Tuyến đường di cư nhộn nhịp nhất thế giới trở nên vắng lặng
Phạm Ánh Minh, biên dịch - Nghiên Cứu Quốc Tế
https://nghiencuuquocte.org/2026/10/06/tuyen-duong-di-cu-nhon-nhip-nhat-the-gioi-tro-nen-vang-lang/
Các biện pháp hạn chế nhập cư của Donald Trump đã làm thay đổi luồng di cư trên khắp Tây bán cầu.
Trong 50 năm qua, ít nhất 23 triệu người sinh ra tại Mỹ Latinh đã di cư sang Hoa Kỳ. Đây là luồng di cư liên tục lớn nhất thế giới hướng tới một quốc gia duy nhất, và đã tăng mạnh trong những năm sau đại dịch COVID-19. Chính phủ và người dân Mỹ Latinh dần quen với thực tế này, cũng như với nguồn kiều hối mà những người di cư tại Mỹ gửi về quê nhà.
Sau đó, Donald Trump trở lại nắm quyền. Trong khoảng một năm tính đến tháng 7 năm 2026, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ ghi nhận 137.000 vụ chạm trán giữa nhân viên công vụ và người di cư tại biên giới phía nam. Con số này giảm 94% so với cùng kỳ năm 2024, khi có tới 2,4 triệu vụ chạm trán được ghi nhận. Tại Darién Gap, tuyến đường xuyên rừng rậm nối Nam Mỹ với Panama, tình hình cũng tương tự: số người vượt qua khu vực này giảm 99,9% trong cùng khoảng thời gian. Tại Costa Rica, số người di cư đi về phía bắc giảm xuống gần như bằng không, trong khi số người di chuyển về phía nam lại tăng vọt. Hành lang di cư nhộn nhịp nhất thế giới giờ đây đã trở nên vắng lặng.
Vốn dĩ, một phần đà tăng mạnh của làn sóng di cư trong những năm sau đại dịch COVID-19 khó có thể kéo dài. Đây cũng là giai đoạn duy nhất trong thập kỷ qua chứng kiến tốc độ di cư chậm lại đáng kể. Tuy nhiên, sự thay đổi hiện nay chủ yếu là hệ quả của các chính sách dưới thời Trump. Người di cư đã phản ứng trước việc ông chấm dứt các con đường xin tị nạn hợp pháp, tăng cường thực thi pháp luật, đẩy nhanh quy trình trục xuất và phát đi thông điệp rõ ràng rằng họ không được chào đón.
Bài đang hot
Mexico trước đây vừa là điểm trung chuyển trên hành trình đến Hoa Kỳ, vừa là nơi xuất phát của phần lớn người di cư. Tuy nhiên, theo bà Luciana Gandini thuộc Đại học Tự chủ Quốc gia México, nước này hiện đã trở thành điểm đến của nhiều người di cư. Nhiều người đã lưu trú tại Casa Tochan, một trung tâm bảo trợ ở Mexico City, trong hơn một năm qua. Những người di cư đến từ Cuba, trước đây thường chỉ đi qua Mexico để đến Mỹ, nay lại chọn ở lại. Số đơn xin tị nạn của người Cuba tại Mexico đã tăng từ 17.884 trường hợp năm 2024 lên 34.662 trường hợp năm 2025.
Các nền kinh tế lớn khác nằm gần Hoa Kỳ cũng chứng kiến làn sóng người di cư đổ đến. Số đơn xin tị nạn của người Haiti tại Canada tăng từ 8.124 trường hợp năm 2024 lên 18.027 trường hợp năm 2025. Tương tự, số đơn của người Cuba tại Brazil tăng từ 22.000 lên 42.000. Một số quốc gia nhỏ hơn thậm chí ghi nhận mức tăng theo tỷ lệ còn lớn hơn. Uruguay đã tiếp nhận con số kỷ lục 15.000 người Cuba trong năm 2025, gấp ba lần năm trước.
Để đối phó với tình hình này, nhiều chính phủ tại Mỹ Latinh đang siết chặt kiểm soát biên giới. Tân Tổng thống cánh hữu của Colombia, Abelardo de la Espriella, đã ra lệnh tiến hành các cuộc truy quét nhằm trục xuất những người nhập cư không có giấy tờ hợp lệ. Hiện có ít nhất nửa triệu người Venezuela không có giấy tờ đang sinh sống tại nước này. Vào tháng Ba, chỉ vài ngày sau khi nhậm chức, Tổng thống Chile José Antonio Kast đã bay tới khu vực phía bắc và có bài phát biểu trong khi một con hào sâu đang được đào dọc biên giới với Peru ngay phía sau ông.
Phần lớn những người từng cân nhắc chuyển đến Mỹ giờ đây chọn ở yên tại chỗ, hoặc ở quê nhà, hoặc tại bất cứ nơi nào họ đang dừng chân trên hành trình di cư. Triển vọng kiếm được thu nhập cao hơn tại Mỹ dường như không còn đủ hấp dẫn để bù đắp cho nguy cơ ngày càng lớn bị chặn lại ở biên giới hoặc bị trục xuất. Luis Alvarado, 41 tuổi, rời Venezuela với ý định làm việc tại Mỹ trong vài năm. Tuy nhiên, khi đến Panama và nghe tin biên giới đã bị đóng cửa, anh nói: “Tôi quyết định không mạo hiểm nữa.” Carlos, một người di cư đến từ Colombia, chia sẻ: “Mọi chuyện có vẻ không ổn ngay từ khi Trump bắt đầu nhiệm kỳ.” Anh đã đi tới Monterrey, một trung tâm lớn ở miền bắc Mexico, trước khi quyết định quay đầu.
Dòng tiền cũng là một yếu tố quan trọng. Theo tổ chức nghiên cứu Inter-American Dialogue (IAD) có trụ sở tại Washington, mỗi năm ước tính gần 150 tỷ USD kiều hối được gửi từ Mỹ về Mỹ Latinh. Cho đến nay, nhìn chung dòng tiền này vẫn được duy trì khá ổn định. Kiều hối gửi về Trung Mỹ tăng 20% trong năm 2025, đạt 55,4 tỷ USD; riêng Honduras nhận được gần 6 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026, tăng 14%. Tuy nhiên, Manuel Orozco thuộc IAD cho rằng mức tăng này phần nào phản ánh việc người di cư gửi nhiều tiền về nhà hơn bình thường vì lo ngại nguy cơ bị trục xuất.
Tình trạng này sẽ không kéo dài mãi. Orozco cho rằng lượng kiều hối đang tiến gần đến “một ngưỡng giới hạn”. Số lượng giao dịch chuyển tiền đã bắt đầu giảm. Bên cạnh đó, Mexico, quốc gia có số người di cư sinh sống tại Mỹ đông nhất, cũng ghi nhận sự suy giảm về giá trị kiều hối. Người Mexico đã gửi 61,8 tỷ USD về nước trong năm 2025, giảm 4,6% so với năm 2024. Đây là mức giảm hằng năm đầu tiên kể từ năm 2013 và cũng là mức giảm mạnh nhất trong 16 năm. Nếu xu hướng này lan rộng ra toàn khu vực, hậu quả sẽ rất đáng kể. Theo Ngân hàng Thế giới, kiều hối chiếm 19% GDP của Guatemala, 28% của El Salvador và hơn 30% của Honduras.
Người đi, kẻ đến
Trên thực tế, bức tranh kinh tế không hoàn toàn chỉ mang màu sắc ảm đạm. Một số quốc gia muốn vừa giữ chân người dân trong nước, vừa chào đón người nhập cư. Nhìn chung, Mỹ Latinh đang già hóa nhanh chóng, trong khi tỷ lệ sinh quá thấp để duy trì quy mô dân số. Nếu có việc làm, người nhập cư và những người hồi hương có thể giúp giảm bớt tình trạng thiếu hụt lao động cũng như hỗ trợ ngân sách công. Tuy nhiên, quá trình hòa nhập có thể gặp nhiều thách thức khi nhiều người cần được hỗ trợ về giấy tờ, nhà ở và chăm sóc tâm lý.
Việc hạn chế di cư cũng có thể kéo theo những hệ quả chính trị. Từ lâu, làn sóng di cư quy mô lớn đã đóng vai trò như một “van xả áp” tại những quốc gia có chế độ cai trị hà khắc như Cuba, Nicaragua và Venezuela. Những người rời đi thường là người trẻ, năng động và có điều kiện kinh tế khá hơn — cũng là những người có khả năng thách thức chính quyền hiệu quả nhất thông qua các cuộc biểu tình. Orozco nhận định: “Nếu không có di cư, chắc chắn sẽ xuất hiện các hình thức phản kháng xã hội.”
Việc dòng người di cư chậm lại dưới thời ông Trump có thể chỉ là hiện tượng nhất thời. “Tất cả chỉ là tạm thời,” một quan chức Liên Hợp Quốc tại khu vực nhận định. Ông cho rằng người di cư sẽ lại tìm đường tới Mỹ ngay khi có thể. Ông dẫn chứng trường hợp cộng đồng người Haiti đến Tijuana, Mexico, trong giai đoạn 2014–2016 và hòa nhập rất tốt; con cái họ thậm chí mang quốc tịch Mexico. Tuy nhiên, họ gần như lập tức rời đi vào năm 2021 khi Tổng thống Joe Biden gia hạn quy chế bảo hộ cho người Haiti tại Mỹ. Marcus González, một người gốc El Salvador hiện ở Mexico City sau khi bị trục xuất khỏi Mỹ vào tháng 12, cho biết Mỹ vẫn đem lại những cơ hội kinh tế mà không nơi nào khác có được. Việc đã có rất đông người di cư sinh sống tại Mỹ cũng có nghĩa là tin tức về bất kỳ cơ hội mới nào sẽ lan truyền rất nhanh.
Người di cư thường không muốn quay trở về quê nhà. Venezuela là một ví dụ điển hình. Kể từ khi nhà độc tài Nicolás Maduro bị lực lượng đặc nhiệm Mỹ bắt giữ vào tháng 1, rất ít người Venezuela quay về nước. Một cuộc khảo sát thực hiện vào tháng 2 và tháng 3 đối với người Venezuela đang sống ở nước ngoài cho thấy chỉ 45% trong số họ cân nhắc hồi hương ngay cả khi tình hình đất nước được cải thiện. “Sẽ phải mất nhiều năm nữa mọi thứ mới tốt lên được,” Alexander, một người Venezuela 59 tuổi đang ở Mexico City, chia sẻ.
Số người tìm đường tới Mỹ đã gia tăng kể từ tháng 5. Gần đây, ngày càng nhiều người, đặc biệt là công dân Honduras, tìm đến trung tâm Casa Tochan với quyết tâm tiếp tục đi về phía bắc. Orozco dự báo sẽ có khoảng 415.000 trường hợp nhập cư bất hợp pháp vào Mỹ trong năm nay, tăng 2% so với năm ngoái, dù vẫn thấp hơn nhiều so với mức 750.000 người ghi nhận năm 2019. Ông dự đoán con số này sẽ ổn định ở khoảng 600.000 người, nhưng cũng lưu ý rằng một cuộc khủng hoảng có thể khiến nó tăng vọt.
Sự gia tăng trở lại đó sẽ không giống với làn sóng di cư bùng nổ trong giai đoạn 2021–2023, khi lực lượng biên phòng bắt giữ tới 2 triệu người mỗi năm tại biên giới phía nam. Khó có khả năng bất kỳ ứng viên Dân chủ nào kế nhiệm ông Trump sẽ quay lại cách tiếp cận tương đối tự do của ông Biden đối với an ninh biên giới. Tuy nhiên, theo bà Gandini thuộc Đại học Tự chủ Quốc gia México, di cư không phải là một hiện tượng đồng nhất. Một số người đã định cư, tìm được việc làm và lập gia đình tại Mexico có thể sẽ ở lại đó bất kể điều gì xảy ra. Trong khi đó, những người khác, chẳng hạn những ai có gia đình đang ở Mỹ, sẽ rời đi ngay khi có cơ hội. Trump đã thành công trong việc chặn đứng một tuyến đường di cư quan trọng; nhưng những động lực thúc đẩy con người vượt qua biên giới sẽ vẫn tồn tại rất lâu sau khi nhiệm kỳ của ông kết thúc, và làn sóng ấy hoàn toàn có thể trỗi dậy mạnh mẽ trở lại.
-----------------
Nguồn: “The world’s busiest migration route has gone quiet”, The Economist, 01/10/2026
No comments:
Post a Comment