THẾ GIỚI HÔM NAY : 28/01/2026 (The Economist)

 

THẾ GIỚI HÔM NAY : 28/01/2026

The Economist 

Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch   -   Nghiên Cứu Quốc Tế    

28/01/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/01/28/the-gioi-hom-nay-28-01-2026/

 

Donald Trump nói rằng chính quyền của ông sẽ “hạ nhiệt một chút” cuộc trấn áp nhập cư tại Minnesota. Tổng thống gọi vụ nhân viên Tuần tra Biên giới sát hại Alex Pretti là một “sự cố đáng tiếc,” đồng thời hứa sẽ có một “cuộc điều tra trung thực.” Trong khi đó, một thẩm phán liên bang tại Minnesota đã ra lệnh cho Todd Lyons, quyền giám đốc Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE), phải ra tòa vào thứ Sáu, cảnh báo rằng ông có thể bị buộc tội khinh thường tòa án vì phớt lờ các lệnh tòa hạn chế cơ quan này.

Trump khăng khăng rằng đồng đô la đang “làm rất tốt” bất chấp đà giảm gần đây. Ngay trước bình luận của ông, chỉ số đo giá trị đồng bạc xanh so với sáu đối tác thương mại lớn đã lao dốc xuống mức thấp nhất trong vòng bốn năm qua. Các nhà đầu tư đang bán tháo tài sản Mỹ do lo ngại về chương trình nghị sự đối ngoại của Trump. Niềm tin tiêu dùng tại Mỹ cũng sụt giảm xuống mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ vào tháng 1.

 

Claudia Sheinbaum, Tổng thống Mexico, tuyên bố việc nước bà hủy một chuyến tàu chở dầu đến Cuba là “quyết định mang tính chủ quyền” chứ không phải phản ứng trước lời đe dọa từ Mỹ. Mexico đã trở thành nguồn cung nhiên liệu lớn nhất cho Cuba kể từ khi Mỹ lật đổ Nicolás Maduro, nhà lãnh đạo Venezuela, vào đầu tháng này. Sheinbaum khẳng định Mexico sẽ “tiếp tục thể hiện tình đoàn kết” với Cuba.

 

Ả Rập Saudi cho biết họ sẽ không cho phép sử dụng không phận của mình cho bất kỳ hành động quân sự nào chống lại Iran. Thông báo này được đưa ra sau cuộc gặp giữa Muhammad bin Salman, Thái tử Ả Rập Saudi, và Masoud Pezeshkian, Tổng thống Iran. Tàu sân bay Mỹ USS Abraham Lincoln đã đến Trung Đông hồi đầu tuần này, làm dấy lên đồn đoán rằng Mỹ đang lên kế hoạch tấn công Iran.

 

Tây Ban Nha sẽ cấp quyền cư trú hợp pháp cho những người nhập cư không giấy tờ đã sống ở nước này ít nhất năm tháng, ước tính khoảng 500.000 người. Tăng trưởng kinh tế của nước này đã vượt mức trung bình của khu vực đồng euro trong những năm gần đây, một phần nhờ vào thái độ cởi mở tương đối đối với người nhập cư, nhiều người trong số họ đến từ Mỹ Latinh. Sắc lệnh cấp quyền cư trú nhanh này không cần sự chấp thuận của Quốc hội.

Boeing báo cáo doanh thu 23,9 tỷ đô la trong quý cuối năm ngoái, con số hàng quý tốt nhất kể từ năm 2018. Số lượng giao hàng của nhà sản xuất máy bay Mỹ tăng vọt vào cuối năm 2025 sau khi Cục Hàng không Liên bang (FAA) nới lỏng giới hạn sản xuất đối với dòng 737 MAX, vốn đã được áp dụng sau một tai nạn trên không. Trong những năm gần đây, công ty đã rất chật vật với các cuộc đình công và vấn đề sản xuất.

 

Cổ phiếu của UnitedHealth và Humana, hai nhà cung cấp bảo hiểm y tế của Mỹ, giảm khoảng 20%. Đà lao dốc diễn ra sau khi chính quyền Trump đề xuất rằng chi tiêu cho các công ty cung cấp bảo hiểm Medicare – chương trình y tế cho người cao tuổi – sẽ tăng ít hơn 0,1% vào năm tới, giảm từ mức 5% vào năm 2026. Các công ty bảo hiểm y tế hiện nhận được khoảng 500 tỷ đô la từ các gói Medicare Advantage.

 

Con số trong ngày: 460 tấn, là lượng vàng được nắm giữ bởi các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) châu Á – gấp ba lần lượng họ nắm giữ hai năm trước.

 

TIÊU ĐIỂM

 

Kế hoạch của Mỹ cho Venezuela thời hậu Maduro

Chưa đầy bốn tuần trước, lực lượng đặc nhiệm Mỹ đã bắt giữ Nicolás Maduro, nhà độc tài của Venezuela. Nhưng bộ máy chính quyền cũ vẫn tiếp tục vận hành. Delcy Rodríguez, cấp phó của Maduro, đã lên tiếp quản với sự hậu thuẫn của Donald Trump. Ông khẳng định bà đang làm tốt công việc điều hành đất nước thay mặt ông. Rodríguez đã công bố các cải cách kinh tế, bao gồm thay đổi luật hydrocarbon nhằm thúc đẩy sản xuất dầu, một ưu tiên của Trump.

 

Dưới áp lực của Mỹ, chính quyền Venezuela đã thả khoảng 260 tù nhân chính trị. Tuy nhiên, hơn 600 người vẫn còn bị giam sau song sắt và chưa có dấu hiệu tự do hóa chính trị thực sự. Trong hôm nay, Marco Rubio, Ngoại trưởng Mỹ, sẽ ra điều trần trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện về các kế hoạch của chính quyền đối với Venezuela. Cho đến nay, các quan chức đưa ra rất ít thông tin ngoài những lời nói mơ hồ về sự chuyển giao. María Corina Machado, lãnh đạo phe đối lập Venezuela và là người đoạt giải Nobel Hòa bình, sẽ hy vọng Rubio không chỉ nói về dầu mỏ – mà còn về một kế hoạch thực sự cho nền dân chủ. Nhiều người Venezuela cũng mong đợi như vậy.

 

Gaza ngóng chờ cửa khẩu sang Ai Cập mở lại

Cửa khẩu biên giới Rafah – lối đi duy nhất giữa Gaza và Ai Cập – đã đóng cửa gần như hoàn toàn kể từ tháng 05/2024, khi quân đội Israel chiếm giữ phía Palestine. Nó dự kiến sẽ được mở lại theo một thỏa thuận ngừng bắn được ký vào tháng 10, nhưng Israel yêu cầu Hamas phải trả lại tất cả con tin bị giam giữ ở Gaza trước. Điều đó cuối cùng đã diễn ra vào thứ Hai khi thi thể của Ran Gvili, một sĩ quan cảnh sát, được tìm thấy. Các quan chức Mỹ hy vọng Rafah sẽ mở cửa lại trong vòng vài ngày tới.

 

Hàng ngàn người Gaza đang chờ được qua biên giới để điều trị y tế; hơn một ngàn người đã chết trong lúc chờ được sơ tán trong chiến tranh. Những người khác sẽ rời đi để thoát khỏi điều kiện sống khốn khổ. Ba tháng sau lệnh ngừng bắn, vẫn chưa có gì được xây dựng lại. Một nửa khu vực vẫn bị quân đội Israel chiếm đóng và tình hình có lẽ vẫn sẽ như vậy cho đến khi Hamas giải giáp, điều mà nhóm này từ chối thực hiện. Hơn 100.000 người Gaza đã rời đi trong chiến tranh; rất ít người muốn quay lại. Giao thông tại Rafah sẽ gần như hoàn toàn là một chiều.

 

Những điều cần theo dõi tại Cục Dự trữ Liên bang Mỹ

Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đã có một khởi đầu đầy kịch tính cho năm 2026. Đầu tháng này, Bộ Tư pháp đã mở một cuộc điều tra hình sự đối với Jerome Powell, chủ tịch ngân hàng trung ương, liên quan đến việc cải tạo tòa nhà. Về phần mình, Donald Trump tiếp tục yêu cầu cắt giảm lãi suất lớn hơn, nhanh hơn. Và những đồn đoán cũng đang bao trùm về việc ai sẽ được Tổng thống chọn để kế nhiệm Powell, người sẽ kết thúc nhiệm kỳ vào tháng 5.

Tuy nhiên, cuộc họp quyết định lãi suất của Fed vào hôm nay sẽ diễn ra trầm lắng. Thị trường kỳ vọng Fed sẽ giữ phạm vi lãi suất cơ bản ở mức 3,5-3,75%, sau nhiều lần cắt giảm vào năm ngoái. Ngân hàng trung ương đang đối mặt với một bài toán cân bằng khó khăn. Lạm phát đang cao hơn một chút so với mục tiêu 2%. Trong khi đó, thị trường việc làm đang suy yếu, dù chưa sụp đổ.

 

Những người theo dõi Fed sẽ để mắt xem có bao nhiêu người trong ủy ban quyết định lãi suất ủng hộ lời kêu gọi cắt giảm (Stephen Miran, một người trung thành với Trump, gần như chắc chắn là một trong nhóm này). Họ cũng sẽ tìm kiếm bất kỳ gợi ý nào về việc liệu Powell có định ở lại làm Chủ tịch Fed sau khi nhiệm kỳ kết thúc của ông hay không.

 

Người chiến thắng bất ngờ trong cơn sốt AI

Hôm nay, IBM sẽ báo cáo kết quả kinh doanh quý IV năm 2025. Từng tụt hậu so với các nhà sản xuất công nghệ tiên tiến, gã khổng lồ máy tính Mỹ nay tái định vị mình là một “người giải quyết vấn đề.” Nhánh tư vấn của họ cung cấp lời khuyên cho các doanh nghiệp muốn tìm cách tích hợp trí tuệ nhân tạo vào hệ thống hiện có. Các nhà đầu tư dường như đã bị thuyết phục. Giá cổ phiếu của IBM đã tăng 27% kể từ tháng 8, vượt qua cả Microsoft và Oracle.

 

Những thương vụ mua lại hợp lý, nhờ vào lượng tiền mặt dồi dào của IBM, cũng phát huy tác dụng. Hồi tháng 12, công ty cho biết họ sẽ mua Confluent, một nhà cung cấp dịch vụ truyền dữ liệu, với giá 11 tỷ đô la. Đầu năm ngoái, họ đã mua HashiCorp, một công ty phần mềm đám mây, với giá 6,4 tỷ đô la. Cả hai đều củng cố dịch vụ của IBM cho các công ty đang cố gắng quản lý cách dữ liệu được nạp vào các hệ thống AI trên các nền tảng khác nhau. Khi báo cáo được công bố, các nhà phân tích sẽ xem xét liệu doanh thu trong mảng kinh doanh phần mềm biên lợi nhuận cao của họ có tiếp tục tăng trưởng hay không. Đó sẽ là bằng chứng thêm rằng “Big Blue” (IBM) không phải là tàn tích của quá khứ như người ta đôi khi vẫn nghĩ.