Friday, 1 September 2017

SƠN NAM và CÁCH MẠNG THÁNG TÁM Ở U MINH (S.T.T.D. Tưởng Năng Tiến)




September 1, 2017

Mấy năm trước, sau khi ghé thăm Giáo Sư Lý Chánh Trung, Giáo Sư Nguyễn Văn Lục đã có nhận xét như sau về người bạn đồng nghiệp cũ:

“…sau 1975 …có mấy nhà văn, nhà báo trong Nam được cầm bút lại như Lý Chánh Trung. Con số đếm chưa hết một bàn tay… Trước 1975, ông viết như thể một người nhập cuộc, kẻ lên đường, kẻ làm chứng, người trí thức dấn thân. Ông viết với một tấm lòng nhiệt huyết. Sau 1975, ông viết như một kẻ đứng bên lề, xem đá banh và vỗ tay.”

Tôi có ngồi học với Giáo Sư Lý Chánh Trung đâu chừng cỡ… nửa giờ, ở trường Văn Khoa Ðà Lạt. Nhất tự vi sư, bán tự vi sư. Tôi không dám bàn luận lôi thôi gì (thêm) về chuyện viết lách của một người thầy học cũ.

Nhận xét dẫn thượng, chả hiểu sao, bỗng khiến tôi nhớ đến nhà văn Sơn Nam. Ông cũng là một trong những người may mắn hiếm hoi của miền Nam (trong “con số đếm chưa hết một bàn tay”) vẫn được phép cầm viết, sau 1975, và là một trong những nhà văn mà tôi vô cùng mến mộ.

Tác phẩm (có lẽ) đắc ý nhất của Sơn Nam là cuốn Hương Rừng Cà Mau, trong đó có truyện “Tình Nghĩa Giáo Khoa Thư.” Tác giả kể lại chuyện một người dân ở U Minh Hạ, đặt mua báo dài hạn nhưng không trả tiền nên nhà báo phải cử người đi đòi nợ. Xin trích vài đoạn đọc chơi cho nó… đã:

-Từ đây tới nhà ông Trần Văn Có gần hay xa vậy thầy?
Thầy xã trưởng đáp:
-Ở xóm Cà Bây Ngọp lận! Ðể tôi ra lịnh cho phó hương ấp đòi tên đó lên công sở…
Thầy phái viên nhà báo “Chim Trời” giựt mình:
-Tôi là phái viên, đâu có quyền hạn đó đối với quí vị độc giả thân mến gần xa.
Thầy xã hỏi:
-Phái viên là gì vậy thầy?
-Là người thay mặt cho tờ báo đi cổ động và thu tiền.”
[(Sơn Nam. “Tình Nghĩa Giáo Khoa Thư.” Hương Rừng Cà Mau, tr.99) (*)]

Nhân vật chính trong truyện, ông Trần Văn Có, theo như lời dân cùng xóm, là một người độc thân, làm nghề giăng câu, nuôi heo, lấy tổ ong, và hơi ba hoa chút đỉnh: “Anh ta công kích tờ Lục Tỉnh Tân Văn của nhà nước Lang Sa gởi xuống công sở; đi ăn giỗ thì nói chuyện Hít-le, chuyện nước Ý đánh nước Á, chừng hỏi kỹ mấy nước đó ở đâu, anh ta bí lối nói lảng qua chuyện Tầu…”

Nghe nói vậy nhưng không phải vậy. Khi phái viên báo Chim Trời giáp mặt độc giả Trần Văn Có, ngay tại nơi cư trú của ông, cuộc hội kiến – rõ ràng – rất là trang trọng và (vô cùng) thắm thiết:

“Buổi cơm chiều ngon lành làm sao! Ăn cá lóc nướng trui, uống rượu… Tư Có kèm thầy phái viên ở lại ngủ một đêm, chú hứa sáng mai bơi xuồng đưa thầy trở lại công sở mà đón tàu đi. Thếp đèn dầu cá kèo thêm một tim thứ nhì nữa, cháy khá sáng. Bếp un dưới đất tỏa lên cuồn cuộn, tỏ rõ từng sợi khói mịn màng như mành lưới tơ giăng bủa khắp căn chòi nhỏ hẹp.
Tư Có bỏ mùng xuống, chun vô tấn ba phía rồi mời:
-Thầy Hai vô trong này ngồi nói chuyện cho vui. Ở ngoài muỗi cắn. Khói như vậy mà muỗi cứ bu lại rớt lềnh trong thếp đèn dầu cá đó.
Ngượng nghịu, thầy phái viên nhà báo Chim Trời rón rén dở mí mùng, chui lẹ vào ngồi kế bên:
-Xứ gì lạ quá! Anh Tư ở đây hồi sanh bịnh chết.
Tư Có đáp:
-Xứ Cà Bây Ngọp, tiếng Khơ Me nghĩa là trâu chết. Hồi đó nghe nói trâu “len” tới đây thất bại, phong thổ ẩm thấp trâu chết nhiều quá. Họ đặt tên kỷ niệm luôn… Bởi vậy dân tình bịnh hoạn, thưa thớt, làng này chưa cất nổi cái trường học.
Thầy phái viên trố mắt:
-Vậy à? Còn mấy làng khác?
-Ðông Thái, Ðông Hồ, Ðông Hưng, Vân Khánh Ðông… không làng nào có trường hết. Thầy nghĩ coi…
-Hèn chi miệt này chỉ một mình anh Tư là độc giả báo Chim Trời của chúng tôi. Báo có thích hợp không anh Tư?
-Làm báo thì cần nhiều trí óc lắm phải không thầy phái viên? Tiếc là hồi nhỏ cha tôi chết sớm. Hồi đó, ông làm thầy giáo cũng đặt thơ bát cú, tứ cứ. Cha tôi chết, má tôi giữ mấy pho sách, dạy lại tôi. Ðó là sách Quốc Văn Giáo Khoa Thư, thầy còn nhớ không?
Thầy phái viên cười:
-Nhớ chớ. Làm sao mà quên được! Hồi nhỏ tôi hớt “ca rê,” tay xách toòng teng bình mực đi học ở trường làng. Hồi đó, trí óc minh sáng suốt, nhớ dai lắm. Bây giờ lớn tuổi, đầu bạc hoa râm, đi làm ăn rày đây mai đó, nhớ nhà, nhớ trường học, nhớ làng xưa.
Tư Có nói:
-Chắc là thầy muốn nói bài “chốn quê hương đẹp hơn cả” chớ gì?
Rồi chú đọc một hơi:
-Một người đi du lịch đã nhiều nơi. Hôm về nhà, kẻ quen người thuộc, làng xóm, láng giềng đến chơi đông lắm. Một người bạn hỏi: Ông đi du sơn du thủy?
-Ðó đa! Ðó đa! Anh Tư nhớ kỹ quá. Người du lịch mới trả lời: Ở chốn quê hương… từ cái bụi tre ở xó vườn cho đến con đường khúc khuỷu trong làng, cái gì cũng gợi cho tôi những mối cảm tình chứa chan… Bài đó có hình ông già mang kiếng, chống gậy nói chuyện với mấy người khăn đống áo dài.
-Thì hình nào cũng khăn đống áo dài. Trừ ra cái hình thằng nhỏ chăn trâu cầm roi: Ai bảo chăn trâu là khổ… Không, chăn trâu sướng lắm chứ.
Thầy phái viên phụ họa theo như cùng hợp xướng:
-Ðầu đội nón mê như lọng che, tay cầm cành tre như roi ngựa, ngất nghểu ngồi trên mình trâu, tôi nghe chim hót trong chòm cây, mắt trông bướm lượn trên đám cỏ.
Không ai bảo ai, hai người lại nằm xuống lim dim.
Giọng Tư Có nói nhỏ:
-Ngủ chưa, thầy phái viên?
-Ngủ chưa anh Tư?
-Chưa!
-Tôi nãy giờ cũng vậy, muốn ngủ sớm để mai về nhà, mà không thấy mệt.
Im lặng một hồi lâu, rất lâu, Tư Có nói ngậm ngùi sau một tiếng thở dài:
-Biết lấy gì làm sở phí cho thầy. Thầy nói thiệt tình nghe coi. Chắc thầy tới đây thâu tiền.
-Ðâu có! Ðâu có! Mình là bạn đời với nhau.
-Thầy hiểu cảnh tôi. Không lẽ gởi cá lóc, rùa, mật ong… nhờ thầy đem về Sài Gòn gọi là tiền của tôi trả cho nhà báo. Tôi “đăng” là vì ái mộ báo Chim Trời chớ ít đọc lắm. Mấy thầy viết cao quá. Tôi mua để dành về sau cho đủ bộ.
-Anh Tư đừng ngại chuyện đó. Cứ tiếp tục đọc. Lâu lâu dò nơi mục Thư Tín không chừng có lời của tôi thăm hỏi anh Tư. Nếu thấy báo đăng đòi tiền các độc giả, xin anh Tư hiểu rằng đó là nhắc nhở các người khác. Tôi hứa nói lại với ông chủ nhiệm mỗi kỳ gởi tặng anh Tư một số báo, hoài hoài cho tới số chót.
Chú Tư Có vô cùng cảm động…” (sđd 111-116)

Tôi đọc truyện “Tình Nghĩa Giáo Khoa Thư” khi còn ở tuổi đôi mươi. Tuổi trẻ bao giờ cũng nhiều lý tưởng. Tôi và bè bạn vẫn tâm nguyện rằng, sau cuộc chiến, thế hệ của mình sẽ cố góp hết sức để dựng xây những phần đất quê hương (bị lãng quên) như vùng U Minh Hạ.
Hòa bình, tiếc thay, đã không mang lại cuộc sống an bình như mọi người mong muốn. Không những thế, nó còn khiến cho hàng triệu kẻ đã phải liều mạng rời bỏ quê hương, để mưu cầu một cuộc sống khả kham hơn – nơi đất lạ quê người.

Tôi là một trong những kẻ đã (đành đoạn) bỏ đi như thế. Vài chục năm sau, khi tóc đã điểm sương, ở một góc trời xa, tình cờ đọc được bài báo (“Tiếng Kêu Giữa Rừng U Minh Hạ”) của phóng viên Hoàng Trí Dũng mà không khỏi băn khoăn nhớ về quê cũ:

“Tôi đã đến nhiều miền quê nghèo khó vùng sông nước ÐBSCL, nhưng có lẽ chưa lần nào tôi bị ‘sốc’ như chuyến đi lần này. Nơi tôi đến là một vùng quê giáp ranh giữa hai tỉnh Kiên Giang-Cà Mau, cách không xa trung tâm hai thành phố Rạch Giá và Cà Mau, vậy mà đã 30 năm sau ngày đất nước thống nhất vùng quê ấy vẫn còn là bức tranh buồn thảm với nhiều nỗi bức xúc: không điện, đường, trường, không trạm xá, không hộ khẩu, không đất sản xuất…”

“Trái ngược với hình ảnh ấy là cơ ngơi của các quan chức địa phương – những người đang giành giật đất đai của dân. Ðó là chuyện thật ở ngay một góc lâm trường U Minh 2, ấp 4, xã Khánh Hịa, huyện U Minh, tỉnh Cà Mau.”

“Cách đây hai năm một cháu bé tên Hằng, 10 tuổi, con của hai vợ chồng trẻ không may bị bệnh viêm ruột thừa cấp tính, nhưng ở giữa rừng không có trạm y tế, mà lòng kênh trơ đáy khô queo, còn trên bờ thì không có đường đi rốt cuộc đành ngồi nhìn con chết mà bất lực vì không cách nào chuyển đi bệnh viện.”

“Ông chủ nhà Nguyễn Trung Liệt – một lão nông có uy tín trong vùng – vào chuyện: ‘Trên 60 tuổi rồi, hơn chục năm, ba thế hệ với hơn 30 người sinh ra và lớn lên tại khu rừng này, nhưng ngặt một nỗi nhà tui không ai có được tấm hộ khẩu, cũng chẳng hề có giấy chứng minh nhân dân. Người lớn còn đỡ chứ tội nghiệp sắp nhỏ, năm đứa cháu nội ngoại ra đời trong ruột rừng này hiện tại đều thất học như ông cha nó.’”

Chú Ba Vinh thì kêu: “Cả trăm gia đình bà con ở đây khổ lắm, không thua gì thời kỳ Pháp thuộc.”

Chú Ba Vinh (nào đó) tuổi đời – ngó bộ – còn hơi ít nên không biết rõ cảnh sống của dân chúng ở U Minh Hạ vào thời Pháp thuộc. Chớ hồi đó, cứ theo như lời kể của ông già Nam Bộ Sơn Nam, nơi đây đã có người đặt mua dài hạn báo Chim Trời ở tận Sài Gòn, có kẻ giữa bữa giỗ (dám) bàn chuyện quốc sự và lớn tiếng chê bai tờ Lục Tỉnh Tân Văn của nhà nước Lang Sa.

Những chuyện “tầm ruồng” như thế, xem ra, có vẻ như một giấc mơ (đã) xa xôi lắm đối với người dân ở U Minh Hạ – bây giờ. Trong bài phóng sự (thượng dẫn) không nghe phóng viên báo Tuổi Trẻ kể lại chuyện có bữa nhậu lai rai mấy con cá lóc nướng trui với người dân địa phương, và dùng chung với họ một bữa cơm chiều (“ngon làm sao”) như đặc phái viên của báo Chim Trời – hồi đó. Chuyện người ta ăn ở cư xử tử tế với nhau, theo kiểu “Tình Nghĩa Giáo Khoa Thư” (ngó bộ) cũng miễn có luôn.

Ở U Minh Hạ, ngày nay, theo như nguyên văn tường thuật nhà báo Hoàng Trí Dũng: “30 năm sau ngày đất nước thống nhất vùng quê ấy vẫn còn là bức tranh buồn thảm với nhiều nỗi bức xúc: không điện, đường, trường, không trạm xá, không hộ khẩu, không đất sản xuất.” Có chăng chỉ là tiếng kêu gào ai oán, của những người dân khốn cùng và uất hận, vì bị cướp bóc trắng trợn mà thôi.

Sơn Nam, có lẽ, vì tuổi đời đã cao nên không còn nghe và thấy được những tiếng kêu thương và cảnh đời vô vọng (đến thế) từ nơi sinh trưởng của ông. Trên diễn đàn Talawas, tôi cũng nghe nhà văn Lê Phú Khải kể chuyện này:

“Có lần tôi nhờ ông viết một bài cho Ðài Tiếng Nói Việt Nam để kỷ niệm Cách Mạng Tháng Tám ở Nam Bộ. Mấy ngày sau, cũng tại quán cà phê ở Gò Vấp, ông đưa tôi bài ‘Nhớ ngày Cách Mạng Tháng Tám ở U Minh,’ đánh máy bằng cái máy chữ, chữ nhỏ li ti như con kiến. Ðài phát xong tôi thấy ‘tiếc’ quá! Vì chữ nghĩa phát lên trời rồi gió bay đi… Tôi bèn gửi bài đó cho báo Cà Mau. Khi bài báo đó được in trên giấy trắng mực đen ở Cà Mau thì bạn đọc, cán bộ, đồng bào và các nhà nghiên cứu của vùng đất này đều kinh ngạc về trí nhớ của Sơn Nam. Bài báo đó là một tư liệu lịch sử sống động về Cách Mạng Tháng Tám ở U Minh, chưa từng được ai ghi chép lại sinh động như thế. Thư gửi về tòa soạn tới tấp. Xin trích đăng lại đoạn cuối của bài báo đó:

“Tại dinh chủ quận trước kia, cờ đỏ sao vàng bay phấp phới. Từ những thôn xóm hẻo lánh, đồng bào đến dự ngày lịch sử trọng đại. Ðã có ban trật tự sắp xếp chỗ đậu xuồng ghe. Ðồng bào người Khmer cũng đến dự với các sãi áo vàng. Xuồng ghe đậu dài hàng kilômét. Nhiều người trung niên ‘quần bao áo bố’ cõng con trên vai để nó trông lên khán đài. Tiếng loa phát ra vang vang, báo tin đại diện của tỉnh bộ Việt Minh đã đến. Có múa lân. Vài ông lão tụ tập lại, dạy võ thuật cho thanh niên. Loa lại vang lên, khuyên đồng bào yên tâm, cứ chịu đói buổi sáng, sau đó sẽ có phân phát bánh tét, ăn thay cơm. Trời chuyển mưa. Ðồng bào vẫn đứng chịu mưa tại chỗ.”

Câu chuyện này cũng lại khiến tôi liên tưởng đến nhận xét của Giáo Sư Nguyễn Văn Lục về một vị thầy học cũ của mình:

“Trước 1975, ông viết như thể một người nhập cuộc, kẻ lên đường, kẻ làm chứng, người trí thức dấn thân. Ông viết với một tấm lòng nhiệt huyết. Sau 1975, ông viết như một kẻ đứng bên lề, xem đá banh và vỗ tay.”

Sơn Nam qua đời vào ngày 13 Tháng Tám, 2008 nhưng ông đã chết (trong tôi) hơi lâu, trước đó.

————

(*) Sách được in lại (và in “lậu”) tại Hoa Kỳ, tuyệt nhiên không có ghi một chi tiết nào về nhà xuất bản hay năm tái bản.







DÂN MỸ CÒN KỲ THỊ HAY KHÔNG ? (Ngô Nhân Dụng)




Ngô Nhân Dụng
August 29, 2017

Người Mỹ thường hay hãnh diện nghĩ rằng quốc gia họ được lập lên trên những căn bản đạo lý, có thể làm gương cho cả loài người. Bản Tuyên Ngôn Độc Lập đề cao quyền bình đẳng giữa con người, ai cũng phải được sống tự do và mưu cầu hạnh phúc.

Sau biến cố chết người tại Charlottesville (Virginia), các đại biểu Quốc Hội Cộng Hòa cũng như Dân Chủ đã nói rõ không thể chấp nhận phong trào kỳ thị chủng tộc của một nhóm nhỏ người da trắng. Ngoại Trưởng Rex Tillerson cũng mới nói trên ti vi rằng những lời so sánh lúc đầu của Tổng Thống Donald Trump chỉ là “ý khiến riêng của ông.” Ông Tillerson nhấn mạnh: Kỳ thị chủng tộc không phải là điều dân tộc Mỹ coi là giá trị đáng nêu cao. Trong hai lần phát biểu, ông Trump có ý coi đám Tân Quốc Xã, Da Trắng Ưu Việt, và KKK ngang hàng với những người biểu tình phản đối họ. Giữa hai lần đó, Tổng Thống Trump có đọc một bản tuyên cáo lên án các nhóm kỳ thị này.

Nhưng một vị tổng thống Mỹ, ngoài trách nhiệm quản trị quốc gia, xã hội, có bổn phận phải nêu cao một lý tưởng nào cho dân chúng noi theo hay không?

Trong lịch sử Mỹ, các vị tổng thống đều tự nhận trách nhiệm đề cao các quy tắc đạo lý làm gương cho cả nước. Trước mặt thế giới, họ đóng vai đại biểu cho các giá trị dân Mỹ tôn thờ.
Tổng Thống Ronald Reagan nhiều lần dùng hình ảnh một “thị trấn sáng rực trên ngọn đồi” (shining city on a hill) để mô tả nước Mỹ trên trái đất. Trong một bài diễn văn năm 1989, ông Reagan xác định nước Mỹ “vẫn là ngọn hải đăng, là khối nam châm thu hút tất cả những người khao khát tự do…” Giống như năm 1965, Phạm Duy dám mơ ước: “Việt Nam trên đường tương lai, lửa thiêng soi toàn thế giới!”

Khi nước Mỹ tham dự các cuộc đại chiến thế giới trong thế kỷ 20, các tổng thống Wilson và Franklin D. Roosevelt đều nêu lý do nước Mỹ muốn bảo vệ các quyền tự do, bình đẳng và phẩm giá con người. Vì những lý tưởng đó mà quân Mỹ tham chiến, giải phóng các dân tộc mất tự do.

Abraham Lincoln được coi là một vị tổng thống bao dung. Sau cuộc nội chiến 1861-1865 với rất nhiều đau thương và thù hận, ông kêu gọi dân Mỹ hãy băng bó vết thương và “không thù ghét một ai; nhân từ với tất cả; và kiên quyết bảo vệ lẽ phải.”

Cuộc cách mạng tin học ngày nay khiến ai cũng có dịp tiếp cận với tất cả mọi người, biết mọi biến cố, mọi thông tin, mọi quan điểm từ khắp thế giới. Có lẽ dân chúng nước nào cũng thấy cần một vị tổng thống đứng ra làm “ngọn hải đăng” soi sáng các giá trị đạo đức thâm thiết của họ.

Gần đây nhất, Tổng Thống George W. Bush, nói chuyện ở Quốc Hội sau vụ tàn sát 11 Tháng Chín năm 2001, đã cẩn thận nhấn mạnh rằng chiến dịch của ông chống những nhóm khủng bố cực đoan theo đạo Hồi (Islam) không có nghĩa rằng chính phủ ông, và nước Mỹ, chống tôn giáo của họ. Ông Bush gửi một thông điệp chính thức, tới thế giới Hồi Giáo và dân chúng Mỹ: “Chúng tôi kính trọng niềm tin của quý vị. Đó là một tín ngưỡng được bao nhiêu triệu người Mỹ thực hành, cũng như trong bao nhiêu quốc gia là bạn của nước Mỹ. Niềm tin của quý vị dạy điều thiện và hòa bình; những kẻ nhân danh Thượng Đế Allah đi phạm điều ác, chính họ đang báng bổ Đấng Allah.”

Những vị tổng thống Mỹ, trước thời Tổng Thống Donald Trump, đều tìm cơ hội xiển dương đức bao dung trong xã hội, không phân biệt tôn giáo, không kỳ thị chủng tộc, phải tôn trọng quyền bình đẳng giữa các mầu da, các giai cấp, giữa người nam và người nữ, vân vân.

Ông Donald Trump là vị tổng thống đầu tiên tỏ ra không quan tâm đến vai trò đó. Ông có vẻ chú tâm đến vận động tranh cử năm 2020 hơn là đóng vai trò lãnh đạo tinh thần cho dân chúng.

Khi biết những người biểu tình ở Charlottesville trưng cờ Quốc Xã, đả kích người Do Thái, mang súng và những biểu ngữ đề cao chủng tộc da trắng, ông Trump vẫn coi như họ ngang hàng với những người phản đối họ, không có lỗi nào nặng hơn. Ngay lập tức, thủ lãnh của các nhóm Da Trắng Độc Tôn và KKK đã thông báo cho đàn em biết: Ông Trump không chống chúng ta! Họ đã được khuyến khích, tiếp tục con đường họ đang theo. Trước khi đến Charlottesville, lãnh tụ đám Da Trắng Độc Tôn đã từng tuyên bố rằng họ đang làm theo ý muốn của Tổng Thống Trump. Ngày hôm sau, ông Trump đọc một bản tuyên bố chống các chủ trương da trắng độc tôn, nhưng sang một ngày sau đó, ông nhắc lại tất cả những điều ông nói lúc đầu! Ngoài các nhà chính trị, giới lãnh đạo kinh doanh, chỉ huy bốn binh chủng trong quân đội Mỹ đều tỏ thái độ không bằng lòng.

Nhưng còn dân chúng Mỹ thì sao? Họ có sống như các quy tắc bao dung các chủng tộc và tôn giáo như các vị tổng thống trước đây vẫn đề cao hay không?

So sánh các cuộc nghiên cứu dư luận 50 năm gần đây cho ta thấy rất đáng mừng: Dân Mỹ ngày càng tỏ ra có thái độ bao dung rộng lượng đối với những người khác mình, khác trên rất nhiều phương diện, không phải chỉ khác màu da.

Thí dụ, người ta hay đặt câu hỏi: ông/bà nghĩ sao về hôn nhân giữa những người khác chủng tộc? (Interracial marriage, người nghe nghĩ tới mầu da đen hoặc trắng). Trước đây gần 50 năm, cuộc nghiên cứu của viện Gallup cho thấy 73 phần trăm dân Mỹ không chấp nhận người da trắng và da đen lấy nhau, rất nhiều người da đen cũng trong số đó. Đó là năm 1968, chỉ có 20% dân Mỹ coi hôn nhân dị chủng là bình thường.

Nhưng tới năm 2013, tình trạng đã đảo ngược: 87% dân Mỹ coi hôn nhân dị chủng là bình thường, chỉ có 11% vẫn chống.

Theo viện nghiên cứu Pew Research Center thì hiện nay có 7% người Mỹ xác nhận họ lai nhiều chủng tộc khác nhau; tỷ lệ trong giới trẻ cao hơn. Phần lớn dân da mầu không cảm thấy màu da gây trở ngại khi cần thăng tiến trong xã hội. Ba phần tư cho biết mầu da không ảnh hưởng gì tới cuộc sống hàng ngày và công việc họ làm, trong khi 20% còn nghĩ đó là một lợi thế!

Bên cạnh vấn đề chủng tộc, số người Mỹ chấp nhận những cách sống khác mình cũng gia tăng, bao dung cả những hành vi trái ngược với đạo lý và niềm tin của mình. Thái độ của đa số dân Mỹ đã thay đổi nhiều trong các vấn đề như ngừa thai, phá thai, hôn nhân đồng tính theo chiều hướng ngày một rộng lượng hơn.

Những thái độ bao dung đó có khiến xã hội suy đồi hay không?

Song song với những quan niệm sống thay đổi, nước Mỹ cũng hiền hòa hơn.

Hiện nay, tỷ lệ tội phạm và vợ chồng ly dị trong nước Mỹ đã giảm xuống bằng những năm 1970, sau mấy thập niên gia tăng. Năm 2014, tỷ số phụ nữ phá thai đã xuống mức thấp nhất kể từ sau năm 1973, khi Tối Cao Pháp Viện, đi ngược với ý kiến những người Mỹ muốn bảo vệ niềm tin tôn giáo, đã phán rằng quyền phá thai không trái với Hiến Pháp Mỹ.

Trong hơn một thập niên đầu thế kỷ 21, người ta thấy nhiều hiện tượng xấu đã đi xuống: nước Mỹ giảm bớt bạo lực, người Mỹ bớt phá thai, bớt ly dị, và số con hoang, những trẻ sinh ngoài hôn nhân, cũng giảm bớt.

Xã hội Mỹ cải thiện về mặt đạo đức, thấy rõ trong các chỉ số đời sống văn hóa, trong Index of Leading Cultural Indicators được nêu trên đây. Qua các cuộc phỏng vấn, thấy đa số người Mỹ cũng bao dung, rộng lượng hơn đối với người khác.

Hai hiện tượng trên không thể nói cái nào là nhân, cái nào là quả. Cả hai có thể ảnh hưởng hỗ tương lẫn nhau. Cả hai đều là hậu quả của những làn sóng thông tin mở rộng, thông tin đa dạng phơi bầy nhiều sự kiện cũng như quan điểm đối nghịch. Mạng thông tin nối kết người với người. Thông tin cũng giúp nền giáo dục không ngừng cải thiện. Nhờ những tiến bộ đó, tiếng nói của Thiện đang thắng Ác; xóa bỏ dần những thói quen đố kỵ, thù hận, sân si.








BẠN và THÙ (Lê Phan)




Lê Phan
August 26, 2017

Trong nhiều năm, phe cực hữu ở Hoa Kỳ đã được một sự ngấm ngầm ủng hộ và chấp nhận của nước Nga, nhưng Phát Xít Đức thì Nga không thể chấp nhận được.

Các cơ quan truyền thông Nga, vốn ít khi bỏ qua cho một cuộc khủng hoảng của Hoa Kỳ, đã nhanh chóng lên án trước vụ bất ổn đầy tính chủng tộc xảy ra ở Hoa Kỳ hôm tuần rồi, vốn đã chứng kiến một phụ nữ thuộc phe chống bị một người da trắng độc tôn đâm xe chết, theo sau là sự tức giận rộng rãi sau khi Tổng Thống Donald Trump có vẻ tìm cách bênh vực cho những người tham dự cuộc tuần hành. Các chương trình talk show trên truyền hình nhà nước đã dành trọn giờ tốt nhất cho chương trình ngày Chủ Nhật để chĩa thẳng vào vấn để chủng tộc ở Hoa Kỳ. Chương trình rất được hưởng ứng News of the Week, điểm tin tức trong tuần, cho chiếu một tấm bản đồ Hoa Kỳ với 11 cựu tiểu bang từng thuộc chế độ Confederacy của miền Nam, rồi họ nhanh chóng bôi màu đỏ để cho thấy là ông Trump đã thắng tất cả những tiểu bang này trong kỳ bầu cử vừa qua. Rồi thì có những giải thích dài dòng về sự khác biệt giữa tân Phát Xít và Ku Klux Klan.

Nhưng những biểu tượng của Phát Xít Đức trong các cuộc tuần hành ở Charlottesville (Virginia), và suốt cuối tuần qua, hình chữ vạn lộn ngược và cái thập tự bằng sắt, đã trở thành mục tiêu chính của sự tức giận của người Nga. Bà Veronika Krasheninnikova, một thành viên quan trọng của viện dân sự, một hội đồng cố vấn cho Tổng Thống Vladimir Putin, nhận xét: “Ở Nga chúng ta có quá nhiều ảo tưởng về ông Trump. Nay thì rõ là ông hành động với một chủ thuyết của hận thù, bạo động và xâm lăng. Cái mặt nạ sau cùng đã bị gỡ bỏ.”

Truyền thông Nga thường phản ứng một cách sung sướng và cười chế nhạo trước nhiều vụ khi hành động của Hoa Kỳ không theo kịp được những lời lẽ cao quý của mình, và, ở một số khía cạnh, lần này cũng không khác gì. Vụ bất ổn vì lý do chủng tộc ở Ferguson, Missouri, hồi năm 2014, chẳng hạn, được loan truyền tỉ mỉ trong tất cả những chương trình được chiếu trên các đài truyền hình của những “kẻ thù” của Hoa Kỳ, kể cả Iran và Nga, như là bằng cớ cho vị thế mới của Hoa Kỳ là “một quốc gia thất bại.”

Cũng chả có gì đáng ngạc nhiên khi Nga sung sướng trước những thiếu sót của Hoa Kỳ ở ngay lúc này. Liên hệ Mỹ-Nga xuống đến mức tệ hại nhất kể từ những ngày của Chiến Tranh Lạnh. Để phản đối cho vòng trừng phạt mới, tòa đại sứ Hoa Kỳ đang tìm cách giảm số nhân viên xuống 755 người, theo lệnh của ông Putin, vốn nói là họ phải ra đi vào ngày 1 Tháng Chín. Hai tài sản của tòa đại sứ bị đóng cửa. Hôm Thứ Hai tuần rồi, tòa đại sứ Hoa Kỳ ở Moscow nói là họ phải ngưng cấp nhập cảnh vào Hoa Kỳ trong một tuần lễ. Trong một thông cáo, tòa đại sứ nói: “Quyết định của Nga giảm thiểu sự hiện diện ngoại giao của Hoa Kỳ ở đây đặt câu hỏi về sự nghiêm chỉnh của Nga trong việc theo đuổi liên hệ tốt hơn.”

Sự thân thiện cá nhân, vốn đang bị theo dõi điều tra, giữa Tổng Thống Trump và Tổng Thống Putin, vốn bắt đầu tương đối tốt, đã trở thành không thể duy trì nổi nữa, ngay cả có những hứa hẹn cải thiện liên hệ giữa hai nước. Khi tổng thống miễn cưỡng ký vào đạo luật áp dụng những cấm vận mới đối với Nga hồi đầu tháng, ở Nga, cái cảm tưởng như đó là giọt nước làm đầy ly. Kể từ đó, ông Trump bị Thủ Tướng Dmitry Medvedev chê trên Twitter là “yếu” và “kẻ thất bại” trên các cơ quan truyền thông.

Thành ra, khi bóng đen của chế độ Phát Xít ngóc đầu lên ở Hoa Kỳ, Nga nhanh chóng phản ứng.

Cuối tuần qua, một ngày sau khi trang web nổi tiếng của phe tân Phát Xít, Daily Stormer, đã đăng ký tên miền ở Nga sau khi công ty cung cấp dịch vụ GoDaddy đuổi họ ra khỏi, nhưng chính phủ Nga đã gỡ địa chỉ này xuống, nói là nó “tuyên truyền cho những lý tưởng Tân Phát Xít.” Tòa đại sứ Nga ở Washington đã vênh váo khoe khoang. Phát ngôn nhân Nick Lakhonin tweet ra: “Nga làm việc đó chỉ sau vài giờ đối với điều mà (Hoa Kỳ) dung túng trong nhiều năm.” Ông Lakhonin thêm là chủ thuyết Phát Xít “vẫn còn hợp pháp” ở Hoa Kỳ. Tòa đại sứ Nga ở Nam Phi, có vẻ chả có lý do nào cả, tweet hôm cuối tuần rồi một văn kiện lịch sử về chiến thắng của Liên Xô đối với Phát Xít Đức hồi Thế Chiến 2.

Nhưng sự tức giận của Nga về người Mỹ theo chủ nghĩa tân Phát Xít không phải chỉ là một chỉ trích có tính cách cơ hội. Giáo Sư Maria Lipman, một nhà phân tích chính trị ở Moscow, chủ bút của tập san Counterpoint của đại học George Washington, giải thích: “Trước hết và trên hết, bất cứ điều gì xấu xa về Hoa Kỳ cũng được quan chức Nga hớn hở chào đón. Nhưng cũng còn có một sự tức giận cao cả và hữu lý đối với việc sử dụng các biểu tượng của Phát Xít Đức. Chiến thắng của Liên Xô chống lại Phát Xít Đức là một niềm tự hào của tuyệt đại đa số người Nga.”

Nga chia sẻ một liên hệ phức tạp với chế độ Phát Xít Đức của Hitler. Chiến thắng của Liên Xô hồi Thế Chiến 2 với Adolf Hitler, được ăn mừng trên toàn nước Nga mỗi năm với nhiều nghi thức màu mè, và chiến thắng đó đã trở thành một yếu tố định hình cho nước Nga ngày nay, vốn vẫn còn chưa hồi phục về phương diện dân số sau khi mất đi 27 triệu công dân trong cuộc chiến – lớn hơn tất cả sự thiệt hại của các quốc gia tham chiến khác. Dĩ nhiên, không có bao nhiêu chú ý được nêu ra về việc cũng chính Liên Xô đã ký kết thỏa thuận Molotov – Ribbentrop hồi năm 1939, là thỏa thuận để Liên Xô và Đức phân chia Đông Âu, kể cả Ukraine. Nó đã bị Hitler xé bỏ khi cho quân xâm lăng lãnh thổ Nga và ngày nay hiệp ước đó đã bị lờ đi trong sách sử Nga.

Những biểu tượng Phát Xít Đức, như được thấy ở Charlottesville, quả đã đụng vào một vết thương chưa lành của Nga. Nhưng sự phản ứng từ thâm tâm đó không phải liên hệ đến các chủ thuyết kỳ thị hay bài ngoại mà là những cái giơ tay chào kiểu Hitler và chữ vạn lộn ngược mà phe tân Phát Xít ở Hoa kỳ đã phô trương ở cuộc tuần hành của họ. Một loạt những tổ chức cực hữu trên toàn Âu Châu nhận được tài trợ và ủng hộ chính trị từ Moscow, và Nga là nơi hỗ trợ cho nhiều tổ chức theo kiểu tân Phát Xít, ủng hộ dân Slave, đặt nền tảng trên hận thù chủng tộc. Nhưng những tổ chức này tránh không có những cử chỉ hay biểu tượng trực tiếp liên hệ với chủ thuyết Phát Xít. Cách đây ba năm, ông Putin chính thức ra luật khiến các hành động như tìm cách biện minh cho chủ thuyết Phát Xít hay phổ biến việc chối bỏ cuộc thảm sát Do Thái là một tội, nhưng các nhà tranh đấu cấp tiến thì bảo đó chỉ là một phương tiện mới để giới hạn tự do ngôn luận.

Sự tức giận của quần chúng Nga đối với phong trào Phát Xít đóng một vai trò trong cuộc chiến ở Ukraine. Bộ máy tuyên truyền của nhà nước Nga thường diễn tả cuộc chiến hiện nay ở Ukraine, nơi những tay súng được Moscow ủng hộ đang chiến đấu chống lại Ukraine ở phía Đông, là chống lại một lực lượng Phát Xít. Những nhà tranh đấu cho Ukraine, chẳng hạn, thường tôn trọng ông Stepan Bandera, một người theo chủ nghĩa quốc gia Ukraine chống lại cả Phát Xít lẫn Liên Xô, nhưng Nga bảo ông có cảm tình với Phát Xít. Tuyên truyền này thật thô sơ nhưng gây sợ hãi và thành công – và căn bản cho sự sợ hãi là vì hành động của những người ủng hộ ông Bandera, như chào kiểu Hitler ở một số các cuộc biểu tình ủng hộ Ukraine và bán các sản phẩm Phát Xít ở các khu chợ ở Kiev – rất thực.

Russia Today mà ngày nay chỉ còn được biết dưới ký hiệu RT, một cơ quan thông tấn bằng tiếng Anh do điện Kremlin tài trợ, so sánh cuộc tuần hành ở Charlottesville giống như những cuộc biểu tình ở Ukraine trong những năm gần đây. RT viết: “Cùng những biểu tượng Phát Xít đó, tuần hành rước đuốc, chỉ có tường thuật khác.” Ý muốn nói truyền thông Tây phương là đạo đức giả khi gọi những người Mỹ là “tân Phát Xít” nhưng không gọi những người đội nón rước đuốc ở Ukraine như vậy.

Thành ra, Tổng Thống Trump có vẻ không thể vừa muốn thân Nga nhưng lại vừa dung túng cho tân Phát Xít ở Hoa Kỳ, hay làm cả hai.






View My Stats