The Economist
Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch - Nghiên Cứu Quốc Tế
https://nghiencuuquocte.org/2026/01/06/the-gioi-hom-nay-06-01-2026/
Nicolás
Maduro tuyên
bố không nhận tội đối với các cáo buộc buôn bán ma túy tại một tòa án liên bang
ở Manhattan. “Tôi vô tội, tôi không có tội, tôi là một người đàng
hoàng, tôi vẫn là tổng thống của đất nước tôi,” nhà độc tài bị lật đổ của
Venezuela nói. Vợ ông, Cilia Flores, cũng tuyên bố không nhận tội. Tòa án đã ra
lệnh cho cặp đôi phải hầu tòa trở lại vào ngày 17/03. Các lực lượng vũ trang Mỹ
đã bắt giữ họ tại thủ đô Caracas của Venezuela vào thứ Bảy.
Delcy
Rodríguez chính
thức tuyên thệ nhậm chức tổng thống lâm thời của Venezuela. Trước đó, bà đã
khuyến khích Mỹ hợp tác với chính phủ của mình, theo đó đảo ngược các bình luận
trước đây của bà rằng sự can thiệp vào Venezuela là một “hành động tàn bạo.”
Trong khi đó, Mỹ khẳng định với Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc rằng họ “không
chiếm đóng” Venezuela. António Guterres, Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc, cho biết
hành động của Mỹ có nguy cơ làm leo thang bất ổn tại quốc gia này.
Chính
quyền Trump cho biết Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC)
đang giảm số lượng vaccines khuyến nghị cho trẻ em từ 17 xuống
còn 11 loại. Robert F. Kennedy Jr., Bộ trưởng Y tế hoài nghi vaccine của Mỹ,
nói rằng lịch trình cập nhật này phù hợp với “sự đồng thuận quốc tế”; nó gần giống
với lịch trình của Đan Mạch. Các tiểu bang, chứ không phải chính quyền liên
bang, mới là nơi ra quy định bắt buộc về vaccine, nhưng hướng dẫn của CDC định
hình nên chính sách của họ.
Doanh
thu tại Foxconn, một nhà sản xuất hàng điện tử Đài Loan, đã
tăng trưởng trong quý IV năm 2025, tăng 22% so với năm trước lên mức 82,7 tỷ đô
la, nhờ nhu cầu bùng nổ đối với các sản phẩm trí tuệ nhân tạo. Trong khi
đó, Nvidia, một công ty của Mỹ, đã tiết lộ chi tiết về “Vera
Rubin,” nền tảng tính toán mới cho các trung tâm dữ liệu AI; công ty đang hy vọng
xoa dịu những lo ngại về bong bóng AI.
Chrystia
Freeland,
cựu Bộ trưởng Tài chính Canada, thông báo bà đã chấp nhận công việc mới là cố vấn
cho Volodymyr Zelensky. Bà sẽ hỗ trợ Tổng thống Ukraine về các vấn
đề kinh tế và sẽ không nhận thù lao. Trước đó, Zelensky nói rằng ông sẽ thay thế
người đứng đầu cơ quan an ninh Ukraine. Động thái này là một phần của cuộc cải
tổ lớn hơn đối với các vị trí quân sự cấp cao.
Thị
trường chứng khoán Mỹ khởi sắc sau khi Maduro bị bắt và Trump hứa hẹn đầu tư mạnh
tay vào ngành công nghiệp dầu mỏ đang trì trệ của Venezuela. Chỉ số Dow Jones
tăng khoảng 1,2% – đạt mức cao nhất mọi thời đại. Trong khi đó, Reuters đưa
tin rằng chính quyền Trump sẽ gặp các giám đốc điều hành của các công ty dầu mỏ
Mỹ vào cuối tuần này để thảo luận về việc đẩy mạnh sản xuất tại Venezuela.
Eva
Schloss,
nhà giáo dục về thảm họa Holocaust và là em kế của Anne Frank, đã qua đời ở tuổi
96. Sinh ra ở Vienna vào năm 1929, bà may mắn sống sót khỏi Trại tập trung
Auschwitz và sau đó đồng sáng lập Quỹ Anne Frank Vương quốc Anh vào năm 1991.
Bà bắt đầu nói chuyện công khai về trải nghiệm của mình trong Thế chiến II vào
cuối thập niên 1980. Vua Charles III gửi lời tri ân, nói rằng bà đã cống hiến
phần lớn cuộc đời mình “để vượt qua hận thù và định kiến” trong khi lan tỏa
“lòng tốt” và “sự kiên cường.”
Con
số trong ngày: 14
gigawatt, là công suất phát điện của Ukraine, giảm từ mức 33,7 gigawatt trước
cuộc tấn công của Nga vào năm 2022.
TIÊU ĐIỂM
Tầm
nhìn dầu mỏ của Donald Trump đối với Venezuela
Tổng
thống Mỹ đã nhanh chóng làm rõ động cơ của mình trong việc bắt giữ Nicolás
Maduro, nhà độc tài của Venezuela. “Ngành kinh doanh dầu mỏ ở Venezuela đã lụn
bại,” Donald Trump nói sau cuộc đột kích vào ngày 03/01. Các gã khổng lồ dầu
khí của nước Mỹ sẽ đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng Venezuela và “bắt đầu kiếm tiền
cho đất nước.”
Khả
năng quản lý yếu kém đã khiến sản lượng dầu của Venezuela giảm hai phần ba kể từ
cuối những năm 2000, xuống còn khoảng 1 triệu thùng một ngày. Theo toan tính của
Trump, việc khôi phục công suất nhàn rỗi sẽ giúp Venezuela giàu lên trong khi
làm đầy túi tiền của người Mỹ. Tốt hơn nữa, Venezuela đang sở hữu khoảng 300 tỷ
thùng dầu – một phần năm trữ lượng thế giới – ngụ ý rằng sản lượng có thể tăng
thêm nữa.
Hiện
tại, lệnh phong tỏa của Mỹ nhắm vào các lô hàng của Venezuela được vận chuyển bởi
các tàu chở dầu bị liệt vào danh sách đen trong tháng 12 đang hạn chế nguồn
cung. Để bơm thêm dầu trong tương lai, Venezuela đối mặt với ba vấn đề: nhu cầu
cấp thiết về vốn, thiếu hụt lao động, và thị trường toàn cầu đã bão hòa. Lợi
nhuận kinh tế mà Trump thu được từ việc tóm Maduro sẽ không quá ngoạn mục cũng
chẳng hề nhanh chóng.
Ba trụ
cột cho an ninh tương lai của Ukraine
Trong
hôm nay, các nhà lãnh đạo của “liên minh những người sẵn sàng” (coalition of
the willing) – một nhóm đồng minh của Ukraine, sẽ tập hợp tại Paris dưới sự chủ
trì của Tổng thống Emmanuel Macron. Đặc phái viên của Donald Trump, Steve
Witkoff, và con rể của tổng thống, Jared Kushner, cũng dự kiến sẽ tham dự. Họ sẽ
thống nhất các chi tiết về những đảm bảo an ninh mà Ukraine cần trong trường hợp
vẫn khó xảy ra là đạt được thỏa thuận hòa bình với Nga. Những điều này sẽ dựa
trên ba trụ cột: lực lượng Ukraine được trang bị vũ khí tốt, sự triển khai luân
phiên của quân đội chủ yếu từ châu Âu (nhưng không phải từ NATO) tại Ukraine,
cũng như một phương án “chốt chặn” chưa xác định của Mỹ trong trường hợp Nga
gây hấn trở lại.
Hội
nghị thượng đỉnh diễn ra vài ngày sau khi Tổng thống Ukraine, Volodymyr
Zelensky, bổ nhiệm Kyrylo Budanov, cựu lãnh đạo tình báo quân sự năng nổ và được
lòng dân, làm chánh văn phòng của mình. Nó cũng diễn ra sau chiến dịch ngoạn mục
của Trump tại Venezuela vào cuối tuần. Mọi lo ngại về cuộc xâm nhập sẽ bị dập tắt.
Nhưng thông điệp mà nó gửi đi về tính chính danh của các vùng ảnh hưởng là
không có lợi cho đại cuộc của Ukraine.
Bài kiểm
tra mang tên Next của nền kinh tế Anh
Next
là nhà bán lẻ quần áo lớn nhất tại Anh và được xem là thước đo cho nền kinh tế
nước này. Công ty dự kiến sẽ công bố kết quả quý VI vào hôm nay, làm sáng tỏ
chi tiêu của người tiêu dùng trong giai đoạn Giáng sinh. Khác với các báo cáo
thu nhập thông thường, các tuyên bố của Next nổi tiếng tại Khu Tài chính London
vì độ dài của chúng – những báo cáo dài dòng này được viết bởi Lord Wolfson,
giám đốc điều hành lâu năm của công ty, người cũng tài trợ cho một giải thưởng
kinh tế hàng năm (với phần thưởng 250.000 bảng Anh, tương đương 336.000 đô la,
nằm trong số những giải thưởng lớn nhất trong lĩnh vực này). Khi Lord Wolfson cảnh
báo về “tăng trưởng thiếu máu” vào tháng 9, ông đã kích hoạt một đợt bán tháo rộng
rãi trên khắp lĩnh vực bán lẻ của Anh.
Những
lo ngại kéo dài xoay quanh nền kinh tế Anh khiến bản cập nhật từ Next trở nên
quan trọng. Trong kết quả trước đó của Next, ông chủ của hãng đã cảnh báo về bốn
cơn gió ngược: ít cơ hội việc làm hơn, gánh nặng quy định ngày càng tăng đối với
doanh nghiệp, chi tiêu công không bền vững, và gánh nặng thuế cao trong lịch sử.
Dù vậy, Next, công ty nổi tiếng là hứa ít làm nhiều, đã mang lại kết quả mạnh mẽ
trong suốt cả năm. Lần này kết quả thực tế sẽ được kiểm chứng qua mùa Giáng
sinh.
Năm năm
kể từ ngày 6/1/2021
Vào
ngày 06/01/2021, bị u mê bởi lời nói dối rằng cuộc bầu cử tổng thống năm 2020
đã bị đánh cắp, một đám đông đã tấn công tòa nhà Quốc hội Mỹ. Ngay cả những người
Cộng hòa cũng lên án Donald Trump, người pha chế “ly cocktail của sự bất bình
và dối trá,” thứ đã tiếp thêm can đảm cho đám đông đập phá ngôi nhà của nền dân
chủ Mỹ.
Ngay
ngày hôm đó, Trump đã bắt tay vào việc biến những kẻ nổi loạn thành nạn nhân,
“những người yêu nước tuyệt vời đã bị đối xử tệ bạc và bất công suốt thời gian
dài.” Nỗ lực viết lại lịch sử của ông gần như đã hoàn tất. Năm ngoái, ông ân xá
cho gần 1.600 kẻ tham gia bạo loạn. Sang năm nay, một tiểu ban quốc hội do Đảng
Cộng hòa lãnh đạo, được thành lập vào tháng 9, sẽ đưa ra một báo cáo làm suy yếu
nỗ lực trước đó của Quốc hội nhằm buộc tội Trump. Các thành viên Đảng Dân chủ tại
Hạ viện sẽ tổ chức một phiên điều trần vào hôm nay về “chính quyền Trump mất kiểm
soát.” Những người ủng hộ Tổng thống sẽ tuần hành tại Washington để tưởng nhớ
những nhân vật tham gia bạo loạn bao gồm Ashli Babbitt, người bị cảnh sát bắn
chết ngày hôm đó. Ở nước Mỹ ngày nay, quá khứ đã trở thành vấn đề của quan điểm
đảng phái.
*****
The Economist
Nguyễn Thị Kim Phụng, biên dịch - Nghiên Cứu Quốc Tế
https://nghiencuuquocte.org/2026/01/05/the-gioi-hom-nay-05-01-2026/
Donald
Trump cảnh
báo Delcy Rodríguez, lãnh đạo lâm thời của Venezuela, rằng bà sẽ phải
trả “một cái giá rất đắt” nếu không đáp ứng các yêu cầu chính sách của Mỹ.
Trump khăng khăng rằng Mỹ đang “nắm quyền kiểm soát” bất chấp việc Rodríguez được
bổ nhiệm sau vụ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro. Ông cũng ám chỉ khả
năng can thiệp vào Colombia, cáo buộc lãnh đạo nước này là một “kẻ bệnh hoạn”
vì đã vận chuyển ma túy sang Mỹ.
Trong
khi đó, Rodríguez kêu gọi Mỹ làm việc với chính phủ của bà về
một “chương trình nghị sự hợp tác hướng tới sự phát triển chung.” Tuyên bố này
dường như là sự đảo ngược lập trường trước đó của bà sau khi Mỹ can thiệp vào
Venezuela, hành động mà bà từng mô tả là một “sự tàn bạo.” Rodríguez cũng đã
triệu tập cuộc họp nội các đầu tiên vào Chủ nhật, bao gồm cả những người trung
thành với Maduro.
Giá
dầu biến
động khi các nhà đầu tư cân nhắc tác động từ chiến dịch của Mỹ tại Venezuela,
quốc gia sở hữu một phần năm trữ lượng dầu mỏ thế giới. Dầu thô Brent, thước đo
quốc tế, đã giảm khoảng 1% trước khi tăng trở lại trong phiên giao dịch đầu
ngày tại châu Á. Các thị trường chứng khoán trong khu vực cũng tăng điểm. Các
chỉ số tiêu chuẩn tại Nhật Bản, Hàn Quốc, và Đài Loan đều tăng hơn 2%.
Mette
Frederiksen,
Thủ tướng Đan Mạch, kêu gọi Trump “ngừng đe dọa” về việc Mỹ sáp nhập Greenland.
Phát biểu của Frederiksen được đưa ra sau khi Trump nhắc lại sự quan tâm của
mình đối với việc tiếp quản lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch này, nói rằng Mỹ cần
nó “cho mục đích quốc phòng.” Tháng trước, chính quyền Trump đã bổ nhiệm một “đặc
phái viên tại Greenland,” khiến Đan Mạch phẫn nộ.
Nga cáo buộc Ukraine nhắm mục tiêu vào Moscow bằng
máy bay không người lái trong bốn ngày liên tiếp kể từ đầu năm mới. Ukraine
không bình luận về cáo buộc này. Cho đến nay, các cuộc tấn công của họ vào thủ
đô nước Nga thường chỉ diễn ra lẻ tẻ. Vào Chủ nhật, Điện Kremlin đã đóng cửa ba
trong số bốn sân bay của thành phố. Trong khi đó, các quan chức Ukraine tiết lộ
các cuộc không kích của Nga vào Kyiv đã khiến ít nhất hai người thiệt mạng.
Truyền
thông nhà nước Nga dẫn lời Ngoại trưởng Botswana rằng
nước này đã mời Nga đầu tư vào lĩnh vực đất hiếm và kim cương. Botswana, vốn nổi
bật nhờ sự ổn định chính trị tại miền nam châu Phi, cũng chuẩn bị mở đại sứ
quán tại Nga. Hoạt động khai thác kim cương đóng góp rất lớn vào GDP của
Botswana, dù nước này đã bị Nga soán ngôi là nhà sản xuất lớn nhất thế giới vào
năm 2014.
Cảnh
sát Đức cho
biết họ nghi ngờ một nhóm cực tả đã thực hiện vụ phóng hỏa mang “động cơ chính
trị” khiến hơn 45.000 hộ gia đình ở Berlin mất điện vào thứ Bảy. Thị trưởng thủ
đô, Kai Wegner, lên án “những kẻ cực đoan” vì đã đặt “tính mạng người dân vào
vòng nguy hiểm” sau khi Vulkangruppe (Nhóm Núi lửa) nhận trách nhiệm về vụ “phá
hoại” mà nhóm này nói là nhắm vào “nền kinh tế nhiên liệu hóa thạch.” Hàng chục
nghìn ngôi nhà hiện vẫn trong tình trạng mất điện.
Con
số trong ngày: 14
triệu, là dân số của Burundi, sống chen chúc trong một vùng đất có diện tích
không lớn hơn xứ Wales hay bang Massachusetts là bao.
TIÊU ĐIỂM
Mỹ lên
kế hoạch “điều hành” Venezuela
Sau
khi bị lực lượng đặc nhiệm Mỹ bắt giữ trong một cuộc đột kích táo bạo vào ban
đêm ngày 03/01, Nicolás Maduro có thể sẽ không bao giờ được trở về đất nước
mình. Nhà độc tài Venezuela đang phải đối mặt với các cáo buộc có mức án từ 20
năm đến tù chung thân.
Kế
hoạch tiếp theo của Nhà Trắng sẽ là chủ đề tranh luận gay gắt khi Hội đồng Bảo
an Liên Hiệp Quốc nhóm họp trong hôm nay. Trump hứa rằng Mỹ sẽ “điều hành”
Venezuela, dù mức độ can thiệp trực tiếp vẫn chưa rõ ràng. Ông nói rằng Delcy
Rodríguez, phó tổng thống của Maduro, “về cơ bản sẵn sàng làm những gì chúng
tôi cho là cần thiết để làm cho Venezuela vĩ đại trở lại” (đồng thời hạ thấp
vai trò của María Corina Machado, một nhân vật đối lập nổi bật và là người đoạt
giải Nobel Hòa bình).
Tuy
nhiên, Rodríguez, người đã xây dựng hình ảnh là một nhà tư tưởng cánh tả, có thể
có quan điểm khác. “Chúng tôi sẽ không bao giờ là thuộc địa của bất kỳ đế quốc
nào,” bà phát biểu trên truyền hình sau cuộc can thiệp của Mỹ. Nhưng sang Chủ
nhật, bà bắt đầu có giọng điệu hòa giải hơn, kêu gọi sự “hợp tác” giữa hai nước.
Những hành động sắp tới của bà sẽ sớm tiết lộ quan điểm thực sự.
Năm mới,
Quốc hội cũ
Hệ
quả từ cuộc can thiệp của Donald Trump vào Venezuela sẽ khiến căng thẳng quay
trở lại Đồi Capitol. Đảng Dân chủ đặc biệt quan ngại về mặt hiến pháp sau khi
Quốc hội không được thông báo trước về chiến dịch được triển khai ngày 03/01.
Các
nhà lập pháp đã dành những tháng cuối năm 2025 để tranh cãi về ngân sách chính
phủ và các khoản trợ cấp y tế sắp hết hạn. Họ sẽ bắt đầu năm 2026 với những
công việc y hệt như vậy. Khi các thượng nghị sĩ trở lại làm việc vào hôm nay, họ
sẽ có ba tuần để thống nhất một thỏa thuận ngân sách mới nhằm ngăn chặn một đợt
đóng cửa chính phủ khác. Dù hai đảng Dân chủ và Cộng hòa đã đồng ý về các đường
lối chung cho mức ngân sách năm tới, họ vẫn cần thông qua chín dự luật chi tiêu
riêng lẻ.
Quốc
hội cũng chuẩn bị bỏ phiếu về việc có nên gia hạn các khoản trợ cấp y tế vừa hết
hạn, vốn là tâm điểm của đợt đóng cửa năm ngoái. Một cuộc bỏ phiếu để gia hạn
các khoản khấu trừ thuế này thêm ba năm dự kiến sẽ diễn ra tại Hạ viện, và sau
đó cần được Thượng viện thông qua, nhưng điều đó khó có khả năng xảy ra.
Kéo dài
thời gian ở Yemen
Hôm
thứ Tư, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đã chính thức rút quân khỏi
Yemen sau khi bị Ả Rập Saudi gây sức ép. Hội đồng Chuyển tiếp Miền Nam (STC), một
nhóm ly khai do UAE hậu thuẫn, đã chiếm được một phần lãnh thổ lớn ở phía đông
nam vào tháng trước. Nhưng sự ra đi của UAE khiến phe ly khai mất đi chỗ dựa.
Cuối tuần qua, họ đành rút lui khỏi nhiều vị trí vừa giành được giữa các đợt
không kích của máy bay chiến đấu Ả Rập Saudi.
Đây
là một thế cân bằng mong manh. STC vẫn quyết tâm ly khai và tái lập một nhà nước
Nam Yemen độc lập. Aiderus al-Zubaidi, lãnh đạo của nhóm, tuyên bố vào thứ Sáu
rằng ông sẽ tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý về vấn đề này sau hai năm nữa. Ả Rập
Saudi phản đối việc ly khai, trong khi UAE lại ủng hộ. Căng thẳng giữa hai cường
quốc Vùng Vịnh chưa bao giờ cao hơn thế; các phương tiện truyền thông của họ
đang liên tục công kích nhau trên mạng. Phiến quân Houthi – lực lượng dân quân
do Iran hậu thuẫn, vốn kiểm soát phần lớn miền tây Yemen – chắc hẳn đang cười
thầm khi kẻ thù của họ đấu đá lẫn nhau.
Cuộc
chiến chống lạm phát đầy chông gai của Thổ Nhĩ Kỳ
Đối
với hầu hết các nền kinh tế, tỷ lệ lạm phát trên 30% là dấu hiệu đáng báo động.
Nhưng với Thổ Nhĩ Kỳ, đó lại là lý do để ăn mừng. Hồi tháng 05/2024, lạm phát
hàng năm đã vượt ngưỡng 75%. Một loạt các đợt tăng lãi suất mạnh đã đưa con số
này xuống còn 31% tính đến tháng 11. Ngân hàng trung ương kỳ vọng sẽ có thêm
tin tốt trong hôm nay, khi dữ liệu giá tiêu dùng tháng 12 được công bố. Ngân
hàng dự kiến lạm phát sẽ giảm xuống trong khoảng từ 13% đến 19% so với cùng kỳ
năm trước vào cuối năm 2026.
Tuy
nhiên, sự gia tăng cầu trong nước, cũng như quyết định tăng lương tối thiểu
thêm 27% gần đây, có thể làm chậm quá trình giảm lạm phát. Và rủi ro chính trị
đang hiện hữu trước thềm cuộc tổng tuyển cử của Thổ Nhĩ Kỳ, từng được lên lịch
vào năm 2028 nhưng dự kiến sẽ được đẩy lên sớm hơn. Trong quá khứ, Tổng thống
Recep Tayyip Erdogan đã ưu tiên tăng trưởng kinh tế hơn là bình ổn giá cả. Khi
ngày bầu cử càng đến gần, ngân hàng trung ương sẽ càng cảm thấy áp lực phải chiều
theo ý ông.
No comments:
Post a Comment