Bùi
Mẫn Hân - Project-Syndicate
Dịch giả: Đỗ Kim
Thêm
21/07/2020
https://baotiengdan.com/2020/07/21/sai-lam-ve-dia-chinh-tri-trung-quoc-lam-canh-tu-dao-ho-chon-minh/
Lời người dịch: Tác giả cảnh báo các nhận định về địa chính trị của Trung Quốc trong
các lĩnh vực giáo dục, nhân quyền, du lịch, an ninh cho Hồng Kông và hoạt động
của doanh nghiệp Hoa Vi đối với Anh quốc, Hoa Kỳ, Úc và Nhật Bản là sai lầm,
nhưng không đề cập hai nguy cơ khác có liên quan đến Việt Nam, đó là tranh chấp
Biển Đông và vùng hạ lưu sông Mekong.
Viễn cảnh Trung Quốc sẽ
tiếp tục trỗi dậy và thách thức nguyên trạng khu vực trong thời điểm đại dịch
Covid-19 là khó lường đoán. Nhưng nếu không lo đối phó với các diễn biến mới
này, Việt Nam sẽ phải gánh chịu hiểm hoạ nghiêm trọng.
***
Tranh chấp Biển
Dông
Sau ngày 13/7/2020, khi Bộ
Ngoại giao Mỹ ra tuyên bố “Lập trường của Hoa Kỳ về các yêu sách biển ở Biển Đông”,
bác bỏ các đòi hỏi chủ quyền của Bắc Kinh trên vùng biển này, tình trạng căng
thẳng Mỹ-Trung leo thang.
Diễn biến mới nhất là 8
chiến đấu cơ của Trung Quốc hiện diện tại đảo Phú Lâm, thuộc quần đảo Hoàng Sa,
trong khi một nhóm tàu trực thuộc hai hàng không mẫu hạm USS Ronald Reagan và
USS Nimitz cũng đang tập trận trong khu vực.
Hoa Kỳ yêu cầu Trung Quốc
minh bạch hơn trong tiến trình đàm phán về Bộ Quy tắc ứng xử (COC), để bảo đảm
văn bản này có hiệu quả tích cực, trong khi tuân thủ các nguyên tắc trong Công
ước của Liên Hiệp quốc về Luật Biển (UNCLOS). Trong bối cảnh này, Khối ASEAN cần
phải bày tỏ quan điểm dứt khoát hơn với Trung Quốc.
Đó cũng là lập trường của
các Bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ, Nhật, Úc về Biển Đông. Họ nhấn mạnh đến các đàm
phán xây dựng COC phải phù hợp với UNCLOS.
Mỹ không có tranh chấp về
lãnh thổ trong khu vực biển Đông, nhưng Mỹ, Nhật, Úc, Ấn Độ và các nước khác ở
Đông Nam Á có những lợi ích chiến lược khi các tàu dân sự và quân sự đi lại giữa
Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương. Do dó, tất cả có thể hợp tác trên căn bản chung
để bảo vệ lợi ích tự do hàng hải.
Qua thái độ cứng rắn này,
Hoa Kỳ muốn trấn an các đồng minh và đối tác Đông Nam Á, nhất là đối với Việt
Nam. Với các cam kết dứt khoát và rõ ràng, Hoa Kỳ khuyến khích các nước tranh
chấp nên giải quyết vấn đề qua khuôn khổ của UNCLOS và COC.
Phía Trung Quốc tuyên bố,
họ mong muốn sớm hoàn tất COC. Tuy nhiên, tiến trình đàm phán diễn ra quá chậm
chạp. Tháng 8/2019, Khối ASEAN và Trung Quốc thông qua Dự thảo làm cơ sở cho
đàm phán (Single Draft COC Negotiating Text, SDNT). Ngoài ra, không có tiến triển
nào đáng kể. Trong Quốc không có thực tâm chung quyết vấn đề trong khi cố tình
gây chia rẽ các nước thành viên trong khối ASEAN.
Dù đuợc ủng hộ, nhưng Việt Nam đã không tham khảo ý kiến của Hoa Kỳ và
các nước về một phương sách pháp lý khả thi, đó là khởi động tố quyền theo
nguyên tắc UNCLOS. Ngược lại, Việt Nam tạo
một tiền lệ tồi tệ là chấp nhận bồi thường cho Repsol của Tây Ban Nha và
Mubadala của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Sau đó, liên doanh Rosneft
Việt Nam đã đồng ý hủy một hợp đồng khoan với Noble Corporation. Cã hai thiệt hại
to tát này xuất phát từ sức ép của Trung Quốc.
Trong thời điểm khó khăn
toàn diện do đại dịch Covid-19 gây ra, Việt Nam tiếp tục làm tiêu hao ngân sách
cần thiết cho các mục tiêu hồi phục kinh tế. Nhưng chi phí khổng lồ cho chiến
lược quốc phòng là trầm trọng hơn, vì mất tiền là trước và sau đó là mất biển.
Địa chính trị của
lưu vực sông Mê Kông
Quyền kiểm soát thượng
nguồn Mê Kông của Bắc Kinh và một chuỗi các đập nước trong nội địa đã hoặc đang
xây dựng, giúp Trung Quốc có lợi thế quan trọng. Cũng giống như COC và UNCLOS
trong tranh chấp Biển Động, giải quyết vấn đề cần phải đặt trong khuôn khổ của
luật pháp quốc tế, đó là Công ước LHQ về Luật Sử
dụng các Nguồn nước Quốc tế không vì Mục đích Đi lại (UN Convention on the Law
of the Non-Navigational Uses of International Watercourses). Nhưng
Việt Nam là một đất nước hạ nguồn bị ảnh hương trực tiếp và khối ASEAN đã không
quan tâm đến cơ sở pháp lý để làm cho đối sách thích hợp.
An ninh nguồn nước, đặc
biệt là với tác động của biến đổi khí hậu trở thành một vấn đề sinh tử cho dân
chúng trong vùng. Thiếu nước làm cho các trung tâm dân cư lớn không còn điều kiện
sống còn. Thảm hoạ của Đập Tam Hiệp và ngập nước mặn ở miền Tây Nam Bộ là một
thực tế thương đau cho các nạn nhân vô tội. Có nhiều cảnh báo quốc tế về nguy cơ nghiêm trọng này,
nhưng Việt Nam vẫn chưa có phản ứng nào.
Tóm lại, Việt Nam có những
sai lầm trong khi nhận định về nguy cơ địa chính trị và không có ý chí chính trị
để đối phó. Điều này khiến việc dự đoán tương lai của Việt Nam trở nên hết sức
dễ dàng: Giống như Trung Quốc, Việt Nam cũng đang tự đào hố chôn mình.
Sau đây là bản dịch bài
viết của GS Bùi Mẫn Hân:
***
Quyết định của Anh cấm doanh nghiệp Hoa Vi sử dụng mạng
5G của họ, đó chỉ là thất bại ngoại giao mới nhất của Trung Quốc. Vì vậy, khi
các nhà lãnh đạo Trung Quốc suy nghĩ về cách đối phó với Vương quốc Anh, họ nên
tuân thủ quy tắc đầu tiên về cái hố: Khi rơi trong một cái hố, hãy ngừng đào
sâu thêm.
Quyết định của Anh cấm
doanh nghiệp Hoa Vi sử dụng mạng 5G đã giáng cho Trung Quốc một đòn đau. Cho đến
gần đây, Trung Quốc vẫn tin là Vương quốc Anh tuân theo các quyết định trước,
đó là cho phép gã khổng lồ viễn thông Trung Quốc cung cấp thiết bị không quan
trọng của mạng lưới 5G cho Anh.
Nhưng hai việc phát triển
gần đây đã đưa tới một quyết định như vậy là không thể duy trì. Đầu tiên là việc
Hoa Kỳ leo thang chiến cuộc với Hoa Vi. Trong tháng Năm, Hoa Kỳ đã ban hành lệnh
mới cấm các nhà cung cấp sử dụng công nghệ Mỹ cung cấp chất bán dẫn cho Hoa Vi
. Do công nghệ Hoa Kỳ được sử dụng để sản xuất các chất bán dẫn tiên tiến mà
các sản phẩm là của Hoa Vi, bao gồm các cơ sở chính của 5G, nên nguồn cung của
doanh nghiệp sẽ bị cắt, khiến việc sản xuất thiết bị 5G trong tương lai gần như
là không thể.
Viễn cảnh cho một nhà
cung cấp chủ yếu của mạng 5G tại Anh sẽ không còn có thể xây dựng và duy trì hệ
thống của mình, là mối đe dọa nghiêm trọng hơn nhiều so với việc rình rập tiềm
năng của Trung Quốc. Không có chính phủ nào có trách nhiệm đủ khả năng để đương
đầu với một rủi ro như vậy. Vì vậy, những ngày đen tối của Hoa Vi gần kề, ngay
sau khi chính phủ Mỹ bóp cò súng vào tháng Năm. Câu hỏi duy nhất là khi nào Thủ tướng Boris Johnson báo
hung tin cho Chủ tịch Tập Cận Bình.
Sự phát triển thứ hai
giúp Johnson dễ dàng hơn trong việc chấp nhận lệnh cấm Hoa Vi, đó là việc Trung
Quốc áp đặt luật mới về an ninh quốc gia đối với Hồng Kông. Pháp chế hà khắc
này được đề xuất vào cuối tháng Năm và được thông qua bởi Quốc hội bù nhìn
Trung Quốc vào ngày 30 tháng 6, nó đã chấm dứt quy chế tự trị của thuộc địa cũ
của Anh trong tất cả các mục đích thực tiễn.
Từ quan điểm của Vương quốc
Anh, hành động của Trung Quốc là vi phạm trắng trợn Bản Tuyên bố chung
Trung-Anh năm 1984 về Hồng Kông, trong đó bao gồm Trung Quốc cam kết tôn trọng
và bảo vệ hệ thống pháp lý và quyền tự do dân sự của thành phố trong 50 năm sau
khi thay đổi với sự cai trị của Trung Quốc vào năm 1997.
Các nhà lãnh đạo Trung Quốc
có thể nghĩ rằng, Vương quốc Anh quá yếu để chống trả. Rõ ràng, họ đã sai lầm.
Vương quốc Anh đã quyết định có lập trường về Hồng Kông và Hoa Vi là một mục
tiêu dễ dàng và rõ ràng.
Trung Quốc có thể bị cám dỗ
để chống trả, và dường như có rất nhiều đòn bẫy. Trung Quốc có thể siết chặt
các doanh nghiệp của Anh đang giao thương tại Trung Quốc. Ví dụ như HSBC, một
ngân hàng khổng lồ của Anh dễ bị tổn thương một cách đặc biệt khi bị gây áp lực
bởi vì hoạt động của tập đoàn này tại Hồng Kông, chiếm hơn một nửa lợi nhuận và
một phần ba doanh thu. Trung Quốc cũng có thể cắt giảm các giao dịch tài chính
mà họ thực hiện thông qua Luân Đôn và giảm số lượng sinh viên Trung Quốc mà họ
gửi đến các trường cao đẳng và đại học ở Vương quốc Anh.
Nhưng các biện pháp trả
đũa như vậy, cho dù rất hấp dẫn, cuối cùng, sẽ có tác dụng ngược lại. Thúc đẩy
HSBC ra khỏi Hồng Kông chắc chắn sẽ hủy hoại thành phố như một trung tâm tài
chính toàn cầu, bởi vì Trung Quốc sẽ không thể tìm được một ngân hàng toàn cầu
khác để đảm nhận vai trò quan trọng của mình. Với những căng thẳng ngày càng siết
chặt giữa Mỹ và Trung Quốc, thật khó tưởng tượng rằng Trung Quốc sẽ ủng hộ Citi
hay JPMorgan Chase như một người kế nhiệm cho HSBC.
Tương tự như vậy, các biện
pháp hạn chế học tập tại Vương quốc Anh sẽ làm tổn thương cho Trung Quốc nhiều
hơn. Hiện tại, khoảng 120.000 người Trung Quốc đang học tại Anh. Thách thức đối
với Trung Quốc là có rất ít lựa chọn thay thế tốt nếu họ muốn gửi sinh viên đi
học một nơi nào khác. Hoa Kỳ đang xem xét hạn chế sinh viên Trung Quốc dựa trên
lý do an ninh quốc gia. Trung Quốc đã đe dọa Úc sẽ giảm số lượng khách du lịch
và sinh viên Trung Quốc. Các trường đại học Canada, hiện có khoảng 140.000 sinh
viên Trung Quốc, có khả năng hạn chế. Việc tranh chấp Trung Quốc và Canada
trong việc dẫn độ bà Mạnh Vãn Châu, Giám đốc Tài chính của doanh nghiệp Hoa Vi,
sang Hoa Kỳ, dường như làm cho khả năng Trung Quốc gửi thêm sinh viên đến đó
khó khả thi.
Điều này chỉ minh họa cho
một thực tế đáng lo sợ mà Tập Cận Bình hiện đang phải đối mặt: Trung Quốc nhanh
chóng mất bạn ngay khi họ cần bạn nhất. Chỉ trong vài tháng qua, mối quan hệ của
Trung Quốc với Ấn Độ đã bị giáng một đòn nặng nề sau cuộc đụng độ đẫm máu tại
biên giới khiến ít nhất 20 binh sĩ Ấn Độ (và một số lượng binh sĩ Trung Quốc
không xác định) thiệt mạng. Để trừng phạt Úc vì dám kêu gọi một cuộc điều tra
quốc tế về nguồn gốc của COVID-19, Trung Quốc đã áp thuế đối với lúa mạch Úc và
đe dọa các biện pháp trừng phạt khác. Vào ngày 14 tháng 7, Bộ Ngoại giao Trung
Quốc đã tố cáo Sách trắng Quốc phòng gần đây của Nhật Bản bằng ngôn ngữ khắc
nghiệt khác thường, làm dấy lên nghi ngờ về mối quan hệ mà Tập Cận Bình đã cố gắng
khởi động để xích lại gần nhau với Thủ tướng Shinzo Abe.
Các nhà lãnh đạo Trung Quốc chịu trách nhiệm với chính họ vì sự cô lập
quốc tế ngày càng gia tăng. Với
ý thức thổi phồng sức mạnh của mình, với một bàn tay yếu đuối, họ đã vung tay
quá đà và thúc đẩy các nước thân thiện hoặc trung lập như Anh, Canada, Ấn Độ và
Úc vào vòng tay của Hoa Kỳ, hiện nay là đối thủ về địa chính trị của Trung Quốc.
______
Bùi Mẫn Hân (Minxin Pei) là giáo sư môn Công quyền học tại Claremont McKenna
College và là Thành viên cao cấp không thường trú của Quỹ Marshall, Hoa Kỳ.
*
NGUỒN :
Jul 16, 2020
No comments:
Post a Comment