Hậu
quả của việc Trump tấn công Iran: một tai họa quân sự còn đang lan rộng như ung
thư
Andrew Coyne | DCVOnline
Posted
on March
24, 2026
Không phải
lúc nào cứu cánh cũng biện minh cho phương tiện. Nhưng cũng không đúng khi cho
rằng cứu cánh không bao giờ biện minh cho phương tiện. Mệnh đề đúng là: có những
cứu cánh có thể biện minh cho một số phương tiện.
Bộ
trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth (trái) phát biểu, trong khi Chủ tịch Hội đồng
Tham mưu Liên quân, Đại tướng Dan Caine (phải), lắng nghe trong một cuộc họp
báo về cuộc chiến Iran tại Ngũ Giác Đài. Alex Wong/Getty Images
Nhiều
người lẽ ra phải hiểu rõ hơn lại dường như đã tự thuyết phục rằng cuộc chiến Mỹ
–Do Thái với Iran (ở trong? chống lại? hay cùng với?) là một trường hợp cứu
cánh biện minh cho phương tiện. Trong số đó có Lãnh tụ Đối lập, và thoạt đầu cả
Thủ tướng Canada, dù sau đó ông vội vàng rút lui trong mưa rào của những phát
biểu mâu thuẫn.
Có
lẽ nói như vậy còn là quá nhân nhượng với họ. Phần lớn, tiến trình lý luận dường
như dừng lại ngay chỗ nó bắt đầu: ở cái cứu cánh. Chính quyền Iran là một chế độ
đáng ghê tởm, đàn áp dân chúng và tấn công láng giềng, một kẻ tài trợ lớn cho
khủng bố nhà nước và là mối đe dọa sống còn đối với Israel. Suy ra, chúng ta phải
gây chiến với họ. Hay đúng hơn – đây dù sao cũng là Canada – phải có ai đó làm
chuyện đó.
Cuộc
chiến đó nhằm đạt mục tiêu gì, sẽ tiến hành ra sao, cái giá phải trả là bao
nhiêu, những hậu quả ngoài dự kiến nào có thể xảy ra, thế nào là chiến thắng
hay làm sao để chấm dứt chiến tranh: tất cả những chi tiết đó dường như bị coi
là thứ yếu. Mục đích của chiến tranh chính là chiến tranh: đánh chỉ để mà đánh.
Thậm chí không phải chuyện cứu cánh biện minh cho phương tiện nữa. Chính phương
tiện đã trở thành cứu cánh.
Nhưng
giả sử chúng ta chịu khó cố gắng nghiêm chỉnh so sánh cứu cánh và phương tiện.
Trước hết, sẽ rất hữu ích nếu có ai đó thống nhất được rằng mục tiêu thực sự của
cuộc chiến là gì. Thủ tướng có thể lúc đầu tin rằng đó là “ngăn chặn để Iran
không thể có vũ khí hạch tâm và ngăn chế độ này tiếp tục đe dọa hòa bình và an
ninh quốc tế.”
Thế
nhưng ông không có và cũng chưa từng có cơ sở nào để giả định rằng đó cũng là mục
tiêu của những người thực sự đang tiến hành chiến tranh. Chính quyền Donald
Trump đã đưa ra ít nhất mười lý do khác nhau: từ ngăn chặn tham vọng hạch tâm của
Iran, bảo vệ quân đội Mỹ trước một cuộc tấn công “cận kề,” làm suy yếu năng lực
quân sự Iran, thay đổi chế độ, cho đến trả đũa việc Iran bị cáo buộc can thiệp
vào bầu cử Mỹ, v.v… Điều đó ít nhất cho thấy một sự mơ hồ đáng kể.
Không
những những lý do này mâu thuẫn với nhau, mà trong vài trường hợp còn hoàn toàn
không có chứng cứ hậu thuẫn. Những cơ quan tình báo Mỹ không tìm thấy lý do nào
để tin rằng Iran đang chuẩn bị một cuộc tấn công “cận kề” vào quân đội Mỹ, huống
hồ là vào chính lãnh thổ Mỹ như chính quyền Trump quả quyết. Không một quan sát
viên nghiêm túc nào tin rằng Iran đã tiến gần đến việc chế tạo được vũ khí hạch
tâm.
Mà
đó mới chỉ là những lý do được công bố. Những mục tiêu thực sự – nếu giả sử
chính quyền này có mục tiêu (xem lại: chiến tranh vì chiến tranh) – có thể gồm
cả việc đánh lạc hướng dư luận khỏi hồ sơ Epstein, khích động tinh thần ái quốc
để nâng điểm thăm dò trước kỳ bầu cử bán phần, giữa nhiệm kỳ, nhu cầu của Tổng
thống muốn được xem là một lãnh đạo quyết đoán và bậc thầy địa chính trị, trục
lợi thời chiến, hoặc những động cơ còn thấp kém và ngớ ngẩn hơn nữa.
Về
phần mình, chính quyền của Benjamin Netanyahu cũng có những mục tiêu riêng –
công khai hay không – mà có thể trùng hợp hoặc không trùng hợp với mục tiêu của
chính quyền Trump, hay của bất cứ ai khác.
Trong
số những sai lầm, tính toán sai và thiếu sót khác, họ tưởng rằng cuộc chiến sẽ
chấm dứt trong vài ngày; rằng chỉ cần oanh tạc từ trên không là đủ lật đổ chế độ;
và rằng việc giết Lãnh tụ Tối cao sẽ làm tê liệt toàn bộ guồng máy quyền lực
nhà nước Cộng hòa Hồi giáo. Họ không hiểu gì về tâm lý của giới lãnh đạo Iran,
cũng như cơ cấu tổ chức của chính quyền nước này.
Họ
không tiên liệu, cũng chẳng chuẩn bị, cho việc Iran có thể sẽ trả đũa bằng cách
tấn công những quốc gia vùng Vịnh lân cận, hay việc nước này có thể đóng cửa Eo
biển Hormuz, mặc dù đã nhiều lần được cảnh cáo về cả hai việc đó (thực ra, đây
là những điều hiển nhiên nhất trong những tài liệu nghiên cứu về chính sách
Trung Đông). Họ không có kế hoạch di tản công dân Mỹ ra khỏi khu vực, cũng
không bổ túc Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược của Mỹ để đối phó với sự gián đoạn tất yếu
của nguồn cung dầu thế giới.
Một
bảng quảng cáo tại trung tâm Tehran vẽ cảnh cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei (giữa)
trao quốc kỳ cho con trai và người kế vị là Mojtaba Khamenei (phải), trong khi
nhà sáng lập cách mạng quá cố Ruhollah Khomeini đứng bên trái. Vahid Salemi/The
Associated Press
Hậu
quả là một tai họa quân sự toàn diện, còn đang lan rộng không ngừng. Chế độ thần
quyền Hồi giáo không hề có dấu hiệu sụp đổ. Những phe phái cực đoan nhất lại
càng siết chặt quyền lực. Quần chúng Iran, vốn trước đây thuộc hàng thân Mỹ nhất
(hoặc ít chống Mỹ nhất) trong khu vực, nay đã trở nên cay đắng: bị Mỹ bỏ rơi
trong cuộc nổi dậy đầu năm nay (“viện trợ sắp tới,” Donald Trump từng kêu gọi họ
như vậy, rồi lại đứng nhìn hàng ngàn người Iran bị tàn sát), giờ đây chính họ lại
chết dưới bom đạn của Mỹ và Israel.
Giá
dầu tăng vọt, mang lợi cho nhiều phía, trong đó có Nga — quốc gia đã trợ giúp
Iran xác định mục tiêu của Mỹ. Thế nhưng, trong nỗ lực tuyệt vọng nhằm kềm hãm ảnh
hưởng đối với nguồn cung dầu toàn cầu, chính quyền Trump trước hết đã dỡ bỏ trừng
phạt đối với dầu của Nga, và nay lại đề nghị làm điều tương tự cho — đợi một
chút — chính Iran. Càng lúng túng hơn, ông Trump quay sang đòi những nước NATO
khác phải đưa quân vào chỗ nguy hiểm để khai thông eo biển, sau suốt một năm trời
khinh thường đóng góp của họ và/hoặc đe dọa xâm lược nước này nước kia.
Không
có gì lạ khi họ từ chối “gánh đỡ” cho Trump, không chỉ vì họ chưa từng được
tham khảo ý kiến, mà còn vì toàn bộ chiến dịch này trái với mục đích của NATO —
xin nhớ, đó là một liên minh phòng thủ, không phải một công ty liên doanh để tiến
hành những cuộc chiến tranh xâm lược. Ông Trump đáp lại bằng cách úp mở đe dọa
rút khỏi NATO — mà ở thời điểm này, có lẽ lại là điều tốt: chẳng ai còn tin Mỹ
, dưới sự lãnh đạo của ông, sẽ đứng ra bảo vệ bất kỳ thành viên nào.
Hiện
giờ ông Trump bị kẹt cứng. Ông không thể đơn giản “tuyên bố chiến thắng rồi rút
lui,” như một số người khuyên, do Iran không có lý do gì làm như vậy: với Eo biển
nằm trong tay, họ bắt đầu áp đặt điều kiện hòa bình theo ý mình. Nhưng Trump
cũng không thể leo thang thêm nữa; nếu leo thang, có nghĩa là đưa bộ binh vào.
Việc chinh phục một quốc gia có diện tích và địa hình như Iran là điều không tưởng.
Ngay cả một chiến dịch nhằm thu hồi 400 ký uranium đã tăng nồng độ mà Iran đang
nắm giữ cũng đầy rẫy nguy hiểm.
Tóm
lại, sức kháng cự của chế độ Iran đã được củng cố; Nga được khích lệ; NATO bị
chia rẽ (thêm nữa); kinh tế suy yếu. Quân lực Mỹ bị xem là bất lực: có thể
giáng đòn nặng nề vào Iran nhưng không thể buộc họ khuất phục. Điều này có thể
gây hậu quả nghiêm trọng, lâu dài, không chỉ cho khu vực — những đồng minh vùng
Vịnh vốn đã lao đao của Mỹ khó còn tin vào cam kết an ninh của họ — mà còn cho
cả thế giới. Ngay lúc này, Trung Hoa đã bắt đầu phô trương sức mạnh tại vùng biển
quanh Đài Loan.
Và
tất cả những điều đó đều hoàn toàn có thể thấy trước. Không cần phải là chuyên
gia về học thuyết quân sự hay chính trị Trung Đông mới đoán ra thảm họa: chỉ cần
biết sơ qua về chính quyền Trump và thành tích của họ là đủ. Giá như có một
tình thế khẩn cấp thực sự cần ngăn chặn — chẳng hạn một cuộc tấn công sắp xảy
ra, hay một bước đột phá hạch tâm cận kề — thì trong hoàn cảnh đó, người ta có
thể nói: phải đánh với vị tổng thống mình đang có. Khi ấy, nhu cầu chứng minh
có chiến lược mạch lạc, có định nghĩa rõ ràng về chiến thắng, có kế hoạch hậu
chiến… sẽ bớt cấp thiết hơn. Chỉ cần hành động.
Ngược
lại, nếu chính quyền này hội đủ những yếu tố ấy — nói cách khác, nếu đó là một
chính quyền khác — thì quyết định gây chiến của họ có thể còn có thể biện minh
được, ngay cả khi không có tình trạng khẩn cấp trước mắt, miễn là họ có được sự
chuẩn thuận cần thiết từ công chúng, Quốc hội đến cộng đồng quốc tế. Nhưng
trong khi thiếu hết những điều kiện thông thường — không có nguyên cớ chiến
tranh rõ ràng, không có kế hoạch, không có thẩm quyền pháp lý, và hầu như không
có sự ủng hộ quốc tế — lại chấp nhận những rủi ro khôn lường của chiến tranh? Lại
còn ở Trung Đông, ở mọi nơi? Lại với ông Trump, trong mọi tổng thống?
Chúng
ta biết Trump nghĩ gì: ông ta không nghĩ gì cả. Nhưng còn những người ủng hộ cuộc
chiến này — họ đang nghĩ cái gì vậy?
©
2026 DCVOnline
--------------------------------------------------------------------------------------
Nếu
đăng lại, xin ghi nguồn và đọc “Thể lệ trích đăng lại bài từ DCVOnline.net”
Nguồn: The consequence of Trump’s war
on Iran is a still-metastasizing military disaster | Andrew Coyne | The Globe
and Mail | March 20 2026
No comments:
Post a Comment