NGÀY ĐÁNG XẤU HỖ NHẤT TRONG LỊCH SỬ HOA KỲ (Robert Reich)

 

Ngày đáng xấu hổ nhất trong lịch sử Hoa Kỳ

Robert Reich

Dương Lệ Chi dịch

05/01/2026

https://baotiengdan.com/2026/01/05/ngay-dang-xau-ho-nhat-trong-lich-su-hoa-ky/#google_vignette

 

Lời giới thiệu từ Tiếng Dân: Ông Robert Reich, cựu Bộ trưởng Lao động Hoa Kỳ, từng là giáo sư, luật sư và học giả kinh tế, lâu nay thường xuyên lên tiếng về các vấn đề lao động và bất bình đẳng thu nhập.

 

Bài viết dưới đây của ông không chỉ nhằm nhắc nhở các thế hệ sau về một ngày lịch sử không được phép quên, mà còn là lời cảnh báo nghiêm khắc về sự mong manh của nền dân chủ: Ngay cả ở một quốc gia luôn tự coi mình là hình mẫu dân chủ. Mối nguy lớn nhất không chỉ nằm ở bạo lực trong ngày 6/1/2021, mà ở những nỗ lực có tổ chức nhằm làm cho biến cố đó trở nên “bình thường”, bị xóa nhòa hoặc bị đảo ngược trong ký ức tập thể.

 

Dù một số chi tiết trong bài phản ánh góc nhìn và lập luận chính trị của tác giả, thông điệp cốt lõi khó có thể phủ nhận: Khi sự thật bị thay thế bằng dối trá, khi kẻ kích động bạo lực được khoác lên vai chiếc áo nạn nhân, thì nền dân chủ không sụp đổ trong khoảnh khắc, mà nó bị bào mòn từng ngày bởi sự thờ ơ và quên lãng.

 

Vì thế, ngày 6 tháng 1 không chỉ là câu chuyện riêng của nước Mỹ, mà nó là lời cảnh tỉnh mang tính phổ quát: Dân chủ không thể tự tồn tại nếu người dân không kiên quyết bảo vệ sự thật và đòi hỏi trách nhiệm lịch sử. 

 

                                                         ***

 

Chúng ta sẽ không bao giờ quên, và chúng ta cũng sẽ không để cho đất nước này hay thế giới quên.

 

Ngày mai, đúng 5 năm, là ngày đáng xấu hổ nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.

 

Chúng ta không được phép để Donald Trump thuyết phục nước Mỹ rằng chuyện đó chưa từng xảy ra, hoặc rằng ông ta vô tội; cũng không được để ông ta đánh lạc hướng sự chú ý của quốc gia khỏi lễ kỷ niệm 5 năm về những gì đã diễn ra vào ngày hôm đó.

 

Chưa đầy ba tuần trước, Jack Smith, cựu công tố viên đặc biệt của Bộ Tư pháp Hoa Kỳ, đã ra điều trần trước Ủy ban Tư pháp Hạ viện và tuyên thệ rằng:

 

Cuộc điều tra của chúng tôi đã thu thập được bằng chứng vượt qua mọi nghi ngờ hợp lý rằng Tổng thống Trump đã tham gia vào một âm mưu hình sự nhằm lật ngược kết quả cuộc bầu cử năm 2020 và ngăn cản việc chuyển giao quyền lực một cách hợp pháp”.

 

Lý do duy nhất khiến Donald Trump hiện nay không ngồi sau song sắt là vì Jack Smith đã hủy bỏ vụ án sau khi Trump đắc cử nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, do phán quyết của Tối cao Pháp viện trong vụ án Trump v. Hợp Chúng quốc Hoa Kỳ — bản án do Chánh án John Roberts viết và được năm thẩm phán khác tán thành, trong đó có ba người do chính Trump đề cử — đã ngăn cản việc truy tố một tổng thống đương nhiệm.

 

Hãy dừng lại và suy ngẫm điều này.

 

Mặc dù việc chuyển giao quyền lực một cách ôn hòa là cốt lõi của nền dân chủ Mỹ, Trump đã tìm mọi cách lật ngược kết quả bầu cử năm 2020. Và giờ đây, ông ta lại một lần nữa là tổng thống.

 

Năm năm trước, vào ngày 6 tháng 1 năm 2021, khi Phó Tổng thống Mike Pence bước vào Điện Capitol, ông phải đối mặt với một chiến dịch gây áp lực dữ dội từ Trump.

 

Trump và tay chân của ông ta đã ép buộc các thống đốc và các quan chức bầu cử trên khắp cả nước nhằm thay đổi kết quả bầu cử theo hướng có lợi cho Trump. Họ còn dụ dỗ những người trung thành ở năm bang chiến địa ký vào các giấy chứng nhận giả, tuyên bố sai sự thật, rằng họ là những đại cử tri “được bầu chọn hợp pháp và đủ tư cách”.

 

Pence sắp sửa bác bỏ các phiếu đại cử tri giả mạo đó. Khi ông bắt đầu kiểm phiếu đại cử tri, hàng ngàn người ủng hộ Trump — nhiều người trong số họ có vũ trang — đã tràn vào Điện Capitol. Một số kẻ hô vang khẩu hiệu đòi “treo cổ Mike Pence” vì ông từ chối ngăn chặn việc chứng nhận kết quả bầu cử.

 

Họ trực tiếp kéo đến từ cuộc mít-tinh do Trump tổ chức tại Ellipse, nơi Trump tiếp tục lặp lại lời dối trá rằng cuộc bầu cử đã bị đánh cắp và kích động đám đông: “Nếu quý vị không chiến đấu đến cùng, thì các quý vị sẽ không còn đất nước nữa”.

 

Theo cáo trạng hình sự: “Sau khi thông tin được công bố vào chiều ngày 6 tháng 1 rằng, Phó Tổng thống sẽ không gian lận để thay đổi kết quả bầu cử, một đám đông rất lớn và giận dữ —gồm nhiều cá nhân đã bị bị cáo [Trump] lừa dối, khiến họ tin rằng Phó Tổng thống có thể và sẽ thay đổi kết quả — đã tấn công bạo lực vào Điện Capitol và làm gián đoạn tiến trình”.

 

FBI ước tính có từ 2.000 đến 2.500 người đã xâm nhập tòa nhà Quốc hội trong cuộc tấn công, một số tham gia phá hoại và cướp bóc, kể cả các văn phòng của các dân biểu Quốc hội. Những kẻ bạo loạn còn tấn công cảnh sát Điện Capitol. Chúng chiếm giữ phòng họp trống ở Thượng viện, trong khi lực lượng liên bang cố thủ để bảo vệ khu vực Hạ viện đã được sơ tán.

 

Trong vòng 36 tiếng đồng hồ, năm người đã thiệt mạng. Một người bị cảnh sát bắn chết; một người chết vì sốc thuốc; ba người chết vì đau tim hoặc đột quỵ, trong đó có một sĩ quan cảnh sát qua đời một ngày sau khi bị đám đông tấn công. Nhiều người khác bị thương, bao gồm 174 cảnh sát. Bốn sĩ quan khác từng tham gia ứng phó với cuộc tấn công đã tự sát trong vòng bảy tháng sau đó.

 

Pence nói sau đó: “Donald Trump đã sai. Tôi không có quyền lật ngược kết quả bầu cử. Và những lời nói liều lĩnh của ông ta đã đặt gia đình tôi cũng như tất cả những người có mặt tại Capitol hôm đó vào vòng nguy hiểm. Tôi biết lịch sử sẽ buộc Donald Trump phải chịu trách nhiệm”.

 

Một tuần sau vụ tấn công, Hạ viện đã luận tội Trump vì kích động nổi loạn. Tháng 2 năm 2021, sau khi ông rời nhiệm sở, Thượng viện bỏ phiếu 57–43 ủng hộ kết tội nhưng không đạt đủ đa số hai phần ba theo yêu cầu, dẫn đến việc Trump được tuyên trắng án.

 

Sau đó, các Thượng nghị sĩ Cộng hòa đã chặn dự luật thành lập một ủy ban điều tra độc lập, lưỡng đảng về vụ tấn công, buộc Hạ viện phải tự thành lập một ủy ban đặc biệt.

 

Sau 18 tháng điều tra, với hơn 1.000 nhân chứng và chín phiên điều trần công khai được truyền hình trực tiếp, ủy ban đặc biệt của Hạ viện xác định, Trump là “nguyên nhân trung tâm” của cuộc tấn công Điện Capitol do đám đông ủng hộ Trump gây ra.

 

Ủy ban — gồm bảy dân biểu Dân chủ và hai dân biểu Cộng hòa — đã nhất trí bỏ phiếu đề nghị Bộ Tư pháp truy tố Trump vì tìm cách lật ngược kết quả bầu cử năm 2020.

 

Sau cuộc điều tra của công tố viên đặc biệt thuộc Bộ Tư pháp, Trump bị truy tố với bốn tội danh vào tháng 8 năm 2023.

 

Như tôi đã nói, tất cả các cáo buộc này đã bị hủy bỏ sau khi Trump tái đắc cử tổng thống.

Trong số 1.424 người bị truy tố liên bang liên quan đến vụ bạo loạn, 1.010 người đã nhận tội và 1.060 người đã bị kết án và thụ án tù. Enrique Tarrio, khi đó là chủ tịch nhóm Proud Boys, nhận bản án nặng nhất: 22 năm tù.

 

Sau khi trở lại nắm quyền tổng thống, Trump đã ân xá cho tất cả những người này.

 

Lịch sử bị bóp méo

 

Trump và những kẻ tay sai của ông ta trong Đảng Cộng hòa kể từ đó đã quảng bá một phiên bản lịch sử xét lại — giảm nhẹ mức độ bạo lực, lan truyền các thuyết âm mưu, và mô tả những kẻ bị truy tố là con tin và những người tử vì đạo.

 

Trump đã cố gắng tô vẽ lại các sự kiện bạo lực đó như là “ngày của tình yêu”.

 

Ngày 8 tháng 12 năm 2024, trong cuộc phỏng vấn truyền hình đầu tiên kể từ cuộc bầu cử năm 2024, Trump tuyên bố các thành viên của ủy ban Hạ viện điều tra vụ bạo loạn “nên bị bỏ tù”.

 

Chúng ta không bao giờ được quên. Chúng ta phải dạy cho con cháu mình, cho mọi thế hệ người Mỹ trong tương lai biết điều gì đã xảy ra vào ngày 6 tháng 1 năm 2021 — để, như Mike Pence hy vọng, “lịch sử sẽ buộc Donald Trump phải chịu trách nhiệm”.

 

Ngày 6 tháng 1 năm 2021 là ngày đáng xấu hổ nhất trong lịch sử Hoa Kỳ. Nó phải được ghi nhớ như một ngày ô nhục — cũng như kẻ phản bội đã từ chối chấp nhận kết quả bầu cử và kích động cuộc tấn công vào Điện Capitol Hoa Kỳ: Donald J. Trump.