JIMMY LAI LÃNH 20 NĂM TÙ : CHIẾC ĐINH CUỐI VÀO QUAN TÀI DÂN CHỦ HỒNG KÔNG (Thụy My / RFI)

 

Jimmy Lai lãnh 20 năm tù : Chiếc đinh cuối đóng vào quan tài dân chủ Hồng Kông  

Thụy My  -  RFI

Đăng ngày: 11/02/2026 - 13:21

https://www.rfi.fr/vi/%C4%91i%E1%BB%83m-b%C3%A1o/20260211-jimmy-lai-l%C3%A3nh-20-n%C4%83m-t%C3%B9-chi%E1%BA%BFc-%C4%91inh-cu%E1%BB%91i-%C4%91%C3%B3ng-v%C3%A0o-quan-t%C3%A0i-d%C3%A2n-ch%E1%BB%A7-h%E1%BB%93ng-k%C3%B4ng

 

Bản án 20 năm tù đối với ông trùm truyền thông 78 tuổi Jimmy Lai gần như là án chung thân, khép lại mọi hy vọng về đối lập Hồng Kông. Tại Ukraina, drone Nga truy sát thường dân Kherson như một cuộc săn người, châu Âu được kêu gọi « đa liên kết » trong thế giới phân mảnh, còn tại Iran, sau khi dìm biểu tình trong biển máu, chính quyền tiếp tục làm tiền thân nhân các nạn nhân.

 

HÌNH :

Xe tù chở ông Lê Trí Anh (Jimmy Lai) đến tòa án Tây Cửu Long, Hồng Kông ngày 09/02/2026. REUTERS - Tyrone Siu

 

Bản án tử chính trị cho ông Lê Trí Anh

 

Tất cả các nhật báo Pháp ngày 10/02/2026 đều có bài viết về sự kiện nhà đấu tranh nổi tiếng của Hồng Kông, ông Lê Trí Anh, 78 tuổi, bị kết án 20 năm tù giam vì cáo buộc « thông đồng với các thế lực nước ngoài ». Đây là bản án nặng chưa từng thấy tại Hồng Kông trong khuôn khổ « luật an ninh quốc gia » do Trung Quốc áp đặt sau các đợt biểu tình khổng lồ làm rung chuyển đặc khu năm 2019. Tám người khác trong đó có sáu là cựu lãnh đạo nhật báo Apple Daily - bị đóng cửa năm 2021 - cũng lãnh án từ 6 đến 10 năm tù.

 

Le Figaro nhận xét, ông Lê Trí Anh sẽ gần 100 tuổi nếu một ngày nào đó tìm lại được tự do ở Hồng Kông. Les Echos coi đây là án chung thân, trong phiên tòa chỉ kéo dài chưa đầy 10 phút để khép lại một vụ án mà theo với thời gian đã trở thành biểu tượng của bàn tay sắt Bắc Kinh siết chặt lại Hồng Kông. Hy vọng gần như đã tắt từ năm ngoái cho số phận của người công dân Anh - sinh tại Hoa lục, di tản sang Hồng Kông khi mới 12 tuổi, làm giàu trong lãnh vực thời trang và truyền thông.

 

Bản án còn là cú đòn cho Anh quốc, vào lúc Luân Đôn tìm cách sưởi ấm lại mối quan hệ với Bắc Kinh. Vào tháng Giêng, thủ tướng Keir Starmer đã nêu ra trường hợp ông Lê Trí Anh với Tập Cận Bình trong chuyến thăm Hoa lục. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng cho biết đã trao đổi với ông Tập tháng 10 năm ngoái. Nhưng Bắc Kinh vẫn coi là « chuyện nội bộ », ông Lê Trí Anh là công dân Trung Quốc dù gia đình khẳng định ông chỉ sở hữu duy nhất hộ chiếu Anh.

 

Trong phòng xử, bà Theresa Lai, vợ của bị cáo, cựu hồng y Giuse Trần Nhật Quân (Joseph Zen), các nhà ngoại giao Hoa Kỳ và châu Âu tỏ ra bất lực. Nhà nghiên cứu Jean-Pierre Cabestan của Asia Centre nói với Le Figaro : « Ông Lê Trí Anh trả giá thay cho những người khác. Bản án nặng nề này là lời cảnh báo cho tất cả những ai muốn thay đổi chế độ chính trị ở Hồng Kông. Điều này chứng tỏ đảng lo sợ mọi diễn biến hòa bình hướng về dân chủ, muốn giết chết từ trong trứng mọi toan tính ».

 

« Ủy ban ái quốc » và sự cáo chung của mô hình « nhất quốc lưỡng chế »

 

Trả lời phỏng vấn Libération, chuyên gia Marc Julienne của IFRI nhấn mạnh bản án 20 năm tù cho ông Lê Trí Anh chẳng khác nào bản án tử. Luật an ninh quốc gia được Bắc Kinh thông qua trong khi đây là thẩm quyền của Hội đồng Lập pháp, tức Quốc hội Hồng Kông, như vậy theo Hiến pháp Hồng Kông là vi hiến. Và luật này hết sức mơ hồ, trao cho an ninh Trung Quốc quyền hành rộng rãi, đứng trên luật pháp của đặc khu.

 

Hồng Kông thuộc về Anh quốc cho đến năm 1997, sau đó theo nguyên tắc nhất quốc lưỡng chế, có hệ thống thuế khóa, hải quan, pháp luật riêng, văn hóa cũng khác biệt. Một sự chuyển đổi chính trị diễn ra về hướng dân chủ, chính trong bối cảnh đó mà báo chí tự do chỉ trích chính quyền phát triển, một nền báo chí mà ông Lê Trí Anh và tờ Apple Daily của ông là đại diện.

 

Liệu đây có phải là bước ngoặt trong việc đàn áp Hồng Kông hay không ? Theo ông Marc Julienne, đây là sự tiếp diễn chuỗi đàn áp của chế độ toàn trị. Bản án được tuyên sau phiên xử kéo dài hai năm, và ông chủ Apple Daily bị bắt từ năm năm trước. Trường hợp Lê Trí Anh được nói đến nhiều vì ông là chủ một tờ báo lớn và có hệ thống quan hệ quốc tế rộng rãi. Nhưng thực tế từ hai tháng qua đã có một số lớn nhà đấu tranh dân chủ trẻ tuổi lần lượt phải ra tòa và bị kết án, một số đang ngồi tù.

 

Trong khi đó, Bắc Kinh đã cải cách hệ thống bầu cử, thành lập một loại « ủy ban thẩm định lòng ái quốc ». Các ứng cử viên muốn tranh cử phải được ủy ban này đánh giá sự gắn bó với mẫu quốc, tất nhiên là với các tiêu chí do Bắc Kinh ấn định. Giờ đây không thể còn đối lập ở Hồng Kông. Lê Trí Anh là nhân vật quan trọng cuối cùng bị kết án, và phán quyết này là chiếc đinh cuối đóng vào quan tài dân chủ Hồng Kông.

 

Ukraina : Drone Nga biến đường phố Kherson thành bãi săn người

 

Liên quan đến chiến tranh ở Ukraina, Le Figaro có bài phóng sự đầy xúc động, cho biết tại Ukraina, đường phố Kherson bị trở thành nơi drone Nga săn lùng con người để sát hại chẳng khác nơi săn bắn thú hoang. Bài viết bắt đầu bằng cảnh bà Natalia nhìn lên trời rồi vội vã chạy đến núp dưới một bóng cây, khi thiết bị chống drone kêu lên.

 

Cũng như hầu hết cư dân Kherson, người phụ nữ 76 tuổi sử dụng thành thạo các công cụ phát hiện và gây nhiễu drone Nga. Từ khi các lưới chống drone được giăng mắc vài mét trên cao các con đường và giao lộ thành phố, người dân đã có thể đi đến một số nơi trước đây là tử địa, nhưng nguy cơ chết người vẫn rình rập. Một tiếng nổ vang lên từ xa : drone Nga đánh vào một trạm xe buýt gần một ngôi chợ làm hai người bị thương.

 

Sau khi sống qua cơn ác mộng bị chiếm đóng, tại Kherson bị quân Vladimir Putin chiếm ngày 01/03/2022, đến ngày 11/11/2022 dân thành phố hân hoan mừng ngày giải phóng nhờ chiến dịch phản công thắng lợi. Nhưng nỗi vui mừng không kéo dài tại « thành phố của những anh hùng », nhanh chóng trở thành địa ngục dưới hỏa lực của Nga. Rút sang bờ phía đông dòng Dniepr, quân Nga oanh kích Kherson không ngơi nghỉ. Thành phố 300.000 dân nay chỉ còn 60.000.

 

Le Figaro nhắc lại sau khi rơi vào tay quân xâm lược, Kherson chứng tỏ vô cùng can đảm. Đám đông biểu tình ngày nào cũng cầm cờ Ukraina xuống đường, leo lên xe tăng Nga kêu gọi họ trở về nước. Những hình ảnh ngoan cường này tràn ngập mạng xã hội, làm dấy lên lòng yêu nước nơi nhiều người Ukraina, và giờ đây Kremlin cay cú làm mọi cách để trả thù.

 

600.000 quả đạn và thành phố của những anh hùng

 

Người dân chết trước bậc thềm nhà, hoặc do một quả đạn cối bắn vào một bùng binh, hay một drone tấn công lối ra một ngôi chợ. Thống đốc Kherson Oleksandr Prokudin cho biết : 

 

« Từ khi được giải phóng, quân Nga đã bắn 600.000 quả đạn vào thành phố chúng tôi, riêng trong năm 2025 là 235.000 đạn pháo và 400 quả bom dẫn đường, sát hại 1.050 thường dân gồm cả trẻ em. Phân nửa số nạn nhân bị drone nhắm đến ».

 

Trong năm 2025, bệnh viện nằm gần Dniepr nhất đã phải chữa trị cho 1.000 thường dân, và bản thân bệnh viện cũng bị lãnh 50 quả đạn, hỏa tiễn và drone – một tội ác chiến tranh, 44 bác sĩ y tá bị thương và 5 tử vong. Phòng phẫu thuật phải chuyển xuống tầng hầm. Quân Nga sử dụng drone rình rập người dân để tấn công và truy sát, độc ác đến nỗi nếu bị thương chỉ có cách giả chết để được buông tha.

 

Kostiantyn, 25 tuổi, nhân viên bưu điện, ra về khi hết giờ làm việc vào 19 giờ, trốn trong một tòa nhà khi nghe tiếng rít của drone. Hồi lâu không nghe gì nữa, anh ra đường thì drone Nga phóng ngay một quả rốc-kết vào, Kostiantyn phải nằm mẹp không động đậy, chờ drone địch bay đi mới ẩn vào nơi khác và gọi cấp cứu. Anh mở điện thoại cho nhà báo Pháp xem vụ mình bị tấn công được đăng trên một kênh Telegram Nga với chú thích đầy chế giễu.

 

Evgueni, 51 tuổi phải đóng cửa tiệm, bốn năm nay sống nhờ tiền tiết kiệm. Tuần trước khi mang đồ giúp mẹ từ chợ về, ông bị một drone tự sát truy đuổi đến tận nhà, dù người điều khiển drone thấy rõ có một bà cụ. Quân Nga còn chờ đội ngũ cứu hộ đến để tấn công họ. Từ 2023, đã có 60 xe cấp cứu bị đánh trúng, 6 nhân viên cứu hộ y tế bị thiệt mạng và 60 bị thương. Nhờ 250 kilomet lưới đánh cá do ngư dân vùng Bretagne của Pháp gởi đến, che phủ 100 kilomet đường, đã cứu được nhiều sinh mạng, nhưng vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu. Trong chuyến thăm Pháp tháng 11/2025, tổng thống Volodymyr Zelensky đã đến tận nơi để cảm ơn các ngư phủ.

 

 

Châu Âu trước thế giới phân mảnh : Đa liên kết hay bị nuốt chửng

 

Nhìn chung về địa chính trị, Le Monde nhận định « Trong một thế giới bị phân chia thành nhiều mảnh, châu Âu nên đa liên kết ». Đối mặt với Donald Trump, liệu châu Âu có nên hướng về các nước phương Nam ? Đây là thông điệp mà thủ tướng Canada Mark Carney đã gửi đến tại Diễn đàn Davos (Thụy Sĩ) vào ngày 20/01.

 

Davos năm 2026 sẽ không được nhớ đến vì các chiến lược địa chính trị tương lai, mà vì sự kết thúc của một ảo tưởng. Đó là một thế giới chủ yếu do Hoa Kỳ và các đồng minh điều khiển, và các quốc gia khác cho đến nay dường như chỉ đứng bên lề. Trong ngày khai mạc 19/01 ông Donald Trump đã đe dọa chiếm Greenland bằng vũ lực. Bị căng thẳng tột độ, các quốc gia thành viên Liên Hiệp Châu Âu (EU) dường như bị tê liệt trước viễn cảnh những đòn tiếp theo từ tổng thống Mỹ sẽ giáng xuống.

 

 

« Nếu không ngồi vào bàn ăn… »

 

Cuối cùng châu Âu đã được đánh thức bởi một đồng minh, cũng bị đe dọa bởi người hàng xóm Mỹ : Canada. Thủ tướng Mark Carney nói bằng tiếng Pháp - như để bày tỏ sự phản kháng đối với tổng thống Mỹ, mặc dù các bài phát biểu tại Davos thường bằng tiếng Anh – về sự sự sụp đổ của trật tự thế giới. Các cường quốc không còn bị ràng buộc bởi bất kỳ điều gì, làm những gì mình muốn, và các nước yếu phải chịu đựng hậu quả. Ông kêu gọi liên kết giữa các quốc gia bậc trung, với một câu làm người ta nhớ mãi : « Nếu bạn không được ngồi vào bàn ăn, bạn sẽ nằm trong thực đơn ».

 

Ông Mark Carney không chỉ thừa nhận châu Âu và các đồng minh bị suy giảm vị thế thành cường quốc tầm trung, mà còn khôi phục lại ý tưởng « không liên kết ». Các nước thuộc địa cũ trong thập niên 60 từng kêu gọi không chọn lựa giữa phương Tây và Liên Xô, thủ tướng Canada cổ vũ các quốc gia châu Âu và phương Tây không đứng sau một trong ba đế quốc – Mỹ, Trung Quốc và Nga – mà liên kết hợp tác « đa dạng » để làm nên « một điều gì đó tốt đẹp hơn ».

 

Tất nhiên, bối cảnh không giống như chiến tranh lạnh, và mục tiêu không phải là chống lại chủ nghĩa thực dân. Hơn nữa, EU và các đồng minh sở hữu sức mạnh kinh tế, ngoại giao, quân sự, và các thể chế vững mạnh, điều mà các nước « thế giới thứ ba » hồi đó còn thiếu. Muốn vậy châu Âu phải áp dụng cùng một logic « đa liên kết », mà các nước phương Nam và cả Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc : liên kết với nhiều nơi mà không đứng về phía một khối nào. Phải suy nghĩ theo một cách khác, không còn là trung tâm hệ thống quốc tế mà là một trong nhiều nhân tố.

 

 

Iran : Sau biển máu đến những hóa đơn lạnh lùng

 

Sara, một nhà thiết kế Iran lưu vong sang Thổ Nhĩ Kỳ nói với Le Figaro : « Họ đã giết bạn tôi hai lần ». Một người bạn thời tuổi nhỏ của cô đi biểu tình đêm 08/01 bị bắn vào ót, cha mẹ anh đi khắp các bệnh viện mới tìm được xác nhưng phải trả tiền viên đạn đã giết chết con mình mới được nhận xác. Hàng ngàn người thân của các nạn nhân bị sát hại phải trả số tiền tương đương 3.000 đến 10.000 euro để đem thi thể về chôn cất. Gia đình những người đi biểu tình phải đến tòa thị chính để « bồi thường thiệt hại » cho Nhà nước (pa-nô bị gỡ, thùng rác bị đốt, trụ sở chính quyền bị hư hại…).

 

Một thanh niên cho biết anh phải nộp khoảng 500 euro, gấp 8 lần lương công nhân để được thả. Một nhân chứng khác ở Chiraz thấy nhiều người dài xếp hàng dài trước một trụ sở chính quyền khu phố, hỏi ra mới biết họ đi nộp 1.500 đến 5.000 euro để con mình được trả tự do. Những ai không có tiền đóng rất lo sợ vì gần đây các cáo buộc « thù địch với Thượng đế » tăng cao – một « tội danh » vừa mơ hồ vừa phi lý, có khung hình phạt đến tử hình.