‘NGÀY MỚI’ NHƯ THẾ NÀO SAU NGÀY 3 THÁNG MƯỜI MỘT? (Trúc Phương / Người Việt)

 

‘Ngày mới’ như thế nào sau ngày 3 Tháng Mười Một?

Trúc Phương/Người Việt

November 2, 2026 : 10:07 PM

https://www.nguoi-viet.com/binh-luan/ngay-moi-nhu-the-nao-sau-ngay-3-thang-muoi-mot/

 

Bất luận phe Dân Chủ có thể tái chiếm Hạ Viện hoặc thậm chí Thượng Viện hay không, Trump vẫn còn hơn 800 ngày để “quậy đục” nước Mỹ – nếu ông còn sống đến hết nhiệm kỳ. Vài tháng qua, Tòa Bạch Ốc dành rất nhiều thời gian để chuẩn bị cho kịch bản Dân Chủ tái chiếm Quốc Hội, xây dựng các kế hoạch sao cho hành pháp vẫn tìm được những kẽ hở để lách luật và qua mặt nhánh lập pháp.

 

https://www.nguoi-viet.com/wp-content/uploads/2026/11/BL-Kiem-Phieu-OC-1536x1024.jpg

Các nhân viên kiểm phiếu bầu cử sớm qua thư tại trung tâm bầu cử Orange County, California, hôm 28 Tháng Mười, 2026. (Hình minh họa: Apu Gomes/Getty Images)

 

Hai năm ác mộng

 

Sau hai năm đầy hỗn loạn, người Mỹ thật sự chán ngán Trump. Trong những chuyến vận động tranh cử, Trump buộc phải rút về các tiểu bang vốn là “thành trì” của Cộng Hòa nhằm cứu vãn một số ghế tại Hạ Viện và Thượng Viện mà trước đây khó ai có thể tưởng tượng sẽ mất, từ Texas, Kansas, Iowa, Alaska, South Carolina đến Mississippi.

 

Trump ngày càng giống hệt một ngôi sao rock hết thời, với vẻ ngoài mệt mỏi, ăn nói quàng xiên mất kiểm soát và hành động ngày càng như trẻ con. Trong nhiều chuyến vận động tranh cử của Trump, lần đầu tiên người ta chứng kiến hiện tượng có những người phá đám hét to chen ngang khi Trump phát biểu.

 

Hai năm qua, điều gây sửng sốt không ngừng là việc chứng kiến sự tuột dốc thê thảm của các giá trị đạo đức. Ngay cả Đức Giáo Hoàng Leo XIV cũng bị tấn công. Lần đầu tiên trong lịch sử nền văn minh hiện đại của nước Mỹ, một bộ trưởng Quốc Phòng đề nghị “livestream” một vụ tử hình…

 

Trong bài báo trên The Atlantic ngày 1 Tháng Mười Một, nhà bình luận Peter Wehner nhắc lại quyển “Statecraft as Soulcraft: What Government Does” của George Will phát hành năm 1983, trong đó đề cập khái niệm nghệ thuật cai trị là nghệ thuật vun đắp tâm hồn (soulcraft), tức nuôi dưỡng tinh thần công dân và các cảm thức đạo đức, rằng các chuẩn mực vốn rất mong manh, và ranh giới ngăn cách văn minh với sự man di cũng vô cùng mỏng manh.

 

Do vậy, phẩm cách và lương tâm cần phải luôn được vun đắp, rằng diễn ngôn công cộng có thể nâng tầm hoặc hạ thấp con người, rằng cách hành xử của giới lãnh đạo cần phải hàm chứa tính giáo dục. Trong khi đó, tất cả những gì người ta chứng kiến ở Trump và chính quyền Trump đều phản giáo dục và phản đạo đức đến mức sự kiện này tưởng là xuống đến đáy rồi nhưng lại xảy ra sự kiện khác cho thấy vẫn còn những… cái đáy thấp hơn mà họ luôn miệt mài “đào” một cách không ngừng nghỉ.

 

Chỉ trong 21 tháng, Trump gây ra nhiều tổn hại cho nền dân chủ và thượng tôn pháp luật hơn bất kỳ tổng thống nào khác trong thời kỳ hiện đại. Trump đã phá vỡ lời tuyên thệ bảo vệ Hiến Pháp khi không chỉ tự ý sửa mà thậm chí còn chà đạp Hiến Pháp. Không tôn trọng quyền kiểm soát ngân sách của Quốc Hội và lạm dụng các đạo luật an ninh quốc gia cho những mục đích chính trị, Trump cũng phớt lờ các lệnh của tòa án liên bang liên quan việc cấp ngân sách cho chương trình Medicaid, thực hiện các lệnh trục xuất phi pháp và vô nhân đạo…

 

Trump biến Bộ Tư Pháp thành công cụ trả đũa các đối thủ, trong khi cùng lúc hủy bỏ các cuộc điều tra nhắm vào các đồng minh. Các vị trí trọng yếu chính phủ hầu hết là bọn bất tài.

 

Trong lĩnh vực đối ngoại, Trump gây tổn thất nhân mạng và lãng phí các nguồn lực quân sự vào cuộc chiến không lối thoát với Iran. Trump cũng đẩy nước Mỹ vào tình thế bị cô lập. Lần đầu tiên trong lịch sử, nước Mỹ gần như chẳng còn đồng minh nào… Về kinh tế, Trump đẩy chi phí sinh hoạt lên cao; lãi suất tăng vọt, trong khi tăng trưởng kinh tế và tốc độ tạo việc làm sụt giảm. Nợ quốc gia hiện vượt mốc $40 ngàn tỷ. Trump tạo ra một văn hóa tham nhũng chưa từng có tiền lệ, mang về hàng tỷ đô la cho gia đình lẫn những kẻ thân cận trung thành. Chỉ riêng năm 2025, đế chế kinh doanh Trump đã thu về $2.24 tỷ…

 

Quốc Hội dưới sự kiểm soát của Cộng Hòa chẳng làm gì để kiềm chế vô số hành vi lạm quyền của Trump. Chưa có ủy ban nào trong Quốc Hội yêu cầu giải trình việc phá hủy Cơ Quan Phát Triển Quốc Tế Hoa Kỳ (USAID) hoặc thậm chí phá hủy một phần Tòa Bạch Ốc để xây phòng khiêu vũ. Quốc Hội chẳng hề phản kháng trước việc các cơ quan liên bang bị cắt giảm ngân sách. Không ủy ban nào điều tra việc gia đình Trump làm giàu bất chính. Quanh Trump toàn những kẻ “kiss his ass” – nôm na là “liếm gót.” Ngày 22 Tháng Mười, ứng cử viên tranh cử Hạ Viện liên bang Joe Mitchell (Cộng Hòa-Iowa) đã bất chấp sĩ diện khi trao cho Trump danh hiệu “Nhân Vật Của Thế Kỷ.”

 

Tháng Chín, Quốc Hội thông qua dự luật thắt chặt các biện pháp trừng phạt nhằm vào hoạt động xuất cảng năng lượng của Nga. Chính Trump ký ban hành. Thế rồi, chưa đầy một tháng sau, Trump tuyên bố không thực thi; vậy mà chỉ có sáu nghị viên Cộng Hòa phản đối và hoàn toàn không ai trong số đó thuộc hàng ngũ lãnh đạo đảng. Như đã biết, Quốc Hội hiện tại là khóa (119th) làm việc kém hiệu quả thứ hai trong lịch sử, với số dự luật được thông qua ít hơn bất kỳ khóa nào khác, ngoại trừ khóa tiền nhiệm 118 (2023-2024). Chưa có chủ tịch Hạ Viện nào kém cỏi như chủ tịch đương nhiệm Mike Johnson.

 

Hai năm tiếp theo

 

Nếu Dân Chủ giành lại quyền kiểm soát lưỡng viện Quốc Hội, cũng như giành thêm quyền kiểm soát tại các chính quyền tiểu bang, điều đó cho thế giới thấy rằng Trump, dù thế nào, cũng không đại diện cho đa số người Mỹ. Nó chứng minh rằng một quốc gia đang trượt dần về phía chuyên chế vẫn có thể quay lại trạng thái bình thường. Quan trọng hơn, điều này tạo ra một cơ chế kiểm soát vô cùng cần thiết trong hai năm cuối nhiệm kỳ Trump.

 

Về lý thuyết, Trump không thể tiếp tục ban hành các đợt cắt giảm thuế vốn chỉ làm trầm trọng thêm nợ công quốc gia. Đảng Dân Chủ có thể đưa ra các dự luật chi tiêu cần thiết, nhằm khôi phục nguồn ngân sách từng bị cắt sai trái, chẳng hạn ngân sách cho chương trình Medicaid, trường học, nghiên cứu khoa học và phòng chống dịch bệnh. Quốc Hội cũng được kỳ vọng có các chủ tịch ủy ban thực hiện đúng chức trách và nghĩa vụ hiến định, buộc Tổng thống và thành viên nội các phải chịu trách nhiệm, thông qua các phiên điều trần, lệnh triệu tập (subpoena) và nhiều biện pháp khác.

 

Nếu giành quyền kiểm soát Thượng Viện, Dân Chủ còn có thể làm được nhiều hơn. Với tư cách là nơi phê chuẩn các ứng viên cho những vị trí cấp cao trong chính quyền và hệ thống tư pháp, Thượng Viện có thể ngăn Trump bổ nhiệm những cá nhân không đủ năng lực, chẳng hạn Todd Blanche (bộ trưởng Tư Pháp), Pete Hegseth (bộ trưởng Quốc Phòng) hoặc Robert F. Kennedy Jr. (bộ trưởng Y Tế )… Gần như chắc chắn Trump tiếp tục gây ra nhiều tổn hại khó lường một khi còn ngồi trong Tòa Bạch Ốc. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa một chính phủ hoàn toàn nằm dưới sự kiểm soát của một đảng phái đang phục tùng Trump, với một chính phủ có sự đối trọng mạnh mẽ từ phe đối lập, là rất lớn.

 

Reuters cho biết, một số nhân vật chủ chốt trong bộ sậu Trump, trong đó có Phó Chánh Văn Phòng Stephen Miller và Giám Đốc Ngân Sách Russell Vought, đã lên kế hoạch đối phó và xem xét “những gì ông Trump có thể thực hiện hợp pháp bằng thẩm quyền riêng, những giới hạn quyền lực mà ông có thể đẩy xa hơn, cũng như cách thức bảo vệ các quyết định đó trước tòa án.”

 

Các biện pháp hành pháp mà chính quyền Trump cân nhắc gồm: Áp thuế mới đối với một số hàng nhập cảng chẳng hạn khoáng sản thiết yếu và turbine gió; thắt chặt quy định về thị thực đối với sinh viên quốc tế và lao động nước ngoài tạm thời; tiếp tục siết chặt trấn áp dân nhập cư; xem xét những ưu tiên nào có thể thực hiện bằng nguồn ngân sách được Quốc Hội phê duyệt trước đó; thay đổi các quy định về tài trợ liên bang, tạo điều kiện cho các quan chức do chính quyền bổ nhiệm có tiếng nói lớn hơn trong việc quyết định chương trình chính phủ nào được nhận ngân sách – điều này giúp Tòa Bạch Ốc vẫn có quyền xài tiền thuế cho việc chi tiêu liên bang mà không cần thông qua sự phê chuẩn Quốc Hội…

 

Tuy nhiên, một Quốc Hội do Dân Chủ kiểm soát chắc chắn khiến Trump bớt tự tung tự tác. Nếu nắm được Thượng Viện, Dân Chủ, như nói ở trên, dễ dàng chặn đứng những ứng viên được Trump đề cử vào nhánh tư pháp và hành pháp, kể cả ứng viên cho ghế thẩm phán Tối Cao Pháp Viện.

 

Dân Chủ cũng có thể từ chối thông qua các dự luật mà Trump ủng hộ. Ngược lại, Trump có thể phủ quyết các dự luật của Dân Chủ mà ông không tán thành. Cần biết, ngay cả khi một dự luật được lưỡng viện thông qua, tổng thống vẫn có quyền phủ quyết. Để bác bỏ quyền phủ quyết của tổng thống, cần có sự đồng thuận của 2/3 nghị viên tại Hạ Viện lẫn Thượng Viện.

 

Phần mình, Dân Biểu Hakeem Jeffries (Dân Chủ-New York) – có thể trở thành người da màu đầu tiên ngồi ghế chủ tịch Hạ Viện – đã vạch ra kế hoạch 100 ngày hành động một khi Dân Chủ chiếm được Hạ Viện. Một cách tổng quát, có quá nhiều thứ phải làm cho một “ngày mới” và tất cả đều không dễ dàng. Dù thế nào, có thể thấy rõ rằng kỷ nguyên Trump ngày càng gần đến giai đoạn mãn cuộc. [kn]