THẾ GIỚI HÔM NAY : 04/03/2026 (The Economist)

 

THẾ GIỚI HÔM NAY : 04/03/2026

The Economist 

Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch  -  Nghiên Cứu Quốc Tế  

04/03/2026

https://nghiencuuquocte.org/2026/03/04/the-gioi-hom-nay-04-03-2026/

 

Israel bắt đầu một làn sóng “tấn công diện rộng” mới vào cơ sở hạ tầng của Iran. Trước đó, nước này tuyên bố đã tiêu diệt một chỉ huy của Lực lượng Quds, nhánh hành động ở nước ngoài của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, vốn được cho là đã phối hợp với lực lượng Hezbollah ở Lebanon. Trong khi đó, Mỹ cho biết họ đã tấn công gần 2.000 mục tiêu tại Iran kể từ khi chiến tranh nổ ra. Mỹ cũng công bố danh tính 4 binh sĩ thiệt mạng trong một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái ở Kuwait.

 

Donald Trump khẳng định Mỹ sẽ “ngay lập tức” cung cấp bảo hiểm cho các hãng tàu đi qua Eo biển Hormuz, tuyến đường thương mại huyết mạch mà Iran tuyên bố phong tỏa hôm thứ Hai, và hải quân sẽ hộ tống các tàu chở dầu nếu cần thiết. Tổng thống Mỹ cũng nói rằng ông ra lệnh tấn công Iran vì tin rằng nước này sẽ ra đòn trước – tuyên bố này mâu thuẫn với Ngoại trưởng Marco Rubio, người vào hôm thứ Hai đã nói rằng Mỹ lo ngại sự trả đũa nhằm đáp trả một kế hoạch tấn công của Israel. Trump cũng cho biết sẽ cắt đứt quan hệ thương mại với Tây Ban Nha sau khi nước này từ chối cho Mỹ quyền tiếp cận các căn cứ quân sự của mình.

 

Một lễ tang tập thể được tổ chức cho các học sinh và giáo viên thiệt mạng trong vụ việc mà Iran khẳng định là cuộc không kích bằng tên lửa của Mỹ nhắm vào một trường nữ sinh ở Minat. Chính quyền Iran cho biết 165 người đã thiệt mạng. Bộ Tư lệnh Trung tâm của Mỹ cho biết họ đang xem xét các báo cáo về việc một ngôi trường bị trúng đạn. Trong khi đó tại Dubai, lãnh sự quán Mỹ đã bốc cháy sau khi được cho là bị một máy bay không người lái của Iran tấn công.

 

Giá dầu tiếp tục tăng vọt trong khi chứng khoán châu Á lại giảm mạnh. Hom qua, chỉ số FTSE 100 của Anh đã giảm 3% và S&P 500 của Mỹ đóng cửa giảm gần 1%. Việc giá dầu và khí đốt tăng cao làm dấy lên những lo ngại về lạm phát, đẩy lợi suất trái phiếu toàn cầu lên cao và làm giảm kỳ vọng của các nhà giao dịch về việc cắt giảm lãi suất.

 

Chỉ số nhà quản lý mua hàng (PMI) của Trung Quốc – thước đo tâm lý của các nhà sản xuất – đã giảm xuống mức thấp nhất trong 4 tháng qua, đạt 49,0 vào tháng 2. Con số này giảm so với mức 49,3 vào tháng 1 (bất kỳ mức nào dưới 50 đều cho thấy sự suy giảm). Tổng cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc đổ lỗi cho kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài một cách bất thường. Tin tức không mấy vui vẻ này xuất hiện ngay khi Quốc hội Trung Quốc đang họp để quyết định các mục tiêu kinh tế cho năm tới.

 

Giám đốc OpenAI, Sam Altman, cho biết công ty trí tuệ nhân tạo này sẽ thay đổi một thỏa thuận đã ký với Bộ Chiến tranh của Mỹ nhằm hạn chế việc sử dụng các công cụ của họ để giám sát người dân Mỹ. Hai bên đạt được thỏa thuận này ngay sau khi chính quyền Trump cấm các cơ quan liên bang sử dụng công nghệ của Anthropic, phòng thí nghiệm AI đối thủ, vì công ty này từ chối cho phép sử dụng các sản phẩm của mình vào mục đích giám sát hàng loạt trong nước.

 

Khoảng 507 triệu trẻ em trong độ tuổi từ 5 đến 19 sẽ bị béo phì hoặc thừa cân vào năm 2040, theo Liên đoàn Béo phì Thế giới (WOF), tăng so với mức 419 triệu hiện tại. Con số này sẽ chiếm 26% nhóm tuổi, so với khoảng 21% như hiện nay. WOF ước tính rằng ít nhất 120 triệu trẻ em trong độ tuổi đi học sẽ có những dấu hiệu ban đầu của các bệnh mãn tính do cân nặng gây ra. Các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình đang chứng kiến tốc độ tăng trưởng tỷ lệ béo phì nhanh nhất.

 

Con số trong ngày: 6 điểm phần trăm, là khoảng cách mà Tisza, đảng đối lập ở Hungary, dẫn trước đảng Fidesz của Viktor Orban trong các cuộc thăm dò tính đến ngày 27/02.

 

TIÊU ĐIỂM

 

Cơn ác mộng năng lượng đang hiện hữu

Khi lập mô hình về một cuộc chiến liên quan đến Iran, xác nhà phân tích năng lượng từ lâu đã lo sợ hai diễn biến: một là Cộng hòa Hồi giáo sẽ tấn công các quốc gia láng giềng giàu dầu mỏ, và hai là việc phong tỏa Eo biển Hormuz, nơi có một phần ba lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển và một phần năm lượng khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu đi qua mỗi ngày.

 

Giờ đây, cả hai điều đó đang đồng thời xảy ra. Iran đã tấn công các cơ sở năng lượng ở Ả Rập Saudi, Qatar, Kuwait, và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, đội quân tinh nhuệ của Iran, đã tuyên bố phong tỏa Hormuz và các tàu thuyền đi qua đã bị tấn công. Hậu quả là giá năng lượng tăng mạnh. Iraq đang cạn kiệt không gian lưu trữ lượng dầu bị dồn ứ và đang phải cắt giảm sản lượng; Kuwait cũng có thể làm điều tương tự. Các khách hàng châu Á đã bắt đầu tìm đến những nguồn cung khác để thay thế lượng dầu và khí đốt không còn mua được từ Vùng Vịnh, đẩy giá cả tăng cao trên toàn cầu. Hiện vẫn chưa rõ liệu lời hứa của Donald Trump về việc cung cấp bảo hiểm và triển khai hải quân hộ tống các tàu chở dầu ở Vùng Vịnh có mang lại nhiều tác dụng giúp lưu thông dầu mỏ trở lại hay không. Những hậu quả kinh tế từ cú sốc năng lượng này có thể sẽ rất sâu rộng.

 

Cuộc tranh giành quyền lực mới của Iran

 

Các cuộc oanh tạc của Mỹ và Israel cùng tình trạng cắt đứt internet khiến việc nắm bắt tình hình dư luận ở Iran trở nên khó khăn. Chế độ này vẫn bị nhiều người căm ghét. Nhưng trong lúc bom đạn trút xuống, những người phản kháng đã phải thu mình lại ở trong nhà. Trên đường phố Iran, sự thương tiếc dành cho Đại giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei – người bị sát hại vào thứ Bảy – đã làm lu mờ đi nỗi đau đớn dành cho hàng ngàn người biểu tình bị giết hại vào tháng 1 theo lệnh của ông ta.

 

Một chế độ đang suy yếu bỗng tìm thấy mục đích sống mới dưới làn đạn. Chủ nghĩa bài Mỹ và bài Do Thái, từng là những hệ tư tưởng cũ, nay lại có thêm sức mạnh mới. Những hạn chế mà Khamenei từng áp đặt lên các lực lượng vũ trang Iran nay đã được gỡ bỏ. Và những người có quan điểm chính trị cứng rắn, được tiếp thêm sức mạnh bởi chiến tranh, dường như đã thay thế các nhà cải cách trong cuộc đua chọn người kế nhiệm vị trí lãnh đạo tối cao của Khamenei. Những bàn tán về một cuộc chuyển giao có kiểm soát – hoặc về việc hàn gắn rạn nứt với Mỹ, vốn là đặc trưng của chế độ này từ năm 1979 – đã phai nhạt. Ứng viên sáng giá nhất lúc này là Alireza Arafi, một giáo sĩ do chính Khamenei bồi dưỡng, người từng điều hành một chủng viện chuyên đào tạo sinh viên nước ngoài để xuất khẩu cách mạng.

 

Cuộc chiến tại Iran gây tổn hại cho Ukraine như thế nào?

 

Tổng thống Ukraine, Volodymyr Zelensky, kỳ vọng các cuộc đàm phán ba bên với Mỹ và Nga sẽ vẫn diễn ra trong tuần này bất chấp chiến tranh bùng nổ ở Trung Đông. Chế độ Iran là đồng minh của Điện Kremlin, và đã cung cấp công nghệ máy bay không người lái cho các lực lượng vũ trang Nga. Tuy nhiên, cuộc chiến này có thể gây ra những hậu quả tiêu cực cho Ukraine. Giá dầu cao hơn sẽ mang lại phần nào sự nhẹ nhõm cho nền kinh tế đang gặp nhiều sức ép của Nga. Và nhu cầu đối với tên lửa đánh chặn phòng không của Mỹ từ phía Israel và các đồng minh Vùng Vịnh của Mỹ đồng nghĩa với việc sẽ có ít tên lửa hơn dành cho Ukraine.

 

Dù vậy, tình hình đang khả quan hơn đôi chút cho Ukraine trên chiến trường. Tổng tư lệnh lực lượng vũ trang nước này, Oleksandr Syrsky, khẳng định quân đội của ông đã giành lại được nhiều lãnh thổ hơn trong tháng 2 so với những gì Nga chiếm được. Mùa xuân đến mang theo hy vọng xoa dịu phần nào cho những người dân thường bị Nga dồn vào đường cùng trong cái lạnh thông qua các cuộc tấn công không ngừng nghỉ vào lưới điện của Ukraine. Tuy nhiên, rất khó để đạt được tiến triển trong các cuộc đàm phán.

 

Quốc hội Trung Quốc nhóm họp

 

Tuần này, “Lưỡng hội” của Trung Quốc – kỳ họp thường niên của cơ quan lập pháp là Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (Quốc hội) và cơ quan cố vấn của nó, Hội nghị Hiệp thương Chính trị Nhân dân – sẽ chính thức bắt đầu tại Bắc Kinh. Ngày mai, Thủ tướng Lý Cường dự kiến sẽ trình bày các mục tiêu của đất nước trong năm tới trước hơn 2.900 đại biểu tại kỳ họp Quốc hội. Ông có thể sẽ cắt giảm mục tiêu tăng trưởng GDP hàng năm của Trung Quốc từ mức “khoảng 5%” (như trong ba năm qua) xuống còn 4,5-5%, trong bối cảnh thị trường bất động sản đang suy thoái kéo dài.

 

Kế hoạch 5 năm tiếp theo của Trung Quốc, bao trùm giai đoạn từ 2026 đến 2030, cũng sẽ được công bố trong kỳ họp lần này (thường kéo dài khoảng một tuần) để các đại biểu thông qua. Bản kế hoạch sẽ vạch ra định hướng cho giới lãnh đạo về hầu như mọi vấn đề, từ việc khuyến khích những người tiêu dùng đang dè dặt của Trung Quốc chi tiêu nhiều hơn, cho đến việc thúc đẩy tỷ lệ sinh. Nhưng trọng tâm sẽ là đạt được tự chủ trong các công nghệ mà nước này hiện vẫn phải phụ thuộc vào thiết bị hoặc bí quyết của nước ngoài, chẳng hạn như chất bán dẫn và động cơ máy bay.