Tập
trung quyền lực dưới thời TBT Tô Lâm: Tác động chính trị và kinh tế đối với Việt
Nam
Lê Hồng Hiệp - Nghiên Cứu Quốc Tế
Ngày
7 tháng 4 năm 2026, Quốc hội khóa mới của Việt Nam đã nhất trí bầu
ông Tô Lâm, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam, làm Chủ tịch nước, đưa
ông trở thành nhà lãnh đạo quyền lực nhất đất nước trong nhiều thập kỷ. Với việc
nắm giữ cả hai chức vụ cao nhất, ông Tô Lâm trên thực tế đã trở thành người nắm
quyền lực tối cao ở Việt Nam, đánh dấu một sự thay đổi đáng kể so với truyền thống
lãnh đạo tập thể của đất nước, nơi tổng bí thư được xem là người đứng đầu trong
số những người ngang hàng chứ không phải là một nhà lãnh đạo tối cao có vị trí
áp đảo. Sự tập trung quyền lực này đặt ra một câu hỏi quan trọng: Điều đó tốt
hay xấu cho tương lai chính trị và kinh tế của Việt Nam?
Sự
thăng tiến quyền lực của ông Tô Lâm bắt nguồn từ vai trò người thực thi chính
trên thực tế trong chiến dịch chống tham nhũng quy mô lớn của cố Tổng Bí thư
Nguyễn Phú Trọng. Ông Tô Lâm đã thực hiện điều này trong nhiệm kỳ làm Bộ trưởng
Công an từ năm 2016 đến năm 2024. Chiến dịch này đã hạ
bệ hoặc gạt ra bên lề nhiều chính trị gia cấp cao, nhiều người trong số
đó có thể đã trở thành đối thủ chính trị của ông. Với tư cách nguyên Bộ trưởng
Công an, ông tiếp tục nắm giữ ảnh hưởng đáng kể đối với bộ này, cho phép ông
duy trì đòn bẩy đáng kể đối với các chính trị gia và quan chức chính phủ hàng đầu
nhờ vào quyền lực điều tra rộng lớn của bộ. Đòn bẩy này cho phép ông vô hiệu
hóa những người “đối lập” và dẫn dắt Việt Nam từng bước hướng tới mô hình quản
trị tập trung hơn mà hầu như không gặp phải sự phản kháng nào.
Quyền
lực hiện đang nằm chắc trong tay ông Tô Lâm. Bên cạnh việc nắm giữ hai vị trí
cao nhất, ông còn khéo léo bố trí các đồng minh chủ chốt vào những vai trò có ảnh
hưởng ở cả trung ương và địa phương. Ví dụ, ông Lê
Minh Hưng, nguyên Thống đốc Ngân hàng Nhà nước và có quan hệ gần gũi với
Bộ Công an, được bầu làm Thủ tướng cùng ngày. Ông Lương Tam Quang, đồng hương
Hưng Yên của ông Tô Lâm, giữ chức Bộ trưởng Công an. Ông Trần Lưu Quang, một đồng
minh thân cận khác, được bổ nhiệm làm Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh,
trung tâm kinh tế chính của đất nước. Trong khi đó, ông Nguyễn Duy Ngọc, một tướng
Công an, từng giữ chức Bí thư Thành ủy Hà Nội trong thời gian ngắn trước khi đảm
nhiệm vị trí lãnh đạo Ban Tổ chức Trung ương đầy quyền lực.
Dưới
thời ông Tô Lâm, ảnh hưởng của ngành công an và “phe Hưng Yên” đặc biệt đáng
chú ý. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 14 của Đảng Cộng sản Việt Nam hồi
tháng 1, các chính trị gia quê gốc Hưng Yên đã giành được 20 ghế, tương đương
10%, trong Ban
chấp hành Trung ương Đảng gồm 200 ủy viên. Đây là một tỷ lệ lớn bất thường
nếu xét đến việc sau sáp nhập, Hưng Yên là tỉnh nhỏ nhất về diện tích và chỉ
chiếm khoảng 3,5% dân số cả nước. Hơn nữa, ba lãnh đạo từ Bộ Công an đã được bầu
vào Bộ Chính trị gồm 19 người (chiếm 15,7%), và bảy người được bầu vào Ban chấp
hành Trung ương Đảng (chiếm 3,5%), cho thấy quyền lực và ảnh hưởng ngày càng
tăng của bộ này.
Sự
tập trung quyền lực này mang lại những tác động tích cực lẫn tiêu cực. Về mặt
tích cực, “Ê-kíp Tô Lâm” được kỳ vọng sẽ đoàn kết, nhất quán và hiệu quả hơn.
Khi sự cản trở từ các phe phái khác giảm xuống, việc thông qua và thực thi
chính sách nhanh chóng và hiệu quả hơn sẽ trở thành thông lệ. Điều này sẽ thúc
đẩy các cải cách cần thiết, đáp ứng mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số đầy
tham vọng của Việt Nam trong những năm tới nhằm đưa đất nước đạt được vị thế quốc
gia thu nhập cao vào năm 2045.
Quan
trọng hơn, các quan chức có quan hệ thân thiết với ông Tô Lâm sẽ được hưởng lợi
từ sự bảo vệ chính trị mạnh mẽ hơn, cho phép họ thực hiện các chính sách mà
không phải canh cánh lo sợ về các cuộc điều tra hay thanh trừng trong tương
lai. Điều này đặc biệt quan trọng: Nhiều quan chức Việt Nam, kể cả những người
giữ chức vụ ở cấp bộ và lãnh đạo địa phương, được cho là đã
ngần ngại đưa ra các quyết định quan trọng do lo sợ về những hậu
quả chính trị và pháp lý, đặc biệt là trong chiến dịch chống tham nhũng của ông
Nguyễn Phú Trọng. Với sự bảo trợ chính trị của ông Tô Lâm, các lãnh đạo trong
các bộ ngành và chính quyền địa phương hiện đã sẵn sàng hơn trong việc đưa ra
các quyết định táo bạo để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Xu hướng này đã thể hiện
rõ: kể từ khi ông Tô Lâm lên nắm quyền Tổng Bí thư vào tháng 8 năm 2024, nhiều
dự án, cả công và tư, đã được cấp phép, tái khởi động hoặc đẩy nhanh tiến độ.
Trong số này có các dự án trong lĩnh vực bất động sản và cơ sở hạ tầng, nhiều dự
án trong số đó đã bị trì hoãn kéo dài.
Tuy
nhiên, các mặt trái cũng không kém phần quan trọng. Việc thu hẹp không gian thảo
luận chính sách và các tranh luận nội bộ mang tính phê phán có nguy cơ tạo ra một
“buồng vọng”, làm tăng rủi ro xảy ra những sai lầm chính sách nghiêm trọng. Sự
phá vỡ cân bằng phe phái truyền thống, với bộ máy công an và “phe Hưng Yên” thống
trị chính trường, có thể làm suy yếu sự đoàn kết và dân chủ nội Đảng. Đồng thời,
Bộ Công an và các doanh nghiệp có quan hệ thân thiết với bộ này đang tận dụng
quyền lực áp đảo của ông Tô Lâm để nhanh chóng mở rộng phạm vi kinh doanh và ảnh
hưởng kinh
tế, làm dấy lên lo ngại về tình trạng gia tăng chủ nghĩa thân hữu
và tham nhũng. Một cuộc khủng hoảng kế nhiệm cũng có thể xảy ra nếu ông Tô Lâm
nghỉ hưu hoặc gặp vấn đề về sức khỏe, vì hệ thống hiện phụ thuộc quá nhiều vào
một cá nhân thay vì các cơ chế lãnh đạo tập thể được thể chế hóa. Điều này có
thể dẫn đến đấu đá chính trị gay gắt và bất ổn hệ thống về lâu dài.
Những
hệ quả của việc ông Tô Lâm tập trung quyền lực đối với triển vọng chính trị và
kinh tế của Việt Nam cuối cùng sẽ phụ thuộc vào cách ông sử dụng mức độ quyền lực
chưa từng có này. Nếu được sử dụng một cách khôn ngoan để thúc đẩy lợi ích quốc
gia và thực hiện các cải cách có ý nghĩa, nó có thể đưa Việt Nam tiến gần hơn tới
các mục tiêu phát triển và tăng cường sự dẻo dai về chính trị và kinh tế của đất
nước. Tuy nhiên, nếu quyền lực này bị lạm dụng để củng cố lợi ích cá nhân hoặc
phe phái, nó có nguy cơ làm suy yếu sự năng động kinh tế của Việt Nam, làm xói
mòn niềm tin của nhà đầu tư và đe dọa tính chính danh cũng như sự ổn định lâu
dài của chế độ. Do đó, sự thành công trong tương lai của Việt Nam phụ thuộc vào
việc quyền lực tập trung của ông Tô Lâm sẽ trở thành công cụ cho một nền quản
trị mạnh mẽ, hiệu quả, hay là nguồn cơn của những bất ổn tiềm tàng mới.
----------------------
Một phiên
bản tiếng Anh của bài viết đã được xuất bản trên chuyên trang
Fulcrum, ngày 13/04/2026.
---------------------------
Có
thể bạn quan tâm:
1.
Thấy
gì từ vai trò ngoại giao nổi bật của “Đệ nhất Phu nhân” Việt Nam?
2.
Liệu Việt Nam có
đi theo con đường của Trung Quốc?
3.
Liệu
Việt Nam có hợp nhất vị trí Tổng bí thư và Chủ tịch nước?
4.
Gorbachev: Anh hùng bất đắc dĩ
5.
Việt Nam 1945: Khoảnh
khắc không gì là không thể
6.
Một góc nhìn khác về Lý Quang Diệu
7.
Chiến tranh Việt Nam
qua hồi ức của một lính Mỹ
8.
Những phụ nữ Mỹ trên chiến
trường Việt Nam
No comments:
Post a Comment