THẾ GIỚI HÔM NAY : 01/04/2026 (The Economist)

 

THẾ GIỚI HÔM NAY : 01/04/2026  

The Economist 

Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch   -   Nghiên Cứu Quốc Tế  

01/04/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/04/01/the-gioi-hom-nay-01-04-2026/

 

Donald Trump nói rằng Mỹ có thể kết thúc cuộc chiến với Iran trong hai hoặc ba tuần nữa, dù “chúng ta có thỏa thuận hay không.” Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố vẫn có “tiềm năng cho một cuộc gặp trực tiếp” với các nhà lãnh đạo Iran. Trước đó, Masoud Pezeshkian, Tổng thống Iran, nói rằng đất nước của ông sẽ xem xét việc chấm dứt chiến tranh nếu nhận được “sự đảm bảo” không bị tấn công trong tương lai.

 

Chứng khoán châu Á tăng vọt với hy vọng xung đột sẽ sớm kết thúc. Chỉ số Kospi của Hàn Quốc tăng hơn 7%, còn chỉ số Topix của Nhật Bản tăng 4%. Giá dầu thô Brent, tiêu chuẩn dầu mỏ toàn cầu, giảm xuống còn khoảng 105 đô la/thùng, từ mức cao 119 đô la/thùng ngày hôm qua. Trước đó, các chỉ số S&P 500 và NASDAQ của Mỹ cũng ghi nhận mức tăng lớn nhất trong nhiều tháng.

 

Bộ trưởng Quốc phòng Israel tuyên bố nước này có kế hoạch phá hủy các ngôi làng ở miền nam Lebanon và ngăn khoảng 600.000 cư dân phải sơ tán quay trở lại cho đến khi “sự an toàn” của cư dân ở miền bắc Israel được “đảm bảo.” Ông ám chỉ rằng các lực lượng Israel sẽ tiếp tục kiểm soát một vùng đệm lấn sâu khoảng 30 km vào bên trong Lebanon, ngay cả sau khi cuộc tấn công của họ chống lại Hezbollah, nhóm phiến quân do Iran hậu thuẫn, kết thúc.

 

Xuất khẩu của Hàn Quốc tăng vọt lên mức kỷ lục 86 tỷ đô la Mỹ vào tháng 3, tăng 48% so với cùng kỳ năm trước – mức tăng trưởng nhanh nhất trong bốn thập kỷ. Sự gia tăng này một phần là kết quả của sự bùng nổ xuất khẩu chất bán dẫn. Chip nhớ do Samsung Electronics và SK Hynix, hai công ty lớn của Hàn Quốc, sản xuất đang có nhu cầu rất cao nhờ cơn sốt AI.

 

Nvidia tiết lộ sẽ đầu tư 2 tỷ đô la Mỹ vào Marvell Technology, một nhà sản xuất chip nhỏ của Mỹ, để cung cấp cho khách hàng “sự tích hợp liền mạch” giữa các chip AI tùy chỉnh của Marvell và phiên bản của Nvidia. Đây là khoản đầu tư mới nhất trong chuỗi các khoản đầu tư của Nvidia vào các công ty liên quan đến AI. Công ty có giá trị nhất thế giới đang tìm cách vươn xa hơn trong mảng chip và trở thành một “công ty nền tảng” mà nền kinh tế AI dựa vào.

 

Tối cao Pháp viện Mỹ ra phán quyết rằng bang Colorado không thể cấm “liệu pháp chuyển đổi” đối với bệnh nhân dưới 18 tuổi. Quyết định này có thể tác động đến hơn 20 tiểu bang khác đang ngăn cấm các nhà trị liệu tìm cách thay đổi xu hướng tính dục hoặc bản dạng giới của trẻ vị thành niên. Bảo vệ quyết định với tỷ lệ 8 – 1, Thẩm phán Neil Gorsuch viết rằng “Tu chính án Thứ Nhất đóng vai trò như một lá chắn chống lại bất kỳ nỗ lực nào nhằm áp đặt các tư tưởng chính thống.”

 

Một hội đồng gồm các quan chức trong chính quyền Trump đã bỏ phiếu miễn trừ việc khoan dầu khí ở Vịnh Mexico khỏi Đạo luật Các Loài Nguy cấp, một đạo luật bảo vệ các loài động vật hoang dã dễ bị tổn thương. Ủy ban này – được triệu tập lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ – có thể vô hiệu hóa các biện pháp bảo vệ đó dựa trên lý do an ninh quốc gia. Động thái này là một phần trong nỗ lực của Trump nhằm nới lỏng các quy định về môi trường và thúc đẩy sản lượng năng lượng trong nước.

 

Con số trong ngày: 15%, là mức giảm của giá vàng kể từ khi bắt đầu cuộc chiến tranh Iran.

 

.

TIÊU ĐIỂM

 

Phe đối lập lưu vong của Iran đã mất đà

 

Iran đã tổ chức hàng trăm cuộc biểu tình ủng hộ chế độ trong tháng qua như một cách phô trương sức mạnh giữa các đợt ném bom của Mỹ và Israel. Chắc chắn họ sẽ làm điều tương tự vào hôm nay, khi đất nước ăn mừng ngày lễ kỷ niệm cuộc trưng cầu dân ý năm 1979 thành lập nên Nước Cộng hòa Hồi giáo.

 

Phe đối lập lưu vong của Iran – nhiều người trong số họ rời đi vào khoảng năm 1979, khi nhà vua (shah) bị lật đổ – dường như đã có đà tiến lên trong những ngày đầu của cuộc chiến. Các đám đông tụ tập ở các thành phố phương Tây; một số người công khai cổ vũ các cuộc không kích mà họ tin rằng sẽ đẩy nhanh sự sụp đổ của chế độ. Reza Pahlavi, con trai của nhà vua, gọi các cuộc ném bom là một con đường dẫn đến sự giải phóng.

 

Nhưng khí thế đang lụi dần. Khi thương vong của dân thường ngày càng tăng, các cuộc biểu tình cũng dần thưa thớt. Trong khi đó, chế độ đang cố thủ và sử dụng chiến tranh để biện minh cho sự đàn áp. Các cuộc biểu tình quần chúng bên trong Iran từng được Pahlavi và những người ủng hộ nước ngoài của ông hứa hẹn cuối cùng đã không diễn ra. Khi giao tranh kết thúc, tình trạng bất ổn có thể quay trở lại. Nhưng hiện tại, phe đối lập của Iran vẫn còn quá chia rẽ để đưa ra một giải pháp thay thế rõ ràng.

 

Cuộc tranh luận về “thuế người độc thân” của Nhật Bản

 

Hôm nay, Nhật Bản sẽ giới thiệu hệ thống “Đóng góp cho Trẻ em và Nuôi dạy Trẻ em,” được tài trợ bởi một khoản bổ sung vào phí bảo hiểm y tế của người lao động. Dù có con hay không, mỗi người lao động sẽ phải trả khoảng 250 yên (1,60 đô la) một tháng để hỗ trợ những gia đình có con. Mục đích là để giải quyết cuộc khủng hoảng nhân khẩu học ngày càng sâu rộng. Hồi năm 2024, số ca sinh ở Nhật đã lần đầu tiên giảm xuống dưới 700.000, kéo dài xu hướng giảm suốt 9 năm liên tiếp.

 

Tuy nhiên, chương trình này không được ủng hộ – các nhà phê bình gọi đây là “thuế người độc thân.” Xét đến tình trạng lạm phát gia tăng, đồng yên yếu và những lo ngại về chi phí sinh hoạt ngày càng tăng, nhiều người đang phẫn nộ với ý tưởng phải trợ cấp cho gia đình của người khác.

 

Làn sóng phản ứng dữ dội này phản ánh một sự thay đổi xã hội rộng lớn hơn. Tính đến năm 2020, các hộ gia đình một người chiếm gần 40% tổng số hộ tại Nhật Bản, tăng từ khoảng 20% trong những năm 1980. Trong cùng giai đoạn đó, tỷ lệ hộ gia đình có con đã giảm từ khoảng 42% xuống còn 25%. Một chính sách nhằm khuyến khích những người độc thân lập gia đình thay vào đó lại kích động sự tức giận của họ.

 

Quyền công dân theo nơi sinh tại Tối cao Pháp viện Mỹ

 

Hôm nay, Tối cao Pháp viện Mỹ sẽ giải quyết một trong những sắc lệnh hành pháp gây tranh cãi nhất của Tổng thống Donald Trump: quyết định rằng những đứa trẻ sinh ra ở Mỹ bởi những người nhập cư không có giấy tờ hoặc du khách nước ngoài sẽ không còn được hưởng quyền công dân.

 

Sắc lệnh này, được ban hành vào ngày đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump, ngay lập tức bị thách thức như một hành động vi phạm sự đảm bảo quyền công dân của Tu chính án Thứ 14 đối với “tất cả những người sinh ra hoặc nhập tịch tại Mỹ, và chịu sự quản lý pháp lý của quốc gia này.” Một số tòa án đã chặn nó – bao gồm một thẩm phán được bổ nhiệm bởi Ronald Reagan, người gọi sắc lệnh này là “vi hiến một cách trắng trợn.”

 

Trump lập luận rằng những người nhập cư không có giấy tờ và những người giữ thị thực tạm thời không “hoàn toàn chịu sự quản lý” theo “quyền tài phán chính trị” của Mỹ vì họ thiếu một nơi cư trú hợp pháp. Những người phản đối phản bác rằng cách giải thích này đi chệch khỏi văn cảnh của hiến pháp và nhận thức lịch sử. Dù Trump có thành tích khá tốt tại tòa án, hầu hết các nhà quan sát đều cho rằng ông sẽ thua trong vụ Trump kiện Barbara này – một đánh giá được chia sẻ bởi SCOTUSbot của tờ Economist, một công cụ AI dự đoán các phán quyết của tòa án.

 

Cuộc “khủng hoảng tuổi trung niên” của Apple

 

Apple sẽ kỷ niệm sinh nhật lần thứ 50 của mình vào hôm nay với một bữa tiệc ở California do người đứng đầu, Tim Cook, chủ trì. Dưới thời của ông, và của người tiền nhiệm Steve Jobs, nhà sản xuất iPhone đã phát triển từ một thương hiệu được nhiều người sùng bái thành một gã khổng lồ với giá trị thị trường lên tới 3,9 nghìn tỷ đô la Mỹ.

 

Nhưng tuổi 50 của Apple sẽ là khoảng thời gian lý tưởng cho sự tái tạo. Công ty muốn lấy lại phong độ của mình: họ dự kiến sẽ giới thiệu chiếc điện thoại có thể gập lại đầu tiên trong năm nay và gần đây đã phát hành một chiếc máy tính xách tay Mac giá rẻ với đầy màu sắc, nhận được sự hoan nghênh rộng rãi. Ban lãnh đạo mới có thể mang đến những sự thay đổi. John Ternus, người đứng đầu bộ phận kỹ thuật phần cứng, được cho là đang được chuẩn bị để kế nhiệm Cook.

 

Apple cũng bị cho là kẻ tụt hậu trong lĩnh vực AI: họ đã giao phó hầu hết các nỗ lực của mình cho chatbot Gemini của Google. Siri, trợ lý giọng nói của hãng, cần phải trở nên thông minh hơn nhiều. Vào một ngày không xa, một thiết bị được tích hợp AI có thể gây ra mối đe dọa sống còn đối với iPhone. Phần cứng luôn là cốt lõi của Apple; phần mềm vẫn là thách thức lớn nhất của họ.