Mark
Carney chỉ cho những cường quốc tầm trung cách đối phó với một thế giới đầy
hiểm nguy
The Economist
CANADA KIÊU NGẠO, suốt mấy chục năm qua vẫn sống nhờ vào Mỹ. Chẳng
khác nào một con bọ ký sinh, Canada hưởng mọi lợi ích của một tiểu bang thứ 51
được Mỹ cưng chiều, mà chẳng phải đền đáp điều gì. Người Canada biết rằng họ
không thể sống thiếu sự bảo vệ của Mỹ, thế nhưng ông Mark Carney, vị thủ tướng
vô ơn của họ, lại từ chối tỏ thái độ nhún nhường trước đất nước vĩ đại và tươi
đẹp nằm bên kia biên giới.
https://dcvonline.net/wp-content/uploads/2026/10/Economist_17Oct2026.png
Nguồn: The Economist/Getty Images
Đó là cách Donald Trump nhìn Canada, và với cái nhìn ấy, chẳng còn
chỗ cho đôi bên cùng có lợi giữa hai nước đồng minh. Vị tổng thống chuyên bắt
nạt đang liên tiếp nâng thuế nhập cảng. Ông còn đổi tên phần phía nam của Lake
Ontario thành Lake America. Đáp lại, người tiêu thụ Canada phỉ nhổ thứ rượu
bourbon Kentucky mà họ vẫn uống, đồng thời quay lưng với Las Vegas. Đã cầm
quyền được 18 tháng, ông Carney vẫn không chịu khuất phục, trở thành nhân vật
trung tâm trong cuộc đối đầu kéo dài, đầy kịch tính và cuốn hút.
Đến nay, có lẽ nhiều người đã nghĩ rằng ông Carney hẳn phải nhượng
bộ. Canada chỉ là một cường quốc tầm trung, với nền kinh tế chẳng mấy nổi bật
và lực lượng quân sự yếu kém. Những điểm yếu của nước này thì vô số. Một trong
số đó sẽ lộ rõ vào ngày 19 tháng 10, khi tỉnh bang Alberta tổ chức trưng cầu
dân ý, hỏi dân chúng có muốn tỉnh bang này một ngày nào đó tách khỏi Canada hay
không. Nếu điều ấy xảy ra, Alberta sẽ mang theo trữ lượng dầu mỏ còn nằm dưới
lòng đất lớn hơn tổng trữ lượng của toàn thể nước Mỹ.
Thế nhưng, trên thực tế, ông Carney đang ở thế thượng phong. Những
cuộc thăm dò cho thấy có lẽ dân Alberta sẽ bỏ phiếu ở lại Canada1.
Dưới sự lãnh đạo của ông, Canada cũng đang đạt kết quả tốt hơn người ta tưởng.
Hồi tháng Giêng, chính ông Carney, tại cuộc hội họp thường niên ở Davos, đã lên
tiếng kêu gọi những gì ông gọi là “những cường quốc tầm trung” phải tìm cách
đối phó với những cường quốc đe dọa họ. Chín tháng sau, đất nước ông trở thành
một bài học thực tế về những gì những cường quốc tầm trung cần làm khi gã khổng
lồ bá quyền bất thần giật tấm thảm dưới chân họ.
Bài học trước hết là phải nhìn thẳng vào thực tế, dù thực tế ấy có
phũ phàng đến đâu. Như chúng tôi đã trình bày, những cường quốc tầm trung sẽ
không bao giờ thay thế được những cường quốc bá quyền trong vai trò trụ cột duy
trì những định chế quốc tế vững mạnh và lâu đời như Liên Hiệp Quốc. Thế giới
ngày càng nguy hiểm vì cả Mỹ lẫn China đều đang lợi dụng hoặc phá hoại những cơ
chế và chuẩn mực vốn giúp phân chia quyền lực giữa nhiều bên. Được đà lấn tới,
những kẻ phá hoại như Russia và Iran càng trở nên hung hãn, chỉ chực bóc lột kẻ
yếu. Việc phối hợp hành động giữa những cường quốc tầm trung vốn ôn hòa hơn
thường khó khăn đến nỗi chẳng đạt được bao nhiêu kết quả — điều có thể thấy
ngay ở câu lạc bộ những cường quốc tầm trung phát triển nhất là Liên hiệp Âu
Châu.
Dẫu vậy, Canada và những đồng minh của mình cho thấy những cường
quốc tầm trung vẫn có thể hạn chế phần nào thiệt hại. Ông Carney đã liên tục
công du khắp thế giới, vừa ký kết những hiệp định thương mại mới, vừa vận động
những thỏa thuận mang tính biểu tượng, chẳng hạn như bàn về quy chế thành viên
liên kết với Liên hiệp Âu Châu. Tương tự, sau khi Mỹ rút khỏi một hiệp định
thương mại lớn xuyên Thái Bình Dương mang tên TPP trong nhiệm kỳ đầu của ông
Trump, Japan đã đứng ra khôi phục hiệp định này. Về quốc phòng, Canada đang
giảm dần sự lệ thuộc lâu nay vào Mỹ và cân nhắc đặt mua chiến đấu cơ Gripen của
Sweden. Trong khi đó, Norway mua khinh hạm của Britain, còn United Arab
Emirates mua những phi cơ không người lái tối tân của Ukraine.
Khi phải đối phó với một mối đe dọa cụ thể, những cường quốc tầm
trung vẫn có thể huy động sức mạnh và tạo áp lực đáng kể. Chẳng hạn, Europe đã
bác bỏ ý đồ của ông Trump đối với Greenland. Những ưu điểm cũng như giới hạn
của cách hành động này thể hiện rõ qua cuộc chiến ở Ukraine. Khi Mỹ giảm bớt sự
hỗ trợ, Europe và Canada gia tăng viện trợ tài chánh và quân sự cho Ukraine,
cho thấy những cường quốc tầm trung có thể phối hợp hành động ra sao. Quân đội
của Vladimir Putin phải trả giá bằng máu xương khủng khiếp để giành được những
phần đất nhỏ nhoi ở vùng Donbas. Nhưng giới hạn của sức mạnh ấy cũng rất rõ,
như ông Trump đã cho thấy qua cuộc ngoại giao bằng dầu diesel trong tuần này.
Tuy nhiên, bài học quan trọng nhất từ Canada lại nằm ở những gì
ông Carney, một nhà lãnh đạo thực tế, đang làm ngay trong nước. Vài năm trước,
nền chính trị tồi tệ và chính quyền suy yếu của Canada dường như đã đi vào ngõ
cụt. Thu nhập bình quân đầu người, từng bằng 90% mức của Mỹ trong chục năm
1980, đã tụt xuống chỉ còn 71% vào năm 2022; phần lớn sự sa sút này diễn ra sau
một đợt gia tăng gần đây về số người nhập cư có trình độ tay nghề thấp. Ngày
nay, ông Carney đang thúc đẩy những biện pháp cải tổ vốn đã bị trì hoãn quá
lâu, nhằm nâng cao năng suất, mở cửa nền kinh tế và tăng ngân sách quốc phòng
từ mức thấp thảm hại 1,3% GDP lên 2%.
Một trong những quyết định đầu tiên của ông là bãi bỏ thuế carbon
đánh vào người tiêu thụ, vốn không được lòng dân, đồng thời cam kết xây dựng
một đường ống dẫn dầu từ Alberta ra bờ biển phía tây. Ông đã bắt đầu tháo gỡ
những rào cản thương mại giữa những tỉnh bang, hủy bỏ kế hoạch tăng mạnh thuế
trên tiền lời vốn, giảm thuế suất thu nhập ở mức thấp nhất và đề ra kế hoạch
cắt giảm chi tiêu liên bang. Trong cuộc tranh chấp thương mại với Mỹ, Canada
cũng chứng tỏ mình có thể tự bảo vệ quyền lợi: nước này nhắm áp thuế nhập cảng
trả đũa vào những mặt hàng Mỹ xuất cảng từ những tiểu bang có thể ngả theo bên
nào trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, đồng thời khẩn trương giảm bớt sự lệ thuộc
lâu dài vào nước láng giềng.
Cho đến nay, ông Carney vẫn tránh được điều thường được gọi là
“lời nguyền Juncker”, lấy theo tên Jean-Claude Juncker, cựu chủ tịch Ủy ban Âu
Châu. Khi nói về cải tổ, ông Juncker từng phát biểu:
“Ai cũng biết phải làm gì, chỉ có điều chúng tôi không biết làm
thế nào để tái đắc cử sau khi thực hiện những việc ấy.” Jean-Claude Juncker
Thế nhưng, mức tín nhiệm dành cho ông Carney lại tăng mạnh ngay
trong lúc ông tiến hành cải tổ. Hai năm trước, hơn chín trong mười người Canada
còn không nhận ra hình ông. Ngày nay, lòng yêu mến lá phong đang dâng cao:
những cuộc thăm dò cho thấy tỷ lệ tán thành dành cho vị thủ tướng đã tiến sát
mức 70%. Trên chính trường quốc tế, ông đã thay thế Emmanuel Macron của France,
người đang chật vật đối phó với những khó khăn trong nước, để trở thành gương
mặt được giới trung dung ngưỡng mộ. Sự tương phản với ông Trump, người không
được chính cử tri của mình yêu mến, thật rõ rệt.
Dĩ nhiên, Canada cần tiến xa hơn và nhanh hơn nữa trong công cuộc
cải tổ theo hướng tự do hóa. Rất có thể quan hệ với Mỹ sẽ được cải thiện khi
ông Trump rời Tòa Bạch Ốc vào năm 2029, nhưng không ai có thể bảo đảm điều đó.
Vì thế, Canada cần tìm cách giữ cho mình nhiều lựa chọn, thay vì tự trói buộc
vào một hướng đi duy nhất.
Lá phong và niềm tự hào của Canada
Những cường quốc tầm trung khác có thể học hỏi từ Canada. Đương
nhiên, Canada có những lợi thế mà họ không thể bắt chước, chẳng hạn như trữ
lượng năng lượng và khoáng sản khổng lồ, cùng vị trí địa dư may mắn, cách xa
những điểm nóng địa chính trị nguy hiểm nhất. Tuy nhiên, những nước này vẫn có
thể hợp tác trong từng dự án riêng biệt, với mục tiêu cụ thể và giới hạn rõ
ràng.
Họ cũng có thể củng cố vị thế ở nước ngoài bằng cách tận dụng nhu
cầu cải tổ ngay trong nước. Xét theo một khía cạnh, ông Trump đã vô tình làm
điều có lợi cho mọi nền dân chủ: ông cho họ một lý do để giải quyết những vấn
đề tồn đọng từ lâu mà trước đây ai cũng cho là quá khó đụng tới.
Những cường quốc tầm trung cần chuẩn bị để đối phó với một thế
giới đầy rẫy hiểm nguy. Muốn tìm lời giải cho câu hỏi phải làm gì, họ nên nhìn
vào ông Carney và Canada. ■
© 2026 DCVOnline
Nếu đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể lệ trích đăng lại bài từ
DCVOnline.net”
Nguồn: Mark Carney shows middle powers how to handle a dangerous world
| The Economist | Oct 15th 2026
1 Dân Alberta bỏ phiếu ở lại Canada với tỉ số
75.3%, 1,492,070 phiếu ở lại vs 24.7%, 490,317 phiếu không muốn thế (theo kết
quả đã đếm 5151/5583 thùng phiếu, tính đến sáng ngày 21/10/2028)
No comments:
Post a Comment