Chiến
lang đội lốt cừu: Ngoại giao cấp địa phương của Trung Quốc tại Australia
John Fitzgerald - The
Diplomat
Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch - Nghiên
Cứu Quốc Tế
Các
quan chức ngoại giao của Bắc Kinh đang sử dụng chính ngôn từ của chính phủ
Albanese để gây sức ép, buộc các chính quyền và cộng đồng địa phương phải đáp ứng
những yêu cầu của họ.
Đối
với chính phủ Trung Quốc, ngoại giao không chỉ đơn thuần là phương tiện để vun
đắp quan hệ quốc tế và thúc đẩy lợi ích quốc gia. Nó còn là một công cụ để duy
trì chế độ. Với vai trò này, ngoại giao có thể mang hình thức can thiệp mang
tính cưỡng ép vào công việc nội bộ của các quốc gia khác, nhằm dập tắt những
hành vi hoặc lời chỉ trích bị coi là thù địch với Đảng Cộng sản Trung Quốc
(ĐCSTQ). Thực tế, việc sử dụng các đại diện ngoại giao để bảo đảm sự tuân thủ đối
với các mục tiêu của ĐCSTQ là một đặc điểm nổi bật trong quan hệ cấp địa phương
của Trung Quốc với các chính quyền và cộng đồng tại Australia.
Trong
thập kỷ đầu tiên Tập Cận Bình giữ chức Tổng Bí thư Đảng và Chủ tịch nước Trung
Quốc, cách tiếp cận của Bắc Kinh đối với Australia dần trở nên thẳng thừng và đối
đầu hơn, một phong cách thường được gọi là “ngoại giao chiến lang”. Gần đây,
các nhà ngoại giao Trung Quốc bắt đầu chuyển sang một hình thức ngoại giao cấp
địa phương kín đáo nhưng tự tin hơn. Trái ngược với sự ồn ào phô trương của thời
kỳ chiến lang, cách tiếp cận này chủ yếu được tiến hành sau những cánh cửa đóng
kín và chỉ bắt đầu hiện rõ kể từ chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Anthony
Albanese vào tháng 7/2025.
Việc
chính phủ Albanese đắc cử năm 2022 sớm báo hiệu sự tan băng trong quan hệ song
phương vốn từng rất lạnh nhạt giữa Australia và Trung Quốc dưới thời các chính
phủ Liên minh tiền nhiệm của Malcolm Turnbull (2015–2018) và Scott Morrison
(2018–2022). Trong chuyến thăm Trung Quốc lần thứ hai trên cương vị thủ tướng,
Albanese đã dành một tuần để “ổn định” quan hệ thông qua việc nối lại các sáng
kiến về kinh doanh, thương mại, giáo dục, văn hóa và hợp tác liên chính phủ.
Một
trong những hiệu ứng lan tỏa tại Australia là hàng loạt hoạt động ngoại giao cấp
địa phương của Trung Quốc. Đội ngũ nhân viên lãnh sự tại Brisbane, Sydney,
Melbourne, Adelaide và Perth giờ đây tin rằng mình đã được Albanese và phái
đoàn doanh nghiệp của ông “bật đèn xanh” để gây sức ép buộc các địa phương của
Australia phải đáp ứng yêu cầu của họ về hàng loạt vấn đề. Trong các cuộc gặp với
chính quyền địa phương và những tổ chức cộng đồng hàng đầu, họ mang theo một
thông điệp: việc dung túng cho những bình luận hoặc sự kiện làm phật lòng hay
xúc phạm nhà nước Trung Quốc hoặc ĐCSTQ sẽ khiến không chỉ Trung Quốc hay đảng
cầm quyền mất mặt, mà cả chính phủ Australia cũng vậy.
Điều
này khá mới mẻ. Thay vì liên tục lớn tiếng, các nhà ngoại giao Trung Quốc giờ
đây đang định hình các yêu cầu của mình bằng chính ngôn từ của chính phủ
Australia. Ngoại giao chiến lang dần nhường chỗ cho “ngoại giao chiến lang đội
lốt cừu”. Các quan chức Trung Quốc đang dùng chính ngôn ngữ của nước chủ nhà để
gây sức ép lên các chính quyền và cộng đồng địa phương. Theo những bằng chứng
hiện có, cách tiếp cận mới này cho đến nay tương đối hiệu quả, nhưng cũng mang
lại rủi ro cho tất cả các bên.
BẰNG
CHỨNG
Một
động thái mà lãnh sự quán Trung Quốc tại Melbourne tiến hành ngay sau khi chuyến
thăm của Albanese kết thúc là minh chứng cho chiến lược mới này. Tháng 8/2025,
tổng lãnh sự Trung Quốc tại Melbourne yêu cầu gặp một tổ chức phi lợi nhuận độc
lập, xin được giấu tên. Hội đồng quản trị của tổ chức này đã hoan nghênh lời đề
nghị. Đây không phải là một chuyến thăm cấp thấp. Đoàn nhân viên lãnh sự tháp
tùng tổng lãnh sự đông gần bằng số đại diện của phía chủ nhà ngồi quanh bàn.
Trong
phần trình bày chính thức, vị tổng lãnh sự điểm lại quan hệ Australia – Trung
Quốc kể từ năm 1972 và việc mở lãnh sự quán tại Melbourne vào năm 1986. Ông nói
rằng những khó khăn trong quá khứ giờ đã lùi lại phía sau. Chính phủ Albanese
đã sửa chữa những sai lầm của chính phủ Liên minh tiền nhiệm. Canberra đang
khôi phục sự ổn định thông qua thương mại, phát triển khu vực và quan hệ đối
tác giao lưu nhân dân, đồng thời công nhận các lợi ích cốt lõi của Trung Quốc —
một cụm từ ám chỉ sự cai trị của ĐCSTQ và các yêu sách của Trung Quốc đối với
Đài Loan, Tây Tạng, Tân Cương, Biển Đông cùng nhiều vấn đề khác.
Vị
tổng lãnh sự sau đó hối thúc hội đồng quản trị đọc một bài báo mới xuất bản của
tỷ phú quặng sắt Andrew (Twiggy) Forrest, người dự đoán về một tương lai tươi
sáng nếu tất cả mọi người cùng bước lên “con thuyền Trung Quốc”. Tuy nhiên,
Forrest cũng cảnh báo: “Nếu ta đối xử với một người bạn như một kẻ thù, thì một
ngày nào đó, người ấy hoàn toàn có thể sẽ trở thành kẻ thù thật sự.”
Một
số nhân vật địa phương ngồi quanh bàn kể lại rằng họ từng nghe một lời cảnh báo
tương tự năm năm trước, khi một nhà ngoại giao Trung Quốc trao cho một nhà báo ở
Canberra danh sách gồm 14 điểm bất bình, kèm theo tuyên bố: “Nếu quý vị xem
Trung Quốc là kẻ thù, Trung Quốc sẽ trở thành kẻ thù.” Phần lớn những điểm bất
bình được đưa ra vào tháng 11/2020 một mặt liên quan đến việc Canberra hạn chế
sự can dự của chính phủ Trung Quốc với các thực thể cấp địa phương, mặt khác
liên quan đến việc Canberra không chịu hạn chế các tổ chức độc lập của
Australia đang chỉ trích Trung Quốc và ĐCSTQ. Các đại diện của Trung Quốc tại
Australia dường như bị kích động không hẳn bởi chính sách đối ngoại của chính
phủ Liên minh, mà bởi những dàn xếp chính trị trong nước chi phối các tiểu
bang, cũng như việc chính phủ này không đàn áp các bình luận về Trung Quốc và đảng
cầm quyền trên truyền thông, tại các viện chính sách và trong xã hội dân sự
Australia.
Phản
ứng dữ dội của công chúng Australia đối với “14 điểm bất bình” đã khiến các đại
diện Trung Quốc phải tạm gác lời đe dọa của mình. Những diễn biến sau đó cho thấy
họ có thể kiên nhẫn chờ đợi, bởi chính lời cảnh báo ấy đã được Forrest, một
trong những doanh nhân hàng đầu Australia, lặp lại ngay sau chuyến thăm của
Albanese.
Sau
khi viện dẫn lời Forrest, các quan chức lãnh sự đưa ra một yêu cầu nhắm thẳng
vào hội đồng quản trị ở Melbourne: hủy bỏ một sự kiện mà họ đang tổ chức cùng
nhà báo Australia Cheng Lei. Khi đó, Cheng vừa được hồi hương sau ba năm ngồi
tù tại Trung Quốc vì những cáo buộc liên quan đến hoạt động gián điệp. Các nhà
ngoại giao Trung Quốc ngụ ý rằng việc tạo diễn đàn để bà kể về quãng thời gian
bị cầm tù sẽ phá hỏng toàn bộ những nỗ lực tốt đẹp của Albanese và phái đoàn
doanh nghiệp của ông.
Bất
chấp yêu cầu của tổng lãnh sự, buổi nói chuyện của Cheng vẫn diễn ra. Dù vậy,
những hành động can thiệp mang tính cưỡng ép của Trung Quốc nhằm vào các hoạt động
của bà vẫn tiếp diễn. Sáu tháng sau, vở kịch “1154 Ngày” của Cheng — kể về
quãng thời gian bà bị biệt giam và cầm tù tại Trung Quốc — bị gạch tên khỏi một
liên hoan nghệ thuật hàng đầu ở Melbourne. “Tôi cảm thấy như mình đang bị đưa
trở lại Trung Quốc,” Cheng chia sẻ với tờ Age.
Nỗi
lo ngại của bà hoàn toàn có cơ sở. Vở kịch đã được dự kiến đưa vào chương trình
của liên hoan nghệ thuật, thông thường đây là một bước đệm mang tính thủ tục
trước khi được chính thức lựa chọn, thế nhưng hội đồng quản trị — chứ không phải
đội ngũ sáng tạo của liên hoan — đã loại bỏ nó. Liên hoan nghệ thuật RISING được
tài trợ bởi Creative Victoria và do trung tâm Arts House thuộc Hội đồng Thành
phố Melbourne quản lý. Điều này đẩy chương trình của liên hoan vào thế gọng kìm
kinh điển giữa chính quyền tiểu bang và thành phố, những cơ quan vốn nổi tiếng
với việc nhượng bộ trước áp lực từ lãnh sự quán.
Sự
can thiệp của chính phủ Trung Quốc vào sách giáo khoa của bang Victoria, các tổ
chức cộng đồng, truyền thông tiếng Trung và những cuộc thảo luận của chính quyền
địa phương từng được cho là chuyện của quá khứ, sau khi các luật liên bang mới
về can thiệp nước ngoài được ban hành năm 2018, cùng các luật năm 2020 hạn chế
việc chính quyền bang vượt quá thẩm quyền trong quan hệ đối ngoại. Nhưng thực tế
không phải vậy.
Trả
lời phỏng vấn cho bài viết này, Cheng cho biết các quan chức Thành phố
Melbourne đã nhận được nhiều cuộc gọi từ lãnh sự quán Trung Quốc và một chuyến
thăm trực tiếp nhằm thúc ép họ loại bỏ vở kịch của bà. Điều đáng chú ý hơn là
Arts House vẫn trả cho các nghệ sĩ mức thù lao biểu diễn như đã thỏa thuận, dù
buổi diễn không được phép diễn ra. Vấn đề cốt lõi không nằm ở chi phí, mà là những
rủi ro đối với quan hệ của chính quyền thành phố và tiểu bang với lãnh sự quán
địa phương.
Vở
kịch của Cheng sau đó đã được trình diễn bên ngoài khuôn khổ liên hoan, nhờ sự
hỗ trợ của một địa điểm nằm ngoài thẩm quyền của Thành phố Melbourne. Trường hợp
này có một sự trùng hợp lịch sử khá kỳ lạ. Năm 1936, một vở kịch chống Đức Quốc
xã đã bị cấm diễn tại các nhà hát ở Sydney và Melbourne sau những phản đối từ
lãnh sự quán Đức, lúc bấy giờ chịu sự chỉ đạo của Đảng Quốc xã. Đáng khen là
các diễn viên thời đó đã tìm ra cách lách lệnh cấm bằng việc biểu diễn ngay
trên thùng một chiếc xe tải.
Đối
với đội ngũ lãnh sự Trung Quốc “ra khơi” ngay sau chuyến thăm Trung Quốc của
Albanese, Melbourne chỉ là một bến đỗ. Các nhân viên lãnh sự tại Victoria đã
tìm cách gặp gỡ các tổ chức dân sự và quan chức tại Bendigo, Ballarat,
Frankston, Geelong và cả Hobart ở Tasmania, cũng như lãnh đạo các trường đại học
và thể chế văn hóa, trong đó có Bảo tàng Lịch sử người Australia gốc Hoa tại
Melbourne. Các quan chức lãnh sự tại Tây Australia đã gặp chính quyền địa
phương ở Perth, Joondalup, Cockburn, Gosnells, Geraldton và Swan; trong khi những
người làm việc tại Queensland đến thăm Brisbane, Rockhampton, Mackay,
Toowoomba, Sunshine Coast, Gold Coast và Southern Downs. Lãnh sự quán tại Nam
Australia cũng đã đến thăm chính quyền địa phương ở Adelaide, Murray Bridge và
Clare Valley. Tại mỗi tiểu bang, các quan chức lãnh sự đều gặp gỡ cả các cơ
quan dân sự lẫn cộng đồng.
Khác
với các chuyến thăm lãnh sự trước đây, chiến dịch tiếp cận trên toàn quốc sau
chuyến thăm của Albanese thu hút rất ít sự chú ý của công chúng. Không lâu trước
đó, đội ngũ lãnh sự tại Sydney đã phải chịu cảnh bẽ bàng trước công chúng khi
báo chí địa phương đưa tin về cuộc gặp của tổng lãnh sự với thị trưởng thành phố
Newcastle. Tại cuộc gặp đó, tổng lãnh sự cảnh báo thị trưởng về khả năng một hải
đội tàu ngầm hạt nhân AUKUS đồn trú gần đó, tuyên bố rằng điều này sẽ làm tổn hại
các lợi ích chiến lược của Trung Quốc. Theo các báo cáo, vị thị trưởng đã rất sửng
sốt khi bị chất vấn về Đài Loan, Tây Tạng và tàu ngầm hạt nhân — những chủ đề
hoàn toàn nằm ngoài phạm vi ngoại giao của chính quyền địa phương Australia —
ngay trong một buổi gặp gỡ và giao lưu thông thường với các quan chức lãnh sự
Trung Quốc.
Sau
khi Albanese trở về, các phái đoàn lãnh sự Trung Quốc áp dụng một phong cách
ngoại giao cấp địa phương kín đáo hơn, phù hợp với chính sách ngoại giao quốc tế
“bình tĩnh và chừng mực” của chính Canberra, vốn từng được đem ra đối chiếu với
nền “ngoại giao loa phóng thanh hiếu chiến” của chính phủ Liên minh trước đây.
Dù giúp khôi phục quan hệ song phương về thương mại, quan hệ cấp bộ trưởng và
giao lưu nhân dân ở cấp quốc gia, cách tiếp cận của Albanese lại làm dấy lên kỳ
vọng từ phía các đại diện Trung Quốc tại Australia rằng những yêu cầu của họ về
sự thận trọng của các địa phương trong các vấn đề nhạy cảm sẽ được tự nguyện
tuân thủ. Sự kiềm chế của Canberra đang bị chuyển đổi mục đích để phục vụ cho nền
ngoại giao cấp địa phương mang tính cưỡng ép của Bắc Kinh.
PHẢN
TÁC DỤNG?
Các
nhà ngoại giao Trung Quốc tại Australia hiểu rất rõ rằng nền ngoại giao chừng mực
của chính phủ Albanese không làm thay đổi chiến lược rộng lớn hơn của Australia
trong khu vực. Chiến lược địa chính trị này được kế thừa nguyên vẹn từ chính phủ
Liên minh và hoàn toàn phù hợp với nhận thức của các đối tác trong khu vực về
những thách thức và mối đe dọa mà Trung Quốc tạo ra.
Nhưng
điều đó không ngăn các quan chức lãnh sự yêu cầu chính quyền địa phương và các
tổ chức cộng đồng phải dập tắt những cuộc thảo luận về các mối đe dọa đó vì lợi
ích của sự ổn định trong quan hệ song phương. Hồi tháng 5/2026, tổng lãnh sự
Trung Quốc tại Melbourne nói với một tờ báo của thành phố rằng những cáo buộc về
“cái gọi là” mối đe dọa sẽ “phản tác dụng” và dội lại “giống hệt như một chiếc
boomerang” vào bất kỳ ai đưa ra chúng.
Phản
tác dụng với ai? Hầu hết các hành động can thiệp của lãnh sự đều nằm dưới ngưỡng
chú ý của Canberra, nhưng tình hình đang dần thay đổi. Tháng 7/2026, Bảo tàng Lịch
sử người Australia gốc Hoa ở Melbourne dường như đã vi phạm một thỏa thuận tài
trợ của liên bang khi để một viên chức lãnh sự Trung Quốc phát biểu tại chương
trình vinh danh những người có thành tích cao hằng năm mà không thông báo cho
cơ quan tài trợ của chính phủ. Đơn vị luân phiên tổ chức Giải thưởng Người
Australia gốc Hoa có thành tích xuất sắc năm 2026 là Hội đồng Thành phố
Melbourne dưới quyền Thị trưởng Reece, vốn có thói quen mời các quan chức lãnh
sự Trung Quốc phát biểu tại các sự kiện cộng đồng. Bằng cách rút lại nguồn tài
trợ, Canberra đã phát đi tín hiệu về mối quan ngại của mình trước việc các quan
chức lãnh sự “đi ké” vào các sự kiện địa phương bằng ngân sách liên bang.
Một
giới hạn nghiêm trọng hơn đã bị vượt qua vào cuối tháng đó, khi Bảo tàng gửi lời
mời nhưng sau đó lại hủy lời mời Ngoại trưởng Penny Wong đến dự lễ ra mắt cuốn
sách Behind a Million Faces (Đằng sau một triệu gương mặt) của
nhà báo Emilia Tagaza, tác phẩm được Bảo tàng mô tả là “cuốn sách nền tảng về lịch
sử người Australia gốc Hoa”. Wong khi ấy đã nhận lời. Văn phòng của bà đề xuất
tổ chức lễ ra mắt vào ngày 1/9/2026, đồng thời yêu cầu gửi trước một bản sao cuốn
sách.
Tuy
nhiên, theo các email mà tác giả được biết, vào tháng Bảy, các thành viên hội đồng
quản trị của Bảo tàng đã tự đọc những bản sao gửi trước cho họ và phản đối nội
dung cuốn sách vì một số lý do. Những lý do này bao gồm việc tác giả được cho
là đã hạ thấp vai trò của Mỹ trong sự suy thoái quan hệ Australia – Trung Quốc,
quá nhấn mạnh chủ nghĩa cộng sản, phóng đại sự “quyết đoán” của Trung Quốc và
ám chỉ sai lệch rằng những người di cư Trung Quốc đến Australia là để trốn
thoát khỏi sự kiểm soát của ĐCSTQ. Họ chỉ đạo CEO gửi cho tác giả 17 trang đính
chính, không trang nào mang tính sửa lỗi thực tế mà phần lớn nhằm định hình lại
những sự thật đã được thừa nhận để giảm khả năng làm chính phủ Trung Quốc phật
ý. Khi Tagaza từ chối các sửa đổi của hội đồng quản trị, CEO được chỉ đạo hủy bỏ
buổi ra mắt và rút lại lời mời Ngoại trưởng Australia.
Nhưng
đó chưa phải là hồi kết. Vị CEO đã khôi phục buổi ra mắt sách và lời mời Wong
sau khi nhận được tư vấn rằng quyết định của hội đồng quản trị có thể đã xâm phạm
quyền tự do ngôn luận của tác giả. Tuy nhiên, chỉ vài tuần trước sự kiện, hội đồng
quản trị lại đảo ngược quyết định và hủy bỏ cả sự kiện lẫn lời mời. Tháng Chín
trôi qua mà không có buổi ra mắt sách nào tại Bảo tàng, để lại vị Ngoại trưởng
băn khoăn không hiểu rốt cuộc chuyện gì đang xảy ra ở Melbourne.
Bà
có nhiều hơn một lý do để băn khoăn. Năm 2024, một cựu thành viên hội đồng quản
trị Bảo tàng đã trở thành người Australia đầu tiên bị bỏ tù vì lên kế hoạch can
thiệp từ nước ngoài thay mặt cho ĐCSTQ — dù không phải trong vai trò thành viên
hội đồng quản trị. Nhưng thực tế là không có chuyện gì bất thường đang xảy ra ở
Melbourne cả. Những biểu hiện vâng lời đối với lãnh sự quán Trung Quốc tại địa
phương chính là trạng thái mặc định của các chính quyền bang và thành phố, các
tổ chức văn hóa tinh hoa và những cơ quan cấp cao. Khi bị quở trách và dụ dỗ đủ
nhiều, các tổ chức này sẽ điều chỉnh hành vi theo những gì họ cho là điều mà
các viên chức lãnh sự địa phương mong muốn, trong nhiều trường hợp thậm chí chẳng
cần nhận bất kỳ yêu cầu cụ thể nào. Tự kiểm duyệt đã trở thành chuyện thường
tình.
Bảo
tàng này cũng có lịch sử bịt miệng những tiếng nói và câu chuyện có thể làm phật
lòng các quan chức Trung Quốc tại địa phương. Có thể tìm thấy một ví dụ nhỏ về
sự vâng lời này ngay trong khu trưng bày của Bảo tàng về lịch sử nhập cư gần
đây từ Trung Quốc. Một tình nguyện viên của Bảo tàng nói với tôi rằng một đoạn
văn bản ban đầu đã liên hệ Thảm sát Bắc Kinh/Thiên An Môn năm 1989 với quyết định
đáng nhớ của Thủ tướng Bob Hawke cho phép hàng chục nghìn sinh viên Trung Quốc
đang ở Australia được thường trú sau cuộc thảm sát. Nếu không có việc quân đội
Trung Quốc tàn sát sinh viên và công nhân ở Bắc Kinh, 40.000 sinh viên đó đã
không được mời ở lại. Nhưng đoạn văn bản hiện được trưng bày lại lấp đi bối cảnh
“mang tính xúc phạm” này: “40.000 sinh viên đã đến và học tập, trong khi nhiều
người ở lại Australia.”
Nghiêm
trọng hơn, Bảo tàng còn quảng bá một số khía cạnh lịch sử nhất định nhưng lại dập
tắt những khía cạnh khác. Hội đồng quản trị không nêu bất kỳ quan ngại nào trước
hay sau buổi ra mắt vào tháng 8/2026 của một cuốn sách về lịch sử chi nhánh
Victoria của Hội Hữu nghị Australia – Trung Quốc (ACFS), được tổ chức tại Bảo
tàng cùng các sự kiện đánh dấu kỷ niệm 75 năm thành lập Hội. Quan hệ của ACFS với
Trung Quốc được điều phối bởi Hội Hữu nghị Đối ngoại Nhân dân Trung Quốc dưới sự
chỉ đạo của Ban Công tác Mặt trận Thống nhất của ĐCSTQ. Tổng lãnh sự Trung Quốc
đã phát biểu tại lễ kỷ niệm cùng với Thị trưởng Nicholas Reece.
Điều
mới lạ trong trường hợp buổi ra mắt sách của Tagaza bị hủy không phải là sự kiểm
duyệt có chọn lọc, mà là việc sự kiểm duyệt ấy diễn ra ngay dưới sự chứng kiến
của Ngoại trưởng Australia. Thái độ cung kính quen thuộc của hội đồng quản trị
Bảo tàng đối với những quan điểm chính thức của Trung Quốc về lịch sử, nhập cư
và quan hệ song phương của Australia thông thường không bị phơi bày trước các bộ
trưởng liên bang. Nhưng lần này, sức ảnh hưởng của lãnh sự quán Trung Quốc tại
Melbourne đối với chính quyền và cộng đồng địa phương đã làm bẽ mặt một thành
viên cấp cao trong Nội các Albanese.
Dường
như có ba yếu tố định hình quyết định của Bảo tàng trong việc hủy buổi ra mắt
sách và lời mời Ngoại trưởng — không phải một mà tới hai lần. Thứ nhất, như đã
lưu ý, có những quan ngại rằng một số phần của cuốn sách có thể gây rắc rối cho
một số bộ phận của “cộng đồng người Hoa”. Thứ hai, Bảo tàng phải đối mặt với sự
phản đối ngày càng gia tăng từ cộng đồng về những vấn đề không liên quan. Thứ
ba — và theo tôi là quan trọng nhất — Bảo tàng đã dự liệu phản ứng có thể có của
tổng lãnh sự địa phương trước việc một bộ trưởng tham gia một sự kiện ra mắt
quan trọng cho một cuốn sách không phản ánh quan điểm của ĐCSTQ về lịch sử, nhập
cư và quan hệ song phương của Australia.
Nếu
được mời phát biểu, tổng lãnh sự sẽ có nghĩa vụ phải phản đối những “thiếu sót”
của cuốn sách ngay trước mặt vị bộ trưởng; còn nếu Bảo tàng không mời ông, họ
có nguy cơ làm tổn hại quan hệ của chính mình với lãnh sự quán. Đứng trước lựa
chọn giữa việc làm bẽ mặt Ngoại trưởng Australia và làm thất vọng lãnh sự quán
địa phương, hội đồng quản trị Bảo tàng đã chọn làm bẽ mặt vị ngoại trưởng.
“ỔN
ĐỊNH HÓA”
Chương
trình ngoại giao của Bắc Kinh nhằm thúc đẩy lợi ích quốc gia của Trung Quốc, và
ưu tiên hàng đầu trong số những lợi ích đó là bảo đảm đảng cầm quyền tiếp tục nắm
giữ quyền lực. Sự phân biệt thông thường giữa chính sách đối nội và đối ngoại
đã sụp đổ trước yêu cầu này, bởi ưu tiên an ninh quốc gia hàng đầu được áp dụng
như nhau trong cả hai lĩnh vực: việc duy trì vị thế và quyền lực của ĐCSTQ bên
ngoài Trung Quốc cũng quan trọng không kém việc duy trì chúng ở trong nước.
Điều
tương tự cũng đúng với việc quản lý các rủi ro an ninh. Bên trong Trung Quốc, một
hệ thống “duy trì ổn định” (duy ổn) trên toàn quốc giúp nhận diện và dập tắt từ
trong trứng nước những mối đe dọa bị cho là nhằm vào sự cai trị của ĐCSTQ. Bên
ngoài Trung Quốc, nhiệm vụ này thuộc về các quan chức lãnh sự đóng tại địa
phương. Những người bị hệ thống duy ổn dập tắt tiếng nói ở Trung Quốc nói rằng
họ đã bị “ổn định hóa”. Điều tương tự cũng có thể đang diễn ra tại Australia.
Dưới
ngọn cờ ổn định quan hệ song phương, các nhân viên lãnh sự Trung Quốc đang áp dụng
những kỹ thuật duy trì ổn định để ngầm phá hoại các sáng kiến và dập tắt những
tiếng nói bất đồng trong các chính quyền địa phương và cộng đồng trên khắp
Australia. Theo cách hiểu của họ, chính sách ngoại giao mềm mỏng của Canberra
đã trao cho các lãnh sự quán Trung Quốc giấy phép và đòn bẩy để gây áp lực buộc
các cơ quan văn hóa, nghệ thuật, cộng đồng và chính quyền phải làm theo mong muốn
của họ, bằng cách thể hiện rằng những mong muốn đó hoàn toàn phù hợp với chính
sách ổn định hóa của Australia. Như Cheng Lei nói với tờ Age của
Melbourne, Australia đang bắt đầu mang lại cảm giác giống như Trung Quốc.
Hiện
tại, những rủi ro trong nước của việc bị “ổn định hóa” sẽ tác động nặng nề đến
các quyền tự do ngôn luận, lập hội và tôn giáo, vốn là nền tảng của đời sống
Australia. Những rủi ro quốc tế bao gồm khả năng các tiểu bang như Victoria bỏ
lỡ giai đoạn tăng trưởng ngoạn mục của Đài Loan chỉ vì sợ làm mất lòng vị lãnh
sự Trung Quốc tại địa phương. Rủi ro địa chính trị lớn hơn đối với Australia là
các nhà ngoại giao Trung Quốc có thể áp dụng chiến lược chiến lang đội lốt cừu
mới của họ đối với các cộng đồng Đảo Thái Bình Dương, qua đó gây bất lợi cho
Australia. Xét cho cùng, nếu Australia bị cho là đang quy phục Trung Quốc, thì
các quốc gia Thái Bình Dương nhỏ bé hơn cũng chẳng có lý do gì để hành xử khác.
Một nguy cơ là khoản đầu tư khổng lồ của Australia vào Thái Bình Dương, vốn nhằm
đối phó với mối đe dọa từ Trung Quốc, cuối cùng lại có thể phục vụ lợi ích của
ĐCSTQ thông qua việc các đại diện của Bắc Kinh trong khu vực khéo léo viện dẫn
chính những lời nói và hành động của Australia.
Vượt
ra ngoài khu vực Thái Bình Dương, bài học lớn hơn là tất cả các quốc gia đang
tìm kiếm sự “ổn định chiến lược” trong quan hệ với Trung Quốc, nếu lơ là cảnh
giác, sẽ nhận ra rằng các nhà ngoại giao Trung Quốc đang tiến hành duy trì ổn định
ngay tại sân sau của họ — bằng cách sử dụng chính cam kết về sự ổn định của nước
chủ nhà để giữ cho ĐCSTQ luôn an toàn và duy trì quyền kiểm soát ở khắp mọi
nơi.
------------------------------------
Tiến
sĩ John Fitzgerald là nhà sử học về Trung Quốc và cộng đồng người Hoa hải
ngoại, đồng thời là nghiên cứu viên cấp cao không thường trú tại Viện Chính
sách Chiến lược Australia ở Canberra. Cuốn sách mới nhất của ông là Cadre
Country: How China Became the Chinese Communist Party (2022), và ông cũng là chủ
biên của Taking the Low Road: China’s Influence in Australian States and
Territories (2022).
Nguồn: John Fitzgerald, “Wolf
Warriors in Sheep’s Clothing: China’s New Subnational Diplomacy in Australia,”
The Diplomat, 13/10/2026
No comments:
Post a Comment