Liệu bà
Sanae Takaichi có thể 'làm Nhật Bản vĩ đại trở lại'?
William Sposato - Foreign
Policy
Viên Đăng Huy, biên dịch
https://nghiencuuquocte.org/2026/02/14/lieu-ba-sanae-takaichi-co-the-lam-nhat-ban-vi-dai-tro-lai/
HÌNH : https://nghiencuuquocte.org/wp-content/uploads/2026/02/Takaichi-2.jpg
Canh
bạc của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi khi tổ chức bầu cử sớm ngay sau khi
nhậm chức đã mang lại kết quả mỹ mãn. Nó mang về cho Đảng Dân chủ Tự do (LDP) một
chiến thắng áp đảo lịch sử, giúp bà Takaichi thực sự rảnh tay trong việc đối trọng
với Trung Quốc, xoa dịu Tổng thống Mỹ Donald Trump và tung ra các gói cứu trợ
cho cử tri đang khốn đốn vì lạm phát tăng cao.
Cuộc
bầu cử cũng mang lại sức sống mới cho LDP, đảng đã cầm quyền lâu đời nhưng từng
rơi vào tình cảnh bi đát sau kết quả thảm hại trong cuộc bầu cử tháng 10 năm
2024, khi LDP cùng đối tác liên minh đã mất thế đa số tại Hạ viện, cơ quan quyền
lực nhất trong Quốc hội Nhật Bản. Với sự trỗi dậy của các đảng phái mới thiên hữu
và có hình ảnh truyền thông thu hút hơn, đã từng có những lời bàn tán rằng triều
đại của LDP (vốn lãnh đạo đất nước suốt 64 năm trong 70 năm qua) có thể sẽ đi đến
hồi kết.
Tuy
nhiên, tương tự như Đảng Cộng hòa tại Mỹ, LDP mới trên thực tế là đảng của một
người, ít nhất là vào lúc này. Bước vào cuộc bầu cử Chủ nhật vừa qua, bà
Takaichi sở hữu tỷ lệ ủng hộ cao ngất ngưỡng từ 57-68%, so với mức chỉ 30% của
toàn đảng nói chung.
Sức
hút cá nhân của bà đã đưa LDP giành được 316 trên tổng số 465 ghế tại Hạ viện.
Quan trọng nhất, kết quả này giúp đảng đạt được đa số tuyệt đối hai phần ba ghế
lần đầu tiên trong lịch sử hậu Thế chiến II. Kết quả này đồng nghĩa với việc
LDP có thể bác bỏ các phủ quyết từ Thượng viện. Thượng viện Nhật Bản có lịch
trình bầu cử riêng và hiện vẫn do phe đối lập kiểm soát, vốn có thể là lực cản
đối với bà Takaichi.
Theo
truyền thống, LDP vận hành theo hệ thống lãnh đạo tập thể, nơi các nhân vật lão
làng và các phe phái tranh giành quyền lực trong khi vẫn giữ bộ mặt thống nhất
trước công chúng. Nhưng kết quả này mang lại cho bà Takaichi cơ hội hiếm có để
biến chính trường thành sân khấu của riêng mình. Dù vậy, quyền lãnh đạo của bà
không phải là tuyệt đối. Vẫn còn đó những câu hỏi về việc liệu sự bùng nổ mức độ
ủng hộ dành cho bà có kéo dài hay không, và thị trường tài chính sẽ phản ứng thế
nào với các kế hoạch tăng chi tiêu công vốn gây thêm áp lực lên ngân sách Nhật
Bản.
Kết
quả bầu cử cũng cho thấy giới trẻ Nhật Bản đang ngày càng bất an giữa những biến
động kinh tế và chính trị, từ đó đón nhận những quan điểm dân túy, cực hữu của
các đảng mới vốn luôn tìm kiếm những kẻ giơ đầu chịu báng dễ dàng. Trong số các
đối tượng bị nhắm đến có người nước ngoài, dù họ chỉ chiếm 3% dân số và được
các doanh nghiệp xem là thành phần ngày càng quan trọng của nền kinh tế khi Nhật
Bản tiếp tục đà suy giảm dân số kéo dài. Để khắc sâu quan điểm này, các bài
đăng trên mạng xã hội liên tục xoáy sâu vào những hành vi khiếm nhã của du
khách nước ngoài, đặc biệt là du khách Trung Quốc, trong khi lờ đi những hành
vi say xỉn không mấy đẹp mắt thường thấy của các nhân viên văn phòng Nhật Bản.
Trong
nỗ lực lôi kéo khối cử tri này về với LDP, bà Takaichi đã áp dụng phương châm
“Nhật Bản trên hết”. Trong chiến dịch tranh cử ghế lãnh đạo đảng và chức Thủ tướng
vào mùa thu năm ngoái, bà từng gây chú ý khi kịch liệt lên án việc du khách nước
ngoài ngược đãi những con hươu hiền lành tại công viên Nara. Hiện vẫn chưa rõ
liệu những sự cố đó có thực sự xảy ra hay không — hoặc hành vi của một vài du
khách thì có liên quan gì đến một chính sách nhập cư hợp lý.
Bà
Takaichi cũng gây ra sự giận dữ đối với Bắc Kinh với các phát biểu tại Quốc hội
về mối đe dọa từ bất kỳ hành động nào của Trung Quốc đối với Đài Loan, và việc
điều đó có thể cho phép Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản can thiệp vào xung đột như
thế nào. Dù những bình luận này tương đồng với các nhà lãnh đạo tiền nhiệm như
Shinzo Abe và Taro Aso, nhưng việc phát biểu trong khuôn khổ chính thức tại Quốc
hội dường như là quá giới hạn đối với Trung Quốc. Điều này cũng mang lại cho Bắc
Kinh cơ hội để thăm dò xem Nhật Bản sẵn sàng đi xa đến đâu khi đặt lên bàn cân
với các lợi ích kinh tế. Trung Quốc là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Nhật Bản
và có tiềm năng còn quan trọng hơn nữa trước vô số đe dọa thương mại từ ông
Trump.
Tuy
nhiên, phong cách bộc trực của bà lại chính là một phần sức hút, đặc biệt là đối
với những cử tri trẻ vốn thường thờ ơ với chính trị. Đây là yếu tố then chốt
trong cuộc bầu cử Chủ nhật vừa qua, với các cuộc thăm dò ngay trước bỏ phiếu
cho thấy mức độ ủng hộ bà Takaichi đạt gần 90% trong nhóm tuổi 18-29, đặc biệt
là phụ nữ trẻ.
Bà
đã xây dựng hình ảnh người chống lại các quy tắc cũ, xuất hiện tại phủ Thủ tướng
lần đầu tiên trong bộ đồ thể thao, tham gia màn đánh trống K-pop cùng Tổng thống
Hàn Quốc Lee Jae-myung, và nhận được sự ủng hộ từ ông Trump. Bà đã gửi lời cảm
ơn tới vị Tổng thống Mỹ vì sự ủng hộ của ông, nhưng khéo léo lờ đi thực tế rằng
chính ông Trump năm ngoái đã khoe khoang về việc ép Nhật Bản chi 550 tỷ USD dưới
danh nghĩa đầu tư bắt buộc để đổi lấy việc ông không đánh sập ngành xuất khẩu ô
tô của xứ sở hoa anh đào.
Tất
cả những sự phô trương này đã phát huy tác dụng tốt trên mạng xã hội và tương
phản rõ rệt với nhóm đối lập chính, một liên minh được thành lập vội vã với cái
tên thiếu cảm hứng là Liên minh Cải cách Trung dung (CRA), cùng một chương
trình nghị sự cũng tẻ nhạt không kém khi hứa hẹn bình mới rượu cũ—chính xác là
những gì người dân không muốn.
CRA
đã không thể hưởng lợi từ sự tham gia của đảng Komeito, đảng từng liên minh với
LDP suốt 26 năm trước khi nhận thấy không thể làm việc với bà Takaichi và rút
khỏi liên minh. Đại diện cho hơn 8 triệu thành viên của tổ chức tôn giáo Soka
Gakkai, đảng này từng là tổ chức vận động cử tri đáng tin cậy nhất Nhật Bản.
Nhưng trước sức mạnh của bà Takaichi, Komeito và Đảng Dân chủ Lập hiến Nhật Bản
(thành viên khác của CRA), bỗng thấy mình trở nên lỗi thời. Hai đảng này đã mất
hơn hai phần ba số ghế, chỉ còn lại tổng cộng 49 ghế.
Yếu
tố nhân khẩu học rõ ràng đóng vai trò then chốt. Theo khảo sát sau bỏ phiếu của
tờ báo Asahi, liên minh đối lập chỉ giành được chưa đầy 10% số phiếu của nhóm cử
tri dưới 40 tuổi.
Nhưng
sự ủng hộ dành cho bà Takaichi không chỉ dừng lại ở đó, khi LDP chiến thắng ở mọi
nhóm tuổi, kể cả những người không dùng mạng xã hội. “Chúng ta đã trải qua 30
năm không thay đổi và không tiến bộ. Takaichi có vẻ sẵn sàng thử những điều mới.
Nếu chúng không hiệu quả, chúng ta có thể thử cách khác. Nhưng chúng ta buộc phải
thử một điều gì đó mới mẻ”, một giám đốc cấp cao tại một tập đoàn đa quốc gia
hàng đầu Nhật Bản chia sẻ.
Rủi
ro lớn nhất phía trước đối với nữ Thủ tướng nằm ở chương trình kinh tế của bà.
Những lời hứa về hàng loạt kết quả mỹ mãn đã khiến bà bị so sánh một cách không
mấy hay ho với cựu Thủ tướng Anh Liz Truss, người đã mất chức chỉ sau 45 ngày,
là một trong những màn đào thải nhanh nhất bởi thị trường trong lịch sử.
Vấn
đề là làm thế nào để đối phó với tình trạng giá cả leo thang nhanh hơn tốc độ
tăng lương. Giải pháp của bà là đình chỉ thuế tiêu thụ 8% đối với thực phẩm và
hàng tạp hóa trong thời gian hai năm, nhằm giảm bớt tác động của lạm phát, thay
vì các biện pháp truyền thống đau đớn hơn để hạ nhiệt áp lực lạm phát.
Điều
này đi ngược lại các nguyên lý kinh tế thông thường, vì kích thích tài khóa thường
làm nền kinh tế nóng lên và đẩy vòng xoáy tăng giá đi xa hơn, và nhiều nhà kinh
tế đã phản ứng tương ứng.
“Những
mặt trái của việc cắt giảm thuế tiêu thụ như một biện pháp chống lạm phát là rất
nhiều: Hiệu quả hạn chế, làm trầm trọng thêm sức khỏe tài khóa, có khả năng khiến
đồng yên mất giá và lãi suất dài hạn tăng cao, và làm xói mòn niềm tin vào hệ
thống an sinh xã hội vốn được tài trợ bởi loại thuế này”, Takahide Kiuchi, nhà
kinh tế tại Viện nghiên cứu Nomura và cựu thành viên hội đồng quản trị Ngân
hàng Trung ương Nhật Bản, nhận định.
Một
vấn đề cấp bách khác mà ông Kiuchi và các chuyên gia kinh tế chỉ ra là việc gia
tăng khoản nợ vốn đã khổng lồ của Nhật Bản (khoảng 240% GDP hàng năm) sẽ càng
làm thị trường trái phiếu khủng hoảng và làm suy yếu đồng yên, từ đó lại đẩy lạm
phát lên cao. Nếu Ngân hàng Trung ương sau đó tăng lãi suất để bảo vệ đồng yên
và hạ nhiệt giá cả, Chính phủ sẽ phải đối mặt với mức tăng chi phí vay nợ có thể
gây thảm họa. Một đợt bán tháo trên thị trường sẽ có tác động lan rộng ra ngoài
biên giới Nhật Bản.
Nhận
thấy những hạn chế này, gần đây bà Takaichi đã hạ thấp quy mô kế hoạch của
mình, nói rằng sự lành mạnh tài chính vẫn là một mối quan tâm và tuyên bố bà có
thể bù đắp khoản doanh thu thất thoát khoảng 32 tỷ USD từ việc giảm thuế mà
không cần phát hành thêm trái phiếu. Cách thức thực hiện điều này vẫn chưa hoàn
toàn rõ ràng và sẽ cần rất nhiều nỗ lực để thuyết phục thị trường.
“Quan
trọng là, các nhà đầu tư nên tập trung ít hơn vào kết quả bầu cử tức thì mà hãy
chú ý nhiều hơn đến các hoạt động chính trị theo sau đó. Chính những diễn biến
tiếp theo này sẽ quyết định hướng đi cuối cùng của chính sách tài khóa và tiền
tệ của Nhật Bản”, Kentaro Koyama, nhà kinh tế trưởng về Nhật Bản của Deutsche
Bank, cho biết trong một ghi chú gửi khách hàng.
Một
phương diện bất định lớn khác là độ bền vững từ nền tảng ủng hộ của bà
Takaichi. “Động lực chính dẫn đến kết quả này dường như là sự ủng hộ mạnh mẽ từ
các cử tri trẻ. Sự ủng hộ của họ dường như được huy động bởi những ấn tượng từ
truyền thông và mạng xã hội nhiều hơn là dựa trên các phân tích chính sách thực
chất”, Masahiro Mogaki, một chuyên gia về các vấn đề chính trị tại Đài quan sát
Kinh tế Keio ở Tokyo, nhận định.
Tuy
nhiên, vào lúc này, bà Takaichi rõ ràng đang là người dẫn dắt cuộc chơi — và bà
đang tận hưởng điều đó.
--------------------
William
Sposato là nhà báo đang làm việc tại Tokyo.
Nguồn: William Sposato, “Can
Sanae Takaichi Make Japan Great Again?”, Foreign Policy,
09/02/2026
No comments:
Post a Comment