Ukraine đối mặt với nạn
tham nhũng và hỗn loạn chính trị giữa lửa đạn
Viên Đăng Huy, biên dịch - NGHIÊN CỨU QUỐC TẾ
Khi các điều
tra viên chống tham nhũng Ukraine công bố loạt băng ghi âm mới nhất về các quan
chức cấp cao vào ngày 19/8, điều gây sốc nhất lại chính là mức độ trắng trợn
trong những cuộc trao đổi. “Hắn nói rằng đánh bại tham nhũng là một cách tiếp cận
sai lầm”, giọng của Iryna Mudra, Phó Chánh Văn phòng Tổng thống Volodymyr
Zelensky, vang lên khi nhắc đến một người đàn ông giấu tên. “Cần phải hệ thống
hóa và kiểm soát nó.” Những kế hoạch bất chính được thúc đẩy gấp gáp vì “ai đó ở
cấp trên đang dậm chân thúc giục”. Các chủ ngân hàng ban đầu tỏ ra dè dặt trước
ý tưởng phá luật bỗng trở thành những “đứa con cưng… bò tới như những chú mèo
con” sau khi được các quan chức cấp cao nói chuyện. Tham nhũng không được xem
như một scandal ngoại lệ mà như một phần của quy trình làm việc thường ngày. Những
đoạn ghi âm khó có thể xuất hiện vào một thời điểm tồi tệ hơn: Nga đang leo
thang chiến dịch không kích tàn khốc, trong khi ông Zelensky phải đối mặt với
thách thức trực diện nhất từ trước tới nay đối với vị thế lãnh đạo của mình — đến
từ một người từng là thành viên nội các.
Mykhailo
Fedorov, cựu Bộ trưởng Quốc phòng bị cách chức vào tháng 7 sau xung đột với các
tướng lĩnh cấp cao nhất, đã tung ra một video thách thức Zelensky tổ chức bầu cử
vào tối trước khi cuộc điều tra mới được công bố. Có lẽ đây không phải sự trùng
hợp. Cả hai sự việc đều diễn ra ngay trước khi quốc hội dự kiến bỏ phiếu phê
chuẩn người kế nhiệm Fedorov, Yevhenii Khmara. Cuộc bỏ phiếu sau đó diễn ra
suôn sẻ với tỷ lệ 312-2. Trong bài phát biểu dài chín phút, Fedorov chế giễu giới
lãnh đạo đất nước vì sự yếu kém và tham nhũng, đồng thời kêu gọi tổ chức bầu cử
để “khởi động lại” hệ thống. Cho tới nay, lời kêu gọi này nhận được phản ứng lạnh
nhạt từ công chúng Ukraine, vốn phần lớn đồng tình với Zelensky rằng một cuộc bầu
cử trong thời chiến sẽ là một “cơn sóng thần”. Tuy nhiên, Fedorov đã phá vỡ một
điều cấm kỵ và làm nổi bật cảm giác đang lan rộng trong một bộ phận chính quyền
rằng một cuộc thanh trừng chính trị lớn có thể sắp diễn ra.
Cuộc điều
tra tập trung vào hai chiến dịch có liên quan, mang mật danh “Forrest Gump” và
“Femida”. Các điều tra viên cho rằng một số thành viên Văn phòng Tổng thống đã
điều hành một đường dây rửa tiền nhằm huy động 150 triệu hryvnia, tương đương
khoảng 3,4 triệu USD, để đóng tiền bảo lãnh cho Herman Haluschenko, cựu Bộ trưởng
Tư pháp từng bị truy tố trong một vụ án tham nhũng trước đó. Các quan chức bị
cáo buộc đã xâm nhập hệ thống đăng ký nhà nước để chiếm quyền sở hữu một số
công ty, rồi sử dụng chúng để huy động vốn. Theo các nguồn tin từ Ngân hàng Quốc
gia Ukraine, lãnh đạo cấp cao tại Sense Bank — ngân hàng trước đây thuộc sở hữu
của Nga và được quốc hữu hóa năm 2023 — đã tắt phần mềm chống rửa tiền để các
giao dịch có thể hoàn tất. Các cuộc điều tra này khiến Kyrylo Budanov, Chánh
Văn phòng Tổng thống và là cấp trên trực tiếp của Mudra, rơi vào tình thế khó xử.
Cả Budanov lẫn Mudra đều không phải những người rõ ràng được hưởng lợi từ việc
Haluschenko được tại ngoại; trên thực tế, Haluschenko được cho là đối thủ không
đội trời chung của Budanov. Ông này đã bị giam nhiều tháng, và các báo cáo cho
thấy có thể đang chuẩn bị hợp tác với cơ quan điều tra.
Các cơ
quan chống tham nhũng của Ukraine — gồm Cục Chống Tham nhũng Quốc gia (NABU),
Viện Công tố Chống Tham nhũng Chuyên trách (SAPO) và Tòa án Chống Tham nhũng Cấp
cao (VAKS) — trong những năm gần đây đã trở thành một trung tâm quyền lực độc lập
đáng gờm. Tháng 7/2025, họ đã sống sót sau nỗ lực của tổng thống nhằm sáp nhập
họ vào những thể chế dễ kiểm soát hơn, đúng lúc các cơ quan này đang điều tra
những người gần gũi nhất với Zelensky. Các cuộc biểu tình đã buộc tổng thống phải
đảo ngược quyết định. Nhưng áp lực chưa bao giờ chấm dứt, đặc biệt đè nặng lên
Oleksandr Klymenko, người đứng đầu SAPO và nổi tiếng cứng rắn. Các băng ghi âm
cho thấy giới chức đặc biệt e ngại Klymenko, khi Mudra tỏ ra lo lắng trước khả
năng ông tái đắc cử: “Tôi nói cho anh biết, ông ta sẽ ở lại thêm một nhiệm kỳ,
thêm bảy năm nữa, và tất cả chúng ta sẽ tiêu đời.”
Những người
ủng hộ cho rằng các cơ quan chống tham nhũng đã trở thành đối trọng cần thiết
trước quyền lực ngày càng tập trung của Zelensky, trong bối cảnh quốc hội, nội
các và phe đối lập đều suy yếu. Nhưng những người khác lo rằng các cơ quan này
đã tự biến mình thành một quyền lực đứng trên luật pháp, có thể tự quyết định
thời điểm và cách thức làm chao đảo chính phủ. “Về cơ bản, họ là một chính phủ
song song”, một quan chức cấp cao phàn nàn. Ngay cả những người gần gũi với
NABU cũng thừa nhận cơ quan này ngày càng mang màu sắc chính trị, và lưu ý rằng
không có lý do thủ tục nào buộc các băng ghi âm phải được công bố đúng ngày quốc
hội bỏ phiếu cho người kế nhiệm Fedorov. “Luật pháp trao cho họ quyền tiếp cận
những khoảnh khắc riêng tư nhất của chính trị và đời sống con người,” một cựu
điều tra viên nói. “Nguy hiểm nằm ở chỗ nó có thể trở thành một vũ khí chính trị.”
Các cuộc đấu
đá chính trị có thể sẽ trở nên dữ dội hơn trong những tuần tới. “Một khi bước
sang tháng 10, trời sẽ lạnh hơn và mọi thứ sẽ đồng loạt chệch hướng,” một quan
chức cấp cao nhận định. “Một số nhân vật chủ chốt ở đây là những kẻ ngốc, và rất
nhiều người hiểu điều đó.” Theo vị quan chức này, Zelensky vẫn tỏ ra lạc quan đến
mức khó hiểu, nhưng “đã bắt đầu nhận ra” rằng tình hình đang trở nên xấu đi.
Ukraine sẽ bước vào mùa đông thời chiến thứ năm với mức độ dễ tổn thương lớn
hơn hẳn những năm trước, trong bối cảnh thiếu hụt tên lửa phòng không và phải đối
mặt với chiến dịch leo thang của Nga nhằm phá hủy cơ sở hạ tầng cũng như các mục
tiêu kinh tế dân sự.
Việc Nga gần
đây chuyển sang nhắm vào tàu dân sự đã gần như làm tê liệt các cảng nước sâu của
Ukraine đúng thời điểm vụ mùa cần được xuất khẩu. Nếu các nỗ lực ngoại giao
không thể mở lại tuyến hàng hải, thiệt hại kinh tế có thể lên tới 10-12 tỷ USD,
tương đương gần 5% GDP. Tại cuộc họp báo ngày 22/8, Zelensky tiết lộ ngân sách
quốc phòng đang thiếu hụt 27 tỷ USD do những khoản chi ngoài dự kiến. Khoản thiếu
hụt này khó có thể là điều hoàn toàn bất ngờ đối với tổng thống. Việc ông công
bố nó vào thời điểm này có thể nhằm làm suy giảm uy tín của Fedorov trong thời
gian ông này giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng.
Cho đến
khi bị cách chức, Fedorov vẫn là một người trung thành với tổng thống. Đoạn
video vừa qua cho thấy ông giờ đây đã trở thành một đối thủ. Văn phòng Tổng thống
đang nhìn nhận ông rất nghiêm túc. Một cuộc thăm dò chưa công bố mà The
Economist tiếp cận được, thực hiện ngay trước khi cuộc điều tra mới và
video của Fedorov xuất hiện, cho thấy nhân vật 35 tuổi này đứng thứ ba trong một
cuộc bầu cử tổng thống giả định với 16% lựa chọn đầu tiên. Zelensky dẫn đầu với
21%, cựu Tổng tư lệnh Valery Zaluzhny đứng thứ hai với 18%, còn Budanov xếp thứ
tư với 8%. Những con số này hiện hoàn toàn mang tính giả định: tổ chức bầu cử
dưới tình trạng thiết quân luật là bất hợp pháp và người dân Ukraine hiện cũng
không muốn bầu cử. Nhưng điều đó có thể thay đổi nếu hỗn loạn chính trị kéo
dài.
Fedorov vẫn
chưa chính thức tuyên bố tranh cử. Các đồng minh của ông cho biết ông dự định
chia thời gian giữa chính trị và lĩnh vực kinh doanh quốc phòng, có thể thông
qua việc thành lập một quỹ đầu tư quốc phòng. Trong buổi gặp báo chí hôm thứ Bảy,
cựu cấp trên của ông tỏ ra đầy suy tư. “Tôi thực sự đã và vẫn có thái độ rất
tích cực đối với Mykhailo,” Zelensky nói, rồi bổ sung rằng ông cho rằng Fedorov
đang dính líu tới “những thứ không hợp pháp”. Nhiều người Ukraine có lẽ cũng sẽ
nói điều tương tự về một phần không nhỏ tầng lớp chính trị của họ.
---------------------------------
Có thể
bạn quan tâm:
1.
Volodymyr Zelensky: Từ diễn viên hài
thành tổng thống thời chiến
2.
Tổng thống Zelensky: Mỗi chúng tôi là
một chiến binh, chúng tôi sẽ chiến đấu đến cùng!
3.
Công thức hòa bình khiếm khuyết cho cuộc
chiến tại Ukraine
4.
Chiến lược chiến tranh mới của Ukraine
đang phát huy tác dụng
5.
Hội nghị G7 hé mở cánh cửa ngoại giao
tại Ukraine
6.
Chiến lược đằng sau trận chiến giành Crimea
7.
Bộ chỉ huy mới của Ukraine đối mặt với
ba thử thách đầu tiên
8.
Thành công của Ukraine có ý nghĩa gì đối
với phương Tây?
No comments:
Post a Comment