The Economist
Nguyễn
Thị Kim Phụng, biên
dịch - Nghiên
Cứu Quốc Tế
https://nghiencuuquocte.org/2026/01/15/the-gioi-hom-nay-15-01-2026/
Donald
Trump tuyên
bố “việc giết chóc ở Iran đang dừng lại,” và chế độ này “không
có kế hoạch” xử tử những người biểu tình chống chính phủ. Ngoại trưởng Iran nói
với truyền thông Mỹ rằng “việc treo cổ là hoàn toàn không thể xảy ra.” Trước
đó, Trump đã đe dọa có “hành động cực mạnh” sau các báo cáo về những vụ hành
quyết đã được lên kế hoạch. Trong lúc cân nhắc can thiệp quân sự chống lại
Iran, Mỹ đã bắt đầu sơ tán một số nhân sự khỏi các căn cứ ở Trung Đông.
Ngoại
trưởng Đan Mạch nói rằng các cuộc đàm phán về Greenland tại
Nhà Trắng diễn ra “mang tính xây dựng” nhưng vẫn còn “bất đồng cơ bản.” Trước
cuộc họp, Trump khẳng định rằng Mỹ “cần” Greenland. Trong khi đó, Đan Mạch
thông báo sẽ gửi thêm máy bay, tàu thuyền, và binh lính đến vùng lãnh thổ bán tự
trị ở Bắc Cực này.
Trump
công bố mức thuế quan 25% đối với một số chip trí tuệ nhân tạo
do Nvidia sản xuất. Khoản thuế này được xem là biện pháp thay
thế cho chính sách được công bố hồi tháng 12, theo đó chính phủ sẽ thu 25%
doanh thu bán chip của công ty Mỹ này sang Trung Quốc. Chính quyền yêu cầu các
con chip này, vốn được sản xuất tại Đài Loan, phải được kiểm thử tại Mỹ trước
khi áp dụng mức thuế mới.
Chính
quyền Trump cho
biết “Giai đoạn Hai” trong kế hoạch hòa bình 20 điểm giữa Israel và Hamas đã
bắt đầu. Steve Witkoff, đặc phái viên của Mỹ, tiết lộ rằng giai đoạn này bao gồm
“phi quân sự hóa, quản trị theo hướng kỹ trị, và tái thiết” ở Gaza. Kể từ tháng
10, lệnh ngừng bắn mong manh đã dẫn đến một cuộc trao đổi tù nhân, việc Israel
rút quân một phần, và sự gia tăng phân phối viện trợ.
OpenAI ký một thỏa thuận
trị giá 10 tỷ đô la với Cerebras Systems, một công ty khởi nghiệp
chuyên về cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo. Như một phần trong thỏa thuận,
Cerebras sẽ cung cấp cho OpenAI 750MW năng lực tính toán trong ba năm tới. Động
thái này là một phần trong nỗ lực của OpenAI nhằm đa dạng hóa các nhà cung cấp
phần cứng. Công ty cho biết công nghệ của Cerebras sẽ giúp mang lại “phản hồi
nhanh hơn.”
Mỹ đình chỉ xử
lý thị thực định cư đối với người dân từ 75 quốc gia, bao
gồm Iran, Brazil, Nga và Somalia. Bộ Ngoại giao nước này cho biết họ sẽ sử dụng
giai đoạn đóng băng vô thời hạn này – bắt đầu từ ngày 21/01 – để xem xét lại
cách sàng lọc người nộp đơn nhằm ngăn chặn việc lạm dụng hệ thống. Dù vậy, quyết
định đình chỉ này sẽ không ảnh hưởng đến thị thực du lịch.
Elon
Musk lùi bước trong cuộc tranh cãi về việc liệu người dùng công cụ AI Grok của
X có được phép tạo ra những hình ảnh tình dục hóa từ ảnh chụp, bao gồm cả ảnh
trẻ em hay không. Musk từng tuyên bố các lời đe dọa kiểm soát hoặc cấm Grok – từ
California đến Malaysia – là sự xúc phạm đến tự do ngôn luận. Ông cho biết người
dùng giờ đây sẽ bị chặn thao tác trên ảnh để khiến các đối tượng xuất hiện
trong “trang phục hở hang như bikini.”
Con
số trong ngày: 27,
là số lượng các bang do Đảng Cộng hòa lãnh đạo tại Mỹ đã thông qua luật cấm các
vận động viên chuyển giới tham gia các môn thể thao nữ.
TIÊU
ĐIỂM
Trump
gặp lãnh đạo phe đối lập Venezuela
Donald
Trump dự kiến sẽ gặp lãnh đạo phe đối lập Venezuela và là người đoạt giải Nobel
hòa bình, María Corina Machado, tại Nhà Trắng vào hôm nay. Cuộc gặp diễn ra 12
ngày sau khi Mỹ bắt giữ đối thủ của Machado, nhà độc tài Venezuela, Nicolás
Maduro. Tuy nhiên, cuộc gặp có thể sẽ lạnh nhạt. Lý do là vì Trump đã ủng hộ
phó tổng thống của nhà độc tài, Delcy Rodríguez, trở thành lãnh đạo mới của
Venezuela. Khi làm vậy, ông cũng gạt Machado sang bên lề, cho rằng bà không có
đủ “sự ủng hộ” hoặc “sự tôn trọng” tại Venezuela.
Trên
thực tế, Machado đã lãnh đạo một chiến dịch giành chiến thắng áp đảo trong cuộc
bầu cử năm 2024 (dù Maduro đã phớt lờ kết quả này). Một cuộc thăm dò do The
Economist công bố tuần này cho thấy bà vẫn là nhà lãnh đạo được yêu mến
nhất ở nước này. Machado có thể sử dụng giải Nobel của mình để phá vỡ thái độ lạnh
nhạt: bà từng nói rằng mình muốn “chia sẻ” nó với Trump.
Một
nhiệm kỳ mới nữa cho nhà lãnh đạo Uganda
Hôm
nay, Yoweri Museveni sẽ đắc cử chức Tổng thống Uganda lần thứ bảy (và có lẽ là
lần cuối cùng). Ở tuổi 81, ông rõ ràng không còn trẻ trung gì nữa. Nhưng ai nấy
đều hiểu ông sẽ được tuyên bố là người chiến thắng, bất kể người dân Uganda bỏ
phiếu ra sao. Internet đã bị cắt. Các nhóm nhân quyền đã bị đình chỉ hoạt động.
Còn xe quân sự liên tục tuần tra trên các đường phố.
Ứng
viên đối lập, Bobi Wine – một ca sĩ chuyển sang làm chính trị có tên thật là
Robert Kyagulanyi – nói rằng mình sẵn sàng kêu gọi biểu tình. Nhưng nhà nước
cũng sẵn sàng đàn áp, và khả năng xảy ra bất ổn trên diện rộng là rất thấp. Câu
hỏi thực sự là điều gì sẽ xảy ra trong 5 năm tới, khi cuộc chiến kế nhiệm
Museveni nổ ra. Người kế nhiệm rõ ràng nhất là người con trai có tính khí thất
thường của ông, Muhoozi Kainerugaba, một chỉ huy quân đội thích khoe khoang về
việc tra tấn trên mạng xã hội. Ở Uganda ngày nay, ngay cả lớp vỏ bọc dân chủ
cũng chẳng còn.
Cỗ
máy chốt thương vụ của Phố Wall
Hôm
nay, Goldman Sachs sẽ công bố kết quả kinh doanh quý cuối năm 2025. Công ty Phố
Wall này – vốn được hưởng lợi từ sự phục hồi trong hoạt động môi giới thương vụ
vào năm ngoái – đã đứng đầu bảng xếp hạng toàn cầu về sáp nhập và mua lại
(M&A) trong năm 2025, tư vấn cho khách hàng trong các thương vụ trị giá gần
1,5 nghìn tỷ đô la. Và cổ phiếu của công ty đã tăng gần 150% chỉ trong hai năm.
Trong
những năm gần đây, Goldman đã rút lui khỏi các sản phẩm nhắm đến khách hàng phổ
thông để tập trung vào thế mạnh cốt lõi của mình – môi giới thương vụ và giao dịch.
Tuần trước, ngân hàng thông báo sẽ bán 20 tỷ đô la số dư còn lại từ cuộc thâm
nhập thất bại (cùng với gã khổng lồ công nghệ Apple) vào lĩnh vực thẻ tín dụng.
JPMorgan Chase là bên mua lại.
JPMorgan,
đối thủ cạnh tranh trong các thương vụ M&A, đã tiết lộ mức giảm lợi nhuận bất
ngờ 7% trong thông báo thu nhập quý IV tuần này. Các nhà đầu tư vào Goldman hy
vọng đó không phải là điềm báo cho Phố Wall.
TSMC
có thêm một năm thắng lớn
Nhu
cầu đối với AI tiếp tục tăng vọt và TSMC, nhà sản xuất chip tiên tiến, đang gặt
hái thành quả. Theo dự báo trung bình của các nhà phân tích, công ty Đài Loan dự
kiến sẽ báo cáo mức lợi nhuận kỷ lục 475 tỷ Đài tệ (15 tỷ đô la Mỹ) cho quý IV
năm 2025. Quyết định mở rộng sang chip điện thoại thông minh và điện toán hiệu
năng cao đã thúc đẩy doanh thu. Giá cổ phiếu của TSMC đã tăng hơn 15% kể từ
tháng 10.
Tuy
nhiên, các gã khổng lồ công nghệ là khách hàng của TSMC quan tâm đến nguồn cung
chip hơn là lợi nhuận của công ty. Họ sẽ theo dõi những gì công ty nói trong
hôm nay về kế hoạch tăng tốc sản xuất. Ngân hàng Morgan Stanley dự đoán chi phí
vốn sẽ tăng lên 48-50 tỷ đô la, từ mức 40 tỷ đô la của năm ngoái. Một số khách
hàng đang cố gắng bắt kịp cầu đối với sản phẩm của chính họ có thể cho rằng tốc
độ này quá chậm. Nhưng TSMC vẫn thận trọng trong việc chi những khoản tiền khổng
lồ để mở rộng năng lực sản xuất vì lo sợ bong bóng AI vỡ tan.
Wikipedia
kỷ niệm 25 năm
Năm
2000, một doanh nhân đã nảy ra ý tưởng tạo ra một bách khoa toàn thư trực tuyến
miễn phí được viết hoàn toàn bởi các chuyên gia. Thế là Nupedia ra đời – và thất
bại thảm hại. Các bài viết phải trải qua quy trình duyệt trước rườm rà, tẻ nhạt.
Nhưng vào ngày 15/01/2001, Nupedia cho ra mắt một nhánh phụ sử dụng công nghệ
“wiki,” một hệ thống nhanh hơn nhiều, cho phép bất kỳ ai cũng có thể đăng bài
trước khi được rà soát. Và cuối cùng chúng ta đã có Wikipedia.
Ngày
nay, Wikipedia là một trong mười trang web có lượng truy cập hàng đầu, tự hào với
hơn 65 triệu bài viết bằng hơn 300 ngôn ngữ với gần 15 tỷ lượt xem mỗi tháng.
Khoảng 250.000 biên tập viên chỉnh sửa các bài viết 324 lần mỗi phút. Nhưng 25
năm tới sẽ mang đến những thách thức mới. Các hệ thống AI tạo sinh đã trở thành
những cuốn bách khoa toàn thư được cá nhân hóa phù hợp với từng truy vấn riêng
lẻ. Để đáp lại, Wikipedia, vốn hoạt động phi lợi nhuận, có kế hoạch củng cố việc
cung cấp thông tin chất lượng cao (mà trong một số trường hợp được dùng để đào
tạo các mô hình AI), cũng như phát triển các trò chơi và nội dung ngắn nhắm đến
người dùng mới. Trong lúc nhiều người than vãn về sự “xuống cấp tồi tệ” của
thông tin trực tuyến, Wikipedia vẫn đứng vững như một ví dụ hiếm hoi về sức mạnh
của trí tuệ đám đông.
No comments:
Post a Comment