Giới y khoa: Quốc tế cần ban bố ''tình trạng khẩn cấp về y tế’’ do Biến đổi khí hậu
Trọng Thành - RFI
Đăng ngày: 28/10/2026 - 15:22 - Sửa đổi ngày: 28/10/2026 - 18:14
Mười năm sau Hiệp định Khí hậu Paris được ký kết, với sự tham gia của hơn 190 quốc gia, tạp chí y khoa Anh Quốc nổi tiếng The Lancet, vừa công bố báo cáo nhấn mạnh đến những hậu quả vô cùng tàn khốc của việc Trái đất nóng lên, đã khiến hàng triệu người chết do nhiệt độ gia tăng, chưa kể rất nhiều tai họa khác. Và tình hình dự báo sẽ còn tồi tệ hơn gấp bội.
Tuần hành tại Paris, trong dịp Thượng định khí hậu của Liên Hiệp Quốc, kêu gọi hành động quyết liệt chống biến đổi khí hậu, Khải hoàn môn, Đại lộ Champs-Elysées, ngày 12/12/2015. Ảnh : Coalition Climat 21
Báo cáo của The Lancet đặc biệt lên án chính quyền Mỹ, dưới sự lãnh đạo của tổng thống Donald Trump bám giữ nhiên liệu hóa thạch, đoạn tuyệt với cuộc chiến khí hậu của cộng đồng quốc tế, đang đẩy nhiều cộng đồng dân cư vào thảm cảnh diệt vong.
***
Đâu là điểm đặc biệt mới của bản báo cáo này ?
Tác động của biến đổi khí hậu đến sức khỏe con người là vấn đề đã được giới y khoa, và giới khoa học môi trường nêu bật lâu nay. Kể từ năm 2016, ngay sau khi cộng đồng quốc tế đúc kết được Hiệp định Khí hậu Paris, hàng năm tạp chí y khoa nổi tiếng The Lancet công bố bản báo cáo Lancet Countdown, về các tác động của biến đổi khí hậu đến sức khỏe. Báo cáo Lancet công bố hôm nay, 28/10/2026, tổng kết giai đoạn 10 năm thực thi các mục tiêu đề ra trong Hiệp định Paris, hướng đến hạn chế biến đổi khí hậu và những hệ quả tàn khốc do biến đổi khí hậu gây ra.
Gần 150 nhà nghiên cứu, từ 30 quốc gia, sử dụng khoảng 50 chỉ số để đánh giá tác động của rối loạn khí hậu đối với cuộc sống của chúng ta. Biến đổi khí hậu được chỉ ra như tác nhân chủ yếu gây tổn thất sinh mạng, gây bệnh tật, khiến nạn đói hoành hành, cũng như khiến nhiều người không thể làm việc, không thể luyện tập thể dục thể thao để duy trì sức khỏe… Các tác động đối với sức khỏe tồi tệ và nghiêm trọng đến mức mà giới chuyên gia y học hàng đầu thế giới khẩn thiết kêu gọi các nước coi biến đổi khí hậu là ‘‘tình trạng khẩn cấp về y tế toàn cầu’’, tương tự như với đại dịch Covid-19.
Nếu tình trạng khẩn cấp như vậy được ban hành, cộng đồng quốc tế phải thiết lập một “cơ chế can thiệp khẩn cấp” phối hợp giữa các quốc gia, tương tự như cơ chế mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), áp dụng trong các tình huống đại dịch, “không phải để ứng phó với hàng loạt tình huống khẩn cấp riêng lẻ, mà nhằm triển khai một phương án phản ứng nhất quán, mang tính dài hạn.”
‘‘Một thập kỷ hành động không đủ’’
Theo tổng kết của các nhà khoa học, bất chấp một số tiến bộ đạt được trong cuộc chiến khí hậu (như đã có một số cắt giảm khí thải cho phép giảm bớt phần nào mức độ tàn khốc của viễn cảnh ngày Tận thế với nhân loại, hệ thống y tế nhiều nơi đã được chuẩn bị tốt hơn, hay không khí đã trong lành hơn ở một số nước…), nhưng nhìn chung 10 năm vừa qua là ‘‘một thập kỷ hành động không đủ’’. Các biện pháp chống biến đổi khí hậu không theo kịp tốc độ của các tổn hại cho sức khỏe con người, những đe dọa với sự tồn vong của các cộng đồng trên khắp thế giới’’.
Những hậu quả trực tiếp đặc biệt nguy hiểm nào với sức khỏe con người ?
Tác động nổi bật nhất của biến hậu đến sức khỏe là số ca tử vong liên quan đến nắng nóng. Kể từ năm 2016, đã có 3 triệu người chết vì nóng do biến đổi khí hậu. Năm có nhiều người chết nhất là 2023, với 710.000 người. Giáo sư Marina Romanello, phụ trách báo cáo Lancet Countdown, chuyên gia về biến đổi khí hậu và sức khỏe tại Đại học College London, nhấn mạnh : số người tử vong hàng năm do nguyên nhân này cao hơn các bệnh hiểm nghèo khiến nhiều người chết, như sốt rét, hay SIDA.
Lần đầu tiên, các nhà nghiên cứu xác định rõ phần nào trong số ca tử vong này có thể quy cho nguyên nhân biến đổi khí hậu, do con người gây ra. Cụ thể là trong giai đoạn 2006-2015, hơn một nửa số nạn nhân chết vì nóng, do biến đổi khí hậu, 68% trong giai đoạn 2016-2023, và gần ba phần tư vào năm 2023. Giáo sư Ollie Jay, Đại học Sydney, được La Croix trích dẫn, giải thích, ‘‘các đợt nắng nóng gay gắt dĩ nhiên trước đây vẫn xảy ra, nhưng cường độ và tần suất của chúng giờ đây đã bị khuếch đại bởi biến đổi khí hậu do con người gây ra; đó là lý do tại sao chúng ta chứng kiến số ca tử vong cao hơn so với mức bình thường’’.
Tuy nhiên, người phụ trách báo cáo Lancet Countdown nhấn mạnh : ‘‘số người tử vong liên quan đến nắng nóng chỉ là phần nổi của tảng băng' các hậu quả của biến đổi khí hậu’’. Nóng nặng nề hơn khiến làm trầm trọng hơn các bệnh dịch như sốt xuất huyết, sốt rét hay virus sông Nil. Ô nhiễm không khí, cháy rừng và khói, làm gia tăng các bệnh về hô hấp, tim mạch và thần kinh… Mưa lớn và lũ lụt làm gia tăng rủi ro liên quan đến nguồn nước bị ô nhiễm và gián đoạn dịch vụ chăm sóc sức khỏe… Bệnh tật gia tăng gây áp lực ngày càng lớn đến các hệ thống y tế của chúng ta, gây nhiều tác động dây chuyền khác.
Những tác động đến những phương diện sống còn của nền kinh tế, và qua đó đe dọa sự tồn vong các cộng đồng người
Nguy cơ nạn đói bùng phát: Đất nông nghiệp khô hạn tăng gấp 7 lần
‘‘Tần suất gia tăng của các đợt nắng nóng và hạn hán cực đoan ngày càng đe dọa an ninh lương thực’’, theo báo cáo. Diện tích đất bị ảnh hưởng bởi hạn hán đang mở rộng nhanh hơn gấp 7 lần kể từ năm 2016 so với thập kỷ trước. Mưa lớn gia tăng hơn, bên cạnh việc tạo điều kiện cho các bệnh như sốt xuất huyết, còn phá hoại mùa màng. Tổn thất cho nông nghiệp năm 2026 có thể còn gia tốc hơn nữa với chu kì nóng El Niño cường độ mạnh hơn, do biến đổi khí hậu, ‘‘đang đe dọa làm trầm trọng thêm tác động của biến đổi khí hậu và châm ngòi, trên quy mô toàn cầu, cho những khủng hoảng nhân đạo có nguồn gốc khí hậu chưa từng có tiền lệ’’.
Riêng nghỉ việc do nóng khiến thế giới mất hơn 1.000 tỉ đô la/năm
Trong thế giới đang ngày càng trở nên quá nóng này, điều kiện lao động xấu đi nhanh chóng và gây tổn hại cho nền kinh tế. ‘‘Năm 2025, 573 tỉ giờ lao động tiềm năng đã bị mất do nắng nóng, mức cao thứ hai từng được ghi nhận sau năm 2024, và vượt 35% so với mức trung bình hằng năm của giai đoạn 2006-2015’’, theo báo cáo. Cũng trong năm 2025, thiệt hại thu nhập gắn với tình trạng nghỉ việc, và năng suất lao động sụt giảm được ước tính ở mức 1.070 tỉ đô la. Bị ảnh hưởng nặng nề nhất là nông dân và công nhân ngành xây dựng, nhất là tại các nước kém phát triển nhất.
Nước Mỹ dưới sự lãnh đạo của Donald Trump chịu trách nhiệm gì về tình trạng này ?
Báo cáo do tạp chí The Lancet chủ trì lên án chính quyền Donald Trump như thủ phạm chính, ‘‘quốc gia có trách nhiệm lớn nhất’’ đối với biến đổi khí hậu. Nước Mỹ là nước phát khí thải gây hiệu ứng nhà kính thứ hai thế giới sau Trung Quốc. Nhưng khác hẳn với Trung Quốc, chính quyền Trump đã đoạn tuyệt với cuộc chiến khí hậu của cộng đồng quốc tế, với việc rút Mỹ ra hỏi Hiệp định Paris.
Nhà Trắng cổ xúy mở rộng việc khai thác và sử dụng nhiên liệu hóa thạch và hủy bỏ nhiều quy định then chốt về khí hậu. Ngay sau khi rút khỏi Hiệp định Paris, chính quyền Trump đã bãi bỏ ‘‘endangerment finding’’ (tạm dịch là kết luận về các hiểm họa), tức kết luận khoa học và pháp lý của Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) Mỹ, khẳng định khí nhà kính đe dọa sức khỏe cộng đồng, được coi là nền tảng pháp lý của hầu hết quy định về khí hậu cấp liên bang. Các nhà y học nhấn mạnh quyết định này ‘‘đe dọa sức khỏe của nhân loại hiện nay’’.
Việc Mỹ rút khỏi cả Tổ chức Y tế Thế giới năm 2025 làm suy yếu nỗ lực quốc tế hạn chế tác động của biến đổi khí hậu đến sức khỏe. Việc cắt giảm mạnh các tài trợ cho nghiên cứu, tấn công các nhà khoa học về môi trường - khí hậu và xóa bỏ các bộ dữ liệu then chốt, đang làm tan rã các nền tảng khoa học cần thiết cho hành động hiệu quả về khí hậu và nghĩa vụ giải trình của chính quyền. Báo cáo cảnh báo sự ủng hộ chính trị ngày càng gia tăng đối với nhiên liệu hóa thạch của Mỹ và nhiều nước khác ‘‘đe dọa giam thế giới trong vòng xoáy tai họa không thể đảo ngược’’.
Báo cáo của tạp chí y khoa The Lancet, với nhiều cơ sở khoa học vững chắc, được đưa ra hơn một tuần ngày trước kì Hội nghị của Liên Hiệp Quốc về khí hậu - COP31, tổ chức tại Thổ Nhĩ Kỳ, là một kêu gọi hành động khẩn thiết gửi đến cộng đồng quốc tế.
No comments:
Post a Comment