nhiên, các quốc gia châu Phi không hề mù quáng trước sự bất cân xứng này. Theo đài phát thanh Đức Deutsche Welle, Liên Minh Châu Phi ưu tiên phát triển kinh tế, thương mại và đầu tư hơn là đối đầu với phương Tây. Hơn nữa, họ cũng không muốn việc hợp tác với Nga để đa dạng hóa quan hệ bị biến thành một sự lệ thuộc mới.

 

 

Lời hứa thứ ba : Chúng tôi giúp khôi phục chủ quyền  

 

Lý do thứ ba khiến các nước châu Phi vỡ mộng liên quan đến vấn đề an ninh, vốn là luận điểm trọng tâm trong bước đột phá của Nga tại đây. Tại Cộng hòa Trung Phi, Mali, Burkina Faso và Niger, chính quyền các nước đã viện dẫn việc tìm đến Matxcơva là để khôi phục chủ quyền, sau khi cắt đứt quan hệ với một số đối tác phương Tây. Tuy nhiên, những kết quả đạt được trên thực địa vẫn còn rất hạn chế. Các nhóm vũ trang tiếp tục là mối đe dọa lớn, các cuộc nội chiến vẫn diễn ra, bất chấp những nguồn lực đã được huy động và những hy sinh mà người dân phải gánh chịu.

 

Có thể lấy ví dụ về cuộc xung đột ở Mali. Việc các lực lượng Mali tái chiếm Kidal vào tháng 11/2023, với sự hỗ trợ của các lính đánh thuê Nga, đã được mô tả là một chiến thắng lớn. Nhưng vào tháng 4 năm ngoái, thành phố này một lần nữa rơi vào sự kiểm soát của các phiến quân, trước khi lực lượng chính phủ tái chiếm thành phố vào tháng 10. Chuỗi sự kiện liên tiếp gồm những lần chiếm được lãnh thổ rồi lại rút lui này cho thấy việc hợp tác với Nga có thể đem đến những chiến thắng quân sự riêng lẻ, nhưng không dẫn đến việc kiểm soát lãnh thổ một cách lâu dài.

 

Chuyên gia Adrien Poussou kết luận rằng dĩ nhiên, ở thời điểm này, sẽ là quá sớm nếu kết luận rằng dư luận châu Phi đã đồng loạt quay lưng, bởi Nga vẫn duy trì các đồng minh và các đối tác trên lục địa này. Tuy nhiên, nước Nga dưới thời tổng thống Vladimir Putin, từng được những người ủng hộ giới thiệu là vị cứu tinh của một châu Phi đang bị chủ nghĩa đế quốc phương Tây đe dọa, giờ đây đã không còn nhận được sự nhiệt thành cùng niềm tin lớn lao như trước.