Hỗn loạn thế giới hiện
nay chính là những gì mà Obama và Biden cố tránh
Thục Quyên
31/03/2026
Những
gì chúng ta thấy ngày nay — một thế giới rung chuyển bởi căng thẳng leo thang với
Iran, gián đoạn kinh tế và nguy cơ bế tắc kéo dài — không phải là một thảm trạng
đột ngột; đó chính là kịch bản mà Obama và Biden đã dành nhiều năm để cố gắng
ngăn chặn.
1.
Sức mạnh của chiến lược đa phương
Tình
hình hiện tại với Iran — đặc trưng bởi leo thang, gián đoạn kinh tế và nguy cơ
bế tắc kéo dài — có thể được hiểu rõ hơn nếu nhìn vào những gì các lãnh đạo Mỹ
trước đây đã cố gắng ngăn chặn. Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) là kết
quả của nhiều năm ngoại giao phối hợp giữa Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu và các cường
quốc lớn trên thế giới, bao gồm Trung Quốc và Nga, được Liên Hiệp quốc công nhận
và xây dựng, thông qua một tiến trình đa phương do EU dẫn dắt phần lớn.
Cách
tiếp cận này phản ánh một triết lý rộng: Đối phó với một đối thủ phức tạp đòi hỏi
áp lực tập thể, sự hợp pháp hóa chung và sự đồng thuận quốc tế, không phải chỉ
dựa vào vũ lực của một quốc gia.
2.
Vũ lực không đủ
Cả
Obama và Biden đều không nghi ngờ sức mạnh của Hoa Kỳ. Quân đội Mỹ từ lâu đã là
lực lượng hùng mạnh nhất thế giới. Nhưng phương pháp của họ dựa trên một giả định
khác: Ưu thế quân sự đơn thuần không bảo đảm kết quả tốt, đặc biệt trước một đối
thủ kiên cường và không đối xứng.
Iran
dưới thời Ali Khamenei có thể chịu đựng áp lực, đàn áp bất đồng và định nghĩa sự
sống còn là chiến thắng. Trong bối cảnh này, việc sử dụng vũ lực áp đảo có nguy
cơ kích hoạt một cuộc xung đột kéo dài, không kết quả — một cái bẫy đã nhiều lần
đẩy các cường quốc mạnh nhất trong lịch sử rơi vào thất vọng.
3.
Ngoại giao và thỏa thuận hạt nhân
Thỏa
thuận hạt nhân tập trung một cách hẹp và thực dụng vào việc ngăn chặn leo thang
hạt nhân đồng thời tránh chiến tranh. Nó chấp nhận những khuyết điểm để đổi lấy
các hạn chế, kiểm tra và quan trọng nhất là thời gian. Thời gian không phải là
nhượng bộ mà là một tấm đệm chiến lược chống lại khủng hoảng.
Một
bước ngoặt quyết định xảy ra khi Donald Trump rút Hoa Kỳ khỏi thỏa thuận
vào năm 2018 và tái áp đặt các lệnh trừng phạt kinh tế rộng lớn lên
Iran. Bằng việc phá bỏ khuôn khổ đa phương mà không thay thế, quyết
định này góp phần vào leo thang mới: Iran giảm tuân thủ, sự căng thẳng tăng, và
sự đồng thuận ngoại giao bị phá vỡ.
4.
Biden đối diện thách thức trong một thế giới bị phân rã
Nỗ
lực tiếp theo của Biden để kiềm chế tình hình diễn ra trong một môi trường khó
khăn hơn nhiều — nơi niềm tin đã bị xói mòn, các hạn chế yếu đi, và động lực
leo thang đã bắt đầu. Phương pháp của ông ưu tiên giảm leo thang và xây dựng
liên minh, nhưng có trong tay quá ít công cụ, đưa tới kém ảnh hưởng hơn thời
Obama.
5.
Cái bẫy chiến lược
Obama
và Biden cố gắng tránh một kết quả cụ thể: Một cuộc đối đầu làm suy yếu Iran về
mặt kinh tế nhưng lại không tạo ra thay đổi chính trị trong khi làm bất ổn hệ
thống toàn cầu. Những hệ quả có thể dự đoán bao gồm:
•
Iran coi sự kiên cường chống đỡ là chiến thắng
•
Tăng cường đàn áp nội bộ
•
Người dân phải chịu nhiều đau khổ hơn
•
Sốc kinh tế toàn cầu
Trong
kịch bản như vậy, không có người thắng rõ ràng. Hoa Kỳ tiêu tốn tài nguyên và
uy tín mà không giải quyết được vấn đề cốt lõi. Đồng minh bị căng thẳng, đối thủ
dần thích nghi, và các động lực cấu trúc — mất lòng tin lẫn nhau, sự bất đối xứng,
và định nghĩa thành công không tương thích — vẫn không thay đổi.
6. Sức
mạnh kết hợp với nhận thức chiến lược
Sự
khác biệt không phải giữa mạnh và yếu, mà giữa các hình thức sức mạnh khác
nhau. Một dạng chủ yếu dựa vào năng lực quân sự. Dạng khác kết hợp năng lực đó
với kiềm chế, xây dựng liên minh, và hiểu sâu về bản chất và giới hạn của đối
thủ.
Nhìn
dưới khía cạnh này, tình hình hiện tại hoàn toàn minh họa cảnh báo mà một nền
ngoại giao cẩn trọng đã tìm cách ngăn chặn: Ngay cả quân đội mạnh nhất cũng
không thể dễ dàng ngăn xung đột rơi vào bế tắc, bất ổn và tổn thất chung.
7. Trí
tuệ hơn vũ lực
Bài
học từ khủng hoảng hiện nay rất rõ ràng: Sức mạnh quân sự thô không giải quyết
được các xung đột phức tạp. Ngay cả lực lượng vũ trang hùng mạnh nhất cũng bị hạn
chế bởi chính trị, dư luận và bản chất của đối thủ. Obama và Biden tìm kiếm một
chiến lược dựa trên kiên nhẫn, xây dựng liên minh, và hiểu sâu hệ thống và động
cơ của Iran.
Hỗn
loạn mà chúng ta chứng kiến ngày nay — sốc kinh tế, căng thẳng leo thang, và
nguy cơ bế tắc kéo dài — nhấn mạnh lý do tại sao tầm nhìn xa, ngoại giao và phối
hợp đa phương quan trọng đối với an ninh quốc gia hơn bất kỳ năng lực quân sự
nào.
Sức
mạnh chỉ hiệu quả khi đi kèm trí tuệ và sự phán đoán chiến lược dựa trên chiều
sâu hiểu biết về đối thủ.
https://baotiengdan.com/wp-content/uploads/2026/03/1-104.jpg
Biếm
họa của họa sĩ Schot
No comments:
Post a Comment