Bầu cử 3/11 và
tương lai nước Mỹ
Bùi Văn Phú
Gửi
cho BBC News Tiếng Việt từ Berkeley, California
28
tháng 10 2026
https://www.bbc.com/vietnamese/articles/c6lyke5q9vqjo
Ngày
3/11 tới đây sẽ là ngày bầu cử giữa nhiệm kỳ tổng thống tại Hoa Kỳ. Cử tri sẽ bầu
tất cả 435 dân biểu Hạ viện và 35 trong số 100 nghị sĩ Thượng viện.
Hiện
nay, Bạch Ốc và cả hai viện quốc hội đều do Đảng Cộng hòa nắm giữ và Đảng Dân
chủ đang hy vọng sau bầu cử 3/11 sẽ chiếm được đa số trong quốc hội để có thể tạo
sức ép buộc Tổng thống Donald Trump phải thay đổi đường hướng, chính sách trong
hai năm tới.
Nhưng
liệu ông Trump sẽ có thỏa hiệp hay không, đó là điều mà giới quan sát chú ý, vì
khi thua ông có thể không thừa nhận kết quả bầu cử, như đã làm năm 2020 khi
thua Joe Biden trong cuộc đua vào Bạch Ốc.
Nhiều
người quan ngại cách Trump lãnh đạo đất nước trong nhiệm kỳ đầu và hai năm qua
thì sẽ có gì thay đổi trong hai năm tới hay không, khi mà tổng thống không quan
tâm đến dư luận, đến nguyện vọng của dân và chỉ làm những gì ông muốn.
Những
người đã được ông Trump chọn vào nội các nếu có quan điểm hay làm việc khác ý tổng
thống thường bị cách chức hay từ chức, như trong nhiệm kỳ đầu, 2017-2021, với
ba Cố vấn An ninh Quốc gia Michael Flynn, H.R. McMaster và John Bolton; Ngoại
trưởng Rex Tillerson, Giám đốc FBI James Comey, Chánh văn phòng Reince Priebus,
Tổng Chưởng lý Jeff Sessions và cả chục nhân viên cấp cao khác.
Vì
thế trong hai năm của nhiệm kỳ hai, các quan chức trong nội các đã làm việc một
cách trung thành theo ý tổng thống.
Trên
đài truyền hình Newsmax hôm 15/10, khi người dẫn chương trình Rob
Finnerty hỏi ông có tin tưởng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu không, Tổng
thống Trump trả lời: "Tôi không tin bất cứ ai. Trong thế giới chính trị,
tôi không tin ai hết."
Tổng
thống Trump đang thách thức cách tổ chức bầu cử, cách đếm phiếu ở nhiều bang và
có thể can thiệp vào tiến trình bầu cử như ở bang Alaska.
Theo
hãng tin Reuters ngày 24/10, công tố viên liên bang vừa gửi thư đến văn
phòng tổ chức bầu cử ở các quận hạt California, kèm danh sách để yêu cầu xác
minh tình trạng công dân của hàng ngàn cử tri vì nghi ngờ họ không có quốc tịch
Mỹ.
Reuters dẫn nguồn tờ báo The
New York Times cho biết các lá thư này đã được gửi đến tất cả 58 quận hạt ở
bang này.
Công
tố viên ra thời hạn trong vòng 48 giờ văn phòng bầu cử phải cung cấp số an sinh
xã hội, số căn cước và bản sao giấy ghi danh bầu cử của những người được nêu
tên trong danh sách - một thời hạn mà phát ngôn viên cục Bầu cử Quận Contra
Costa nói "không thể thực thi được".
Cũng
theo tin Reuters, chính quyền Trump từng đưa ra con số 20.000 người
không phải công dân Mỹ ở bang California đã đăng ký đi bầu hay tham gia bầu cử
Theo
Bộ Tư pháp Mỹ hôm 19/10, đã có 28 người cũng ở bang này bị truy tố vì ghi danh
đi bầu dù không có quốc tịch.
Giới
chức phụ trách tổ chức bầu cử của California phản đối đòi hỏi của chính quyền
Trump vì cho rằng yêu cầu của công tố liên bang có thể làm trì hoãn việc chứng
nhận kết quả bầu cử và có nguy cơ tước đoạt quyền bầu cử của công dân.
Chỉ
còn một tuần nữa là đến ngày bầu cử. Tổng thống Trump, cựu Tổng thống Barack
Obama, cựu Phó Tổng thống Kamala Harris đang đến nhiều nơi để vận động cử tri ủng
hộ cho ứng cử viên của đảng mình.
Cựu
Tổng thống Mỹ Barack Obama (trái) và Abdul El-Sayed, ứng cử viên Đảng Dân chủ
tranh cử vào Thượng viện Mỹ từ bang Michigan, tại một sự kiện vận động tranh cử
ở thành phố Detroit (bang Michigan) vào ngày 24/10
Ứng
cử viên Thượng viện Đảng Dân chủ tại bang New Hampshire, Hạ nghị sĩ Chris
Pappas (Đảng Dân chủ), cùng cựu Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris xuất hiện tại một
văn phòng vận động tranh cử ở thành phố Portsmouth, New Hampshire, vào ngày
24/10
Hiện
nay trong Hạ viện, Đảng Cộng hòa nắm đa số mong manh với 218 ghế và Đảng Dân chủ
214 nên việc giữ ghế rất quan trọng.
Trong
số 435 dân biểu được bầu chỉ có 45 địa hạt được xem là chiến địa để quyết định
đảng nào sẽ nắm đa số trong hai năm tới. Còn lại 390 ghế khó lật chuyển từ đảng
này qua đảng khác, theo truyền thống chính trị của từng địa hạt đã có.
Tại
Thượng viện, Đảng Cộng hòa cũng nắm đa số 53-47 và với 35 ghế được bầu lại,
trong đó có 7 ghế mang tính chiến địa tại các bang Alaska, Ohio, Iowa, Kansas,
Maine, Michigan, Texas, theo thông tin phân tích từ ballotpedia.org.
Chưa
đến ngày bầu cử chính thức nhưng cử tri đã có thể bầu chọn sớm bằng cách gửi
phiếu qua bưu điện, bỏ vào thùng phiếu đặt tại nhiều nơi trong quận hạt hay
đích thân đến phòng phiếu.
Tổ
chức theo dõi bầu cử Election Lab tại Đại học Florida cho biết tính đến ngày
23/10 đã có 23 triệu cử tri bỏ phiếu sớm, 54,6% bằng thư và 45,4% đã đến các
phòng phiếu để bầu.
Kỳ
bầu cử giữa nhiệm kỳ tổng thống năm 2022 đã có 112 triệu cử tri tham gia bỏ phiếu,
chiếm 46% số cử tri trên toàn nước Mỹ.
Năm
2024, con số này là 64%, theo số liệu từ tổ chức nghiên cứu Pew Research
Center. Vận động tranh cử trong những ngày chót đang diễn ra sôi nổi.
Đảng
Dân chủ kêu gọi ủng hộ cho các ứng viên của đảng để đưa nước Mỹ ra khỏi tình trạng
khó khăn kinh tế hiện nay, khi giá xăng dầu cao, vật giá leo thang, người có việc
làm nhưng không thể mua nhà vì lãi suất cao và giá nhà vượt ngoài khả năng tài
chính, việc can dự trực tiếp của Hoa Kỳ trong cuộc chiến với Iran, gián tiếp
can dự vào chiến tranh Ukraine tốn mấy trăm tỉ đô la cho ngân sách quốc gia.
Ứng
cử viên Thượng viện Đảng Cộng hòa tại Georgia, Hạ nghị sĩ Mike Collins (Đảng Cộng
hòa), phát biểu bên cạnh Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump trong một cuộc mít tinh
vận động tranh cử giữa nhiệm kỳ tại trung tâm Guardian Centers ở thành phố
Perry, bang Georgia vào ngày 24/10
Những
người ủng hộ Đảng Cộng hòa cho rằng các chính sách của Tổng thống Trump đang
đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại qua khẩu hiệu Make America Great Again (MAGA), kinh
tế ổn định, thâm thủng thương mại giữa Mỹ với các quốc gia giảm nhờ chính sách
thuế đối ứng mới, các chỉ số thị trường chứng khoán tăng trên 10% trong hai năm
qua, mức thất nghiệp 4,2%.
Họ
nói rằng Đảng Dân chủ đang tìm cách muốn phá hoại nước Mỹ, muốn đưa Hoa Kỳ theo
con đường xã hội chủ nghĩa.
Trong
nội bộ Đảng Dân chủ, khuynh hướng dân chủ xã hội chủ nghĩa – democratic
socialist – đang nổi lên với những dân cử nổi tiếng như các Thượng nghị sĩ
Bernie Sanders và Elizabeth Warren, Dân biểu Alexandria Ocasio-Cortez, Thị trưởng
New York Zohran Mamdani.
Theo
tuần báo U.S. News & World Report ngày 8/10/2026, kỳ bầu cử sắp tới
có một số ứng cử viên theo khuynh hướng dân chủ xã hội chủ nghĩa đang tranh đua
trong vòng chung kết để vào quốc hội, nổi bật là Donavan McKinney ở bang
Michigan, Melat Kiros ở Colorado, Chris Rabb ở Pennsylvania, Rashida Tlaib tái
tranh cử ở bang Michigan, Angela Gonzales-Torres ở California.
Nhiều
chính trị gia của Đảng Dân chủ đã bị Trump dán nhãn là cộng sản.
Trên
thế giới, những quốc gia thực sự theo chủ nghĩa xã hội dân chủ và các nước cộng
sản thì hoàn toàn khác nhau. Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển là những quốc gia điển
hình của xã hội chủ nghĩa dân chủ. Pháp cũng gần tương tự vì mọi người dân có bảo
hiểm y tế, học phí đại học rất thấp và vai trò của nghiệp đoàn rất mạnh để bảo
vệ quyền lợi công nhân.
Các
nước cộng sản tiêu biểu như Trung Quốc, Việt Nam, Cuba là nơi người dân không
có những quyền căn bản như tự do biểu đạt, tự do ứng cử, tự do lập hội, không
được lập đảng, không có công đoàn độc lập, không được xuống đường biểu tình.
Nhiều
người Việt khi nghe cụm từ "xã hội chủ nghĩa" là liên tưởng đến những
gì xảy ra tại Việt Nam trong nửa thế kỷ qua dưới chế độ cộng sản, nên khi Trump
tấn công chủ nghĩa xã hội là ủng hộ một cách cuồng nhiệt.
Với
tầm nhìn như thế nên trong cuộc vận động tranh cử của các ứng viên gốc Việt,
người của Đảng Dân chủ cũng thường bị dán nhãn cộng sản.
Tuy
nhiên, cần phân biệt giữa các chế độ xã hội chủ nghĩa, cộng sản độc đoán mà
Trung Quốc, Việt Nam đang đi theo – ít nhất là về mặt lý thuyết – với thực tế
chủ nghĩa xã hội dân chủ trên thế giới mà một số chính trị gia theo Đảng Dân chủ
đang xiển dương.
Trong
cộng đồng người gốc Việt, tranh cử sôi nổi nhất là ở Địa hạt 45, bao gồm Quận
Cam, California có đông người Việt, nơi dân biểu đương nhiệm Derek Trần, theo Đảng
Dân chủ, đang đối đầu với Chuong Vo của Đảng Cộng hòa.
Trước
đây, địa hạt này là thành trì của Đảng Cộng hòa. Sau khi vẽ lại địa hạt, mấy lần
bầu chọn gần đây, đại diện dân cử của địa hạt chuyển qua lại giữa hai đảng.
Dân
biểu Derek Trần bị dán nhãn cộng sản chỉ vì ông bỏ phiếu chống lại những chính
sách phía Đảng Cộng hòa đưa ra, dù đó là điều bình thường trong sinh hoạt chính
trị lưỡng đảng.
Thực
tế, đối với những gì liên quan đến Việt Nam và cộng đồng người Việt, Dân biểu
Derek Trần đã có nhiều hoạt động thực tế, từ vinh danh cờ vàng tại quốc hội,
nêu vấn đề vi phạm nhân quyền của Hà Nội, đến việc bảo trợ tù nhân lương tâm.
Chẳng
hạn, vào tháng 3/2026, ông đã viết thư cho Tổng Bí thư Tô Lâm để nêu quan ngại
về tình trạng vi phạm nhân quyền, đồng thời đề nghị được đi thăm các tù nhân
lương lâm tại Việt Nam.
Nhìn
từ quan điểm của cử tri gốc Việt trong địa hạt mang tính đại diện cho cộng đồng
người Việt tại Mỹ, những dân cử của khu vực trong mấy chục năm qua dù là Cộng
hòa như Bob Dornan, Dana Rohrabacher, Michelle Steel hay Dân chủ như Loretta
Sanchez, Lou Correa thì cũng đều ủng hộ cờ vàng, thường xuyên lên tiếng cho tù
nhân chính trị và đòi Hà Nội tôn trọng nhân quyền.
Hai
năm trước, Derek Trần thắng dân biểu Cộng hòa đương nhiệm Michelle Steel hơn
600 phiếu nên Địa hạt 45 đang được xem là chiến địa.
Dân
biểu Hakeem Jeffries, lãnh đạo Dân chủ trong Hạ viện, hôm 22/10 đã đến Quận Cam
vận động cho Derek Trần tái tranh cử nhiệm kỳ thứ hai để giữ ghế cho Đảng Dân
chủ.
Kỳ
bầu chọn năm nay có 27 ứng cử viên gốc Việt ra tranh cử nhiều chức vụ công quyền
tại Quận Cam.
Đáng
chú ý là tranh chức thị trưởng Westminster, thủ phủ của người Việt. Có ba ứng
viên đang dẫn đầu là đương kim Thị trưởng Chi Charlie Nguyen, Phó Thị trưởng
Carlos Manzo và Nghị viên Kimberly Ho. Nếu bị chia phiếu giữa các ứng viên gốc
Việt, Phó Thị trưởng đương nhiệm Carlos Manzo có thể thắng.
Từ
năm 2012 đến nay, chức vụ thị trưởng Westminster do người gốc Việt nắm giữ. Đây
cũng là nơi xuất hiện chính trị gia gốc Việt đầu tiên tại Hoa Kỳ, khi ông Tony
Lâm được bầu làm nghị viên thành phố hồi năm 1992.
Thành
phố Garden Grove kế bên có cựu nghị viên Thu-Ha Nguyen tranh chức thị trưởng, đối
đầu với thị trưởng đương nhiệm Stephanie Klofenstein.
Hai
thành phố, Westminster với 42.000 dân, 46% gốc Việt, và Garden Grove với
173.000 dân, 32% gốc Việt, được coi là trung tâm của Little Saigon, Quận Cam. Cả
hai nơi đã có thị trưởng gốc Việt và hội đồng thành phố với đa số nghị viên
cũng là gốc Việt.
Cộng
đồng người Việt tại đây cũng đang chú ý đến Tracy La, ứng cử vào hội đồng giáo
dục thành phố Garden Grove, Khu vực 4.
Cô
là người của tổ chức VietRise đã công khai lên tiếng, phổ biến các tài liệu ca
ngợi Hồ Chí Minh và thành quả giành độc lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, những
việc làm đã bị nhiều người trong cộng đồng lên án. Tranh cử cho chức vụ này có
hai người Việt khác là Quan Vuong và John Giang Nguyen.
Tracy
La, ứng cử vào hội đồng giáo dục thành phố Garden Grove, Khu vực 4, đang được một
số người Việt chú ý
Trên
vùng thung lũng điện tử San Jose, bầu cử năm nay không có nhiều ứng viên gốc Việt.
Đáng chú ý là cuộc tranh cử chức nghị viên Khu vực 7 giữa nghị viên đương nhiệm
Bien Doan và Van Le, ủy viên giáo dục của Eastside Union High School District.
Đây
là khu vực đông người Việt và Mexico, có nghị viên gốc Việt đầu tiên là Madison
Nguyen được bầu vào hội đồng thành phố năm 2005 và là phó thị trưởng phục vụ đến
năm 2014. Nghị viên Tam Nguyen kế vị chỉ được một nhiệm kỳ rồi ứng viên gốc
Mexico thắng năm 2018.
Người
Việt chiếm khoảng 15% trong số gần một triệu cư dân San Jose. Một thời gian đã
có 2 nghị viên gốc Việt trong hội đồng thành phố, đại diện cho hai khu vực khác
nhau là Tam Nguyen và Manh Nguyen. Sau bầu cử 2020, khi Nghị viên Diep Lan thất
cử thì không còn người gốc Việt trong nghị trường.
Bầu
cử năm 2022, Bien Doan thắng và đang tái tranh cử cho nhiệm kỳ hai, đối đầu với
Van Le. Lần bầu chọn này, dù ai thắng người Việt vẫn có mặt trong nghị trường
San Jose.
Tuy
là khu vực truyền thống lâu đời của Đảng Dân chủ với các dân biểu trong quốc hội
đều là người của đảng này, từ Don Edwards, Norman Mineta đến Mike Honda, Zoe
Lofgren, Ro Khanna, Sam Liccardo, nhưng nhiều người Việt ở đây vẫn ủng hộ Đảng
Cộng hòa.
Điều
này có thể nhìn thấy qua những bảng vận động tranh cử trong khu thương mại
Grand Century Mall trên đường Story Rd., là trung tâm của Little Saigon San
Jose, với toàn bảng vận động của các ứng viên Cộng hòa trong khi thiếu vắng ứng
viên Dân chủ. Ứng viên thống đốc Steve Hilton của Đảng Cộng hòa đã hai lần đến
khu vực này gặp gỡ cử tri gốc Việt.
Khuynh
hướng chính trị của cử tri Việt trước đây đa số ủng hộ Đảng Cộng hòa, nay đang
nghiêng nhiều hơn về Đảng Dân chủ.
Theo
số liệu khảo sát năm 2024 của tổ chức nghiên cứu AAPI Data, 42% cử tri gốc Việt
theo Dân chủ, 37% theo Cộng hòa và 19% có khuynh hướng độc lập. ốn năm trước
đó, số cử tri Việt ủng hộ Dân chủ là 33%, Cộng hòa 48% và độc lập 23%.
Hiện
nay, tham gia chính trị của người Việt vào dòng chính, ở Little Saigon Quận Cam
có Dân biểu bang Ta Tri là người Đảng Cộng hòa, đang tái tranh cử nhiệm kỳ thứ
ba.
Còn
hầu hết dân cử gốc Việt tại Mỹ là thành viên của Đảng Dân chủ, gồm có Dân biểu
bang California Stephanie Nguyen, Dân biểu bang Texas Hubert Vo, Dân biểu bang
Massachusetts Tram Nguyen, Dân biểu bang Virgina Kathy Tran.
Nghị
viện bang Oregon hiện có 4 dân cử là các dân biểu Daniel Nguyen, Hai Pham, Thuy
Tran và thượng nghị sĩ Khanh Pham đều là thành viên đảng Dân chủ.
Kỳ
bầu sơ bộ năm nay có nhiều ứng viên gốc Việt đã ra tranh cử vào Quốc hội Hoa Kỳ:
Trinh Ha, ứng viên Cộng hòa từ bang Washington; Julie Trang Le, ứng viên Dân chủ
từ bang Minnesota; Tram Nguyen, ứng viên Dân chủ từ bang Massachusetts; nhưng
chỉ có Derek Trần, Dân chủ, và Chuong Vo, Cộng hòa, tại cùng Địa hạt 45
California, được vào chung kết.
Kết
quả bầu cử 3/11 tới đây, dù Derek Trần hay Chuong Vo thắng, thì trong quốc hội
Mỹ vẫn có một dân biểu đại diện cho người Việt.
·
Tác giả Bùi Văn Phú là giảng viên đại học cộng đồng và
nhà báo tự do từ vùng Vịnh San Francisco, California
No comments:
Post a Comment