100 TỶ ĐÔ-LA ĐẦU TƯ CỦA MỸ GIÚP VENEZUELA TRỞ THÀNH MỘT CƯỜNG QUỐC DẦU HỎA THẾ GIỚI? (Thanh Hà / RFI)

 

100 tỷ đô la đầu tư của Mỹ giúp Venezuela trở thành một cường quốc dầu hỏa thế giới ?

Thanh Hà  -  RFI

Đăng ngày: 06/10/2026 - 16:31

https://www.rfi.fr/vi/t%E1%BA%A1p-ch%C3%AD/t%E1%BA%A1p-ch%C3%AD-kinh-t%E1%BA%BF/20261006-100-t%E1%BB%B7-%C4%91%C3%B4-la-%C4%91%E1%BA%A7u-t%C6%B0-c%E1%BB%A7a-m%E1%BB%B9-gi%C3%BAp-venezuela-tr%E1%BB%9F-th%C3%A0nh-m%E1%BB%99t-c%C6%B0%E1%BB%9Dng-qu%E1%BB%91c-d%E1%BA%A7u-h%E1%BB%8Fa-th%E1%BA%BF-gi%E1%BB%9Bi

 

Ngày 28/08/2026 tổng thống Donald Trump loan báo Hoa Kỳ đầu tư 100 tỷ đô la vào ngành dầu hỏa Venezuela để đổi lấy quyền khai thác 17 mỏ dầu chiến lược của nước này trong 100 năm. Tại Caracas, quyền tổng thống Delcy Rodriguez nói đến một thỏa thuận « lịch sử » cho phép Venezuela thu hơn 200 tỷ đô la tiền thuế. Với 100 tỷ đô la đầu tư của Mỹ, Venezuela thực hiện giấc mơ trở thành một nguồn cung cấp dầu hỏa lớn nhất thế giới, ngang hàng với Ả Rập Xê Út ?

 

Nói chuyện với báo chí, tổng thống Trump khẳng định : Mỹ sẽ « trở nên giàu có, Venezuela cũng vậy ». Trước đó trên mạng xã hội cá nhân Truth Social nguyên thủ Mỹ giải thích : Ngoại trưởng Marco Rubio cùng với bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ, Pete Hegseth đã tiến hành đàm phán với Venezuela và đạt được kết quả cụ thể là Mỹ huy động 100 tỷ đô la đầu tư tư nhân, để giành quyền kiểm soát 65 tỷ thùng dầu trong dự trữ của Venezuela và như vậy, trong tương lai, « tổng dự trữ dầu hỏa của Mỹ sẽ được nhân lên gấp đôi » so với hiện tại.

 

Quyền tổng thống Venezuela, bà Delcy Rodriguez phấn khởi thông báo với toàn dân viễn cảnh 100 tỷ đô la đầu tư của Mỹ sẽ mang lại công việc làm cho người dân, nhân viên ngành dầu mỏ được trả lương cao hơn, với nguồn thu  nhập trong tương lai mà dầu hỏa mang lại cho đất nước, chính quyền sẽ bảo đảm cho người dân những dịch vụ công cộng tốt hơn, đầu tư vào giáo dục, người dân sẽ được ấm no … Bà kết luận :  « Đầu tư của Mỹ sẽ là một đòn bẩy, một cú hích mạnh mẽ » cho phép Venezuela cất cánh.

 

Tính bất thường trong thỏa thuận 

 

Trên đài truyền hình Arte, chuyên gia về năng lượng Francis Perrin, thuộc Viện Quan Hệ Quốc Tế và Chiến Lược IRIS của Pháp thận trọng hơn rất nhiều trước những tuyên bố rất lạc quan từ phía tổng thống Donald Trump cũng như quyền tổng thống Delcy Rodriguez. Ông đồng thời nêu bật « tính bất thường » trong thỏa thuận về dầu hỏa giữa Mỹ và Venezuela lần này. Đó là sự can thiệp của chính quyền Washington : 

 

« Trong lĩnh vực năng lượng và dầu hỏa, tầm nhìn thuộc về trung và dài hạn. Điều đó có nghĩa là Venezuela không sản xuất được một giọt dầu nào trước bầu cử giữa kỳ năm nay, sang năm tới hay năm 2028 và kể cả trước cuối nhiệm kỳ tổng thống của Donald Trump. Thỏa thuận giữa Washington và Caracas liên quan đến 17 mỏ dầu với tiềm năng rất lớn. Nhưng đó là một thỏa thuận giữa hai Nhà nước và sau đó còn phải thuyết phục các nhà đầu tư huy động vốn. Đó là những tập đoàn tư nhân. Đừng quên rằng để khai thác dầu của Venezuela, cần 100 tỷ đô la đầu tư. Câu hỏi đặt ra là liệu rằng ba tập đoàn dầu hỏa lớn nhất của Mỹ (ExxonMobil, Chevron và ConocoPhillips) có muốn bỏ vốn vào Venezuela hay không. Cái đó còn phải đợi xem đã. Điểm thứ hai là nét đặc thù của thỏa thuận này liên quan đến vai trò của chính phủ Mỹ. Chính quyền liên bang trực tiếp can thiệp ở ba cấp độ khác nhau : thứ nhất là tham gia khoảng 35 % , tỷ lệ này còn phải được xác định lại, vốn của một tập đoàn dầu hỏa tư nhân Venezuela. Thứ hai là chính Lầu Năm Góc, tức bộ Quốc Phòng Mỹ đứng ra bảo lãnh cho việc huy động vốn. Điều kiện thứ ba là Mỹ đã điều đình để trong tương lai, có thể mua lại 20 % sản lượng dầu của Venezuela với giá thành chứ không phải là với giá thị trường ».

 

Trên đài RFI Pháp ngữ, Rafael Ramirez cựu bộ trưởng bộ Dầu Hỏa Venezuela, nguyên chủ tịch Tập Đoàn Dầu Hỏa Quốc Gia PDVSA trả lời câu hỏi liệu « thỏa thuận lịch sử » mà nguyên thủ Hoa Kỳ và lãnh đạo Venezuela cùng nói tới có lợi cho Venezuela hay không :  

 

« Không, không, không. Hoàn toàn là không. Thỏa thuận này là một tai họa, đi ngược lại với tất cả lợi ích của Venezuela. Trong lịch sử nền công nghiệp dầu hỏa quốc gia, thì đây là một bước thụt lùi : Mỹ tước đoạt quyền kiểm soát 65 tỷ thùng dầu của Venezuela, tương đương với 21 % dự trữ dầu hỏa quốc gia. Hoa Kỳ hành xử như thể Venezuela là một tỉnh trực thuộc chính quyền liên bang ở Washington. Đây không hơn không kém là một hành vi tịch thu tài sản của Venezuela (…) Hợp đồng 100 năm thực ra là một hành động cướp đoạt trái phép, nhất là khi mà có sự can thiệp trực tiếp của Lầu Năm Góc, tức là của quân đội Hoa Kỳ. Đây là một mô hình thực dân mới mà Mỹ đang áp dụng từ hôm 03/01/2026 khi oanh kích Venezuela  và quân đội Venezuela  thì lại hoàn toàn không kháng cự. Chính quyền Caracas trong tay tổng thống Delcy Rodriguez lại tuyên bố sẵn sàng thực hiện tất cả những yêu sách của Washington … Venezuela từ đó đến nay bị đặt dưới sự bảo hộ của Mỹ ».

 

Quyền tổng thống Venezuela cố gắng trình bày thỏa thuận về dầu hỏa ký kết với Washington như một thắng lợi đem lại sự thịnh vượng cho nhân dân và cho quốc gia Nam Mỹ này và nhất là bảo đảm chủ quyền của Venezuela. Tuy nhiên trong lúc tổng thống Donald Trump  nói đến quyền hạn khai thác dầu hỏa của Venezuela trong vòng 100 năm thì lãnh đạo Venezuela lại chỉ nên lên thời hạn là 25 năm mà thôi. Đây là khác biệt đầu tiên đáng chú ý nhất. Hiện tại các chuyên gia và báo chí chưa thể xác định thời hạn Mỹ khai thác dầu của Venezuela là bao lâu.

 

Venezuela : Tiềm năng trở thành nhà cung cấp lớn nhất thế giới

 

Theo các thống kê chính thức do Caracas cung cấp, Venezuela hiện đang có nguồn dự trữ dầu lớn nhất thế giới còn đợi được khai thác. Dự trữ tiềm ẩn của Venezuela ước tính là hơn 300 tỷ thùng dầu tức là còn cao hơn cả so với dự trữ của Ả Rập Xê Út (267 tỷ thùng) hay Iran (208 tỷ thùng dầu). Để so sánh, Mỹ đang cất giấu khoảng 45 tỷ thùng dầu chưa được khai thác (Nga là 80 tỷ thùng).

 

Với một trữ lượng lớn như vậy nhưng Venezuela hiện tại chỉ sản xuất chưa tới 1 triệu thùng dầu mỗi ngày trong lúc Ả Rập Xê Út cho đến trước khi nổ ra chiến tranh Iran và eo biển Hormuz bị phong tỏa, lại sản xuất được hơn 9 triệu thùng mỗi ngày mà phần lớn trong số đó là để cung cấp cho thế giới. hơn 13 triệu thùng dầu cũng được sản xuất tại Mỹ nhưng chủ yếu là để phục vụ thị trường nội địa.

 

Vành đai Orinoco

 

Nhìn kỹ hơn, các mỏ dầu của Venezuela tập trung ở khu vực miền bắc trong vùng được gọi là Vành đai Orinoco, trải rộng trên diện tích khoảng 55.000 cây số vuông và đây chính là nơi có những mỏ dầu Mỹ đang nhắm tới. « 17 mỏ dầu chiến lược » trong thỏa thuận Washington - Caracas ông Trump nhắc đến hôm 28/08/2026 tập trung cả ở khu vực này.

 

Tại khu vực Vành đai Orinoco, hiện đã có sẵn từ các nhà máy lọc dầu đến hệ thống các đường ống dẫn. Có điều cơ sở hạ tầng tại đây đã bị xuống cấp đáng kể từ nhiều thập niên qua. Công nghiệp dầu hỏa của Venezuela bị Hoa Kỳ trừng phạt từ 2014 dưới thời tổng thống đảng Dân Chủ Barack Obama. Chính quyền Trump trong nhiệm kỳ đầu, vào năm 2019 đã ban hành lệnh cấm vận dầu hỏa Venezuela. Điều đó không cấm cản Caracas lách lệnh trừng phạt của Mỹ và đã tiếp tục xuất khẩu dầu cho nhiều đối tác, quan trọng nhất là Trung Quốc và Cuba.

 

Cần 183 tỷ đô la để trở lại với thời kỳ của năm 1997

 

Một điểm quan trọng khác đó là khả năng sản xuất và thị phần của Venezuela trên thị trường quốc tế ngày càng bị thu hẹp : năm 1997 Venezuela sản xuất hơn 3,5 triệu thùng dầu mỗi ngày, chiếm 7 % sản lượng toàn cầu. Năm 2024, dù hoạt động hết công suất mỗi ngày, các nhà máy của Venezuela chỉ có thể cung cấp hơn 900 ngàn thùng dầu.

 

Sự sụt giảm đó là hậu quả của hơn 20 năm thiếu đầu tư vào công nghiệp dầu hỏa dưới nhiệm kỳ của cố tổng thống Hugo Chavez (cuối 1999-2013) và nhất là dưới nhiệm kỳ của tổng thống Nicolas Maduro (2013-2026) khi mà đảng cầm quyền cánh tả PSUV xem công nghiệp dầu hỏa và nhất là tập đoàn dầu hỏa quốc gia như « máy rút tiền » : PDVSA được đặt dưới sự quản lý của quân đội và từ 2001 Caracas cho ra đời một đạo luật mới cho phép Nhà nước Venezuela « quốc hữu hóa » các tập đoàn khai thác tài nguyên - kể cả các công ty ngoại quốc.

 

Dưới thời tổng thống Nicolas Maduro - cho đến hôm 03/01/2026 khi bị áp giải sang Mỹ, GDP Venezuela giảm 70 %, 80 % dân số tại quốc gia được cho là có dự trữ dầu hỏa lớn nhất thế giới, còn hơn cả so với vương quốc dầu hỏa trong Vùng Vịnh là Ả Rập Xê Út lại sống trong cảnh bần cùng, theo các thống kê của Liên Hiệp Quốc. Tệ hơn nữa trong gần 13 năm, một phần tư dân số Venezuela đã bỏ xứ ra đi, trong đó có không ít thành phần tinh hoa và các kỹ sư dầu mỏ.

 

Thập niên 2000 cũng là thời điểm mà hai trong số ba tập đoàn dầu hỏa lớn nhất của Mỹ (là ExxonMobil, Chevron và ConocoPhillips) đã rút khỏi Venezuela, nay chỉ còn lại có Chevron. Vào lúc mà các hãng của Mỹ rời Venezuela để phản đối Caracas « tịch thu tài sản » các công ty nước ngoài thì cùng với Chevron của Mỹ, tập đoàn năng lượng Trung Quốc Sinopic và Eni của Ý vẫn tiếp tục cộng tác với chế độ Chavez rồi Maduro.

 

Phát triển dầu hỏa : Venezuela cần thời gian

 

Thỏa thuận với Mỹ có cho phép công nghiệp dầu hỏa của Venezuela « cất cánh » hay không ? Trước mắt các chuyên gia không mấy lạc quan.

 

Các cơ sở hạ tầng của Venezuela đang ở trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, đến mức nước này chỉ sản xuất được 1% lượng dầu thô của thế giới và ai cũng biết, dầu của Venezuela là một loại dầu nặng, khó khai thác và khó kiếm lời.

 

Venezuela đã chứng minh nắm giữ 17 % trữ lượng dầu trên thế giới nhưng để khai thác được nguồn dầu này, cần phải đầu tư với quy mô rất lớn. Thỏa thuận giữa Washington và Caracas cuối tháng 8/2026  đòi hỏi huy động 100 tỷ đô la vốn đầu tư tư nhân. Trước mắt, ngoài Chevron đã liên tục hiện diện tại Venezuela từ 1923 đến nay, hai « ông khổng lồ »  trong ngành dầu khí của Mỹ là ExxonMobil và ConocoPhillips không mấy hào hứng với việc trở lại các giếng dầu trong Vành đai Orinoco.

 

Chủ tịch ExxonMobil từng tuyên bố vẫn xem Venezuela là điểm khó để đầu tư. Sự ổn định chính trị tại Caracas cũng là một ẩn số khiến nhiều nhà đầu tư quốc tế (ngoại trừ Sinopec của Trung Quốc, hay Eni của Ý và gần đây hơn là Shell, -liên doanh giữa Anh Quốc và Hà Lan, Repsol của Tây Ban Nha) lo ngại.

 

Yếu tố chính trị tại Mỹ trong quyết định đầu tư của các tập đoàn Hoa Kỳ

 

Một yếu tố quan trọng khác khiến bản thân các tập đoàn dầu hỏa Mỹ do dự trước khi quyết định bỏ vốn vào Venezuela liên quan đến nguy cơ phải trực tiếp cạnh tranh với một hãng của Mỹ được chính phủ yểm trợ.

 

Vào lúc mà tổng thống Trump mở ra viễn cảnh, Hoa Kỳ kiểm soát 1/5 dự trữ dầu hỏa của Venezuela sau này thì hai « ông lớn » ExxonMobil và ConocoPhillips thận trọng trước thông báo chính Lầu Năm Góc - tức là bộ Quốc Phòng Mỹ sẽ yểm trợ cho tập đoàn tư nhân North American Blue Energy Parteners-Nabep. Bộ Quốc Phòng Mỹ kiểm soát 35 % vốn của Nabep và công ty tư nhân này tham gia liên doanh với một tập đoàn của Venezuela trong dự án 100 năm khai thác dầu tại 17 mỏ chiến lược trong Vành Đai Orinoco. Nabep lại do một nhà tỷ phú Venezuela rất thân cận với các chính trị gia ở Caracas điều hành.

 

Khúc mắc chính ở đây theo giới quan sát là trong thỏa thuận Washington-Caracas, chính quyền Trump dự trù huy động đầu tư của những tập đoàn dầu khí tư nhân để giành quyền kiếm soát 65 tỷ thùng dầu của Venezuela trong vòng 100 năm. Liệu đây sẽ là một sự « cạnh tranh bất bình đẳng giữa các tập đoàn dầu hỏa của Mỹ » ?

 

Để kết luận, có thể nói, có ít nhất 4 yếu tố cho thấy giấc mơ trở thành một cường quốc dầu hỏa của thế giới của chính quyền Caracas hãy còn xa vời : Chưa chắc những mỏ dầu đầy tiềm năng của Venezuela đủ sức thuyết phục các tập đoàn tư nhân Mỹ đầu tư 100 tỷ đô vào quốc gia Nam Mỹ này. Bản chất dầu hỏa của Venezuela « nặng và quánh đặc » đòi hỏi những kỹ thuật để khai thác, bơm và lọc dầu đặc biệt … điều đó đồng nghĩa với việc giá thành sẽ cao hơn so với dầu khai thác ở những nơi khác. Đây là lý do thứ hai khiến các nhà đầu tư thận trọng.

 

Điểm thứ ba là lịch sử từng chứng minh rằng, những bất ổn chính trị khiến Venezuela không là một điểm đến an toàn. Hiện tại ExxonMobil vẫn còn hơn 2 tỷ đô la vốn đầu tư bị « kẹt » lại trong các dự án ở Venezuela. Chevron sở dĩ đã trụ lại ở Venezuela từ 2005 đến nay, bởi đã đầu tư hơn 12 tỷ đô la vào những mỏ « tiềm năng » tại quốc gia Nam Mỹ này. 

 

Cuối cùng, cơ sở hạ tầng của Venezuela hiện đã xuống cấp đến mức, để tìm lại được mức sản xuất và cung cấp 3,5 triệu thùng dầu một ngày như thời điểm 1997, lập tức Caracas cần 183 tỷ đô la vốn đầu tư. Đó là một số tiền quá lớn và khó có thể xoay xở trong một sớm một chiều. Do vậy giới trong ngành kết luận rằng giấc mơ của Caracas trở thành một « giếng dầu » cho thế giới hãy còn xa vời.

 

Vẫn còn 100 câu hỏi chung quanh khoản đầu tư 100 tỷ đô la của Mỹ vào Venezuela.