Lý do Trung Quốc ủng
hộ cuộc bầu cử 'giả tạo' ở Myanmar
BBC News Tiếng Việt
13
tháng 1 2026, 07:59 +07
https://www.bbc.com/vietnamese/articles/cwy87ljq27jo
Trong
khi Mỹ và Anh bác bỏ cuộc bầu cử ở Myanmar do chính quyền quân sự lên kế hoạch
là "giả tạo", Trung Quốc lại nổi lên như bên hậu thuẫn có ảnh hưởng
nhất, thể hiện sự ủng hộ vững chắc của họ.
Trong
một phiên điều trần của Quốc hội Hoa Kỳ vào tháng 11/2025, nghị sĩ Đảng Cộng
hòa Young Kim đã nói rằng cuộc bầu cử này nhằm tạo ra "ảo tưởng về tính hợp
pháp" và có thể cho phép chính quyền quân sự Myanmar hoạt động như một
"đại diện cho Trung Quốc và Nga".
Bắc
Kinh đã thiết lập mối quan hệ chặt chẽ không chỉ với chế độ quân sự mà còn với
các lãnh đạo của các đảng phái chính trị đã đăng ký với Ủy ban Bầu cử Liên bang
Myanmar.
Và
một ngày trước phiên họp của Quốc hội Myanmar, Đại sứ Trung Quốc, Mã Gia, đã đến
thủ đô Nay PyiTaw của Myanmar để gặp ông Than Soe, Chủ tịch Ủy ban Bầu cử Liên
hợp (UEC) Myanmar.
Trao
đổi với BBC News Tiếng Miến Điện với điều kiện giấu tên, các ứng
cử viên từ hai đảng chính trị khác biệt cho biết bà Mã Gia đã yêu cầu đảm bảo về
một cuộc bầu cử "tự do và công bằng".
Hãng
thông tấn nhà nước Myanmar xác nhận bà Mã đã được thông báo rằng các nhóm/nhà
ngoại giao Trung Quốc và quốc tế sẽ được mời đến quan sát cuộc bầu cử, trong
khi các cử tri trong và ngoài nước, bao gồm cả các ứng cử viên và thành viên của
các đảng chính trị, sẽ có thể bỏ phiếu một cách an toàn, trật tự tại các điểm bỏ
phiếu hoặc bỏ phiếu trước thời hạn, theo đúng quy định của pháp luật.
Chủ
tịch UEC Than Soe được cho là đã đảm bảo với Đại sứ Trung Quốc Mã Gia rằng cuộc
bầu cử sẽ "tự do và công bằng"
Vào
ngày 29/12/2025, tại Nay Pyi Taw, đặc phái viên của Trung Quốc về các vấn đề
châu Á, Đặng Tề Tuấn, đã nói với tờ Global New Light của
Myanmar: "Việc tổ chức thành công cuộc bầu cử này phản ánh các thỏa thuận
và nỗ lực hợp tác giữa Quyền Chủ tịch nước Myanmar, Thống tướng Min Aung Hlaing
và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình."
Trước
đó, trong bài phát biểu tại lễ kỷ niệm 10 năm Hiệp định ngừng bắn toàn quốc ở
Nay Pyi Taw vào tháng 10/2025, ông Đặng đã hứa sẽ hỗ trợ kỹ thuật và vật chất
cho cuộc bầu cử.
Phát
biểu tại cùng buổi lễ, ông Min Aung Hlaing hứa rằng cuộc bầu cử sẽ "tự do,
công bằng và khách quan".
Thời gian tổ chức bầu
cử được tiết lộ ngay sau chuyến thăm Nay Pyi Taw trước đó của đặc phái
viên Trung Quốc vào tháng 6/2024, diễn ra sau cuộc tấn công 1027, trong đó Liên
minh Ba Anh Em (3BA) – Đội quân Dân tộc Arakan (AA), Đội quân Liên minh Dân chủ
quốc gia Myanmar (MNDAA), và Quân đội Giải phóng dân tộc Ta'ang (TNLA) – đã
giành được các vùng lãnh thổ chiến lược từ quân đội Myanmar, bao gồm thị trấn
Laukkaing giáp biên giới với Trung Quốc.
Lãnh
đạo cấp cao Trung Quốc đầu tiên bày tỏ sự ủng hộ cuộc bầu cử của Myanmer là Bộ
trưởng Ngoại giao Vương Nghị, người đã thể hiện điều đó trong các cuộc đàm phán
với Quyền Tổng thống Myanmar, Thống tướng Min Aung Hlaing, tại thủ đô Nay Pyi
Taw vào tháng 8/2024
Từ lâu, Trung Quốc đã có ảnh hưởng đến các
nhóm vũ trang dân tộc dọc biên giới Myamar, vì các khu vực tự trị này phụ thuộc
rất nhiều vào Bắc Kinh, với mối quan hệ mật thiết từ hệ tư tưởng đến lợi ích
kinh tế.
Nhiều
nhà phân tích đổ lỗi cho Trung Quốc về cuộc tấn công 1027, được xem là một phần
trong chính sách "cây gậy và củ cà rốt" của Trung Quốc đối với chính
quyền quân sự Myanmar.
Lãnh
đạo cấp cao đầu tiên của Trung Quốc bày tỏ sự ủng hộ đối với cuộc bầu cử, Ngoại
trưởng Vương Nghị, đã làm như vậy trong cuộc đàm phán với ông Min Aung Hlaing tại
Nay Pyi Taw, sau khi 3BA chiếm được một sở chỉ huy quân sự chiến lược từ chính
quyền quân sự, nhưng từ chối hợp tác với Chính phủ Thống nhất Quốc gia (NUG) đối
lập.
Động
thái từ chối này được cho là chịu áp lực từ Trung Quốc, quốc gia cũng không
quan hệ với NUG.
Đại
sứ quán Trung Quốc tại Yangon, hay còn gọi là Rangoon, sau đó đã ra tuyên bố,
nói rằng Bắc Kinh "kiên quyết ủng hộ hòa giải chính trị trong khuôn khổ hiến
pháp của Myanmar và việc thực hiện nhanh chóng quá trình chuyển đổi dân chủ để ổn
định lâu dài". Và sau khi Trung Quốc làm trung gian, quân đội Myanmar đã
giành lại được một số vùng lãnh thổ đã mất.
Một
phát ngôn viên của TNLA nói với hãng tin Reuters: "Nếu bạn xem xét lý do
cơ bản tại sao chúng tôi không thể cạnh tranh và đang mất dần lãnh thổ trong
các cuộc tấn công, thì cuối cùng đó là do áp lực từ Trung Quốc."
Lợi
ích kinh tế
"Bắc
Kinh đã có lập trường thân chính quyền quân sự, đe dọa lực lượng TNLA thân
Trung Quốc phải ngừng các hành động thù địch", theo một báo cáo của nhà
nghiên cứu Khandakar Tahmid Rejwan, từ Trung tâm Quan sát Hòa bình Bangladesh
và Trung tâm Các giải pháp Thay thế, cùng Scott N Romaniuk, từ Đại học Corvinus
Budapest, Hungary.
"Các
lực lượng nổi dậy, phần lớn giáp biên giới Trung Quốc… hoàn toàn phụ thuộc vào
Bắc Kinh để tồn tại về vật chất.
"Ban
đầu Bắc Kinh ủng hộ cuộc tấn công của 3BA… nhưng giờ đang chuyển hướng sang cứu
chế độ của Min Aung Hlaing."
Nhà
phân tích quan hệ quốc tế Wut Yee Khaing Mar viết trên trang tin Irrawaddy, do
các nhà hoạt động người Myanmar từng sống ở Thái Lan điều hành, rằng MNDDA cũng
đã "bị buộc phải rút lui dưới áp lực nặng nề của Trung Quốc".
"Cách
tiếp cận này cho phép chính quyền quân sự giành lại lãnh thổ đã mất mà không cần
nổ một phát súng nào," bà Mar đánh giá.
"Trong
khi nhiều nhà phân tích đã lên án sự can thiệp của Trung Quốc là sự can thiệp
vào công việc nội bộ của Myanmar, Trung Quốc sẽ tiếp tục khẳng định rằng họ được
cả hai bên mời làm trung gian hòa giải.
"Ưu
tiên của Trung Quốc là một môi trường ổn định, nơi họ có thể thúc đẩy các lợi
ích kinh tế của mình."
'Thúc
đẩy ổn định'
Một
nhà phân tích chính trị Myanmar, phát biểu với BBC News Tiếng Miến Điện với điều
kiện giấu tên, cho biết: "Ưu tiên hàng đầu của Bắc Kinh sau cuộc tấn công
1027 là khôi phục ổn định biên giới và mở lại các tuyến đường thương mại.
"Nhưng
khi tiến độ bị hạn chế, Trung Quốc dường như đã chuyển sang ủng hộ một cuộc bầu
cử toàn quốc như một cơ chế ổn định rộng hơn, đặc biệt là sau chuyến thăm của
ông Vương Nghị vào tháng 8/2024."
Một
trong những ứng viên tranh cử có cùng quan điểm.
"Lợi
ích kinh tế của Trung Quốc – bao gồm cảng nước sâu Kyaukphyu và các dự án Vành đai và
Con đường – đã bị gián đoạn," ứng cử viên này nói với BBC
News Tiếng Miến Điện với điều kiện ẩn danh.
"Những
tổn thất này đã tác động lớn đến Trung Quốc và khiến Bắc Kinh thúc đẩy ổn định,
tiếp theo là ủng hộ một cuộc bầu cử."
Đặc
phái viên Đặng Tề Tuấn gặp Thống tướng Min Aung Hlaing vào ngày 28/12/2025 để
quan sát giai đoạn đầu của cuộc bầu cử
Myanmar,
trước đây được gọi là Miến Điện, được kỳ vọng trở thành một trong những trung
tâm giao thông trong sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) toàn cầu của Chủ tịch Trung Quốc
Tập Cận Bình.
Trong
đó, dự án đường sắt đề xuất trong Hành lang Kinh tế Trung Quốc – Myanmar kéo
dài từ bang Rakhine đang bị tàn phá bởi xung đột của Myanmar đến thành phố
thương mại ở biên giới Muse, trước khi đến Côn Minh, Trung Quốc.
Dự
án này "cung cấp khả năng kết nối giao thông nội bộ Myanmar tốt hơn đồng
thời tạo điều kiện thuận lợi cho hội nhập kinh tế giữa Myanmar và tỉnh Vân Nam
của Trung Quốc, trong khi cảng biển Kyaukphyu, trên Vịnh Bengal, là một phần
không thể thiếu của Con đường Tơ lụa Hàng hải Thế kỷ 21, thành phần hàng hải của
BRI, nhằm mở rộng và nâng cấp năng lực vận chuyển toàn cầu", học giả Ji
Xianbai từ Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore, nói với đài CGTV của Trung Quốc.
"Myanmar
đã chứng tỏ là một bên ủng hộ vững chắc các hành lang và dự án BRI", ông
nói thêm.
"Mối
quan hệ kinh tế - xã hội sâu sắc giữa Trung Quốc và Myanmar có lịch sử lâu đời.
"Kể
từ năm 2013, Trung Quốc đã tích cực khôi phục những con đường tơ lụa lịch sử và
các liên kết vật lý từng kết nối các dân tộc và nền văn minh trên siêu lục địa
Á - Âu - Phi rộng lớn thông qua các hình thức hiện đại ngày nay, được gọi chung
là Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI).
"Trung
Quốc hiện có lợi ích kinh tế lớn hơn bao giờ hết tại Myanmar".
Sau
khi chính quyền quân sự tuyên bố giai đoạn đầu tiên của cuộc bầu cử sẽ diễn ra
vào ngày 28/12, Thống tướng Min Aung Hlaing đã gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận
Bình trong chuyến thăm chính thức Bắc Kinh
Quan
hệ giữa Bắc Kinh và Nay Pyi Taw chưa bao giờ vững mạnh hơn hiện nay.
Sau
khi công bố lịch trình bầu cử rõ ràng, ông Min Aung Hlaing đã gặp ông Tập Cận
Bình tại Nga vào tháng 5/2025 - một giấc mơ thành hiện thực, theo những người
thân cận với nhà lãnh đạo quân sự này.
Ba
tháng sau, sau khi chính quyền quân sự tuyên bố giai đoạn đầu tiên của cuộc bầu
cử sẽ diễn ra vào ngày 28/12, hai nhà lãnh đạo lại gặp nhau, khi ông Min Aung
Hlaing có chuyến thăm chính thức Bắc Kinh.
Hai
giai đoạn còn lại của cuộc bầu cử sẽ diễn ra cách nhau hai tuần.
"Bắc
Kinh đã cho biết họ sẽ hỗ trợ chỉ khi có lộ trình bầu cử", một ứng cử viên
độc lập cũng được Đảng Cộng sản Trung Quốc mời đến Trung Quốc, nói với BBC
News Tiếng Miến Điện với điều kiện ẩn danh.
Và
trong chuyến đi đến Trung Quốc, người phát ngôn của chính quyền quân sự, Tướng
Zaw Min Tun, nói với các nhà báo rằng Tập Cận Bình đã bày tỏ sự ủng hộ đối với
Myanmar - và cuộc bầu cử.
Myanmar
đã nhận được "sự ủng hộ mạnh mẽ từ các nước đối tác," người phát ngôn
này nói thêm.
Một
nhà phân tích chính trị thân cận với Đại sứ quán Trung Quốc tại Myanmar, nói với BBC
News Tiếng Miến Điện với điều kiện ẩn danh rằng: "Lãnh đạo quân đội
đã xây dựng quan hệ với Trung Quốc một cách có hệ thống. Ông ta đã cho thấy rằng
ông ta lắng nghe Trung Quốc. Trung Quốc cũng có một chính sách dài hạn, một
chính sách củng cố trung tâm quyền lực. Do đó, Trung Quốc và quân đội Myanmar
có cùng lợi ích."
Chủ
tịch Đảng Liên minh Phát triển Đoàn kết (USDP) Khin Yi và Bí thư Thaung Aye đã
có chuyến thăm Trung Quốc
Trong
khi đó, Trung Quốc đang tham gia đối thoại với tất cả các bên liên quan đến cuộc
bầu cử.
Họ
muốn thấy sự hiện diện của phe đối lập, các ứng cử viên độc lập và các ứng cử
viên của Đảng Nhân dân và Đảng Liên minh Phát triển Đoàn kết (USDP) được mời đến
Trung Quốc, theo lời vị này.
Trước
chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Min Aung Hlaing, chính quyền quân sự đã
bí mật chỉ thị các quan chức cho phép Liên minh Quốc gia vì Dân chủ (NLD) đăng
ký tranh cử, một nguồn tin thân cận với quân đội ở Nay Pyi Taw nói với BBC News
Tiếng Miến Điện cũng với điều kiện giấu tên – mặc dù cuối cùng NLD từ chối đăng
ký.
Đặc
phái viên Tom Andrews nói với Ủy ban thứ ba của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc rằng
cuộc bầu cử không thể được coi là hợp pháp do việc giam giữ các lãnh đạo phe đối
lập, giải tán 40 đảng chính trị – bao gồm cả NLD – và đàn áp bất đồng chính kiến.
Đảng
NLD do người đoạt
giải Nobel Hòa bình, Aung San Suu Kyi làm chủ tịch. Bà bị cáo buộc
gian lận trong cuộc bầu cử năm 2020 và đã bị quân đội giam giữ từ cuộc đảo
chính năm 2021.
Hầu
hết các lãnh đạo đảng từng đứng đầu chính quyền cấp khu vực và cấp bang cũng
đang bị giam giữ trong các nhà tù riêng biệt trên khắp Myanmar, bao gồm cả cựu
Tổng thống Win Myint. Các lãnh đạo cấp cao khác của đảng đã trốn khỏi đất nước.
Nhưng
Trung Quốc không bao giờ hoàn toàn tin tưởng NLD, nguồn tin cho biết, mặc dù thừa
nhận sự ủng hộ mạnh mẽ của đảng này từ người dân. Sự ủng hộ của người dân mang
lại tính khó đoán, điều mà các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc hết sức
không tin tưởng.
Quan
trọng hơn, Trung Quốc thất vọng trước cách tiếp cận thận trọng của NLD đối với
các dự án kinh tế và cơ sở hạ tầng lớn do Trung Quốc hậu thuẫn. Nhiều sáng kiến
đã được xem xét lại, trì hoãn hoặc không được thực
Ngăn
ngừa bất ổn
"Trung
Quốc luôn nghi ngờ chính quyền NLD không chắc chắn về việc ủng hộ chính sách Một
Trung Quốc [về Đài Loan]," một nhà phân tích chính trị thân Đại sứ quán
Trung Quốc tại Myanmar, nói với BBC News Tiếng Miến Điện dưới
điều kiện giấu tên.
Theo
quan điểm của Trung Quốc, một chính phủ được quân đội hậu thuẫn, ngay cả khi bị
chỉ trích rộng rãi, có nhiều khả năng mang lại sự nhất quán trong chính sách và
bảo vệ các dự án chiến lược.
"Điều
Trung Quốc muốn là một Myanmar ổn định về chính trị, phù hợp với lợi ích kinh tế
của Trung Quốc - để có một đối tác đáng tin cậy cho thương mại và đầu tư",
Giáo sư Enze Han, từ Đại học Hong Kong, nói với BBC News Tiếng Miến Điện.
Trung
Quốc không phản đối sự xuất hiện của một hệ thống đa đảng ở Myanmar. Nhưng hiến
pháp năm 2008 do quân đội Myanmar soạn thảo đảm bảo cho quân đội nắm 25% số ghế
trong quốc hội, và Bắc Kinh muốn các đảng liên kết với quân đội, như USDP,
giành được ít nhất 15%, cùng với ít nhất 11% cho các đảng sắc tộc ủng hộ các
chính sách của quân đội - tạo thành một đa số đủ để thành lập nội các, chi phối
hoạt động lập pháp và ngăn ngừa bất ổn.
Đảng
Cộng sản Trung Quốc đã mời các thành viên Đảng Nhân dân Myanmar, bao gồm cả Chủ
tịch Ko Ko Gyi, do các nhà hoạt động sinh viên ủng hộ dân chủ trước đây dẫn đầu,
đến thăm Trung Quốc vào tháng 7/2024
"Trung
Quốc muốn một chính phủ Myanmar phù hợp với quân đội mà không nghiêng về phương
Tây, và đang giữ nguyên tỷ lệ 51/50 cho Myanmar," một cố vấn của chính quyền
quân sự nói với BBC News Tiếng Miến Điện trong điều kiện ẩn danh.
"Ý
tưởng là Myanmar có thể có nhiều đảng phái - nhưng để đưa ra các quyết định vững
chắc và ổn định, chúng tôi muốn để một đảng duy nhất thống trị - ví dụ, Đảng
Nhân dân Myanmar, vốn thân cận với quân đội.
Ngoài
ra, trong số các đảng sắc tộc, Trung Quốc muốn đảng sắc tộc không lên tiếng quá
nhiều về quyền sắc tộc và có chính sách gần gũi nhất với quân đội.
"Trung
Quốc mong muốn thiết lập một chính phủ trung ương mạnh ở Miến Điện. Quyền lực sẽ
do các tướng lĩnh quân đội kiểm soát.
"Điều
đó cũng giống như hệ thống độc đảng của Trung Quốc. Giống như Đảng Cộng sản
Trung Quốc. Không có đối thủ cạnh tranh. Chỉ có người trong nội bộ mới thay đổi.
Đảng sẽ không thay đổi. Ngay cả khi nhân sự thay đổi, đảng cũng không thay đổi."
Trung
Quốc coi trọng tính liên tục, sự kiểm soát và khả năng dự đoán hơn nhiều so với
tính hợp pháp dân chủ - và trên hết, coi sự ủng hộ lâu dài của Myanmar đối với
chính sách Một Trung Quốc của Bắc Kinh, đặc biệt là về vấn đề nhạy cảm Đài
Loan, là thiết yếu và không thể thỏa hiệp cho sự hợp tác bền vững.
"Cuộc
bầu cử này tạo cơ hội cho quân đội thiết lập một hệ thống chính trị bán dân sự,
qua đó tiếp tục duy trì quyền lực chính trị của họ sau cánh cửa đóng kín thông
qua một chính phủ dân sự", nhà phân tích chính trị giấu tên nhận định.
---------------------
Tin
liên quan
·
Myanmar bầu cử
trong vòng xoáy nội chiến: Có gì đặc biệt đáng chú ý?
26
tháng 12 năm 2025
·
Việt Nam cử người
sang giám sát bầu cử Myanmar
28
tháng 12 năm 2025
·
Myanmar chìm trong
nội chiến, dân thường hứng chịu không kích tàn bạo và một cuộc bầu cử giả tạo
23
tháng 12 năm 2025
No comments:
Post a Comment